{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"21","points":2,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-2)\nŹródło z epoki [fragment]\nDo p. Marszałka Sejmu Macieja Rataja.\nWobec wytworzonej sytuacji uniemożliwiającej mi sprawowanie urzędu Prezydenta\nRzeczypospolitej, zgodnie ze złożoną przeze mnie przysięgą, zrzekam się tego urzędu\ni zgodnie z art. 40 konstytucji przekazuję p. Marszałkowi Sejmu uprawnienia Prezydenta\nRzeczypospolitej. Jednocześnie załączam prośbę o dymisję dotychczasowego rządu.\nA. Garlicki, Z […] do Belwederu, Warszawa 1990, s. 44.\nPodaj imię i nazwisko Prezydenta RP, którego wypowiedź została zacytowana w źródle,\na także stosowaną w historiografii nazwę i rok wydarzenia, które skłoniło go do złożenia\nurzędu.\nImię i nazwisko Prezydenta RP:\nNazwa i rok wydarzenia:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21. (0-2)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z […] dziejów ojczystych […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nV. Wiek XX.\n4. Odbudowa niepodległości i życie\npolityczne II Rzeczypospolitej.\nZdający:\n4) wyjaśnia przyczyny kryzysu demokracji\nparlamentarnej w II Rzeczypospolitej;\ncharakteryzuje przyczyny i konsekwencje\nprzewrotu majowego.\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne podanie wszystkich elementów odpowiedzi.\n1 p. - za poprawne podanie imienia i nazwiska albo nazwy i roku wydarzenia.\n0 p. - za odpowiedź niepełną, błędną albo za brak odpowiedzi.\nPoprawne odpowiedzi\nStanisław Wojciechowski.\nPrzewrót/ zamach majowy, zamach stanu/ przewrót Józefa Piłsudskiego, 1926 rok.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Imię i nazwisko Prezydenta RP:** **Stanisław Wojciechowski**\n\n**Nazwa i rok wydarzenia:** **Przewrót majowy (zamach majowy) Józefa Piłsudskiego, 1926 r.**\n\n## Sposób 1 - analiza dokumentu\n\nDokument to **akt rezygnacji z urzędu Prezydenta RP** skierowany do Marszałka Sejmu Macieja Rataja:\n\n> „Wobec wytworzonej sytuacji uniemożliwiającej mi sprawowanie urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej, zgodnie ze złożoną przeze mnie przysięgą, **zrzekam się tego urzędu** i zgodnie z **art. 40 konstytucji** przekazuję p. Marszałkowi Sejmu uprawnienia Prezydenta Rzeczypospolitej.\"\n\n→ **Wskazówki:**\n1. **„Marszałek Sejmu Maciej Rataj\"** - Maciej Rataj był Marszałkiem Sejmu w 1926 r. (1922-1928 dwukrotnie)\n2. **„Art. 40 konstytucji\"** - Konstytucja marcowa 1921, art. 40: w przypadku opróżnienia urzędu Prezydenta RP funkcję pełni Marszałek Sejmu\n3. **„Wytworzonej sytuacji\"** - sytuacja, która ZMUSZA do rezygnacji (przewrót zbrojny!)\n\n→ **Wniosek:** dokument to akt **rezygnacji prezydenta Stanisława Wojciechowskiego** w wyniku **przewrotu majowego 1926 r.**\n\n## Sposób 2 - kontekst przewrotu majowego\n\n📖 **Reference - Przewrót majowy (12-15 V 1926):**\n>\n> **Tło polityczne:**\n> - **Stanisław Wojciechowski** - prezydent RP od 20 XII 1922 (po zabójstwie Gabriela Narutowicza). Wcześniej działacz PPS-Frakcji Rewolucyjnej, minister spraw wewnętrznych\n> - W II RP narastał kryzys: 14 rządów w 5 lat (1921-1926), inflacja (1923 - hiperinflacja, marka polska), spory partyjne, sceptyczna ocena parlamentaryzmu\n> - **Józef Piłsudski** w odsuniętej pozycji (od 1923 - przerwa w służbie publicznej, „samotnik z Sulejówka\")\n>\n> **Bezpośredni powód przewrotu:**\n> - X 1925 - premierem Aleksander Skrzyński (centrolewica)\n> - V 1926 - premierem **Wincenty Witos** (PSL „Piast\", centroprawica) - Piłsudski rozzłoszczony udziałem prawicy w rządzie\n>\n> **Przewrót (12-15 V 1926):**\n> - **12 V 1926** - Piłsudski wkracza z wojskiem do Warszawy\n> - **12 V** - spotkanie Piłsudski-Wojciechowski na **moście Poniatowskiego** - Wojciechowski wzywa Piłsudskiego do podporządkowania, Piłsudski odmawia\n> - 12-14 V - walki uliczne w Warszawie (~250-300 zabitych)\n> - **14 V** - gen. Lucjan Żeligowski opanowuje stolicę, Piłsudski wygrywa militarnie\n> - **14 V 1926** - Wincenty Witos podaje rząd do dymisji\n> - **15 V 1926** - Stanisław Wojciechowski **rezygnuje z urzędu prezydenta** (dokument z arkusza!)