{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (0-2)\nFragment wypowiedzi programowej z epoki\n[…] [P]aństwo może stworzyć tylko naród zdrowy, silny, liczny, posiadający wydatną\nindywidualność, spójny i silnie do tej odrębności przywiązany; państwo polskie stworzy\nprzede wszystkim naród polski, z rdzennie polskiej ludności złożony, polską żyjący kulturą,\ngdy zdobędzie on odpowiednią siłę wewnątrz i na zewnątrz, wtedy, w odpowiedniej chwili,\nmoże jednać sobie koncesjami tych, których będzie potrzebował: wtedy ustępstwa te będą\nwłaściwie ocenione jako ustępstwa silnych, gdy dziś słaba Polska ustępstwami tymi tylko\nrozzuchwala rozmaite żywioły przeciw sobie.\nWiek XIX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii,\nstudentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S. B. Lenard, Warszawa 1998, s. 432-433.\nPodaj nazwę nurtu polskiej myśli politycznej ukształtowanego na przeł. XIX i XX w.\ni reprezentowanego przez zacytowany tekst. Swoją odpowiedź uzasadnij, przywołując\ndwa argumenty.\nNazwa:\nUzasadnienie:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n17.\n18.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego […].\nIV. Wiek XIX.\n5. Społeczeństwo polskie w okresie zaborów\nw XIX w.\nZdający:\n4) porównuje programy ruchu narodowego,\nruchu ludowego oraz partii socjalistycznych.\nIII etap edukacyjny\n35. Życie pod zaborami.\nZdający:\n4) przedstawia główne nurty życia\npolitycznego pod zaborami w końcu XIX w.\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawną i pełną odpowiedź (nazwa i właściwe uzasadnienie, zawierające dwa\nargumenty w odniesieniu do tekstu).\n1 p. - za poprawne podanie nazwy.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nNazwa\nRuch narodowy/ nacjonalizm/ endecja.\nUzasadnienie\n• idea państwa narodowego,\n• siła państwa polskiego zależy od siły narodu polskiego,\n• kultywowanie polskiej tradycji i rozwój kultury,\n• egoizm narodowy.\nUwaga! Zdający nie otrzymywał punktów jeśli nie podał prawidłowej nazwy nurtu polskiej\nmyśli politycznej.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa nurtu:** Endecja (Narodowa Demokracja, ruch narodowy, nacjonalizm polski) - reprezentowany głównie przez **Romana Dmowskiego**\n\n**Argument 1 - idea państwa narodowego:**\n> „Państwo polskie stworzy przede wszystkim **naród polski, z rdzennie polskiej ludności złożony, polską żyjący kulturą**\"\n\nTo klasyczne stanowisko endecji: państwo polskie ma być budowane PRZEZ Polaków i DLA Polaków, oparte na czystej kulturze polskiej. Idea **państwa NARODOWEGO** (etnicznie homogenicznego) - w przeciwieństwie do federacjonistycznej koncepcji Józefa Piłsudskiego (państwo wielonarodowe, zachowujące tradycje I RP).\n\n**Argument 2 - egoizm narodowy / nieufność wobec mniejszości:**\n> „Słaba Polska ustępstwami tymi tylko **rozzuchwala rozmaite żywioły przeciw sobie**\"\n\nTo charakterystyczna teza endecji o **egoizmie narodowym** - ustępstwa wobec mniejszości narodowych (Żydów, Niemców, Ukraińców, Białorusinów) tylko zachęcają je do antypaństwowych działań. Najpierw należy zbudować **silną Polskę**, dopiero potem ewentualnie czynić koncesje.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu\n\n> „Państwo może stworzyć tylko **naród zdrowy, silny, liczny, posiadający wydatną indywidualność, spójny i silnie do tej odrębności przywiązany**; państwo polskie stworzy przede wszystkim **naród polski, z rdzennie polskiej ludności złożony, polską żyjący kulturą**, gdy zdobędzie on odpowiednią siłę wewnątrz i zewnątrz, wtedy, w odpowiedniej chwili, **może jednać sobie koncesjami tych, których będzie potrzebował**: wtedy ustępstwa te będą właściwie ocenione jako ustępstwa silnych, gdy **dziś słaba Polska ustępstwami tymi tylko rozzuchwala rozmaite żywioły przeciw sobie**.