{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/10.1","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"10.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nPodaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, do którego odnosi się źródło.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła\ndo wyjaśnienia problemu historycznego\n[…].\nIII. Dzieje nowożytne.\n4. Rzeczpospolita Obojga Narodów\nw XVII w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.\nZdający:\n3) charakteryzuje proces oligarchizacji życia\npolitycznego Rzeczypospolitej;\n4) wyjaśnia przyczyny kryzysów\nwewnętrznych […] Rzeczypospolitej\nw XVII w.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nRokosz Lubomirskiego.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa wydarzenia: Rokosz Lubomirskiego (1665-1666).**\n\nW historiografii polskiej znany też jako **rokosz Jerzego Sebastiana Lubomirskiego** lub po prostu **rokosz 1665-1666**.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nCytowany fragment Z. Wójcika, *Jan Kazimierz Waza* zawiera **trzy bezpośrednie wskazówki**:\n\n> *\"Mątwy okazały się [też] katastrofą dla Jana Kazimierza. [ ] Sława jego jako wodza zmalała do zera.\"*\n\n→ **Wskazówka 1**: Bitwa pod **Mątwami** (13 lipca 1666 r.) - bitwa armii królewskiej z konfederatami rokoszowymi (12 tys. wojsk królewskich vs. 10 tys. rokoszan). Wojska Jana II Kazimierza poniosły klęskę. To **rokosz**, nie wojna zewnętrzna.\n\n> *\"31 lipca 1666 r. podpisano nową, tym razem ostateczną, ugodę w Łęgonicach.\"*\n\n→ **Wskazówka 2**: **Ugoda w Łęgonicach** (31 lipca 1666 r.) - porozumienie kończące rokosz. Jerzy Sebastian Lubomirski uzyskał amnestię i wypłatę żołdu, ale jednocześnie obiecał powstrzymać się od dalszych działań.\n\n> *\"Król musiał zrzec się raz na zawsze planów elekcji vivente rege i przyrzec zbuntowanym żołnierzom [ ] wypłatę żołdu oraz amnestię.\"*\n\n→ **Wskazówka 3**: **Elekcja vivente rege** = elekcja następcy za życia króla. Jan II Kazimierz chciał, by sejm wybrał następcę za jego życia (planował kandydaturę księcia francuskiego Henryka de Bourbon-Condé). To wywołało opór szlachty, na którego czele stanął **Lubomirski**.\n\n**Konkluzja**: Mątwy + Łęgonice + plan elekcji vivente rege → **rokosz Lubomirskiego (1665-1666)**.\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczny rokoszu\n\n**Geneza rokoszu** (1664-1665):\n- Jan II Kazimierz (panowanie 1648-1668) i jego żona **Maria Ludwika Gonzaga** (Francuzka) chcieli wzmocnić władzę królewską poprzez **dziedziczność tronu** lub **elekcję vivente rege**\n- Plan: wybór księcia **Henryka de Bourbon-Condé** (francuskiego księcia) jako następcy\n- **Jerzy Sebastian Lubomirski** (1616-1667), marszałek wielki koronny i hetman polny koronny, sprzeciwił się\n- Sąd sejmowy 1664 r. skazał Lubomirskiego za zdradę → **infamia, banicja, konfiskata dóbr**\n- Lubomirski uciekł na Śląsk (Wrocław), z emigracji wezwał szlachtę do rokoszu\n\n**Przebieg rokoszu** (1665-1666):\n- 1665 - Lubomirski wraca do Polski, zbiera wojska\n- **3 listopada 1665** - bitwa pod **Częstochową** (zwycięstwo Lubomirskiego)\n- **13 lipca 1666** - bitwa pod **Mątwami** (kolejne zwycięstwo Lubomirskiego, klęska wojsk królewskich) - opisana w cytowanym tekście\n- **31 lipca 1666** - ugoda w **Łęgonicach**:\n- Król rezygnuje z elekcji vivente rege\n- Lubomirski otrzymuje amnestię\n- Wypłata żołdu zbuntowanym wojskom\n\n**Skutki rokoszu:**\n- Załamanie planu reform królewskich\n- 1668 - abdykacja Jana II Kazimierza (dożywa we Francji w opactwie Saint-Germain)\n- 1669 - wolna elekcja, wybór Michała Korybuta Wiśniowieckiego\n- **Długoterminowy skutek**: zablokowanie reform, wzrost wpływu szlachty na króla, początek głębokiego kryzysu I RP\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference\n\n> 📖 **Reference - rokosz w I RP:**\n> - **Rokosz** = legalny zbrojny bunt szlachty przeciw królowi (uznany przez prawo, np. artykuły henrykowskie 1573 dawały szlachcie *prawo wypowiedzenia posłuszeństwa* królowi łamiącemu prawa)\n> - **Rokosze w I RP**:\n> - **Rokosz Zebrzydowskiego** (1606-1609) - przeciw Zygmuntowi III Wazie, planom absolutyzmu\n> - **Rokosz Lubomirskiego** (1665-1666) - przeciw Janowi II Kazimierzowi, elekcji vivente rege\n> - **Mątwy** (13 lipca 1666) - wieś nad Wisłą, niedaleko Włocławka. Bitwa zakończyła się klęską wojsk królewskich (zginęło ok. 4 tys. żołnierzy królewskich)\n> - **Łęgonice** (31 lipca 1666) - wieś koło Nowego Miasta nad Pilicą. Miejsce ugody Jana Kazimierza z Lubomirskim\n> - **Jerzy Sebastian Lubomirski** (1616-1667) - marszałek wielki koronny, hetman polny koronny, jedna z najbogatszych postaci I RP. Oskarżony o zdradę 1664 r., zmarł rok po ugodzie 1667 r. w Wrocławiu\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 10.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **\"Rokosz Lubomirskiego\"** (akceptowane: \"rokosz Lubomirskiego 1665-1666\", \"rokosz Jerzego Sebastiana Lubomirskiego\")\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - Rokosz Lubomirskiego\n> - Rokosz Jerzego Lubomirskiego\n> - Rokosz Jerzego Sebastiana Lubomirskiego\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"Bitwa pod Mątwami\" - to ELEMENT rokoszu, nie sama nazwa wydarzenia\n> - \"Ugoda w Łęgonicach\" - to ZAKOŃCZENIE, nie samo wydarzenie\n> - \"Rokosz Zebrzydowskiego\" - INNY rokosz (1606, przeciw Zygmuntowi III Wazie)\n> - \"Konfederacja Lubomirskiego\" - błędna nazwa (rokosz to nie konfederacja, to różne formy)\n> - \"Wojna domowa\" - zbyt ogólne\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: pomylenie rokoszu Lubomirskiego (1665-1666) z **rokoszem Zebrzydowskiego** (1606-1609). Pamiętaj:\n> - **Zebrzydowski** = przeciw **Zygmuntowi III Wazie**, wczesny XVII w.\n> - **Lubomirski** = przeciw **Janowi II Kazimierzowi**, połowa XVII w. (po potopie szwedzkim)\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Rokosz vs. konfederacja** - terminy często mylone:\n> - **Rokosz** = zbrojny bunt **przeciw królowi** (szlachta wypowiada posłuszeństwo)\n> - **Konfederacja** = związek szlachty pod określonym hasłem (może być, ale nie musi być, antykrólewska - np. konfederacja warszawska 1573 broniła pokoju religijnego)\n> Słynne konfederacje: barska (1768-72) - antyrosyjska, antyreformowa; targowicka (1792) - przeciw Konstytucji 3 Maja; tyszowiecka (1655) - antyszwedzka.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Elekcja vivente rege** (\"za życia panującego\") to KLUCZOWY pojęciowy temat zadania (powiązany z 10.2). Plan Jana II Kazimierza - chciał wybrać następcę zanim umrze, by zapewnić kontynuację reform. Szlachta uznała to za pogwałcenie wolnej elekcji.","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-10.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10.1. (0-1)
Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, do którego odnosi się źródło.

