{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-1)\nAnonimowa piosenka o Berku Joselewiczu1\nGdy nie stało Naczelnika,\nNie dał się pan Berko zdurzyć2.\nGdy nie stało Naczelnika,\nW rękę pika, na konika,\nZ Francuzami wnet się zbratał.\nBonapart zrobił go szefem,\n[…]\nPotem pod księciem Józefem,\n[…]\nBił się w dwójnasób, bo wet za wet,\nZa Żyda i za Polaka!\nM. Janion, Bohater, spisek, śmierć. Wykłady żydowskie, Warszawa 2009, s. 43.\n1 Berek Joselewicz - polski kupiec pochodzenia żydowskiego, pułkownik wojska polskiego.\n2 Zdurzyć - oszukać.\nNa podstawie zamieszczonego utworu zaznacz wydarzenie, w którym uczestniczył Berek\nJoselewicz.\nA. konfederacja barska\nB. konfederacja targowicka\nC. wojna w obronie Konstytucji 3 maja\nD. wojna Księstwa Warszawskiego z Austrią\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n13.\n14.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":"D","answer_text":"Zadanie 14. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Dzieje nowożytne.\n6. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy\noświeceniowe i rozbiory.\nZdający:\n2) charakteryzuje działania zmierzające do\nnaprawy Rzeczypospolitej i walkę zbrojną\no utrzymanie niepodległości w drugiej\npołowie XVIII w.\nIV. Wiek XIX\n1. Europa napoleońska.\nZdający:\n4) wskazuje przykłady i wyjaśnia przyczyny\nzaangażowania się Polaków po stronie\nNapoleona,\n5. Społeczeństwo polskie w okresie zaborów\nw XIX w.\nZdający:\n2) analizuje strukturę społeczeństwa w trzech\nzaborach, z uwzględnieniem mniejszości\nnarodowych i wyznaniowych, w tym\nludności żydowskiej.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nD.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**D. wojna Księstwa Warszawskiego z Austrią** (1809 r.)\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu\n\n> „Gdy nie stało Naczelnika,\n> Nie dał się pan Berko zdurzyć.\n> Gdy nie stało Naczelnika,\n> W rękę pika, na konika,\n> Z **Francuzami** wnet się zbratał.\n> **Bonapart** zrobił go szefem,\n> […]\n> Potem pod **księciem Józefem**,\n> […]\n> Bił się w dwójnasób, bo wet za wet,\n> Za Żyda i za Polaka!\"\n\n→ **Wskazówki w tekście:**\n\n1. **„Gdy nie stało Naczelnika\"** - odniesienie do Tadeusza Kościuszki (Naczelnik Powstania 1794) i klęski insurekcji kościuszkowskiej (1794, III rozbiór 1795)\n2. **„Z Francuzami wnet się zbratał\"** - Berek dołączył do Francuzów po 1795 r. (Legiony Polskie we Włoszech, Dąbrowski 1797)\n3. **„Bonapart zrobił go szefem\"** - Napoleon (od 1799 - pierwszy konsul, od 1804 - cesarz) mianował Berka szefem\n4. **„Pod księciem Józefem\"** = **książę Józef Poniatowski** (1763-1813) - bratanek Stanisława Augusta, naczelny dowódca **wojska Księstwa Warszawskiego** (od 1807)\n\n→ Konteks chronologiczny: PO Kościuszce + Bonaparte + książę Józef Poniatowski = **okres napoleoński, Księstwo Warszawskie (1807-1815)**.\n\n## Sposób 2 - eliminacja innych opcji\n\n**A. Konfederacja barska (1768-1772)** - skierowana przeciw Rosji i Stanisławowi Augustowi. **PRZED** Kościuszką (1794). Berek Joselewicz urodził się **1764 r.** - w czasie konfederacji był dzieckiem (4-8 lat). NIE.\n\n**B. Konfederacja targowicka (1792)** - przeciw Konstytucji 3 Maja, prorosyjska. Berek miał 28 lat, ale konfederacja była PROROSYJSKA, NIE w jego sympatiach. NIE.\n\n**C. Wojna w obronie Konstytucji 3 Maja (1792)** - Polska vs Rosja. Tu Berek jeszcze NIE był wojskowym. Jego pułk żydowski powstał dopiero **1794 r. podczas insurekcji kościuszkowskiej**. NIE pasuje do tekstu (gdyby pasował, byłaby wzmianka o Konstytucji).