{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-2)\nTabela. Pomoc USA dla Europy w latach 1948-1954 (w mln dolarów)\nKraj/Obszar\nOgółem\nw %\nAustria\n726,1\n5\nBelgia - Luksemburg\n556,5\n3,8\nDania\n278,9\n1,9\nFrancja\n3 103,8\n21\nRFN\n1 472,6\n10\nGrecja\n773,9\n5,2\nIslandia\n34,6\n0,2\nIrlandia\n146,2\n1,0\nWłochy\n1 577,8\n10,7\nHolandia\n980,1\n6,6\nNorwegia\n274,7\n1,9\nPortugalia\n49,8\n0,3\nSzwecja\n106,8\n0,7\nTurcja\n277,5\n1,9\nWielka Brytania\n3 585,6\n24,3\nNa podstawie: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli\nhistorii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 311.\nPodaj stosowaną w historiografii nazwę przedsięwzięcia, do którego odnosi się tabela,\ni na podstawie własnej wiedzy wyjaśnij, dlaczego pomoc USA nie objęła Polski.\nNazwa:\nWyjaśnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nV. Wiek XX.\n9. Europa i świat w okresie rywalizacji ZSRR\ni Stanów Zjednoczonych.\nZdający:\n3) wyjaśnia genezę zimnej wojny\ni rozpoznaje jej przejawy w stosunkach\npomiędzy ZSRR a Stanami Zjednoczonymi.\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne podanie wszystkich elementów odpowiedzi (nazwy i wyjaśnienia).\n1 p. - za poprawne podanie nazwy lub wyjaśnienia.\n0 p. - za odpowiedź niepełną, błędną albo za brak odpowiedzi.\nPoprawne odpowiedzi\nNazwa\nPlan Marshalla/ Program Odbudowy Europy/ European Recorvery Program.\nWyjaśnienie\n• Polska nie uczestniczyła w programie, ponieważ pod naciskiem ZSRR [Stalina] odrzuciła\npropozycję pomocy ze strony USA w ramach Planu Marshalla.\n• Polska została zmuszona przez ZSRR do rezygnacji z udziału w Planie Marshalla.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa:** **Plan Marshalla** (European Recovery Program, ERP, Program Odbudowy Europy)\n\n**Wyjaśnienie:** Polska NIE uczestniczyła w Planie Marshalla, ponieważ **pod naciskiem ZSRR (Stalina) odrzuciła propozycję pomocy** ze strony USA. Mimo początkowej zgody polskich władz (premier Józef Cyrankiewicz) na udział, **Stalin w lipcu 1947 r. zakazał** wszystkim państwom bloku sowieckiego przystąpienia do programu, traktując go jako zagrożenie dla sowieckiej hegemonii w Europie Środkowej i Wschodniej. ZSRR utworzył alternatywę - **Kominform (IX 1947)** i kolejno **RWPG (Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, I 1949)**. W konsekwencji Polska, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Albania, Jugosławia, NRD nie uczestniczyły w Planie Marshalla, a USA dofinansowywały tylko państwa zachodnie (Wielka Brytania 24%, Francja 21%, Włochy 11%, RFN 10%).\n\n## Sposób 1 - analiza tabeli\n\nTabela pokazuje pomoc USA dla Europy w latach 1948-1954:\n- **Wielka Brytania**: 3 585,6 mln $ (24,3%) - największy odbiorca\n- **Francja**: 3 103,8 mln $ (21%)\n- **Włochy**: 1 577,8 mln $ (10,7%)\n- **RFN**: 1 472,6 mln $ (10%)\n- **Inne**: Holandia, Belgia-Luksemburg, Austria, Grecja, Dania, Norwegia, Portugalia, Szwecja, Turcja, Irlandia, Islandia\n\n**ŁĄCZNIE: ~14 mld $** dla 16 państw zachodniej i południowej Europy w okresie 1948-1954.\n\n→ NIE MA Polski, Czechosłowacji, Węgier, NRD, Rumunii, Bułgarii, Albanii, Jugosławii - wszystkich państw za **żelazną kurtyną**.\n\n## Sposób 2 - kontekst Planu Marshalla\n\n📖 **Reference - Plan Marshalla (European Recovery Program):**\n>\n> **Geneza:**\n> - 12 III 1947 - **doktryna Trumana** - zobowiązanie USA do walki z komunizmem (po greckiej i tureckiej groźbie sowieckiej)\n> - **5 VI 1947** - przemówienie sekretarza stanu USA **George'a C. Marshalla** na Uniwersytecie Harvarda - propozycja amerykańskiej pomocy gospodarczej dla wszystkich państw europejskich\n> - **27 VI - 2 VII 1947** - konferencja Bevin (Wielka Brytania) - Bidault (Francja) - Mołotow (ZSRR) w Paryżu\n> - Mołotow ODRZUCA propozycję (uznaje za zagrożenie suwerenności i ingerencję w wewnętrzne sprawy państw)\n> - **VII 1947** - **Stalin zakazuje państwom satelickim** przystąpienia\n> - Polska (Cyrankiewicz początkowo POZYTYWNIE) - zmuszona do odrzucenia\n> - Czechosłowacja (Klement Gottwald, ale prezydent Beneš pozytywnie) - odwołane pod naciskiem Stalina\n> - Węgry, Rumunia, Bułgaria - odrzucają\n> - **Tylko Jugosławia** (Tito, 1948 - zerwanie z ZSRR) - rozważała, ale ostatecznie nie\n> - **3 IV 1948** - **Plan Marshalla wchodzi w życie** (Foreign Assistance Act)\n>\n> **Charakterystyka:**\n> - Łącznie ~13,3 mld $ pomocy 1948-1954 (równowartość ~150 mld dziś)\n> - Cele:\n> - Odbudowa zniszczonej Europy\n> - Powstrzymanie komunizmu (containment)\n> - Rozszerzenie rynków amerykańskich (eksport)\n> - Sukces: PKB Europy Zachodniej wzrasta o 35% do 1952 r.