{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nFragment opisu jednego dnia z życia starego Rzymianina w liście Pliniusza Młodszego1\nRano leży pewien czas na sofie [ ], prosi, by mu podano obuwie, przechodzi spacerkiem\n3000 kroków [ ]. Jeżeli nie ma nikogo, lektor czyta mu książkę [ ]. Po przejażdżce [ ]\nudaje się do swego pokoju i zaczyna pisać. Pisze bowiem, i to w języku greckim i łacińskim,\nbardzo dobre wiersze liryczne [ ]. Po kąpieli kładzie się, a posiłek zjada nieco później [ ].\nNadchodzi pora głównego posiłku, który jest podany elegancko [ ]; są i korynckie\nnaczynia, które Spurinna bardzo lubi […].\nD. Ostapowicz, S. Suchodolski, D. Szymikowski,\nOd Hammurabiego do Fukuyamy. Nowa matura z historii. Przekazy źródłowe z ćwiczeniami, t. I,\nOd starożytności do 1789 roku, Gdańsk 1999, s. 42-43.\n1 Pliniusz Młodszy (61 lub 62-114 r.) - pisarz rzymski, namiestnik Bitynii, prowadził korespondencję\nz cesarzem Trajanem.\nMHI_1R\nNa podstawie tekstu podaj dwa argumenty, które potwierdzają tezę rzymskiego poety\nHoracego: zdobyta Grecja podbiła dzikiego zdobywcę.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […]; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia problemu\nhistorycznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji […].\nI. Starożytność.\n2. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnej Grecji.\nZdający:\n4) identyfikuje dziedzictwo kultury greckiej.\n4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnego Rzymu.\nIII etap edukacyjny\n5. Cywilizacja rzymska.\nZdający:\n2) wyjaśnia przyczyny i wskazuje skutki\nekspansji Rzymu, opisując postawy\nRzymian wobec […] ludów podbitych;\n3) podaje przykłady wpływu kultury\ngreckiej na kulturę rzymską.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź z podaniem dwóch argumentów odnoszących się do tekstu.\n0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• O słuszności tezy Horacego świadczą informacje dotyczące Rzymianina: posługiwał się\njęzykiem greckim i używał naczyń greckich.\n• Znajomość greki i greckiej kultury świadczyła w Rzymie o przynależności do elity.\nW tekście podkreślono, że Rzymianin pisał wiersze po grecku i używał naczyń z Koryntu.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Dwa argumenty potwierdzające tezę Horacego \"Zdobyta Grecja podbiła dzikiego zdobywcę\":**\n\n1. **Język grecki** - bohater listu Pliniusza pisał wiersze nie tylko po łacinie, ale **również po grecku** (\"Pisze bowiem, i to w języku greckim i łacińskim, bardzo dobre wiersze liryczne\"). Znajomość greki była dowodem przynależności do rzymskiej elity.\n\n2. **Naczynia korynckie** - w czasie głównego posiłku Spurinna używał **naczyń z Koryntu** (\"są i korynckie naczynia, które Spurinna bardzo lubi\"). Korynt to greckie miasto słynące z luksusowych wyrobów z brązu - ich obecność na rzymskim stole świadczy o wpływie greckiej kultury materialnej na zwyczaje rzymskich elit.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nTeza Horacego (poety augustowskiego, 65-8 r. p.n.e.) głosi, że choć **Rzym militarnie podbił Grecję** (146 r. p.n.e. - zniszczenie Koryntu, włączenie Achai jako prowincji), to **Grecja kulturowo zdominowała Rzym**. Tekst Pliniusza Młodszego (61/62-114 r. n.e.) ilustruje ten paradoks na przykładzie codziennego dnia rzymskiego dżentelmena.