{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-1)\nŹródło 1. Fragment źródła z epoki\nMonarcha nie potrzebuje przed nikim zdawać sprawy ze swych rozporządzeń [ ]. Bez tej\nwładzy absolutnej nie może zdziałać nic dobrego ani niszczyć złego. […] Odjąć władzę\nmonarsze znaczy podzielić państwo, tj. zakłócić spokój publiczny, stworzyć dwóch panów\nw przeciwieństwie do słów Pisma Świętego: „Nie można służyć dwom panom”. Król jest\nna mocy swej władzy ojcem narodu […]. Dlatego najlepiej jest oddać całą władzę państwa\ntemu, kto ma największy interes w utrzymaniu i wielkości samego państwa.\nWiek […] w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii\ni studentów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 318-319.\nŹródło 2. Fragment źródła z epoki\nWszystko byłoby stracone, gdyby jeden i ten sam człowiek lub jedno i to samo ciało\nmagnatów albo szlachty, albo ludu sprawowało owe trzy władze: tworzenie praw,\nwykonywanie publicznych postanowień oraz sądzenie zbrodni lub sporów między\nobywatelami. […] Ponieważ w wolnym państwie każdy człowiek […] winien się rządzić sam,\ntrzeba by, aby cały lud […] posiadał władzę prawodawczą.\nHistoria […]. Wybór tekstów źródłowych dla szkół średnich, oprac. J. Eisler, M. Sobańska-Bondaruk,\nWarszawa 1995, s. 12.\nOdwołując się do obu źródeł, wyjaśnij różnicę w poglądach obu autorów na temat istoty\nwładzy w państwie.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n11.1. 11.2.\n12.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIII. Dzieje nowożytne.\n2. Europa w XVI-XVII w.\nZdający:\n4) wyjaśnia zmiany w sposobie\nfunkcjonowania państw europejskich\nw epoce nowożytnej, z uwzględnieniem\ncharakterystyki i oceny absolutyzmu\nfrancuskiego;\n5. Oświecenie, absolutyzm oświecony\ni rewolucje XVIII w.\nZdający:\n2) charakteryzuje główne idee europejskiego\noświecenia i rozpoznaje jego główne\ndokonania w myśli politycznej […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź z odwołaniem do obu źródeł.\n0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nAutor źródła 1. podkreśla, że władza w państwie powinna należeć do jednej osoby, jest\nzwolennikiem modelu monarchii absolutnej; natomiast autor źródła 2. jest zwolennikiem\npodziału władzy na prawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, jak również sprawowania\nrządów przez całe społeczeństwo poprzez jego przedstawicieli.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Różnica poglądów:**\n\n**Autor źródła 1.** (zwolennik **monarchii absolutnej**, prawdopodobnie **Jacques Bossuet** lub inny teoretyk absolutyzmu francuskiego) głosi, że władza w państwie powinna być **skoncentrowana w jednej osobie monarchy**, który nie zdaje sprawy nikomu i jest „ojcem narodu\". Podział władzy oznaczałby „dwóch panów\" - co jest sprzeczne z Pismem Świętym i prowadzi do zakłócenia spokoju publicznego.\n\n**Autor źródła 2.** (**Karol Monteskiusz**, autor *O duchu praw* 1748) jest zwolennikiem **trójpodziału władzy**: prawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Władza nie może być w rękach jednej osoby ani jednego ciała - taki układ doprowadzi do tyrannii. W „wolnym państwie\" cały lud powinien posiadać władzę prawodawczą (przez swoich przedstawicieli - system parlamentarny).\n\n## Sposób 1 - analiza źródła 1 (absolutyzm)\n\n> „Monarcha nie potrzebuje przed nikim zdawać sprawy ze swych rozporządzeń [ ]. Bez tej władzy absolutnej nie może zdziałać nic dobrego ani niszczyć złego. […] Odjąć władzę monarsze znaczy podzielić państwo, tj. zakłócić spokój publiczny, stworzyć dwóch panów w przeciwieństwie do słów Pisma Świętego: 'Nie można służyć dwom panom'. Król jest na mocy swej władzy ojcem narodu […].\"\n\n→ **Wskazówki:**\n1. **„Władza absolutna\"** - monarchia absolutna\n2. **„Nie zdaje sprawy nikomu\"** - władca nieograniczony\n3. **„Pismo Święte\"** - uzasadnienie religijne (boskie pochodzenie władzy)\n4. **„Ojciec narodu\"** - paternalizm monarchy\n5. **„Nie można służyć dwom panom\"** - Mateusz 6:24, krytyka podziału władzy\n\nTo klasyczna doktryna **absolutyzmu** XVII w. (Ludwik XIV: „L'État, c'est moi\"). Główny teoretyk: **Jacques-Bénigne Bossuet** (1627-1704), biskup, autor *Politique tirée des propres paroles de l'Écriture sainte* (Polityka wyprowadzona ze słów Pisma Świętego, 1709) - uzasadnienie absolutyzmu z Biblii.