\"\n\n→ **Wskazówki w tekście:**\n\n1. **„Naród zdrowy, silny, liczny\"** - ekstremalna pochwała narodu, wzmocnienia\n2. **„Wydatna indywidualność\", „spójny\", „odrębność\"** - naród jako homogeniczny, autonomiczny byt\n3. **„Polskie państwo stworzy przede wszystkim naród polski\"** - idea **państwa narodowego** (NIE federalnego, nie wielonarodowego)\n4. **„Rdzennie polska ludność\"** - preferencja dla Polaków etnicznie\n5. **„Rozmaite żywioły przeciw sobie\"** - sceptyczne wobec mniejszości narodowych\n6. **„Słaba Polska ustępstwami tylko rozzuchwala\"** - argument przeciw koncesjom\n\n→ Cały tekst to JEDNOZNACZNA endecka deklaracja:\n- Państwo NARODOWE (= polskie)\n- Egoizm narodowy\n- Nieufność wobec mniejszości\n\n## Sposób 2 - kontekst myśli politycznej Romana Dmowskiego\n\n📖 **Reference - Roman Dmowski (1864-1939):**\n> Polski polityk, publicysta, główny ideolog **endecji (Narodowej Demokracji)**. Lekarz z wykształcenia.\n>\n> **Główne dzieła:**\n> - *Myśli nowoczesnego Polaka* (1903) - klasyczny manifest nacjonalizmu polskiego\n> - *Niemcy, Rosja i sprawa polska* (1908) - orientacja antyniemiecka\n> - *Polityka polska i odbudowanie państwa* (1925) - wspomnienia z okresu I wojny\n>\n> **Polityka:**\n> - 1893 - Liga Narodowa (z Janem Popławskim)\n> - 1897 - Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe (Endecja)\n> - 1907 - wybrany do Dumy carskiej (orientacja propolska wobec Rosji jako mniejszego zła wobec Niemiec)\n> - 1917 - **Komitet Narodowy Polski w Paryżu** (KNP) - orientacja proalianska\n> - 1919 - delegat Polski na konferencji wersalskiej\n> - 1923 - minister spraw zagranicznych Polski\n>\n> **Konflikt z Piłsudskim:**\n> - Piłsudski → idea państwa **federacyjnego** (Polska + Litwa + Białoruś + Ukraina)\n> - Dmowski → idea państwa **narodowego, etnicznie homogenicznego** (Polska dla Polaków)\n> - Spór ten zdefiniował polską politykę do II wojny światowej\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference\n\n📖 **Reference - nurty polskiej myśli politycznej przełomu XIX/XX w.:**\n>\n> | Nurt | Lider | Idea | Charakterystyka |\n> |------|-------|------|-----------------|\n> | **Endecja / Narodowa Demokracja** | **Roman Dmowski** | **Państwo narodowe, etniczne** | **Egoizm narodowy, antysemityzm, antyniemieckość** |\n> | Socjalizm niepodległościowy (PPS) | Józef Piłsudski (do 1908) | Państwo + sprawa robotnicza | Federalizm |\n> | Pozytywizm | Bolesław Prus, A. Świętochowski | „Praca organiczna\" zamiast walki | Umiarkowane reformy |\n> | Konserwatyzm krakowski (Stańczycy) | Stanisław Tarnowski | Lojalizm wobec Habsburgów | Galicja, autonomia |\n> | Ruch ludowy | Wincenty Witos, PSL | Reforma rolna, prawa chłopów | Po 1918 - koalicje rządowe |\n>\n> Endecja była **DOMINUJĄCYM nurtem prawicowym** w II RP. Reprezentowała szlachecko-mieszczański etnocentryczny model patriotyzmu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 18, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - nazwa („Endecja / Narodowa Demokracja / nacjonalizm / ruch narodowy\") + DWA argumenty z odwołaniem do tekstu\n> - **1 pkt** - tylko nazwa (bez argumentów)\n> - **0 pkt** - bez nazwy lub błędna nazwa\n> - **Uwaga:** Bez prawidłowej NAZWY uczeń NIE OTRZYMUJE punktów (nawet jeśli argumenty są dobre)\n>\n> **Akceptowane warianty nazwy:**\n> - „Endecja\"\n> - „Narodowa Demokracja\"\n> - „ruch narodowy\"\n> - „nacjonalizm