\n\n**Dosłowne fragmenty źródła potwierdzające tezę:**\n\n> *\"Pisze bowiem, i to w języku greckim i łacińskim, bardzo dobre wiersze liryczne \"*\n\n→ Argument 1: **bilingwizm grecko-łaciński**. Rzymianin nie tylko czyta po grecku, ale TWORZY w nim poezję. Greka jest językiem wykształcenia.\n\n> *\" są i korynckie naczynia, które Spurinna bardzo lubi \"*\n\n→ Argument 2: **luksus grecki**. Korynt (zniszczony przez Rzym w 146 r. p.n.e.) słynął z brązu i wyrobów rzemieślniczych. Po podboju ich produkcja kontynuowana, a dla rzymskiej elity stały się obiektem prestiżu i kolekcjonerstwa.\n\n**Dodatkowe wskazówki z tekstu (jako wzmocnienie):**\n- *\"lektor czyta mu książkę\"* - sam zwyczaj słuchania literatury (zwłaszcza greckiej) to grecki wpływ\n- *\"Po kąpieli kładzie się\"* - grecka kultura kąpieli i sympozjów (uczt z dyskusją) przeniknęła do rzymskiej *otium*\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczny\n\n**Hellenizacja Rzymu** to proces zachodzący od III w. p.n.e. do końca cesarstwa:\n\n| Etap | Datowanie | Treść |\n| Pierwszy kontakt | 280-272 p.n.e. | Wojna z Pyrrusem - Rzym po raz pierwszy walczy z greckim hellenistycznym państwem |\n| Niewolnicy-pedagodzy | II w. p.n.e. | Po podboju Grecji niewolnicy greccy uczą rzymskie dzieci czytania i filozofii |\n| Podbój Grecji | **146 p.n.e.** | Lucjusz Mummiusz zdobywa i niszczy Korynt - Achaja staje się rzymską prowincją |\n| Cyceron, Cezar | I w. p.n.e. | Wykształcenie elity = grecki retor, lektury Demostenesa, Platona |\n| Horacy, Wergiliusz | I w. p.n.e. | Poezja rzymska wzoruje się na greckiej (Horacy = Pindar, Wergiliusz = Homer) |\n| **Pliniusz Młodszy** | **ok. 100 r. n.e.** | **Listy ukazują w pełni zhellenizowaną elitę: bilingwizm, luksusy greckie, otium** |\n\nW tekście Pliniusza widać efekt końcowy tego procesu: **rzymska elita PISZE PO GRECKU dla przyjemności**, **kupuje greckie luksusy** - to dokładnie sytuacja, którą Horacy ujął w słynnym aforyzmie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie **DWÓCH** poprawnych argumentów **z odwołaniem do tekstu**\n> - **0 pkt** - podanie tylko jednego argumentu LUB argumentów spoza tekstu LUB brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty argumentów (klucz CKE):**\n> 1. Posługiwał się językiem greckim (pisał wiersze po grecku) - argument JĘZYKOWY\n> 2. Używał naczyń greckich (korynckich) - argument MATERIALNY/KULTUROWY\n> 3. Grecki styl życia - czytanie książek, kąpiele, lektura - argument OBYCZAJOWY (akceptowalny dodatkowo)\n>\n> **MUSISZ napisać:**\n> - DWA odrębne argumenty (ten sam argument w dwóch różnych formach NIE wystarczy)\n> - Każdy argument MUSI mieć **konkretne odwołanie do tekstu** (cytat lub parafraza)\n>\n> **Wykluczone:** Argumenty z wiedzy własnej bez umocowania w tekście (np. \"bo Grecy mieli filozofię\" - gdy o filozofii nie ma w tekście).\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - hellenizacja Rzymu i postaci kluczowe:**\n> - **Horacy** (Quintus Horatius Flaccus, 65-8 r. p.n.e.) - poeta augustowski, autor *Listów* i *Pieśni*. Aforyzm: *\"Graecia capta ferum victorem cepit\"* (List II, 1, 156).\n> - **Pliniusz Młodszy** (61/62-114 r. n.e.) - pisarz, namiestnik Bitynii, korespondencja z cesarzem Trajanem. Autor 9 ksiąg *Listów* + księgi 10. (z Trajanem).