\n\n## Sposób 2 - analiza źródła 2 (trójpodział władzy)\n\n> „Wszystko byłoby stracone, gdyby jeden i ten sam człowiek lub jedno i to samo ciało magnatów albo ludu sprawowało owe trzy władze: tworzenie praw, wykonywanie publicznych postanowień oraz sądzenie zbrodni lub sporów między obywatelami. […] Ponieważ w wolnym państwie każdy człowiek […] winien się rządzić sam, trzeba by, aby cały lud […] posiadał władzę prawodawczą.\"\n\n→ **Wskazówki:**\n1. **„Trzy władze: prawodawcza, wykonawcza, sądownicza\"** - KLASYCZNY trójpodział władzy\n2. **„Wszystko byłoby stracone\"** - krytyka koncentracji władzy\n3. **„Wolne państwo\"** - republikańska terminologia\n4. **„Cały lud posiadał władzę prawodawczą\"** - suwerenność narodu\n\nTo doktryna **Karola Monteskiusza** (Charles-Louis de Secondat, baron de Montesquieu, 1689-1755), francuskiego filozofa Oświecenia. Główne dzieło: ***De l'esprit des lois*** (*O duchu praw*, 1748). Idea trójpodziału władzy stała się fundamentem nowoczesnego konstytucjonalizmu (USA 1787, Francja 1791, Polska Konstytucja 3 Maja 1791).\n\n## Sposób 3 - kontekst Oświecenia\n\n📖 **Reference - Oświecenie i myśl polityczna (XVIII w.):**\n>\n> Spór absolutyzm vs. trójpodział władzy = kluczowy konflikt myśli politycznej XVIII w.\n>\n> **Absolutyzm:**\n> - Główni teoretycy: Jean Bodin (XVI w.), Jacques Bossuet (XVII w.), Thomas Hobbes (XVII w. - *Lewiatan*)\n> - Praktyka: Ludwik XIV (1643-1715), Filip II Hiszpański, Piotr I Wielki\n>\n> **Trójpodział władzy / liberalizm:**\n> - Główni teoretycy: John Locke (*Dwa traktaty o rządzie* 1689), **Monteskiusz** (*O duchu praw* 1748), Jean-Jacques Rousseau (*Umowa społeczna* 1762)\n> - Praktyka: Konstytucja USA 1787, Deklaracja praw człowieka 1789, Konstytucja 3 Maja 1791\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 12, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - wyjaśnienie z odwołaniem do OBU źródeł:\n> - Źródło 1: władza skoncentrowana, monarchia absolutna\n> - Źródło 2: trójpodział władzy, suwerenność ludu\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub błędna\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: uczniowie wymieniają tylko jedno źródło lub piszą zbyt ogólnie. Klucz CKE wymaga PORÓWNANIA - wskazania RÓŻNICY między dwoma stanowiskami.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Trójpodział władzy Monteskiusza jest do dziś podstawą konstytucji RP (art. 10 Konstytucji RP 1997).","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12. (0-1)
Źródło 1. Fragment źródła z epoki
Monarcha nie potrzebuje przed nikim zdawać sprawy ze swych rozporządzeń [ ]. Bez tej
władzy absolutnej nie może zdziałać nic dobrego ani niszczyć złego. […] Odjąć władzę
monarsze znaczy podzielić państwo, tj. zakłócić spokój publiczny, stworzyć dwóch panów
w przeciwieństwie do słów Pisma Świętego: „Nie można służyć dwom panom”. Król jest
na mocy swej władzy ojcem narodu […]. Dlatego najlepiej jest oddać całą władzę państwa
temu, kto ma największy interes w utrzymaniu i wielkości samego państwa.
Wiek […] w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii
i studentów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 318-319.
Źródło 2. Fragment źródła z epoki
Wszystko byłoby stracone, gdyby jeden i ten sam człowiek lub jedno i to samo ciało
magnatów albo szlachty, albo ludu sprawowało owe trzy władze: tworzenie praw,
wykonywanie publicznych postanowień oraz sądzenie zbrodni lub sporów między
obywatelami. […] Ponieważ w wolnym państwie każdy człowiek […] winien się rządzić sam,
trzeba by, aby cały lud […] posiadał władzę prawodawczą.
Historia […]. Wybór tekstów źródłowych dla szkół średnich, oprac. J. Eisler, M. Sobańska-Bondaruk,
Warszawa 1995, s. 12.
Odwołując się do obu źródeł, wyjaśnij różnicę w poglądach obu autorów na temat istoty
władzy w państwie.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
11.1. 11.2.
12.
Maks. liczba pkt
1
1
1
Uzyskana liczba pkt
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 12. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
III. Dzieje nowożytne.