\n>\n> **Skutki przewrotu:**\n> - Marszałek Sejmu Maciej Rataj przejmuje funkcje prezydenta\n> - 31 V 1926 - Piłsudski wybrany prezydentem (ALE odmawia objęcia funkcji)\n> - Prezydentem zostaje **Ignacy Mościcki** (1 VI 1926 - 30 IX 1939) - dawny współpracownik Piłsudskiego\n> - **Sanacja** - obóz polityczny piłsudczyków, „uzdrowienie\" państwa, **rządy autorytarne 1926-1939**\n> - 1935 - Konstytucja kwietniowa (autorytarno-prezydencka, kontrast z marcową 1921)\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference\n\n📖 **Reference - Stanisław Wojciechowski (1869-1953):**\n> Polski polityk, drugi prezydent RP (20 XII 1922 - 14 V 1926). Wcześniej:\n> - Działacz PPS-Frakcji Rewolucyjnej (z Piłsudskim)\n> - Pisarz polityczny\n> - Minister spraw wewnętrznych w rządzie Władysława Grabskiego\n> - Prezydent po zabójstwie Gabriela Narutowicza (zabity 16 XII 1922 przez Eligiusza Niewiadomskiego)\n>\n> Po rezygnacji w V 1926 r. wycofał się z polityki. Zmarł 9 IV 1953 r. w Gołąbkach k. Warszawy.\n\n📖 **Reference - Józef Piłsudski (1867-1935):**\n> - 1918-1922 - Naczelnik Państwa, twórca II RP\n> - 1923-1926 - w odsunięciu (Sulejówek)\n> - 1926-1935 - władza autorytarna (formalnie różne funkcje: minister spraw wojskowych, GIS, premier)\n> - **12 V 1935** - śmierć w Belwederze\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 21, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - imię i nazwisko (Stanisław Wojciechowski) + nazwa wydarzenia (przewrót majowy) + rok (1926)\n> - **1 pkt** - tylko imię i nazwisko LUB tylko nazwa+rok\n> - **0 pkt** - błędne odpowiedzi\n\n## Reference historyczny\n\n📖 **Reference - Prezydenci II RP (1922-1939):**\n> | Prezydent | Okres | Komentarz |\n> |-----------|-------|-----------|\n> | Gabriel Narutowicz | 11 XII 1922 - 16 XII 1922 | Pierwszy, zabity przez Niewiadomskiego po 5 dniach |\n> | **Stanisław Wojciechowski** | **20 XII 1922 - 14 V 1926** | **Rezygnacja po przewrocie majowym** |\n> | Ignacy Mościcki | 1 VI 1926 - 30 IX 1939 | Sanacja, autorytaryzm |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: uczniowie podają „Narutowicz\" jako prezydenta z dokumentu. Narutowicz został ZABITY 16 XII 1922, NIE rezygnował. Klucz: w 1926 r. prezydentem był **Wojciechowski**, drugi prezydent RP po Narutowiczu.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Przewrót majowy\" / „zamach majowy\" - klucz CKE akceptuje obie nazwy. Niektóre podręczniki nazywają to także „rewolucją majową\" (kontrowersyjnie - to nie była ani rewolucja społeczna, ani spontaniczne powstanie, tylko zamach wojskowy).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Po przewrocie Wojciechowski wycofał się z polityki, ale Piłsudski NIE skasował konstytucji marcowej 1921 (mimo prawa-sanacja chcieli silniejszej władzy). Konstytucja kwietniowa 1935 - DZIEWIĘĆ LAT po przewrocie - formalizuje system autorytarny.","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 21. (0-2)<br>Źródło z epoki [fragment]<br>Do p. Marszałka Sejmu Macieja Rataja.<br>Wobec wytworzonej sytuacji uniemożliwiającej mi sprawowanie urzędu Prezydenta<br>Rzeczypospolitej, zgodnie ze złożoną przeze mnie przysięgą, zrzekam się tego urzędu<br>i zgodnie z art. 40 konstytucji przekazuję p. Marszałkowi Sejmu uprawnienia Prezydenta<br>Rzeczypospolitej. Jednocześnie załączam prośbę o dymisję dotychczasowego rządu.