\n> - **Korynt** - greckie miasto na Peloponezie, zniszczone przez Rzymian 146 r. p.n.e. Słynne z brązu (*aes Corinthium*) i ceramiki - naczynia korynckie były dla Rzymian symbolem luksusu i koneserstwa.\n> - **Bitwa pod Pydną** (168 r. p.n.e.) - Rzymianie pokonują króla macedońskiego Perseusza, początek dominacji Rzymu w Grecji.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga **DWÓCH** argumentów. Jeden argument = 0 pkt (zadanie binarne). Pisz DWA, najlepiej WYRAŹNIE odrębne (np. 1. język, 2. przedmioty materialne).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Każdy argument MUSI cytować lub parafrazować TEKST. Argumenty typu \"bo Grecy mieli filozofów\" - gdy filozofii nie ma w tekście - są ODRZUCANE.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd uczniów: wymienianie ogólnych wpływów Grecji na Rzym (mitologia, architektura, filozofia) BEZ łączenia ich z konkretnymi elementami tekstu. Klucz CKE w tym zadaniu testuje **umiejętność analizy źródła**, nie ogólną wiedzę o hellenizacji.","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>Fragment opisu jednego dnia z życia starego Rzymianina w liście Pliniusza Młodszego1<br>Rano leży pewien czas na sofie [ ], prosi, by mu podano obuwie, przechodzi spacerkiem<br>3000 kroków [ ]. Jeżeli nie ma nikogo, lektor czyta mu książkę [ ]. Po przejażdżce [ ]<br>udaje się do swego pokoju i zaczyna pisać. Pisze bowiem, i to w języku greckim i łacińskim,<br>bardzo dobre wiersze liryczne [ ]. Po kąpieli kładzie się, a posiłek zjada nieco później [ ].<br>Nadchodzi pora głównego posiłku, który jest podany elegancko [ ]; są i korynckie<br>naczynia, które Spurinna bardzo lubi […].<br>D. Ostapowicz, S. Suchodolski, D. Szymikowski,<br>Od Hammurabiego do Fukuyamy. Nowa matura z historii. Przekazy źródłowe z ćwiczeniami, t. I,<br>Od starożytności do 1789 roku, Gdańsk 1999, s. 42-43.<br>1 Pliniusz Młodszy (61 lub 62-114 r.) - pisarz rzymski, namiestnik Bitynii, prowadził korespondencję<br>z cesarzem Trajanem.<br>MHI_1R<br>Na podstawie tekstu podaj dwa argumenty, które potwierdzają tezę rzymskiego poety<br>Horacego: zdobyta Grecja podbiła dzikiego zdobywcę.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego; […]; ocenia<br>przydatność źródła do wyjaśnienia problemu<br>historycznego […].<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną<br>w ujęciu przekrojowym lub problemowym;<br>dostrzega problem i buduje argumentację,<br>uwzględniając różne aspekty procesu<br>historycznego; dokonuje selekcji<br>i hierarchizacji […].<br>I. Starożytność.</p>\n<ol><li>Społeczeństwo, życie polityczne i kultura</li></ol>\n<p>starożytnej Grecji.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>identyfikuje dziedzictwo kultury greckiej.</li><li>Społeczeństwo, życie polityczne i kultura</li></ol>\n<p>starożytnego Rzymu.<br>III etap edukacyjny</p>\n<ol><li>Cywilizacja rzymska.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia przyczyny i wskazuje skutki</li></ol>\n<p>ekspansji Rzymu, opisując postawy<br>Rzymian wobec […] ludów podbitych;</p>\n<ol><li>podaje przykłady wpływu kultury</li></ol>\n<p>greckiej na kulturę rzymską.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź z podaniem dwóch argumentów odnoszących się do tekstu.