\n
  1. Europa w XVI-XVII w.
\n

Zdający:

\n
  1. wyjaśnia zmiany w sposobie
\n

funkcjonowania państw europejskich
w epoce nowożytnej, z uwzględnieniem
charakterystyki i oceny absolutyzmu
francuskiego;

\n
  1. Oświecenie, absolutyzm oświecony
\n

i rewolucje XVIII w.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje główne idee europejskiego
\n

oświecenia i rozpoznaje jego główne
dokonania w myśli politycznej […].
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną odpowiedź z odwołaniem do obu źródeł.
0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Autor źródła 1. podkreśla, że władza w państwie powinna należeć do jednej osoby, jest
zwolennikiem modelu monarchii absolutnej; natomiast autor źródła 2. jest zwolennikiem
podziału władzy na prawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, jak również sprawowania
rządów przez całe społeczeństwo poprzez jego przedstawicieli.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Różnica poglądów:

\n

Autor źródła 1. (zwolennik monarchii absolutnej, prawdopodobnie Jacques Bossuet lub inny teoretyk absolutyzmu francuskiego) głosi, że władza w państwie powinna być skoncentrowana w jednej osobie monarchy, który nie zdaje sprawy nikomu i jest „ojcem narodu". Podział władzy oznaczałby „dwóch panów" - co jest sprzeczne z Pismem Świętym i prowadzi do zakłócenia spokoju publicznego.

\n

Autor źródła 2. (Karol Monteskiusz, autor O duchu praw 1748) jest zwolennikiem trójpodziału władzy: prawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Władza nie może być w rękach jednej osoby ani jednego ciała - taki układ doprowadzi do tyrannii. W „wolnym państwie" cały lud powinien posiadać władzę prawodawczą (przez swoich przedstawicieli - system parlamentarny).

