{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"1.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nWydarzenia opisane w tekście rozegrały się\nA. przed bitwą pod Maratonem.\nB. między bitwą pod Termopilami a bitwą pod Salaminą.\nC. między bitwą pod Platejami a bitwą pod Cheroneą.\nD. po bitwie pod Issos.","answer":"C","answer_text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nI. Starożytność.\n3. Ekspansja w świecie greckim i rzymskim.\nZdający:\n2) charakteryzuje wojny grecko-perskie\ni ekspansję Aleksandra Wielkiego.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C. między bitwą pod Platejami a bitwą pod Cheroneą.**\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nKluczem do datowania tego fragmentu jest **identyfikacja stron konfliktu** oraz **rola Persji**:\n\n> *\"Wobec jawnego zerwania układu Ateńczycy przygotowywali się do wojny - tak samo Lacedemończycy i ich sprzymierzeńcy. Obie strony miały zamiar wysłać poselstwo do króla perskiego \"* (Tukidydes, *Wojna peloponeska*)\n\n**Wskazówki z tekstu:**\n1. **Strony konfliktu** - Ateńczycy vs. Lacedemończycy (Spartanie). To wojna *między poleis greckimi*, nie z Persami.\n2. **Persja jako rozjemca/sojusznik** - obie strony zabiegają o pomoc *u króla perskiego*. Persja NIE jest tu wrogiem, lecz potencjalnym sprzymierzeńcem.\n3. **Lacedemończycy zapowiadają \"oswobodzenie Hellady\"** - chodzi o wyzwolenie greckich poleis spod hegemonii ateńskiej (Związek Morski / I Ateńskie Imperium), a nie spod władzy perskiej.\n4. **Wrogość wobec Aten** - \"jedni pragnęli uwolnić się spod ich panowania, inni bali się mu ulec\" - opis politycznej dominacji Aten nad innymi polis greckimi.\n\n**Wniosek:** Tekst opisuje wybuch **wojny peloponeskiej (431-404 r. p.n.e.)** - konfliktu wewnątrzgreckiego między Związkiem Morskim Aten a Związkiem Peloponeskim pod przewodnictwem Sparty.\n\n## Sposób 2 - analiza chronologiczna bitew\n\nZestawiamy daty czterech bitew z opcji odpowiedzi i sprawdzamy, w którym przedziale mieści się wojna peloponeska:\n\n| Bitwa | Rok | Kontekst |\n| **Maraton** | 490 r. p.n.e. | I wojna grecko-perska (Ateńczycy vs. Persowie) |\n| **Termopile** | 480 r. p.n.e. | II wojna grecko-perska (Leonidas) |\n| **Salamina** | 480 r. p.n.e. | II wojna grecko-perska (zwycięstwo greckiej floty) |\n| **Plateje** | 479 r. p.n.e. | II wojna grecko-perska (ostateczne wyparcie Persów) |\n| **wojna peloponeska** | **431-404 r. p.n.e.** | **fragment Tukidydesa = początek konfliktu** |\n| **Cheronea** | 338 r. p.n.e. | Filip II Macedoński pokonuje Greków, koniec niezależności poleis |\n\n**Dopasowanie:**\n- Wojna peloponeska zaczyna się w 431 r. p.n.e., **po bitwie pod Platejami (479 r. p.n.e.)** i **przed bitwą pod Cheroneą (338 r. p.n.e.)** → opcja **C**.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference\n\n> 📖 **Reference - bitwy starożytne:**\n> - 490 r. p.n.e. - Maraton (Grecy vs Persowie)\n> - 480 r. p.n.e. - Termopile, Salamina\n> - 479 r. p.n.e. - Plateje (koniec II wojny perskiej)\n> - **431-404 r. p.n.e.** - wojna peloponeska (Ateny vs Sparta), opisana przez Tukidydesa\n> - 338 r. p.n.e. - Cheronea (Filip II vs Grecy)\n\nTukidydes (ok. 460-395 r. p.n.e.) - historyk ateński, autor *Wojny peloponeskiej*, naoczny świadek wydarzeń (sam służył jako strategos w 424 r. p.n.e.).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 1.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **C**\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna (A, B, D) lub brak odpowiedzi\n>\n> Zadanie wymaga **chronologii historycznej** (wymaganie ogólne I) oraz **analizy źródła** (wymaganie ogólne II). Sprawdza znajomość ekspansji greckiej i konfliktów między poleis (wymaganie szczegółowe I.3).