<br>A. Garlicki, Z […] do Belwederu, Warszawa 1990, s. 44.<br>Podaj imię i nazwisko Prezydenta RP, którego wypowiedź została zacytowana w źródle,<br>a także stosowaną w historiografii nazwę i rok wydarzenia, które skłoniło go do złożenia<br>urzędu.<br>Imię i nazwisko Prezydenta RP:<br>Nazwa i rok wydarzenia:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 21. (0-2)<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje<br>wydarzenia z […] dziejów ojczystych […].<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego […].<br>V. Wiek XX.</p>\n<ol><li>Odbudowa niepodległości i życie</li></ol>\n<p>polityczne II Rzeczypospolitej.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia przyczyny kryzysu demokracji</li></ol>\n<p>parlamentarnej w II Rzeczypospolitej;<br>charakteryzuje przyczyny i konsekwencje<br>przewrotu majowego.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za poprawne podanie wszystkich elementów odpowiedzi.<br>1 p. - za poprawne podanie imienia i nazwiska albo nazwy i roku wydarzenia.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną, błędną albo za brak odpowiedzi.<br>Poprawne odpowiedzi<br>Stanisław Wojciechowski.<br>Przewrót/ zamach majowy, zamach stanu/ przewrót Józefa Piłsudskiego, 1926 rok.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Imię i nazwisko Prezydenta RP:</strong> <strong>Stanisław Wojciechowski</strong></p>\n<p><strong>Nazwa i rok wydarzenia:</strong> <strong>Przewrót majowy (zamach majowy) Józefa Piłsudskiego, 1926 r.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza dokumentu</h4>\n<p>Dokument to <strong>akt rezygnacji z urzędu Prezydenta RP</strong> skierowany do Marszałka Sejmu Macieja Rataja:</p>\n<blockquote>„Wobec wytworzonej sytuacji uniemożliwiającej mi sprawowanie urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej, zgodnie ze złożoną przeze mnie przysięgą, <strong>zrzekam się tego urzędu</strong> i zgodnie z <strong>art. 40 konstytucji</strong> przekazuję p. Marszałkowi Sejmu uprawnienia Prezydenta Rzeczypospolitej.&quot;</blockquote>\n<p>→ <strong>Wskazówki:</strong></p>\n<ol><li><strong>„Marszałek Sejmu Maciej Rataj&quot;</strong> - Maciej Rataj był Marszałkiem Sejmu w 1926 r. (1922-1928 dwukrotnie)</li><li><strong>„Art. 40 konstytucji&quot;</strong> - Konstytucja marcowa 1921, art. 40: w przypadku opróżnienia urzędu Prezydenta RP funkcję pełni Marszałek Sejmu</li><li><strong>„Wytworzonej sytuacji&quot;</strong> - sytuacja, która ZMUSZA do rezygnacji (przewrót zbrojny!)</li></ol>\n<p>→ <strong>Wniosek:</strong> dokument to akt <strong>rezygnacji prezydenta Stanisława Wojciechowskiego</strong> w wyniku <strong>przewrotu majowego 1926 r.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst przewrotu majowego</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - Przewrót majowy (12-15 V 1926):</strong></p>\n<blockquote><br><strong>Tło polityczne:</strong><br>- <strong>Stanisław Wojciechowski</strong> - prezydent RP od 20 XII 1922 (po zabójstwie Gabriela Narutowicza). Wcześniej działacz PPS-Frakcji Rewolucyjnej, minister spraw wewnętrznych<br>- W II RP narastał kryzys: 14 rządów w 5 lat (1921-1926), inflacja (1923 - hiperinflacja, marka polska), spory partyjne, sceptyczna ocena parlamentaryzmu<br>- <strong>Józef Piłsudski</strong> w odsuniętej pozycji (od 1923 - przerwa w służbie publicznej, „samotnik z Sulejówka&quot;)<br><br><strong>Bezpośredni powód przewrotu:</strong><br>- X 1925 - premierem Aleksander Skrzyński (centrolewica)<br>- V 1926 - premierem <strong>Wincenty Witos</strong> (PSL „Piast&quot;, centroprawica) - Piłsudski rozzłoszczony udziałem prawicy w rządzie<br><br><strong>Przewrót (12-15 V 1926):</strong><br>- <strong>12 V 1926</strong> - Piłsudski wkracza z wojskiem do Warszawy<br>- <strong>12 V</strong> - spotkanie Piłsudski-Wojciechowski na <strong>moście Poniatowskiego</strong> - Wojciechowski wzywa Piłsudskiego do podporządkowania, Piłsudski odmawia<br>- 12-14 V - walki uliczne w Warszawie (~250-300 zabitych)<br>- <strong>14 V</strong> - gen. Lucjan Żeligowski opanowuje stolicę, Piłsudski wygrywa militarnie<br>- <strong>14 V 1926</strong> - Wincenty Witos podaje rząd do dymisji<br>- <strong>15 V 1926</strong> - Stanisław Wojciechowski <strong>rezygnuje z urzędu prezydenta</strong> (dokument z arkusza!)