{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/11.2","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"11.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.2. (0-1)\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nNa podstawie mapy można stwierdzić, że\nA. w XVII w. Ukraina była częścią Wielkiego Księstwa Litewskiego.\nB. Rzeczpospolita w latach 1634-1699 powiększyła swoje terytorium.\nC. po podpisaniu traktatu w Karłowicach Rzeczpospolita utraciła Podole.\nD. Prusy Książęce w czasie potopu szwedzkiego zmieniły swój status polityczny.","answer":"D","answer_text":"Zadanie 11.2. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej […];\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…].\nIII. Dzieje nowożytne.\n4. Rzeczpospolita Obojga Narodów\nw XVII w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.\nZdający:\n1) opisuje zmiany terytorium\nRzeczypospolitej w XVII w.;\n2) opisuje główne etapy konfliktów\npolitycznych i militarnych Rzeczypospolitej\nze Szwecją, państwem moskiewskim/Rosją\ni Turcją w XVII w.; wyjaśnia ich następstwa.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nD.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**D. Prusy Książęce w czasie potopu szwedzkiego zmieniły swój status polityczny.**\n\n## Sposób 1 - analiza opcji\n\n### A. „W XVII w. Ukraina była częścią Wielkiego Księstwa Litewskiego\" - FAŁSZ\n\nUkraina (województwa: kijowskie, bracławskie, czernihowskie, podolskie) była częścią **Korony Polskiej**, NIE Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po **unii lubelskiej (1 lipca 1569 r.)** obszary te zostały przyłączone do Korony.\n\n### B. „Rzeczpospolita w latach 1634-1699 powiększyła swoje terytorium\" - FAŁSZ\n\nRzeczpospolita w XVII w. **traciła** terytoria, NIE powiększała:\n- **1654-1667** - utrata Lewobrzeżnej Ukrainy i Smoleńska (Andruszów 1667)\n- **1657** - utrata zwierzchnictwa nad Prusami Książęcymi (Welawa-Bydgoszcz)\n- **1660** - utrata Inflant (Oliwa)\n- **1699 - Karłowice** odzyskały Podole, ale zwrot części tylko jednej z wielu strat\n\n### C. „Po podpisaniu traktatu w Karłowicach Rzeczpospolita utraciła Podole\" - FAŁSZ\n\nDOKŁADNIE ODWROTNIE - w **Karłowicach (1699)** Rzeczpospolita **ODZYSKAŁA** Podole z Kamieńcem (utracone w 1672 r. na mocy traktatu buczackiego).\n\n### D. „Prusy Książęce w czasie potopu szwedzkiego zmieniły swój status polityczny\" - POPRAWNE\n\n**Prusy Książęce** (lenno polskie od **hołdu pruskiego 1525 r.**, gdy Albrecht Hohenzollern uznał polską zwierzchność) **zmieniły status** podczas potopu szwedzkiego:\n\n- **1656 - Radnot** - elektor Fryderyk Wilhelm sojusznikiem Karola X Gustawa (Szwecja) przeciw Polsce\n- **19 IX 1657 - Welawa**, **6 XI 1657 - Bydgoszcz** - traktaty welawsko-bydgoskie\n- **Postanowienia:** Polska zwalnia Prusy Książęce z lenna; **Hohenzollernowie uzyskują suwerenność**\n- **Cena dla Polski:** zerwanie sojuszu Brandenburgii ze Szwecją (kluczowe dla potopu)\n\nW efekcie:\n- Prusy Książęce stają się **suwerennym państwem Hohenzollernów**\n- Połączenie z Brandenburgią → **Brandenburgia-Prusy** (1701 - Królestwo Prus)\n- Długoterminowe konsekwencje: jedno z państw rozbiorowych Polski (1772, 1793, 1795)\n\n## Sposób 2 - odwołanie do mapy\n\nMapa pokazuje:\n- Granice RP w 1619 r. (jasne tło) - szeroki obszar od Bałtyku do Czarnego Morza\n- Granica po traktacie w Polanowie 1634 (rozejm z Rosją)\n- Najazdy: kozackie 1648-51 (powstanie Chmielnickiego), rosyjskie 1654-67, szwedzkie 1655-58 (potop), siedmiogrodzkie 1657, tureckie 1672-73\n- Granica po Karłowicach 1699\n\nMapa jest klasycznym obrazem **straconego stulecia XVII w.** - Polska Złotego Wieku XVI w. była mocarstwem; po 1699 - zniszczonym państwem.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference\n\n📖 **Reference - utraty Polski w XVII w.:**\n>\n> | Rok | Wojna | Traktat | Strata |\n> |-----|-------|---------|--------|\n> | 1634 | wojna z Rosją | Polanów | Polska zachowuje Smoleńsk |\n> | **1657** | **potop szwedzki** | **Welawa-Bydgoszcz** | **Suwerenność Prus Książęcych** |\n> | 1660 | wojny szwedzkie | Oliwa | Inflanty Szwedzkie |\n> | 1667 | wojna z Rosją | Andruszów | Lewobrzeżna Ukraina, Kijów, Smoleńsk |\n> | 1672 | wojna z Turcją | Buczacz | Podole z Kamieńcem |\n> | 1699 | wojna z Turcją | Karłowice | Odzyskanie Podola |\n>\n> Strata suwerenności nad Prusami Książęcymi (1657) była najgroźniejsza długoterminowo - pozwoliła Hohenzollernom zbudować potęgę pruską.\n\n📖 **Reference - Prusy Książęce vs Prusy Królewskie:**\n> - **Prusy Książęce (1525-1701)** - wschodnia część dawnego państwa krzyżackiego, lenno polskie. Po 1657 suwerenne. W 1701 → Królestwo Prus.\n> - **Prusy Królewskie (1466-1772)** - zachodnia część dawnego państwa krzyżackiego (Pomorze Gdańskie + Warmia), włączone do Polski po pokoju toruńskim 1466. Tracone w I rozbiorze 1772.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 11.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **D**\n> - **0 pkt** - A, B, C lub brak odpowiedzi\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: uczniowie zaznaczają B („powiększyła terytorium\"). Klucz: w XVII w. Polska TRACIŁA, NIE powiększała. Mapa wyraźnie pokazuje terytoria utracone.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Welawa i Bydgoszcz 1657 to KLUCZOWA decyzja XVII w. Polska zrezygnowała z Prus, by zniszczyć sojusz Brandenburgia-Szwecja. Miało to zadziałać. Ale długoterminowo umożliwiło Hohenzollernom zbudować potęgę militarno-polityczną - która pochłonęła Polskę w 100 lat później.","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-11.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 11.2. (0-1)
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Na podstawie mapy można stwierdzić, że
A. w XVII w. Ukraina była częścią Wielkiego Księstwa Litewskiego.
B. Rzeczpospolita w latach 1634-1699 powiększyła swoje terytorium.
C. po podpisaniu traktatu w Karłowicach Rzeczpospolita utraciła Podole.
D. Prusy Książęce w czasie potopu szwedzkiego zmieniły swój status polityczny.