\n

Sposób 1 - analiza źródła 1 (absolutyzm)

\n
„Monarcha nie potrzebuje przed nikim zdawać sprawy ze swych rozporządzeń [ ]. Bez tej władzy absolutnej nie może zdziałać nic dobrego ani niszczyć złego. […] Odjąć władzę monarsze znaczy podzielić państwo, tj. zakłócić spokój publiczny, stworzyć dwóch panów w przeciwieństwie do słów Pisma Świętego: 'Nie można służyć dwom panom'. Król jest na mocy swej władzy ojcem narodu […]."
\n

→ Wskazówki:

\n
  1. „Władza absolutna" - monarchia absolutna
  2. „Nie zdaje sprawy nikomu" - władca nieograniczony
  3. „Pismo Święte" - uzasadnienie religijne (boskie pochodzenie władzy)
  4. „Ojciec narodu" - paternalizm monarchy
  5. „Nie można służyć dwom panom" - Mateusz 6:24, krytyka podziału władzy
\n

To klasyczna doktryna absolutyzmu XVII w. (Ludwik XIV: „L'État, c'est moi"). Główny teoretyk: Jacques-Bénigne Bossuet (1627-1704), biskup, autor Politique tirée des propres paroles de l'Écriture sainte (Polityka wyprowadzona ze słów Pisma Świętego, 1709) - uzasadnienie absolutyzmu z Biblii.

\n

Sposób 2 - analiza źródła 2 (trójpodział władzy)

\n
„Wszystko byłoby stracone, gdyby jeden i ten sam człowiek lub jedno i to samo ciało magnatów albo ludu sprawowało owe trzy władze: tworzenie praw, wykonywanie publicznych postanowień oraz sądzenie zbrodni lub sporów między obywatelami. […] Ponieważ w wolnym państwie każdy człowiek […] winien się rządzić sam, trzeba by, aby cały lud […] posiadał władzę prawodawczą."
\n

→ Wskazówki:

\n
  1. „Trzy władze: prawodawcza, wykonawcza, sądownicza" - KLASYCZNY trójpodział władzy
  2. „Wszystko byłoby stracone" - krytyka koncentracji władzy
  3. „Wolne państwo" - republikańska terminologia
  4. „Cały lud posiadał władzę prawodawczą" - suwerenność narodu
\n

To doktryna Karola Monteskiusza (Charles-Louis de Secondat, baron de Montesquieu, 1689-1755), francuskiego filozofa Oświecenia. Główne dzieło: De l'esprit des lois (O duchu praw, 1748). Idea trójpodziału władzy stała się fundamentem nowoczesnego konstytucjonalizmu (USA 1787, Francja 1791, Polska Konstytucja 3 Maja 1791).

\n

Sposób 3 - kontekst Oświecenia

\n

📖 Reference - Oświecenie i myśl polityczna (XVIII w.):

\n

Spór absolutyzm vs. trójpodział władzy = kluczowy konflikt myśli politycznej XVIII w.

Absolutyzm:
- Główni teoretycy: Jean Bodin (XVI w.), Jacques Bossuet (XVII w.), Thomas Hobbes (XVII w. - Lewiatan)
- Praktyka: Ludwik XIV (1643-1715), Filip II Hiszpański, Piotr I Wielki

Trójpodział władzy / liberalizm:
- Główni teoretycy: John Locke (Dwa traktaty o rządzie 1689), Monteskiusz (O duchu praw 1748), Jean-Jacques Rousseau (Umowa społeczna 1762)
- Praktyka: Konstytucja USA 1787, Deklaracja praw człowieka 1789, Konstytucja 3 Maja 1791
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 12, max 1 pkt):
- 1 pkt - wyjaśnienie z odwołaniem do OBU źródeł:
- Źródło 1: władza skoncentrowana, monarchia absolutna
- Źródło 2: trójpodział władzy, suwerenność ludu
- 0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: uczniowie wymieniają tylko jedno źródło lub piszą zbyt ogólnie. Klucz CKE wymaga PORÓWNANIA - wskazania RÓŻNICY między dwoma stanowiskami.
\n
⚠️ Uwaga: Trójpodział władzy Monteskiusza jest do dziś podstawą konstytucji RP (art. 10 Konstytucji RP 1997).
"}]}