<br><br><strong>Skutki przewrotu:</strong><br>- Marszałek Sejmu Maciej Rataj przejmuje funkcje prezydenta<br>- 31 V 1926 - Piłsudski wybrany prezydentem (ALE odmawia objęcia funkcji)<br>- Prezydentem zostaje <strong>Ignacy Mościcki</strong> (1 VI 1926 - 30 IX 1939) - dawny współpracownik Piłsudskiego<br>- <strong>Sanacja</strong> - obóz polityczny piłsudczyków, „uzdrowienie&quot; państwa, <strong>rządy autorytarne 1926-1939</strong><br>- 1935 - Konstytucja kwietniowa (autorytarno-prezydencka, kontrast z marcową 1921)</blockquote>\n<h4>Sposób 3 - odwołanie do reference</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - Stanisław Wojciechowski (1869-1953):</strong></p>\n<blockquote>Polski polityk, drugi prezydent RP (20 XII 1922 - 14 V 1926). Wcześniej:<br>- Działacz PPS-Frakcji Rewolucyjnej (z Piłsudskim)<br>- Pisarz polityczny<br>- Minister spraw wewnętrznych w rządzie Władysława Grabskiego<br>- Prezydent po zabójstwie Gabriela Narutowicza (zabity 16 XII 1922 przez Eligiusza Niewiadomskiego)<br><br>Po rezygnacji w V 1926 r. wycofał się z polityki. Zmarł 9 IV 1953 r. w Gołąbkach k. Warszawy.</blockquote>\n<p>📖 <strong>Reference - Józef Piłsudski (1867-1935):</strong></p>\n<blockquote>- 1918-1922 - Naczelnik Państwa, twórca II RP<br>- 1923-1926 - w odsunięciu (Sulejówek)<br>- 1926-1935 - władza autorytarna (formalnie różne funkcje: minister spraw wojskowych, GIS, premier)<br>- <strong>12 V 1935</strong> - śmierć w Belwederze</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 21, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - imię i nazwisko (Stanisław Wojciechowski) + nazwa wydarzenia (przewrót majowy) + rok (1926)<br>- <strong>1 pkt</strong> - tylko imię i nazwisko LUB tylko nazwa+rok<br>- <strong>0 pkt</strong> - błędne odpowiedzi</blockquote>\n<h4>Reference historyczny</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - Prezydenci II RP (1922-1939):</strong></p>\n<blockquote>| Prezydent | Okres | Komentarz |<br>|-----------|-------|-----------|<br>| Gabriel Narutowicz | 11 XII 1922 - 16 XII 1922 | Pierwszy, zabity przez Niewiadomskiego po 5 dniach |<br>| <strong>Stanisław Wojciechowski</strong> | <strong>20 XII 1922 - 14 V 1926</strong> | <strong>Rezygnacja po przewrocie majowym</strong> |<br>| Ignacy Mościcki | 1 VI 1926 - 30 IX 1939 | Sanacja, autorytaryzm |</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: uczniowie podają „Narutowicz&quot; jako prezydenta z dokumentu. Narutowicz został ZABITY 16 XII 1922, NIE rezygnował. Klucz: w 1926 r. prezydentem był <strong>Wojciechowski</strong>, drugi prezydent RP po Narutowiczu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Przewrót majowy&quot; / „zamach majowy&quot; - klucz CKE akceptuje obie nazwy. Niektóre podręczniki nazywają to także „rewolucją majową&quot; (kontrowersyjnie - to nie była ani rewolucja społeczna, ani spontaniczne powstanie, tylko zamach wojskowy).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Po przewrocie Wojciechowski wycofał się z polityki, ale Piłsudski NIE skasował konstytucji marcowej 1921 (mimo prawa-sanacja chcieli silniejszej władzy). Konstytucja kwietniowa 1935 - DZIEWIĘĆ LAT po przewrocie - formalizuje system autorytarny.</blockquote>"}]}