","answer_text_html":"

Zadanie 10.1. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła
do wyjaśnienia problemu historycznego
[…].
III. Dzieje nowożytne.

\n
  1. Rzeczpospolita Obojga Narodów
\n

w XVII w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje proces oligarchizacji życia
\n

politycznego Rzeczypospolitej;

\n
  1. wyjaśnia przyczyny kryzysów
\n

wewnętrznych […] Rzeczypospolitej
w XVII w.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Rokosz Lubomirskiego.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Nazwa wydarzenia: Rokosz Lubomirskiego (1665-1666).

\n

W historiografii polskiej znany też jako rokosz Jerzego Sebastiana Lubomirskiego lub po prostu rokosz 1665-1666.

\n

Sposób 1 - analiza źródła

\n

Cytowany fragment Z. Wójcika, Jan Kazimierz Waza zawiera trzy bezpośrednie wskazówki:

\n
"Mątwy okazały się [też] katastrofą dla Jana Kazimierza. [ ] Sława jego jako wodza zmalała do zera."
\n

→ Wskazówka 1: Bitwa pod Mątwami (13 lipca 1666 r.) - bitwa armii królewskiej z konfederatami rokoszowymi (12 tys. wojsk królewskich vs. 10 tys. rokoszan). Wojska Jana II Kazimierza poniosły klęskę. To rokosz, nie wojna zewnętrzna.