\n\n**D. Wojna Księstwa Warszawskiego z Austrią (1809)** - POPRAWNE. **Berek Joselewicz zginął 5 V 1809 r. pod Kockiem** podczas tej wojny.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference\n\n📖 **Reference - Berek Joselewicz (1764-1809):**\n> Polski oficer, kupiec pochodzenia żydowskiego, pułkownik wojska polskiego, **pierwszy żydowski oficer w nowoczesnym wojsku europejskim**.\n>\n> **Życiorys:**\n> - 1764 - urodzony w Krecku (Litwa) lub Krakowie (źródła różnią się)\n> - 1789-1791 - kupiec, doradca biskupa Massalskiego\n> - **1794** - INSUREKCJA KOŚCIUSZKOWSKA: Berek tworzy **pułk lekkiej kawalerii starozakonny** (~500 ochotników żydowskich)\n> - 1794 - Berek walczy w obronie Pragi (warszawskiej) przeciw Aleksandrowi Suworowowi (4 XI 1794, klęska)\n> - **1797** - wstępuje do **Legionów Polskich Dąbrowskiego we Włoszech**\n> - 1797-1807 - służy pod Napoleonem\n> - **1807** - wraca do **Księstwa Warszawskiego** (utworzonego przez Napoleona)\n> - 1807-1809 - oficer wojska Księstwa Warszawskiego pod dowództwem **księcia Józefa Poniatowskiego**\n> - **5 maja 1809** - ginie w bitwie pod **Kockiem** podczas wojny Księstwa Warszawskiego z Austrią\n>\n> **Symbol pojednania polsko-żydowskiego:** Berek był jednym z pierwszych przedstawicieli wspólnoty żydowskiej walczącej o niepodległość Polski.\n\n📖 **Reference - wojna Księstwa Warszawskiego z Austrią (1809):**\n> Część **wojny pięciej koalicji** (1809) - Austria vs Francja Napoleona.\n>\n> **Przebieg:**\n> - 14 IV 1809 - atak Austrii na Księstwo Warszawskie (arcyksiążę Ferdynand)\n> - 19 IV 1809 - bitwa pod **Raszynem** (zwycięstwo polskie pod Józefem Poniatowskim)\n> - 23 IV 1809 - Austriacy zajmują Warszawę\n> - V-VII 1809 - kontrofensywa polska, zdobycie Lublina, Sandomierza, Krakowa\n> - **5 V 1809 - śmierć Berka Joselewicza pod Kockiem**\n> - 14 X 1809 - pokój w **Schönbrunn** kończy wojnę\n> - **Polska zyskuje Galicję Zachodnią z Krakowem** (Lublin, Radom, Sandomierz)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 14, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **D**\n> - **0 pkt** - A, B, C lub brak\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: zaznaczanie C (wojna w obronie Konstytucji 3 Maja). Klucz: w 1792 Berek nie był jeszcze wojskowym; pułk żydowski powstał dopiero 1794 r. Wzmianki o Bonaparte i księciu Józefie wykluczają wcześniejsze opcje.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Berek Joselewicz to historyczna postać DUŻEGO znaczenia symbolicznego - pierwszy oficer żydowski w polskim wojsku, męczennik insurekcji kościuszkowskiej i wojen napoleońskich. Jego pomnik znajduje się w Kock (woj. lubelskie).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Bił się w dwójnasób, bo wet za wet, za Żyda i za Polaka\" - wzruszający passus podkreślający DWUOJCZYZNĘ Berka: walczył jednocześnie o Polskę i o godność narodu żydowskiego.","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14. (0-1)<br>Anonimowa piosenka o Berku Joselewiczu1<br>Gdy nie stało Naczelnika,<br>Nie dał się pan Berko zdurzyć2.<br>Gdy nie stało Naczelnika,<br>W rękę pika, na konika,<br>Z Francuzami wnet się zbratał.<br>Bonapart zrobił go szefem,<br>[…]<br>Potem pod księciem Józefem,<br>[…]<br>Bił się w dwójnasób, bo wet za wet,<br>Za Żyda i za Polaka!<br>M. Janion, Bohater, spisek, śmierć. Wykłady żydowskie, Warszawa 2009, s. 43.<br>1 Berek Joselewicz - polski kupiec pochodzenia żydowskiego, pułkownik wojska polskiego.<br>2 Zdurzyć - oszukać.