{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nRozstrzygnij, czy wydarzenia opisane w tekście dotyczą wojen grecko-perskich.\nOdpowiedź uzasadnij, odnosząc się do źródła.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji […].\nI. Starożytność.\n3. Ekspansja w świecie greckim i rzymskim.\nZdający:\n2) charakteryzuje wojny grecko-perskie\ni ekspansję Aleksandra Wielkiego.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie i uzasadnienie z odniesieniem do źródła.\n0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Nie, ponieważ stronami w konflikcie są Ateńczycy i Spartanie, to oznacza, że tekst odnosi\nsię do wojny domowej między poleis greckimi: Atenami i ich sprzymierzeńcami a Spartą\ni jej sprzymierzeńcami.\n• Nie dotyczą, gdyż w tekście powiedziano, że Ateńczycy planowali wysłać poselstwo do\nkróla perskiego z prośbą o pomoc w konflikcie.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: NIE - wydarzenia opisane w tekście NIE dotyczą wojen grecko-perskich.**\n\n**Uzasadnienie:** Tekst opisuje wojnę między dwiema greckimi koalicjami (Ateńczycy ze sprzymierzeńcami vs. Lacedemończycy ze sprzymierzeńcami), a król perski występuje w nim jako *potencjalny sojusznik*, do którego *obie* strony wysyłają poselstwo z prośbą o pomoc - czego nie byłoby możliwe, gdyby Persja była wrogiem.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nKluczowe fragmenty Tukidydesa:\n\n> *\"Wobec jawnego zerwania układu Ateńczycy przygotowywali się do wojny - tak samo Lacedemończycy i ich sprzymierzeńcy.\"*\n\n→ **Strony konfliktu**: Ateńczycy + sprzymierzeńcy vs. Lacedemończycy (Spartanie) + sprzymierzeńcy. **Obie strony są greckie** - to konflikt wewnętrzny Hellady.\n\n> *\"Obie strony miały zamiar wysłać poselstwo do króla perskiego i do innych barbarzyńców, skąd tylko mogły się spodziewać jakiejś pomocy.\"*\n\n→ **Persja jako rozjemca/sojusznik**: zarówno Ateny, jak i Sparta zwracają się do króla perskiego po WSPARCIE. To wyklucza możliwość, by Persja była ich wrogiem (z wrogiem nikt się nie sojuszuje, szczególnie obie strony jednocześnie).\n\n> *\"Ogólna sympatia była wyraźnie po stronie Lacedemończyków, zwłaszcza że uroczyście zapowiedzieli oswobodzenie Hellady.\"*\n\n→ **\"Oswobodzenie Hellady\"** - Sparta zapowiada wyzwolenie Greków spod *hegemonii ateńskiej*, NIE spod władzy perskiej. Wojny grecko-perskie skończyły się 50 lat wcześniej (479 r. p.n.e.).\n\n## Sposób 2 - analiza chronologiczna i kontekstowa\n\n**Wojny grecko-perskie (490-479 r. p.n.e.):**\n- Strony: koalicja greckich poleis (Ateny + Sparta + sprzymierzeńcy) vs. **Persja** (Dariusz I, Kserkses)\n- W tych wojnach Ateny i Sparta WSPÓŁPRACOWAŁY przeciw wspólnemu wrogowi.\n- Po Platejach (479 r. p.n.e.) Persja została wypchnięta z Hellady.\n\n**Wojna peloponeska (431-404 r. p.n.e.):**\n- Strony: **Ateny** (Związek Morski) vs. **Sparta** (Związek Peloponeski)\n- To konflikt *wewnątrzgrecki*. Persja stoi z boku, ale obie strony się jej zalecają.\n- Tukidydes (ok. 460-395 r. p.n.e.) - autor *Wojny peloponeskiej*, opisuje konflikt jako naoczny świadek.\n\n**Wniosek:** atrybucja \"Tukidydes, Wojna [ ]\" + treść (Ateny vs. Sparta + neutralność Persji) jednoznacznie wskazują na **wojnę peloponeską**, NIE na wojny grecko-perskie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 1.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowe rozstrzygnięcie (\"NIE\") + uzasadnienie z **odwołaniem do treści źródła**\n> - **0 pkt** - błędne rozstrzygnięcie LUB brak odwołania do źródła w uzasadnieniu\n>\n> **Akceptowane warianty uzasadnienia (klucz CKE):**\n> - (1) \"Stronami w konflikcie są Ateńczycy i Spartanie - to wojna wewnątrz świata greckiego między Atenami a Spartą i ich sprzymierzeńcami\".\n> - (2) \"Ateńczycy planowali wysłać poselstwo do króla perskiego z prośbą o pomoc - gdyby Persja była ich wrogiem, takie poselstwo byłoby niemożliwe\".\n>\n> **MUSISZ napisać:**\n> - jasne \"NIE\" (sam fakt rozstrzygnięcia bez uzasadnienia = 0 pkt)\n> - cytat lub parafraza ze źródła wskazująca albo na strony konfliktu (Ateńczycy/Lacedemończycy), albo na sojusz z Persją\n>\n> **Wykluczone:** Sama odpowiedź \"NIE\" bez uzasadnienia. Uzasadnienie z wiedzy własnej bez odwołania do tekstu (np. \"bo to wojna peloponeska\" - bez cytowania źródła).\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - wojny grecko-perskie vs. peloponeska:**\n> - **Wojny grecko-perskie (490-479 r. p.n.e.)**: Maraton 490, Termopile/Salamina 480, Plateje 479. Strony: Grecy (Ateny + Sparta) vs. Persja (Dariusz I, Kserkses).\n> - **Wojna peloponeska (431-404 r. p.n.e.)**: Ateny vs. Sparta. Trzy fazy: archidamijska (431-421), wyprawa sycylijska (415-413), dekelejska (412-404). Sparta otrzymała wsparcie finansowe od Persji (zwłaszcza traktat z 412 r. p.n.e.).\n> - **Tukidydes** (ok. 460-395 r. p.n.e.) - autor *Wojny peloponeskiej*, ojciec historiografii pragmatycznej.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W zadaniach typu \"rozstrzygnij + uzasadnij\" klucz CKE liczy **WYRAŹNE \"TAK\"/\"NIE\" + uzasadnienie**. Sama odpowiedź bez uzasadnienia = 0 pkt. Uzasadnienie BEZ odniesienia do źródła = 0 pkt.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: uczniowie kojarzą \"barbarzyńcy\" z \"wojnami z barbarzyńcami\" i automatycznie myślą o wojnach perskich. W tekście Tukidydesa \"barbarzyńcy\" oznacza po prostu *nie-Greków* - Persowie, Trakowie, Macedończycy. To termin neutralny etnograficznie, nie wojenny.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Atrybucja źródła JEST POMOCĄ - \"Tukidydes\" to natychmiast wskazówka na wojnę peloponeską. Czytaj atrybucję ze szczególną uwagą - autor i tytuł dzieła to często bezpośrednia odpowiedź na zadanie.","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1.2. (0-1)
Rozstrzygnij, czy wydarzenia opisane w tekście dotyczą wojen grecko-perskich.
Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do źródła.