<br>0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>• O słuszności tezy Horacego świadczą informacje dotyczące Rzymianina: posługiwał się<br>językiem greckim i używał naczyń greckich.<br>• Znajomość greki i greckiej kultury świadczyła w Rzymie o przynależności do elity.<br>W tekście podkreślono, że Rzymianin pisał wiersze po grecku i używał naczyń z Koryntu.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Dwa argumenty potwierdzające tezę Horacego &quot;Zdobyta Grecja podbiła dzikiego zdobywcę&quot;:</strong></p>\n<ol><li><strong>Język grecki</strong> - bohater listu Pliniusza pisał wiersze nie tylko po łacinie, ale <strong>również po grecku</strong> (&quot;Pisze bowiem, i to w języku greckim i łacińskim, bardzo dobre wiersze liryczne&quot;). Znajomość greki była dowodem przynależności do rzymskiej elity.</li></ol>\n<ol><li><strong>Naczynia korynckie</strong> - w czasie głównego posiłku Spurinna używał <strong>naczyń z Koryntu</strong> (&quot;są i korynckie naczynia, które Spurinna bardzo lubi&quot;). Korynt to greckie miasto słynące z luksusowych wyrobów z brązu - ich obecność na rzymskim stole świadczy o wpływie greckiej kultury materialnej na zwyczaje rzymskich elit.</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - analiza źródła</h4>\n<p>Teza Horacego (poety augustowskiego, 65-8 r. p.n.e.) głosi, że choć <strong>Rzym militarnie podbił Grecję</strong> (146 r. p.n.e. - zniszczenie Koryntu, włączenie Achai jako prowincji), to <strong>Grecja kulturowo zdominowała Rzym</strong>. Tekst Pliniusza Młodszego (61/62-114 r. n.e.) ilustruje ten paradoks na przykładzie codziennego dnia rzymskiego dżentelmena.</p>\n<p><strong>Dosłowne fragmenty źródła potwierdzające tezę:</strong></p>\n<blockquote><em>&quot;Pisze bowiem, i to w języku greckim i łacińskim, bardzo dobre wiersze liryczne &quot;</em></blockquote>\n<p>→ Argument 1: <strong>bilingwizm grecko-łaciński</strong>. Rzymianin nie tylko czyta po grecku, ale TWORZY w nim poezję. Greka jest językiem wykształcenia.</p>\n<blockquote><em>&quot; są i korynckie naczynia, które Spurinna bardzo lubi &quot;</em></blockquote>\n<p>→ Argument 2: <strong>luksus grecki</strong>. Korynt (zniszczony przez Rzym w 146 r. p.n.e.) słynął z brązu i wyrobów rzemieślniczych. Po podboju ich produkcja kontynuowana, a dla rzymskiej elity stały się obiektem prestiżu i kolekcjonerstwa.</p>\n<p><strong>Dodatkowe wskazówki z tekstu (jako wzmocnienie):</strong></p>\n<ul><li><em>&quot;lektor czyta mu książkę&quot;</em> - sam zwyczaj słuchania literatury (zwłaszcza greckiej) to grecki wpływ</li><li><em>&quot;Po kąpieli kładzie się&quot;</em> - grecka kultura kąpieli i sympozjów (uczt z dyskusją) przeniknęła do rzymskiej <em>otium</em></li></ul>\n<h4>Sposób 2 - kontekst historyczny</h4>\n<p><strong>Hellenizacja Rzymu</strong> to proces zachodzący od III w. p.n.e. do końca cesarstwa:</p>\n<p>| Etap | Datowanie | Treść |<br>| Pierwszy kontakt | 280-272 p.n.e. | Wojna z Pyrrusem - Rzym po raz pierwszy walczy z greckim hellenistycznym państwem |<br>| Niewolnicy-pedagodzy | II w. p.n.e. | Po podboju Grecji niewolnicy greccy uczą rzymskie dzieci czytania i filozofii |<br>| Podbój Grecji | <strong>146 p.n.e.