<br>Na podstawie zamieszczonego utworu zaznacz wydarzenie, w którym uczestniczył Berek<br>Joselewicz.<br>A. konfederacja barska<br>B. konfederacja targowicka<br>C. wojna w obronie Konstytucji 3 maja<br>D. wojna Księstwa Warszawskiego z Austrią<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>13.<br>14.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MHI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 14. (0-1)<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje<br>wydarzenia z historii powszechnej oraz<br>dziejów ojczystych […].<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego […].<br>III. Dzieje nowożytne.</p>\n<ol><li>Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy</li></ol>\n<p>oświeceniowe i rozbiory.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje działania zmierzające do</li></ol>\n<p>naprawy Rzeczypospolitej i walkę zbrojną<br>o utrzymanie niepodległości w drugiej<br>połowie XVIII w.<br>IV. Wiek XIX</p>\n<ol><li>Europa napoleońska.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>wskazuje przykłady i wyjaśnia przyczyny</li></ol>\n<p>zaangażowania się Polaków po stronie<br>Napoleona,</p>\n<ol><li>Społeczeństwo polskie w okresie zaborów</li></ol>\n<p>w XIX w.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje strukturę społeczeństwa w trzech</li></ol>\n<p>zaborach, z uwzględnieniem mniejszości<br>narodowych i wyznaniowych, w tym<br>ludności żydowskiej.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>D.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>D. wojna Księstwa Warszawskiego z Austrią</strong> (1809 r.)</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu</h4>\n<blockquote>„Gdy nie stało Naczelnika,<br>Nie dał się pan Berko zdurzyć.<br>Gdy nie stało Naczelnika,<br>W rękę pika, na konika,<br>Z <strong>Francuzami</strong> wnet się zbratał.<br><strong>Bonapart</strong> zrobił go szefem,<br>[…]<br>Potem pod <strong>księciem Józefem</strong>,<br>[…]<br>Bił się w dwójnasób, bo wet za wet,<br>Za Żyda i za Polaka!&quot;</blockquote>\n<p>→ <strong>Wskazówki w tekście:</strong></p>\n<ol><li><strong>„Gdy nie stało Naczelnika&quot;</strong> - odniesienie do Tadeusza Kościuszki (Naczelnik Powstania 1794) i klęski insurekcji kościuszkowskiej (1794, III rozbiór 1795)</li><li><strong>„Z Francuzami wnet się zbratał&quot;</strong> - Berek dołączył do Francuzów po 1795 r. (Legiony Polskie we Włoszech, Dąbrowski 1797)</li><li><strong>„Bonapart zrobił go szefem&quot;</strong> - Napoleon (od 1799 - pierwszy konsul, od 1804 - cesarz) mianował Berka szefem</li><li><strong>„Pod księciem Józefem&quot;</strong> = <strong>książę Józef Poniatowski</strong> (1763-1813) - bratanek Stanisława Augusta, naczelny dowódca <strong>wojska Księstwa Warszawskiego</strong> (od 1807)</li></ol>\n<p>→ Konteks chronologiczny: PO Kościuszce + Bonaparte + książę Józef Poniatowski = <strong>okres napoleoński, Księstwo Warszawskie (1807-1815)</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja innych opcji</h4>\n<p><strong>A. Konfederacja barska (1768-1772)</strong> - skierowana przeciw Rosji i Stanisławowi Augustowi. <strong>PRZED</strong> Kościuszką (1794). Berek Joselewicz urodził się <strong>1764 r.</strong> - w czasie konfederacji był dzieckiem (4-8 lat). NIE.</p>\n<p><strong>B. Konfederacja targowicka (1792)</strong> - przeciw Konstytucji 3 Maja, prorosyjska. Berek miał 28 lat, ale konfederacja była PROROSYJSKA, NIE w jego sympatiach. NIE.