","answer_text_html":"

Zadanie 1.2. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji […].
I. Starożytność.

\n
  1. Ekspansja w świecie greckim i rzymskim.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje wojny grecko-perskie
\n

i ekspansję Aleksandra Wielkiego.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie i uzasadnienie z odniesieniem do źródła.
0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
• Nie, ponieważ stronami w konflikcie są Ateńczycy i Spartanie, to oznacza, że tekst odnosi
się do wojny domowej między poleis greckimi: Atenami i ich sprzymierzeńcami a Spartą
i jej sprzymierzeńcami.
• Nie dotyczą, gdyż w tekście powiedziano, że Ateńczycy planowali wysłać poselstwo do
króla perskiego z prośbą o pomoc w konflikcie.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: NIE - wydarzenia opisane w tekście NIE dotyczą wojen grecko-perskich.

\n

Uzasadnienie: Tekst opisuje wojnę między dwiema greckimi koalicjami (Ateńczycy ze sprzymierzeńcami vs. Lacedemończycy ze sprzymierzeńcami), a król perski występuje w nim jako potencjalny sojusznik, do którego obie strony wysyłają poselstwo z prośbą o pomoc - czego nie byłoby możliwe, gdyby Persja była wrogiem.

\n

Sposób 1 - analiza źródła

\n

Kluczowe fragmenty Tukidydesa:

\n
"Wobec jawnego zerwania układu Ateńczycy przygotowywali się do wojny - tak samo Lacedemończycy i ich sprzymierzeńcy."
\n

→ Strony konfliktu: Ateńczycy + sprzymierzeńcy vs. Lacedemończycy (Spartanie) + sprzymierzeńcy. Obie strony są greckie - to konflikt wewnętrzny Hellady.