polski\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - „PPS\" (Polska Partia Socjalistyczna - INNA orientacja)\n> - „Sanacja\" (Piłsudczycy - INNA orientacja, po 1926)\n> - „Pozytywizm\" (NIE polityczna doktryna; styl pracy społecznej)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: uczniowie podają „PPS\" lub „sanację\". Klucz: PPS była socjalistyczna (Piłsudski przed 1908 r., do 1918 r.). Sanacja powstała po 1926 r. Endecja jest UNIKALNYM nurtem charakteryzującym się: nacjonalizm, państwo narodowe, antymniejszościowy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Egoizm narodowy\" to KLUCZOWY termin endecki - Dmowski napisał *O egoiźmie narodowym* (1903). Określenie to NIE było wówczas pejoratywne - oznaczało po prostu „dbałość o interes narodu polskiego nad obcymi\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Spór Dmowski-Piłsudski (państwo narodowe vs federalne) ZDETERMINOWAŁ polską politykę zagraniczną i wewnętrzną w II RP. Po przewrocie majowym (1926) zwyciężyła sanacja, ale endecja pozostała największą partią OPOZYCYJNĄ.","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 18. (0-2)<br>Fragment wypowiedzi programowej z epoki<br>[…] [P]aństwo może stworzyć tylko naród zdrowy, silny, liczny, posiadający wydatną<br>indywidualność, spójny i silnie do tej odrębności przywiązany; państwo polskie stworzy<br>przede wszystkim naród polski, z rdzennie polskiej ludności złożony, polską żyjący kulturą,<br>gdy zdobędzie on odpowiednią siłę wewnątrz i na zewnątrz, wtedy, w odpowiedniej chwili,<br>może jednać sobie koncesjami tych, których będzie potrzebował: wtedy ustępstwa te będą<br>właściwie ocenione jako ustępstwa silnych, gdy dziś słaba Polska ustępstwami tymi tylko<br>rozzuchwala rozmaite żywioły przeciw sobie.<br>Wiek XIX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii,<br>studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S. B. Lenard, Warszawa 1998, s. 432-433.<br>Podaj nazwę nurtu polskiej myśli politycznej ukształtowanego na przeł. XIX i XX w.<br>i reprezentowanego przez zacytowany tekst. Swoją odpowiedź uzasadnij, przywołując<br>dwa argumenty.<br>Nazwa:<br>Uzasadnienie:<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>17.<br>18.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>2<br>Uzyskana liczba pkt<br>MHI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 18. (0-2)<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego […].<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną<br>w ujęciu […] problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację,<br>uwzględniając różne aspekty procesu<br>historycznego […].<br>IV. Wiek XIX.</p>\n<ol><li>Społeczeństwo polskie w okresie zaborów</li></ol>\n<p>w XIX w.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>porównuje programy ruchu narodowego,</li></ol>\n<p>ruchu ludowego oraz partii socjalistycznych.<br>III etap edukacyjny</p>\n<ol><li>Życie pod zaborami.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia główne nurty życia</li></ol>\n<p>politycznego pod zaborami w końcu XIX w.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za poprawną i pełną odpowiedź (nazwa i właściwe uzasadnienie, zawierające dwa<br>argumenty w odniesieniu do tekstu).<br>1 p. - za poprawne podanie nazwy.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Nazwa<br>Ruch narodowy/ nacjonalizm/ endecja.<br>Uzasadnienie<br>• idea państwa narodowego,<br>• siła państwa polskiego zależy od siły narodu polskiego,<br>• kultywowanie polskiej tradycji i rozwój kultury,<br>• egoizm narodowy.