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | przed bitwą pod Maratonem (czyli przed 490 r. p.n.e.) | Tekst wspomina o znacznej hegemonii Aten - ta zaczęła się dopiero PO wojnach perskich (Związek Morski 478 r. p.n.e.). Przed Maratonem Ateny były zwykłą polis. | Pomylenie wojen perskich z wewnątrzgreckimi |\n| B | między Termopilami a Salaminą (kilka miesięcy 480 r. p.n.e.) | W 480 r. p.n.e. Grecy WALCZĄ z Persami - nie szukają u nich pomocy. Sparta i Ateny SĄ SOJUSZNIKAMI przeciw Kserksesowi. | Mylenie wojen grecko-perskich z peloponeską |\n| **C** | **między Platejami (479 p.n.e.) a Cheroneą (338 p.n.e.)** | **POPRAWNA - wojna peloponeska 431-404 p.n.e.** | - |\n| D | po bitwie pod Issos (333 r. p.n.e.) | Po Issos trwa marsz Aleksandra Wielkiego na Persję - niezależne poleis greckie już nie istnieją (po Cheronei 338 r.). Sparta i Ateny nie mogłyby toczyć samodzielnej wojny. | Mylenie epoki klasycznej z hellenistyczną |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W tekstach starożytnych \"Lacedemończycy\" = mieszkańcy Lakonii ze stolicą w Sparcie. To synonim Spartan. Jeśli tekst mówi o Ateńczykach vs. Lacedemończykach - to **wojna peloponeska**, nie perska.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz mocno zwraca uwagę na **chronologię**. Zapamiętaj cztery kluczowe daty starożytności greckiej:\n> - **490** - Maraton (I wojna perska)\n> - **480/479** - Termopile/Salamina/Plateje (II wojna perska)\n> - **431-404** - wojna peloponeska\n> - **338** - Cheronea (koniec niezależności poleis)\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Charakterystyczne dla wojny peloponeskiej jest **odwracanie sojuszy z Persją**: zarówno Ateny, jak i Sparta starały się pozyskać pomoc finansową i flotę króla perskiego. Persja, kiedyś wspólny wróg, staje się \"trzecią stroną\", która rozgrywa Greków przeciwko sobie.","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.1. (0-1)<br>Zaznacz poprawne dokończenie zdania.<br>Wydarzenia opisane w tekście rozegrały się<br>A. przed bitwą pod Maratonem.<br>B. między bitwą pod Termopilami a bitwą pod Salaminą.<br>C. między bitwą pod Platejami a bitwą pod Cheroneą.<br>D. po bitwie pod Issos.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje<br>wydarzenia z historii powszechnej […].<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego […].<br>I. Starożytność.</p>\n<ol><li>Ekspansja w świecie greckim i rzymskim.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje wojny grecko-perskie</li></ol>\n<p>i ekspansję Aleksandra Wielkiego.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>C.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>C. między bitwą pod Platejami a bitwą pod Cheroneą.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza źródła</h4>\n<p>Kluczem do datowania tego fragmentu jest <strong>identyfikacja stron konfliktu</strong> oraz <strong>rola Persji</strong>:</p>\n<blockquote><em>&quot;Wobec jawnego zerwania układu Ateńczycy przygotowywali się do wojny - tak samo Lacedemończycy i ich sprzymierzeńcy. Obie strony miały zamiar wysłać poselstwo do króla perskiego &quot;</em> (Tukidydes, <em>Wojna peloponeska</em>)</blockquote>\n<p><strong>Wskazówki z tekstu:</strong></p>\n<ol><li><strong>Strony konfliktu</strong> - Ateńczycy vs. Lacedemończycy (Spartanie). To wojna <em>między poleis greckimi</em>, nie z Persami.</li><li><strong>Persja jako rozjemca/sojusznik</strong> - obie strony zabiegają o pomoc <em>u króla perskiego</em>. Persja NIE jest tu wrogiem, lecz potencjalnym sprzymierzeńcem.</li><li><strong>Lacedemończycy zapowiadają &quot;oswobodzenie Hellady&quot;</strong> - chodzi o wyzwolenie greckich poleis spod hegemonii ateńskiej (Związek Morski / I Ateńskie Imperium), a nie spod władzy perskiej.</li><li><strong>Wrogość wobec Aten</strong> - &quot;jedni pragnęli uwolnić się spod ich panowania, inni bali się mu ulec&quot; - opis politycznej dominacji Aten nad innymi polis greckimi.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Tekst opisuje wybuch <strong>wojny peloponeskiej (431-404 r. p.n.e.)</strong> - konfliktu wewnątrzgreckiego między Związkiem Morskim Aten a Związkiem Peloponeskim pod przewodnictwem Sparty.