</strong> | Lucjusz Mummiusz zdobywa i niszczy Korynt - Achaja staje się rzymską prowincją |<br>| Cyceron, Cezar | I w. p.n.e. | Wykształcenie elity = grecki retor, lektury Demostenesa, Platona |<br>| Horacy, Wergiliusz | I w. p.n.e. | Poezja rzymska wzoruje się na greckiej (Horacy = Pindar, Wergiliusz = Homer) |<br>| <strong>Pliniusz Młodszy</strong> | <strong>ok. 100 r. n.e.</strong> | <strong>Listy ukazują w pełni zhellenizowaną elitę: bilingwizm, luksusy greckie, otium</strong> |</p>\n<p>W tekście Pliniusza widać efekt końcowy tego procesu: <strong>rzymska elita PISZE PO GRECKU dla przyjemności</strong>, <strong>kupuje greckie luksusy</strong> - to dokładnie sytuacja, którą Horacy ujął w słynnym aforyzmie.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - podanie <strong>DWÓCH</strong> poprawnych argumentów <strong>z odwołaniem do tekstu</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - podanie tylko jednego argumentu LUB argumentów spoza tekstu LUB brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty argumentów (klucz CKE):</strong><br>1. Posługiwał się językiem greckim (pisał wiersze po grecku) - argument JĘZYKOWY<br>2. Używał naczyń greckich (korynckich) - argument MATERIALNY/KULTUROWY<br>3. Grecki styl życia - czytanie książek, kąpiele, lektura - argument OBYCZAJOWY (akceptowalny dodatkowo)<br><br><strong>MUSISZ napisać:</strong><br>- DWA odrębne argumenty (ten sam argument w dwóch różnych formach NIE wystarczy)<br>- Każdy argument MUSI mieć <strong>konkretne odwołanie do tekstu</strong> (cytat lub parafraza)<br><br><strong>Wykluczone:</strong> Argumenty z wiedzy własnej bez umocowania w tekście (np. &quot;bo Grecy mieli filozofię&quot; - gdy o filozofii nie ma w tekście).</blockquote>\n<h4>Reference historyczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - hellenizacja Rzymu i postaci kluczowe:</strong><br>- <strong>Horacy</strong> (Quintus Horatius Flaccus, 65-8 r. p.n.e.) - poeta augustowski, autor <em>Listów</em> i <em>Pieśni</em>. Aforyzm: <em>&quot;Graecia capta ferum victorem cepit&quot;</em> (List II, 1, 156).<br>- <strong>Pliniusz Młodszy</strong> (61/62-114 r. n.e.) - pisarz, namiestnik Bitynii, korespondencja z cesarzem Trajanem. Autor 9 ksiąg <em>Listów</em> + księgi 10. (z Trajanem).<br>- <strong>Korynt</strong> - greckie miasto na Peloponezie, zniszczone przez Rzymian 146 r. p.n.e. Słynne z brązu (<em>aes Corinthium</em>) i ceramiki - naczynia korynckie były dla Rzymian symbolem luksusu i koneserstwa.<br>- <strong>Bitwa pod Pydną</strong> (168 r. p.n.e.) - Rzymianie pokonują króla macedońskiego Perseusza, początek dominacji Rzymu w Grecji.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE wymaga <strong>DWÓCH</strong> argumentów. Jeden argument = 0 pkt (zadanie binarne). Pisz DWA, najlepiej WYRAŹNIE odrębne (np. 1. język, 2. przedmioty materialne).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Każdy argument MUSI cytować lub parafrazować TEKST. Argumenty typu &quot;bo Grecy mieli filozofów&quot; - gdy filozofii nie ma w tekście - są ODRZUCANE.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd uczniów: wymienianie ogólnych wpływów Grecji na Rzym (mitologia, architektura, filozofia) BEZ łączenia ich z konkretnymi elementami tekstu. Klucz CKE w tym zadaniu testuje <strong>umiejętność analizy źródła</strong>, nie ogólną wiedzę o hellenizacji.</blockquote>"}]}