<br>Uwaga! Zdający nie otrzymywał punktów jeśli nie podał prawidłowej nazwy nurtu polskiej<br>myśli politycznej.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Nazwa nurtu:</strong> Endecja (Narodowa Demokracja, ruch narodowy, nacjonalizm polski) - reprezentowany głównie przez <strong>Romana Dmowskiego</strong></p>\n<p><strong>Argument 1 - idea państwa narodowego:</strong></p>\n<blockquote>„Państwo polskie stworzy przede wszystkim <strong>naród polski, z rdzennie polskiej ludności złożony, polską żyjący kulturą</strong>&quot;</blockquote>\n<p>To klasyczne stanowisko endecji: państwo polskie ma być budowane PRZEZ Polaków i DLA Polaków, oparte na czystej kulturze polskiej. Idea <strong>państwa NARODOWEGO</strong> (etnicznie homogenicznego) - w przeciwieństwie do federacjonistycznej koncepcji Józefa Piłsudskiego (państwo wielonarodowe, zachowujące tradycje I RP).</p>\n<p><strong>Argument 2 - egoizm narodowy / nieufność wobec mniejszości:</strong></p>\n<blockquote>„Słaba Polska ustępstwami tymi tylko <strong>rozzuchwala rozmaite żywioły przeciw sobie</strong>&quot;</blockquote>\n<p>To charakterystyczna teza endecji o <strong>egoizmie narodowym</strong> - ustępstwa wobec mniejszości narodowych (Żydów, Niemców, Ukraińców, Białorusinów) tylko zachęcają je do antypaństwowych działań. Najpierw należy zbudować <strong>silną Polskę</strong>, dopiero potem ewentualnie czynić koncesje.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu</h4>\n<blockquote>„Państwo może stworzyć tylko <strong>naród zdrowy, silny, liczny, posiadający wydatną indywidualność, spójny i silnie do tej odrębności przywiązany</strong>; państwo polskie stworzy przede wszystkim <strong>naród polski, z rdzennie polskiej ludności złożony, polską żyjący kulturą</strong>, gdy zdobędzie on odpowiednią siłę wewnątrz i zewnątrz, wtedy, w odpowiedniej chwili, <strong>może jednać sobie koncesjami tych, których będzie potrzebował</strong>: wtedy ustępstwa te będą właściwie ocenione jako ustępstwa silnych, gdy <strong>dziś słaba Polska ustępstwami tymi tylko rozzuchwala rozmaite żywioły przeciw sobie</strong>.&quot;</blockquote>\n<p>→ <strong>Wskazówki w tekście:</strong></p>\n<ol><li><strong>„Naród zdrowy, silny, liczny&quot;</strong> - ekstremalna pochwała narodu, wzmocnienia</li><li><strong>„Wydatna indywidualność&quot;, „spójny&quot;, „odrębność&quot;</strong> - naród jako homogeniczny, autonomiczny byt</li><li><strong>„Polskie państwo stworzy przede wszystkim naród polski&quot;</strong> - idea <strong>państwa narodowego</strong> (NIE federalnego, nie wielonarodowego)</li><li><strong>„Rdzennie polska ludność&quot;</strong> - preferencja dla Polaków etnicznie</li><li><strong>„Rozmaite żywioły przeciw sobie&quot;</strong> - sceptyczne wobec mniejszości narodowych</li><li><strong>„Słaba Polska ustępstwami tylko rozzuchwala&quot;</strong> - argument przeciw koncesjom</li></ol>\n<p>→ Cały tekst to JEDNOZNACZNA endecka deklaracja:</p>\n<ul><li>Państwo NARODOWE (= polskie)</li><li>Egoizm narodowy</li><li>Nieufność wobec mniejszości</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - kontekst myśli politycznej Romana Dmowskiego</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - Roman Dmowski (1864-1939):</strong></p>\n<blockquote>Polski polityk, publicysta, główny ideolog <strong>endecji (Narodowej Demokracji)</strong>. Lekarz z wykształcenia.