</p>\n<h4>Sposób 2 - analiza chronologiczna bitew</h4>\n<p>Zestawiamy daty czterech bitew z opcji odpowiedzi i sprawdzamy, w którym przedziale mieści się wojna peloponeska:</p>\n<p>| Bitwa | Rok | Kontekst |<br>| <strong>Maraton</strong> | 490 r. p.n.e. | I wojna grecko-perska (Ateńczycy vs. Persowie) |<br>| <strong>Termopile</strong> | 480 r. p.n.e. | II wojna grecko-perska (Leonidas) |<br>| <strong>Salamina</strong> | 480 r. p.n.e. | II wojna grecko-perska (zwycięstwo greckiej floty) |<br>| <strong>Plateje</strong> | 479 r. p.n.e. | II wojna grecko-perska (ostateczne wyparcie Persów) |<br>| <strong>wojna peloponeska</strong> | <strong>431-404 r. p.n.e.</strong> | <strong>fragment Tukidydesa = początek konfliktu</strong> |<br>| <strong>Cheronea</strong> | 338 r. p.n.e. | Filip II Macedoński pokonuje Greków, koniec niezależności poleis |</p>\n<p><strong>Dopasowanie:</strong></p>\n<ul><li>Wojna peloponeska zaczyna się w 431 r. p.n.e., <strong>po bitwie pod Platejami (479 r. p.n.e.)</strong> i <strong>przed bitwą pod Cheroneą (338 r. p.n.e.)</strong> → opcja <strong>C</strong>.</li></ul>\n<h4>Sposób 3 - odwołanie do reference</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - bitwy starożytne:</strong><br>- 490 r. p.n.e. - Maraton (Grecy vs Persowie)<br>- 480 r. p.n.e. - Termopile, Salamina<br>- 479 r. p.n.e. - Plateje (koniec II wojny perskiej)<br>- <strong>431-404 r. p.n.e.</strong> - wojna peloponeska (Ateny vs Sparta), opisana przez Tukidydesa<br>- 338 r. p.n.e. - Cheronea (Filip II vs Grecy)</blockquote>\n<p>Tukidydes (ok. 460-395 r. p.n.e.) - historyk ateński, autor <em>Wojny peloponeskiej</em>, naoczny świadek wydarzeń (sam służył jako strategos w 424 r. p.n.e.).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 1.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź <strong>C</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna (A, B, D) lub brak odpowiedzi<br><br>Zadanie wymaga <strong>chronologii historycznej</strong> (wymaganie ogólne I) oraz <strong>analizy źródła</strong> (wymaganie ogólne II). Sprawdza znajomość ekspansji greckiej i konfliktów między poleis (wymaganie szczegółowe I.3).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |<br>| A | przed bitwą pod Maratonem (czyli przed 490 r. p.n.e.) | Tekst wspomina o znacznej hegemonii Aten - ta zaczęła się dopiero PO wojnach perskich (Związek Morski 478 r. p.n.e.). Przed Maratonem Ateny były zwykłą polis. | Pomylenie wojen perskich z wewnątrzgreckimi |<br>| B | między Termopilami a Salaminą (kilka miesięcy 480 r. p.n.e.) | W 480 r. p.n.e. Grecy WALCZĄ z Persami - nie szukają u nich pomocy. Sparta i Ateny SĄ SOJUSZNIKAMI przeciw Kserksesowi. | Mylenie wojen grecko-perskich z peloponeską |<br>| <strong>C</strong> | <strong>między Platejami (479 p.n.e.) a Cheroneą (338 p.n.e.)</strong> | <strong>POPRAWNA - wojna peloponeska 431-404 p.n.e.</strong> | - |<br>| D | po bitwie pod Issos (333 r. p.n.e.) | Po Issos trwa marsz Aleksandra Wielkiego na Persję - niezależne poleis greckie już nie istnieją (po Cheronei 338 r.). Sparta i Ateny nie mogłyby toczyć samodzielnej wojny. | Mylenie epoki klasycznej z hellenistyczną |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> W tekstach starożytnych &quot;Lacedemończycy&quot; = mieszkańcy Lakonii ze stolicą w Sparcie. To synonim Spartan. Jeśli tekst mówi o Ateńczykach vs. Lacedemończykach - to <strong>wojna peloponeska</strong>, nie perska.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz mocno zwraca uwagę na <strong>chronologię</strong>. Zapamiętaj cztery kluczowe daty starożytności greckiej:<br>- <strong>490</strong> - Maraton (I wojna perska)<br>- <strong>480/479</strong> - Termopile/Salamina/Plateje (II wojna perska)<br>- <strong>431-404</strong> - wojna peloponeska<br>- <strong>338</strong> - Cheronea (koniec niezależności poleis)</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Charakterystyczne dla wojny peloponeskiej jest <strong>odwracanie sojuszy z Persją</strong>: zarówno Ateny, jak i Sparta starały się pozyskać pomoc finansową i flotę króla perskiego. Persja, kiedyś wspólny wróg, staje się &quot;trzecią stroną&quot;, która rozgrywa Greków przeciwko sobie.</blockquote>"}]}