","answer_text_html":"

Zadanie 11.2. (0-1)
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej […];
dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń
w dziejach […].
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
[…].
III. Dzieje nowożytne.

\n
  1. Rzeczpospolita Obojga Narodów
\n

w XVII w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.
Zdający:

\n
  1. opisuje zmiany terytorium
\n

Rzeczypospolitej w XVII w.;

\n
  1. opisuje główne etapy konfliktów
\n

politycznych i militarnych Rzeczypospolitej
ze Szwecją, państwem moskiewskim/Rosją
i Turcją w XVII w.; wyjaśnia ich następstwa.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
D.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

D. Prusy Książęce w czasie potopu szwedzkiego zmieniły swój status polityczny.

\n

Sposób 1 - analiza opcji

\n
A. „W XVII w. Ukraina była częścią Wielkiego Księstwa Litewskiego" - FAŁSZ
\n

Ukraina (województwa: kijowskie, bracławskie, czernihowskie, podolskie) była częścią Korony Polskiej, NIE Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po unii lubelskiej (1 lipca 1569 r.) obszary te zostały przyłączone do Korony.

\n
B. „Rzeczpospolita w latach 1634-1699 powiększyła swoje terytorium" - FAŁSZ
\n

Rzeczpospolita w XVII w. traciła terytoria, NIE powiększała:

\n\n
C. „Po podpisaniu traktatu w Karłowicach Rzeczpospolita utraciła Podole" - FAŁSZ
\n

DOKŁADNIE ODWROTNIE - w Karłowicach (1699) Rzeczpospolita ODZYSKAŁA Podole z Kamieńcem (utracone w 1672 r. na mocy traktatu buczackiego).

\n
D. „Prusy Książęce w czasie potopu szwedzkiego zmieniły swój status polityczny" - POPRAWNE
\n

Prusy Książęce (lenno polskie od hołdu pruskiego 1525 r., gdy Albrecht Hohenzollern uznał polską zwierzchność) zmieniły status podczas potopu szwedzkiego:

\n\n

W efekcie:

\n\n

Sposób 2 - odwołanie do mapy

\n

Mapa pokazuje:

\n\n

Mapa jest klasycznym obrazem straconego stulecia XVII w. - Polska Złotego Wieku XVI w. była mocarstwem; po 1699 - zniszczonym państwem.

\n

Sposób 3 - odwołanie do reference

\n

📖 Reference - utraty Polski w XVII w.:

\n

| Rok | Wojna | Traktat | Strata |
|-----|-------|---------|--------|
| 1634 | wojna z Rosją | Polanów | Polska zachowuje Smoleńsk |
| 1657 | potop szwedzki | Welawa-Bydgoszcz | Suwerenność Prus Książęcych |
| 1660 | wojny szwedzkie | Oliwa | Inflanty Szwedzkie |
| 1667 | wojna z Rosją | Andruszów | Lewobrzeżna Ukraina, Kijów, Smoleńsk |
| 1672 | wojna z Turcją | Buczacz | Podole z Kamieńcem |
| 1699 | wojna z Turcją | Karłowice | Odzyskanie Podola |

Strata suwerenności nad Prusami Książęcymi (1657) była najgroźniejsza długoterminowo - pozwoliła Hohenzollernom zbudować potęgę pruską.
\n

📖 Reference - Prusy Książęce vs Prusy Królewskie:

\n
- Prusy Książęce (1525-1701) - wschodnia część dawnego państwa krzyżackiego, lenno polskie. Po 1657 suwerenne. W 1701 → Królestwo Prus.
- Prusy Królewskie (1466-1772) - zachodnia część dawnego państwa krzyżackiego (Pomorze Gdańskie + Warmia), włączone do Polski po pokoju toruńskim 1466. Tracone w I rozbiorze 1772.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 11.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź D
- 0 pkt - A, B, C lub brak odpowiedzi
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: uczniowie zaznaczają B („powiększyła terytorium"). Klucz: w XVII w. Polska TRACIŁA, NIE powiększała. Mapa wyraźnie pokazuje terytoria utracone.
\n
⚠️ Uwaga: Welawa i Bydgoszcz 1657 to KLUCZOWA decyzja XVII w. Polska zrezygnowała z Prus, by zniszczyć sojusz Brandenburgia-Szwecja. Miało to zadziałać. Ale długoterminowo umożliwiło Hohenzollernom zbudować potęgę militarno-polityczną - która pochłonęła Polskę w 100 lat później.
"}]}