<br><br><strong>Główne dzieła:</strong><br>- <em>Myśli nowoczesnego Polaka</em> (1903) - klasyczny manifest nacjonalizmu polskiego<br>- <em>Niemcy, Rosja i sprawa polska</em> (1908) - orientacja antyniemiecka<br>- <em>Polityka polska i odbudowanie państwa</em> (1925) - wspomnienia z okresu I wojny<br><br><strong>Polityka:</strong><br>- 1893 - Liga Narodowa (z Janem Popławskim)<br>- 1897 - Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe (Endecja)<br>- 1907 - wybrany do Dumy carskiej (orientacja propolska wobec Rosji jako mniejszego zła wobec Niemiec)<br>- 1917 - <strong>Komitet Narodowy Polski w Paryżu</strong> (KNP) - orientacja proalianska<br>- 1919 - delegat Polski na konferencji wersalskiej<br>- 1923 - minister spraw zagranicznych Polski<br><br><strong>Konflikt z Piłsudskim:</strong><br>- Piłsudski → idea państwa <strong>federacyjnego</strong> (Polska + Litwa + Białoruś + Ukraina)<br>- Dmowski → idea państwa <strong>narodowego, etnicznie homogenicznego</strong> (Polska dla Polaków)<br>- Spór ten zdefiniował polską politykę do II wojny światowej</blockquote>\n<h4>Sposób 3 - odwołanie do reference</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - nurty polskiej myśli politycznej przełomu XIX/XX w.:</strong></p>\n<blockquote><br>| Nurt | Lider | Idea | Charakterystyka |<br>|------|-------|------|-----------------|<br>| <strong>Endecja / Narodowa Demokracja</strong> | <strong>Roman Dmowski</strong> | <strong>Państwo narodowe, etniczne</strong> | <strong>Egoizm narodowy, antysemityzm, antyniemieckość</strong> |<br>| Socjalizm niepodległościowy (PPS) | Józef Piłsudski (do 1908) | Państwo + sprawa robotnicza | Federalizm |<br>| Pozytywizm | Bolesław Prus, A. Świętochowski | „Praca organiczna&quot; zamiast walki | Umiarkowane reformy |<br>| Konserwatyzm krakowski (Stańczycy) | Stanisław Tarnowski | Lojalizm wobec Habsburgów | Galicja, autonomia |<br>| Ruch ludowy | Wincenty Witos, PSL | Reforma rolna, prawa chłopów | Po 1918 - koalicje rządowe |<br><br>Endecja była <strong>DOMINUJĄCYM nurtem prawicowym</strong> w II RP. Reprezentowała szlachecko-mieszczański etnocentryczny model patriotyzmu.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 18, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - nazwa („Endecja / Narodowa Demokracja / nacjonalizm / ruch narodowy&quot;) + DWA argumenty z odwołaniem do tekstu<br>- <strong>1 pkt</strong> - tylko nazwa (bez argumentów)<br>- <strong>0 pkt</strong> - bez nazwy lub błędna nazwa<br>- <strong>Uwaga:</strong> Bez prawidłowej NAZWY uczeń NIE OTRZYMUJE punktów (nawet jeśli argumenty są dobre)<br><br><strong>Akceptowane warianty nazwy:</strong><br>- „Endecja&quot;<br>- „Narodowa Demokracja&quot;<br>- „ruch narodowy&quot;<br>- „nacjonalizm polski&quot;<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- „PPS&quot; (Polska Partia Socjalistyczna - INNA orientacja)<br>- „Sanacja&quot; (Piłsudczycy - INNA orientacja, po 1926)<br>- „Pozytywizm&quot; (NIE polityczna doktryna; styl pracy społecznej)</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: uczniowie podają „PPS&quot; lub „sanację&quot;. Klucz: PPS była socjalistyczna (Piłsudski przed 1908 r., do 1918 r.). Sanacja powstała po 1926 r. Endecja jest UNIKALNYM nurtem charakteryzującym się: nacjonalizm, państwo narodowe, antymniejszościowy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Egoizm narodowy&quot; to KLUCZOWY termin endecki - Dmowski napisał <em>O egoiźmie narodowym</em> (1903). Określenie to NIE było wówczas pejoratywne - oznaczało po prostu „dbałość o interes narodu polskiego nad obcymi&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Spór Dmowski-Piłsudski (państwo narodowe vs federalne) ZDETERMINOWAŁ polską politykę zagraniczną i wewnętrzną w II RP. Po przewrocie majowym (1926) zwyciężyła sanacja, ale endecja pozostała największą partią OPOZYCYJNĄ.</blockquote>"}]}