</p>\n<p><strong>C. Wojna w obronie Konstytucji 3 Maja (1792)</strong> - Polska vs Rosja. Tu Berek jeszcze NIE był wojskowym. Jego pułk żydowski powstał dopiero <strong>1794 r. podczas insurekcji kościuszkowskiej</strong>. NIE pasuje do tekstu (gdyby pasował, byłaby wzmianka o Konstytucji).</p>\n<p><strong>D. Wojna Księstwa Warszawskiego z Austrią (1809)</strong> - POPRAWNE. <strong>Berek Joselewicz zginął 5 V 1809 r. pod Kockiem</strong> podczas tej wojny.</p>\n<h4>Sposób 3 - odwołanie do reference</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - Berek Joselewicz (1764-1809):</strong></p>\n<blockquote>Polski oficer, kupiec pochodzenia żydowskiego, pułkownik wojska polskiego, <strong>pierwszy żydowski oficer w nowoczesnym wojsku europejskim</strong>.<br><br><strong>Życiorys:</strong><br>- 1764 - urodzony w Krecku (Litwa) lub Krakowie (źródła różnią się)<br>- 1789-1791 - kupiec, doradca biskupa Massalskiego<br>- <strong>1794</strong> - INSUREKCJA KOŚCIUSZKOWSKA: Berek tworzy <strong>pułk lekkiej kawalerii starozakonny</strong> (~500 ochotników żydowskich)<br>- 1794 - Berek walczy w obronie Pragi (warszawskiej) przeciw Aleksandrowi Suworowowi (4 XI 1794, klęska)<br>- <strong>1797</strong> - wstępuje do <strong>Legionów Polskich Dąbrowskiego we Włoszech</strong><br>- 1797-1807 - służy pod Napoleonem<br>- <strong>1807</strong> - wraca do <strong>Księstwa Warszawskiego</strong> (utworzonego przez Napoleona)<br>- 1807-1809 - oficer wojska Księstwa Warszawskiego pod dowództwem <strong>księcia Józefa Poniatowskiego</strong><br>- <strong>5 maja 1809</strong> - ginie w bitwie pod <strong>Kockiem</strong> podczas wojny Księstwa Warszawskiego z Austrią<br><br><strong>Symbol pojednania polsko-żydowskiego:</strong> Berek był jednym z pierwszych przedstawicieli wspólnoty żydowskiej walczącej o niepodległość Polski.</blockquote>\n<p>📖 <strong>Reference - wojna Księstwa Warszawskiego z Austrią (1809):</strong></p>\n<blockquote>Część <strong>wojny pięciej koalicji</strong> (1809) - Austria vs Francja Napoleona.<br><br><strong>Przebieg:</strong><br>- 14 IV 1809 - atak Austrii na Księstwo Warszawskie (arcyksiążę Ferdynand)<br>- 19 IV 1809 - bitwa pod <strong>Raszynem</strong> (zwycięstwo polskie pod Józefem Poniatowskim)<br>- 23 IV 1809 - Austriacy zajmują Warszawę<br>- V-VII 1809 - kontrofensywa polska, zdobycie Lublina, Sandomierza, Krakowa<br>- <strong>5 V 1809 - śmierć Berka Joselewicza pod Kockiem</strong><br>- 14 X 1809 - pokój w <strong>Schönbrunn</strong> kończy wojnę<br>- <strong>Polska zyskuje Galicję Zachodnią z Krakowem</strong> (Lublin, Radom, Sandomierz)</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 14, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź <strong>D</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - A, B, C lub brak</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: zaznaczanie C (wojna w obronie Konstytucji 3 Maja). Klucz: w 1792 Berek nie był jeszcze wojskowym; pułk żydowski powstał dopiero 1794 r. Wzmianki o Bonaparte i księciu Józefie wykluczają wcześniejsze opcje.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Berek Joselewicz to historyczna postać DUŻEGO znaczenia symbolicznego - pierwszy oficer żydowski w polskim wojsku, męczennik insurekcji kościuszkowskiej i wojen napoleońskich. Jego pomnik znajduje się w Kock (woj. lubelskie).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Bił się w dwójnasób, bo wet za wet, za Żyda i za Polaka&quot; - wzruszający passus podkreślający DWUOJCZYZNĘ Berka: walczył jednocześnie o Polskę i o godność narodu żydowskiego.</blockquote>"}]}