\n
"31 lipca 1666 r. podpisano nową, tym razem ostateczną, ugodę w Łęgonicach."
\n

→ Wskazówka 2: Ugoda w Łęgonicach (31 lipca 1666 r.) - porozumienie kończące rokosz. Jerzy Sebastian Lubomirski uzyskał amnestię i wypłatę żołdu, ale jednocześnie obiecał powstrzymać się od dalszych działań.

\n
"Król musiał zrzec się raz na zawsze planów elekcji vivente rege i przyrzec zbuntowanym żołnierzom [ ] wypłatę żołdu oraz amnestię."
\n

→ Wskazówka 3: Elekcja vivente rege = elekcja następcy za życia króla. Jan II Kazimierz chciał, by sejm wybrał następcę za jego życia (planował kandydaturę księcia francuskiego Henryka de Bourbon-Condé). To wywołało opór szlachty, na którego czele stanął Lubomirski.

\n

Konkluzja: Mątwy + Łęgonice + plan elekcji vivente rege → rokosz Lubomirskiego (1665-1666).

\n

Sposób 2 - kontekst historyczny rokoszu

\n

Geneza rokoszu (1664-1665):

\n\n

Przebieg rokoszu (1665-1666):

\n\n

Skutki rokoszu:

\n\n

Sposób 3 - odwołanie do reference

\n
📖 Reference - rokosz w I RP:
- Rokosz = legalny zbrojny bunt szlachty przeciw królowi (uznany przez prawo, np. artykuły henrykowskie 1573 dawały szlachcie prawo wypowiedzenia posłuszeństwa królowi łamiącemu prawa)
- Rokosze w I RP:
- Rokosz Zebrzydowskiego (1606-1609) - przeciw Zygmuntowi III Wazie, planom absolutyzmu
- Rokosz Lubomirskiego (1665-1666) - przeciw Janowi II Kazimierzowi, elekcji vivente rege
- Mątwy (13 lipca 1666) - wieś nad Wisłą, niedaleko Włocławka. Bitwa zakończyła się klęską wojsk królewskich (zginęło ok. 4 tys. żołnierzy królewskich)
- Łęgonice (31 lipca 1666) - wieś koło Nowego Miasta nad Pilicą. Miejsce ugody Jana Kazimierza z Lubomirskim
- Jerzy Sebastian Lubomirski (1616-1667) - marszałek wielki koronny, hetman polny koronny, jedna z najbogatszych postaci I RP. Oskarżony o zdradę 1664 r., zmarł rok po ugodzie 1667 r. w Wrocławiu
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 10.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź "Rokosz Lubomirskiego" (akceptowane: "rokosz Lubomirskiego 1665-1666", "rokosz Jerzego Sebastiana Lubomirskiego")
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi

Akceptowane warianty:
- Rokosz Lubomirskiego
- Rokosz Jerzego Lubomirskiego
- Rokosz Jerzego Sebastiana Lubomirskiego

Wykluczone:
- "Bitwa pod Mątwami" - to ELEMENT rokoszu, nie sama nazwa wydarzenia
- "Ugoda w Łęgonicach" - to ZAKOŃCZENIE, nie samo wydarzenie
- "Rokosz Zebrzydowskiego" - INNY rokosz (1606, przeciw Zygmuntowi III Wazie)
- "Konfederacja Lubomirskiego" - błędna nazwa (rokosz to nie konfederacja, to różne formy)
- "Wojna domowa" - zbyt ogólne
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: pomylenie rokoszu Lubomirskiego (1665-1666) z rokoszem Zebrzydowskiego (1606-1609). Pamiętaj:
- Zebrzydowski = przeciw Zygmuntowi III Wazie, wczesny XVII w.
- Lubomirski = przeciw Janowi II Kazimierzowi, połowa XVII w. (po potopie szwedzkim)
\n
⚠️ Uwaga: Rokosz vs. konfederacja - terminy często mylone:
- Rokosz = zbrojny bunt przeciw królowi (szlachta wypowiada posłuszeństwo)
- Konfederacja = związek szlachty pod określonym hasłem (może być, ale nie musi być, antykrólewska - np. konfederacja warszawska 1573 broniła pokoju religijnego)
Słynne konfederacje: barska (1768-72) - antyrosyjska, antyreformowa; targowicka (1792) - przeciw Konstytucji 3 Maja; tyszowiecka (1655) - antyszwedzka.
\n
⚠️ Uwaga: Elekcja vivente rege ("za życia panującego") to KLUCZOWY pojęciowy temat zadania (powiązany z 10.2). Plan Jana II Kazimierza - chciał wybrać następcę zanim umrze, by zapewnić kontynuację reform. Szlachta uznała to za pogwałcenie wolnej elekcji.
"}]}