\n
"Obie strony miały zamiar wysłać poselstwo do króla perskiego i do innych barbarzyńców, skąd tylko mogły się spodziewać jakiejś pomocy."
\n

→ Persja jako rozjemca/sojusznik: zarówno Ateny, jak i Sparta zwracają się do króla perskiego po WSPARCIE. To wyklucza możliwość, by Persja była ich wrogiem (z wrogiem nikt się nie sojuszuje, szczególnie obie strony jednocześnie).

\n
"Ogólna sympatia była wyraźnie po stronie Lacedemończyków, zwłaszcza że uroczyście zapowiedzieli oswobodzenie Hellady."
\n

→ "Oswobodzenie Hellady" - Sparta zapowiada wyzwolenie Greków spod hegemonii ateńskiej, NIE spod władzy perskiej. Wojny grecko-perskie skończyły się 50 lat wcześniej (479 r. p.n.e.).

\n

Sposób 2 - analiza chronologiczna i kontekstowa

\n

Wojny grecko-perskie (490-479 r. p.n.e.):

\n\n

Wojna peloponeska (431-404 r. p.n.e.):

\n\n

Wniosek: atrybucja "Tukidydes, Wojna [ ]" + treść (Ateny vs. Sparta + neutralność Persji) jednoznacznie wskazują na wojnę peloponeską, NIE na wojny grecko-perskie.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 1.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowe rozstrzygnięcie ("NIE") + uzasadnienie z odwołaniem do treści źródła
- 0 pkt - błędne rozstrzygnięcie LUB brak odwołania do źródła w uzasadnieniu

Akceptowane warianty uzasadnienia (klucz CKE):
- (1) "Stronami w konflikcie są Ateńczycy i Spartanie - to wojna wewnątrz świata greckiego między Atenami a Spartą i ich sprzymierzeńcami".
- (2) "Ateńczycy planowali wysłać poselstwo do króla perskiego z prośbą o pomoc - gdyby Persja była ich wrogiem, takie poselstwo byłoby niemożliwe".

MUSISZ napisać:
- jasne "NIE" (sam fakt rozstrzygnięcia bez uzasadnienia = 0 pkt)
- cytat lub parafraza ze źródła wskazująca albo na strony konfliktu (Ateńczycy/Lacedemończycy), albo na sojusz z Persją

Wykluczone: Sama odpowiedź "NIE" bez uzasadnienia. Uzasadnienie z wiedzy własnej bez odwołania do tekstu (np. "bo to wojna peloponeska" - bez cytowania źródła).
\n

Reference historyczny

\n
📖 Reference - wojny grecko-perskie vs. peloponeska:
- Wojny grecko-perskie (490-479 r. p.n.e.): Maraton 490, Termopile/Salamina 480, Plateje 479. Strony: Grecy (Ateny + Sparta) vs. Persja (Dariusz I, Kserkses).
- Wojna peloponeska (431-404 r. p.n.e.): Ateny vs. Sparta. Trzy fazy: archidamijska (431-421), wyprawa sycylijska (415-413), dekelejska (412-404). Sparta otrzymała wsparcie finansowe od Persji (zwłaszcza traktat z 412 r. p.n.e.).
- Tukidydes (ok. 460-395 r. p.n.e.) - autor Wojny peloponeskiej, ojciec historiografii pragmatycznej.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: W zadaniach typu "rozstrzygnij + uzasadnij" klucz CKE liczy WYRAŹNE "TAK"/"NIE" + uzasadnienie. Sama odpowiedź bez uzasadnienia = 0 pkt. Uzasadnienie BEZ odniesienia do źródła = 0 pkt.
\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: uczniowie kojarzą "barbarzyńcy" z "wojnami z barbarzyńcami" i automatycznie myślą o wojnach perskich. W tekście Tukidydesa "barbarzyńcy" oznacza po prostu nie-Greków - Persowie, Trakowie, Macedończycy. To termin neutralny etnograficznie, nie wojenny.
\n
⚠️ Uwaga: Atrybucja źródła JEST POMOCĄ - "Tukidydes" to natychmiast wskazówka na wojnę peloponeską. Czytaj atrybucję ze szczególną uwagą - autor i tytuł dzieła to często bezpośrednia odpowiedź na zadanie.
"}]}