{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-1)\nŹródło 1. Awers monety\nwww.katalogmonet.pl\nŹródło 2. Pieczęć\nwww.omp.org.pl\nRozstrzygnij, które z zamieszczonych wyżej źródeł przedstawia godło ustanowione\npodczas powstania styczniowego i wyjaśnij jego symbolikę.\nRozstrzygnięcie:\nMHI_1R\nWyjaśnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z […] dziejów ojczystych […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIV. Wiek XIX.\n4. Walka o niepodległość Polski w okresie\nniewoli narodowej.\nZdający:\n2) rozpoznaje działania społeczeństwa\nsprzyjające rozwojowi tożsamości\nnarodowej;\n3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki\npowstań narodowych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź (prawidłowe rozstrzygnięcie i właściwe wyjaśnienie).\n0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie\nŹródło 2.\nWyjaśnienie\nTrójdzielna tarcza z symbolami Polski (Orzeł), Litwy (Pogoń) i Rusi/Ukrainy (Archanioł\nMichał) zapowiadała odrodzenie się Rzeczypospolitej złożonej z trzech równoprawnych\nelementów. Symbolika odnosi się do trzech elementów składowych Rzeczypospolitej (Polska,\nLitwa, Ruś/Ukraina).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie:** Źródło 2 (pieczęć z napisem „Rząd Narodowy - Równość - Wolność - Niepodległość\")\n\n**Wyjaśnienie:** Pieczęć ze źródła 2. zawiera **trójdzielną tarczę z trzema godłami**: **Orłem polskim** (góra-lewa, symbol Korony Polskiej), **Pogonią litewską** (góra-prawa, symbol Wielkiego Księstwa Litewskiego) oraz **Archaniołem Michałem z mieczem** (dół, symbol Rusi/Ukrainy). Symbolika odnosi się do **trzech równoprawnych elementów składowych Rzeczypospolitej** - Polski, Litwy i Rusi (Ukrainy). Idea „trójgodła\" została ustanowiona przez **Rząd Narodowy Powstania Styczniowego (1863-1864)**, który dążył do odrodzenia Rzeczypospolitej Trojga Narodów (NIE tylko Polski-Litwy z unii lubelskiej 1569, ale ROZSZERZONEJ o Ruś/Ukrainę). Hasło „Równość - Wolność - Niepodległość\" to inna wersja francuskiego „Liberté, Égalité, Fraternité\" - wskazuje na demokratyczny charakter Rządu Narodowego.\n\nŹródło 1. (moneta z napisem „Królestwo Polskie\" i Orłem + Pogonią) reprezentuje **dwugodło** typowe dla Królestwa Polskiego (1815-1832) lub powstania listopadowego (1830-1831) - TYLKO Polska + Litwa, BEZ Rusi.\n\n## Sposób 1 - analiza obu źródeł\n\n**Źródło 1 (moneta):**\n- Napis: „KRÓLESTWO POLSKIE\"\n- Tarcza dwudzielna: Orzeł polski + Pogoń litewska\n- Otwarta korona królewska\n→ **Dwugodło** - typowe dla Królestwa Kongresowego (po 1815) lub Powstania Listopadowego (1830-1831). Symbolizuje unię polsko-litewską, NIE rozszerzoną.\n\n**Źródło 2 (pieczęć):**\n- Napis: „RZĄD NARODOWY - RÓWNOŚĆ - WOLNOŚĆ - NIEPODLEGŁOŚĆ\"\n- Tarcza trójdzielna: Orzeł + Pogoń + Archanioł Michał\n→ **Trójgodło** - symbol Powstania Styczniowego (1863-1864). Rząd Narodowy uznawał Polski-Litwę-Ruś za TRZY równoprawne elementy odrodzonej Rzeczypospolitej.\n\n## Sposób 2 - symbolika trójgodła\n\n📖 **Reference - symbole Rzeczypospolitej Trojga Narodów:**\n> 1. **Orzeł biały** = Korona Polska (od XII w., koronacja Bolesława Chrobrego 1025)\n> 2. **Pogoń litewska** = Wielkie Księstwo Litewskie (rycerz na koniu, miecz w prawej, tarcza z krzyżem w lewej; od XIV w. - Witolda)\n> 3. **Archanioł Michał z mieczem** = Ruś/Ukraina (kanoniczny symbol Kijowa od X-XI w.; po unii hadziackiej 1658 - herb księstwa Rusi proponowanego dla kozaków)\n\n**Idea Rzeczypospolitej Trojga Narodów:**\n- Powstała w XVII w. po **unii hadziackiej (1658)** - kompromis między Polską a kozakami Iwana Wyhowskiego (po Chmielnickim). Plan: utworzenie **Księstwa Ruskiego** jako trzeciej, równorzędnej części Rzeczypospolitej (obok Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego).\n- Plan nie został zrealizowany (zerwanie unii hadziackiej, wojna polsko-rosyjska 1654-1667).\n- W **Powstaniu Styczniowym 1863-1864** Rząd Narodowy WSKRZESIŁ ideę Trzech Narodów - uznawał Polskę, Litwę I RUŚ za RÓWNOPRAWNE.\n\n## Sposób 3 - kontekst Powstania Styczniowego\n\n📖 **Reference - Powstanie Styczniowe (22 I 1863 - 11 IV 1864):**\n> **Tło:**\n> - Branka 14/15 I 1863 (przymusowy pobór 30 000 młodzieńców)\n> - Manifest Tymczasowego Rządu Narodowego 22 I 1863 - wybuch powstania\n> - 1863 - wybór Mariana Langiewicza dyktatorem (krótko, II-III 1863)\n> - X 1863 - **Romuald Traugutt** dyktatorem (do III 1864)\n> - 11 IV 1864 - areszt Traugutta\n> - 5 VIII 1864 - egzekucja Traugutta na Cytadeli\n>\n> **Charakterystyka Rządu Narodowego:**\n> - Tajny rząd cywilno-wojskowy w Warszawie\n> - Pieczęć: **trójgodło Polska-Litwa-Ruś** + hasło „Równość - Wolność - Niepodległość\"\n> - Manifest 1863 r. obiecywał:\n> - Uwłaszczenie chłopów (zniesienie pańszczyzny)\n> - Równouprawnienie Żydów\n> - **Równe prawa dla Polski, Litwy i Rusi**\n>\n> **Klęska:**\n> - Brak wsparcia Zachodu (Francja Napoleona III nie interweniowała)\n> - Brak masowego udziału chłopów (wieś bierna)\n> - Przewaga militarna Rosji (300 000 żołnierzy carskich)\n> - Po klęsce: surowe represje (Sybir, konfiskaty, rusyfikacja, koniec Królestwa Kongresowego - przemianowane na „Kraj Przywiślański\")\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 17, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - rozstrzygnięcie „Źródło 2\" + wyjaśnienie symboliki:\n> - trójgodło Polski, Litwy, Rusi\n> - idea Rzeczypospolitej Trojga Narodów\n> - **0 pkt** - błędne rozstrzygnięcie LUB brak wyjaśnienia\n\n## Reference historyczny\n\n📖 **Reference - godła Polski w XIX w.:**\n> | Okres | Godło | Symbolika |\n> |-------|-------|-----------|\n> | 1815-1832 | Dwugodło (Orzeł + Pogoń) | Królestwo Kongresowe (Polska + Litwa) |\n> | 1830-1831 | Dwugodło + carska korona zerwana | Powstanie Listopadowe |\n> | **1863-1864** | **Trójgodło (Orzeł + Pogoń + Archanioł Michał)** | **Rzeczpospolita Trojga Narodów** (Powstanie Styczniowe) |\n> | 1918-1939 | Orzeł w koronie | II RP |\n> | 1944-1990 | Orzeł BEZ korony | PRL |\n> | 1990- | Orzeł w koronie | III RP |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: uczniowie wskazują źródło 1 myśląc, że „Królestwo Polskie\" odnosi się do Powstania Styczniowego. Klucz: „Królestwo Polskie\" to NAZWA UTWORZONA W 1815 R. (kongresowe) - używana w monecie, ale nie odpowiada idei Powstania Styczniowego (które chciało odrodzić **Rzeczpospolitą**, nie Królestwo).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Trzeci element trójgodła - **Archanioł Michał** - jest mniej znany. Często mylony z aniołem stróżem lub innym symbolem. Klucz: archanioł = patron Kijowa, symbol Rusi/Ukrainy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Idea Trojga Narodów (Polska, Litwa, Ruś) jest ważnym wątkiem polskiej myśli politycznej XIX w. Powraca w XX w. (idea Międzymorza Piłsudskiego, federacja środkowoeuropejska).","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17. (0-1)<br>Źródło 1. Awers monety<br>www.katalogmonet.pl<br>Źródło 2. Pieczęć<br>www.omp.org.pl<br>Rozstrzygnij, które z zamieszczonych wyżej źródeł przedstawia godło ustanowione<br>podczas powstania styczniowego i wyjaśnij jego symbolikę.<br>Rozstrzygnięcie:<br>MHI_1R<br>Wyjaśnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 17. (0-1)<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje<br>wydarzenia z […] dziejów ojczystych […].<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego […].<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną<br>w ujęciu przekrojowym lub problemowym;<br>dostrzega problem i buduje argumentację,<br>uwzględniając różne aspekty procesu<br>historycznego; dokonuje selekcji<br>i hierarchizacji oraz integruje pozyskane<br>informacje z różnych źródeł wiedzy.<br>IV. Wiek XIX.</p>\n<ol><li>Walka o niepodległość Polski w okresie</li></ol>\n<p>niewoli narodowej.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rozpoznaje działania społeczeństwa</li></ol>\n<p>sprzyjające rozwojowi tożsamości<br>narodowej;</p>\n<ol><li>wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki</li></ol>\n<p>powstań narodowych.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź (prawidłowe rozstrzygnięcie i właściwe wyjaśnienie).<br>0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Rozstrzygnięcie<br>Źródło 2.<br>Wyjaśnienie<br>Trójdzielna tarcza z symbolami Polski (Orzeł), Litwy (Pogoń) i Rusi/Ukrainy (Archanioł<br>Michał) zapowiadała odrodzenie się Rzeczypospolitej złożonej z trzech równoprawnych<br>elementów. Symbolika odnosi się do trzech elementów składowych Rzeczypospolitej (Polska,<br>Litwa, Ruś/Ukraina).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie:</strong> Źródło 2 (pieczęć z napisem „Rząd Narodowy - Równość - Wolność - Niepodległość&quot;)</p>\n<p><strong>Wyjaśnienie:</strong> Pieczęć ze źródła 2. zawiera <strong>trójdzielną tarczę z trzema godłami</strong>: <strong>Orłem polskim</strong> (góra-lewa, symbol Korony Polskiej), <strong>Pogonią litewską</strong> (góra-prawa, symbol Wielkiego Księstwa Litewskiego) oraz <strong>Archaniołem Michałem z mieczem</strong> (dół, symbol Rusi/Ukrainy). Symbolika odnosi się do <strong>trzech równoprawnych elementów składowych Rzeczypospolitej</strong> - Polski, Litwy i Rusi (Ukrainy). Idea „trójgodła&quot; została ustanowiona przez <strong>Rząd Narodowy Powstania Styczniowego (1863-1864)</strong>, który dążył do odrodzenia Rzeczypospolitej Trojga Narodów (NIE tylko Polski-Litwy z unii lubelskiej 1569, ale ROZSZERZONEJ o Ruś/Ukrainę). Hasło „Równość - Wolność - Niepodległość&quot; to inna wersja francuskiego „Liberté, Égalité, Fraternité&quot; - wskazuje na demokratyczny charakter Rządu Narodowego.</p>\n<p>Źródło 1. (moneta z napisem „Królestwo Polskie&quot; i Orłem + Pogonią) reprezentuje <strong>dwugodło</strong> typowe dla Królestwa Polskiego (1815-1832) lub powstania listopadowego (1830-1831) - TYLKO Polska + Litwa, BEZ Rusi.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza obu źródeł</h4>\n<p><strong>Źródło 1 (moneta):</strong></p>\n<ul><li>Napis: „KRÓLESTWO POLSKIE&quot;</li><li>Tarcza dwudzielna: Orzeł polski + Pogoń litewska</li><li>Otwarta korona królewska</li></ul>\n<p>→ <strong>Dwugodło</strong> - typowe dla Królestwa Kongresowego (po 1815) lub Powstania Listopadowego (1830-1831). Symbolizuje unię polsko-litewską, NIE rozszerzoną.</p>\n<p><strong>Źródło 2 (pieczęć):</strong></p>\n<ul><li>Napis: „RZĄD NARODOWY - RÓWNOŚĆ - WOLNOŚĆ - NIEPODLEGŁOŚĆ&quot;</li><li>Tarcza trójdzielna: Orzeł + Pogoń + Archanioł Michał</li></ul>\n<p>→ <strong>Trójgodło</strong> - symbol Powstania Styczniowego (1863-1864). Rząd Narodowy uznawał Polski-Litwę-Ruś za TRZY równoprawne elementy odrodzonej Rzeczypospolitej.</p>\n<h4>Sposób 2 - symbolika trójgodła</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - symbole Rzeczypospolitej Trojga Narodów:</strong></p>\n<blockquote>1. <strong>Orzeł biały</strong> = Korona Polska (od XII w., koronacja Bolesława Chrobrego 1025)<br>2. <strong>Pogoń litewska</strong> = Wielkie Księstwo Litewskie (rycerz na koniu, miecz w prawej, tarcza z krzyżem w lewej; od XIV w. - Witolda)<br>3. <strong>Archanioł Michał z mieczem</strong> = Ruś/Ukraina (kanoniczny symbol Kijowa od X-XI w.; po unii hadziackiej 1658 - herb księstwa Rusi proponowanego dla kozaków)</blockquote>\n<p><strong>Idea Rzeczypospolitej Trojga Narodów:</strong></p>\n<ul><li>Powstała w XVII w. po <strong>unii hadziackiej (1658)</strong> - kompromis między Polską a kozakami Iwana Wyhowskiego (po Chmielnickim). Plan: utworzenie <strong>Księstwa Ruskiego</strong> jako trzeciej, równorzędnej części Rzeczypospolitej (obok Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego).</li><li>Plan nie został zrealizowany (zerwanie unii hadziackiej, wojna polsko-rosyjska 1654-1667).</li><li>W <strong>Powstaniu Styczniowym 1863-1864</strong> Rząd Narodowy WSKRZESIŁ ideę Trzech Narodów - uznawał Polskę, Litwę I RUŚ za RÓWNOPRAWNE.</li></ul>\n<h4>Sposób 3 - kontekst Powstania Styczniowego</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - Powstanie Styczniowe (22 I 1863 - 11 IV 1864):</strong></p>\n<blockquote><strong>Tło:</strong><br>- Branka 14/15 I 1863 (przymusowy pobór 30 000 młodzieńców)<br>- Manifest Tymczasowego Rządu Narodowego 22 I 1863 - wybuch powstania<br>- 1863 - wybór Mariana Langiewicza dyktatorem (krótko, II-III 1863)<br>- X 1863 - <strong>Romuald Traugutt</strong> dyktatorem (do III 1864)<br>- 11 IV 1864 - areszt Traugutta<br>- 5 VIII 1864 - egzekucja Traugutta na Cytadeli<br><br><strong>Charakterystyka Rządu Narodowego:</strong><br>- Tajny rząd cywilno-wojskowy w Warszawie<br>- Pieczęć: <strong>trójgodło Polska-Litwa-Ruś</strong> + hasło „Równość - Wolność - Niepodległość&quot;<br>- Manifest 1863 r. obiecywał:<br>- Uwłaszczenie chłopów (zniesienie pańszczyzny)<br>- Równouprawnienie Żydów<br>- <strong>Równe prawa dla Polski, Litwy i Rusi</strong><br><br><strong>Klęska:</strong><br>- Brak wsparcia Zachodu (Francja Napoleona III nie interweniowała)<br>- Brak masowego udziału chłopów (wieś bierna)<br>- Przewaga militarna Rosji (300 000 żołnierzy carskich)<br>- Po klęsce: surowe represje (Sybir, konfiskaty, rusyfikacja, koniec Królestwa Kongresowego - przemianowane na „Kraj Przywiślański&quot;)</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 17, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - rozstrzygnięcie „Źródło 2&quot; + wyjaśnienie symboliki:<br>- trójgodło Polski, Litwy, Rusi<br>- idea Rzeczypospolitej Trojga Narodów<br>- <strong>0 pkt</strong> - błędne rozstrzygnięcie LUB brak wyjaśnienia</blockquote>\n<h4>Reference historyczny</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - godła Polski w XIX w.:</strong></p>\n<blockquote>| Okres | Godło | Symbolika |<br>|-------|-------|-----------|<br>| 1815-1832 | Dwugodło (Orzeł + Pogoń) | Królestwo Kongresowe (Polska + Litwa) |<br>| 1830-1831 | Dwugodło + carska korona zerwana | Powstanie Listopadowe |<br>| <strong>1863-1864</strong> | <strong>Trójgodło (Orzeł + Pogoń + Archanioł Michał)</strong> | <strong>Rzeczpospolita Trojga Narodów</strong> (Powstanie Styczniowe) |<br>| 1918-1939 | Orzeł w koronie | II RP |<br>| 1944-1990 | Orzeł BEZ korony | PRL |<br>| 1990- | Orzeł w koronie | III RP |</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: uczniowie wskazują źródło 1 myśląc, że „Królestwo Polskie&quot; odnosi się do Powstania Styczniowego. Klucz: „Królestwo Polskie&quot; to NAZWA UTWORZONA W 1815 R. (kongresowe) - używana w monecie, ale nie odpowiada idei Powstania Styczniowego (które chciało odrodzić <strong>Rzeczpospolitą</strong>, nie Królestwo).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Trzeci element trójgodła - <strong>Archanioł Michał</strong> - jest mniej znany. Często mylony z aniołem stróżem lub innym symbolem. Klucz: archanioł = patron Kijowa, symbol Rusi/Ukrainy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Idea Trojga Narodów (Polska, Litwa, Ruś) jest ważnym wątkiem polskiej myśli politycznej XIX w. Powraca w XX w. (idea Międzymorza Piłsudskiego, federacja środkowoeuropejska).</blockquote>"}]}