\n>\n> **Reakcja sowiecka:**\n> - **IX 1947** - **Kominform** (Komunistyczne Biuro Informacyjne) - koordynacja partii komunistycznych\n> - **I 1949** - **RWPG (Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, COMECON)** - odpowiednik Planu Marshalla dla bloku wschodniego\n> - VI 1947 - sowiecki „Plan Mołotowa\" - alternatywa proponowana państwom satelickim\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference\n\n📖 **Reference - początek zimnej wojny (1945-1949):**\n> | Data | Wydarzenie |\n> |------|------------|\n> | 5 III 1946 | Przemówienie Churchilla w Fulton („żelazna kurtyna\") |\n> | **12 III 1947** | **Doktryna Trumana** |\n> | **5 VI 1947** | **Plan Marshalla - propozycja Marshalla** |\n> | VII 1947 | Stalin zakazuje udziału państw satelickich |\n> | IX 1947 | Kominform |\n> | II 1948 | Przewrót komunistyczny w Czechosłowacji |\n> | 24 VI 1948 - 12 V 1949 | Blokada Berlina, most powietrzny |\n> | **4 IV 1949** | **NATO** |\n> | I 1949 | **RWPG** |\n> | V 1949 | Powstanie RFN |\n> | X 1949 | Powstanie NRD i ChRL |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 24, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - nazwa (Plan Marshalla / Program Odbudowy Europy / European Recovery Program) + wyjaśnienie (odrzucenie pod naciskiem ZSRR/Stalina)\n> - **1 pkt** - tylko nazwa LUB tylko wyjaśnienie\n> - **0 pkt** - błędne odpowiedzi\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: uczniowie podają „Plan Trumana\" (mylą doktrynę Trumana z Planem Marshalla). Klucz: doktryna Trumana (III 1947) = strategia polityczna (containment); Plan Marshalla (VI 1947) = realizacja gospodarcza.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Polska INICJALNIE chciała przystąpić do Planu Marshalla. Premier Cyrankiewicz wysłał DELEGACJĘ na konferencję paryską 27 VI 1947 (z Czechosłowacją). Pod naciskiem Stalina (telefon nocą) cała delegacja została wycofana.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** RWPG była IRONIĄ historii - zamiast pomocy, ZSRR EKSPLOATOWAŁ państwa satelickie (zwłaszcza w pierwszych latach: kontyngenty rolne dla ZSRR z Polski 1944-1948, wymiana niekorzystna gospodarczo). Zachód otrzymywał DARMOWĄ pomoc, Wschód płacił ZSRR za „pomoc\".","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 24. (0-2)<br>Tabela. Pomoc USA dla Europy w latach 1948-1954 (w mln dolarów)<br>Kraj/Obszar<br>Ogółem<br>w %<br>Austria<br>726,1<br>5<br>Belgia - Luksemburg<br>556,5<br>3,8<br>Dania<br>278,9<br>1,9<br>Francja<br>3 103,8<br>21<br>RFN<br>1 472,6<br>10<br>Grecja<br>773,9<br>5,2<br>Islandia<br>34,6<br>0,2<br>Irlandia<br>146,2<br>1,0<br>Włochy<br>1 577,8<br>10,7<br>Holandia<br>980,1<br>6,6<br>Norwegia<br>274,7<br>1,9<br>Portugalia<br>49,8<br>0,3<br>Szwecja<br>106,8<br>0,7<br>Turcja<br>277,5<br>1,9<br>Wielka Brytania<br>3 585,6<br>24,3<br>Na podstawie: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli<br>historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 311.<br>Podaj stosowaną w historiografii nazwę przedsięwzięcia, do którego odnosi się tabela,<br>i na podstawie własnej wiedzy wyjaśnij, dlaczego pomoc USA nie objęła Polski.<br>Nazwa:<br>Wyjaśnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 24. (0-2)<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>[…].<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną<br>w ujęciu przekrojowym lub problemowym;<br>dostrzega problem i buduje argumentację,<br>uwzględniając różne aspekty procesu<br>historycznego; dokonuje selekcji<br>i hierarchizacji oraz integruje pozyskane<br>informacje z różnych źródeł wiedzy.<br>V. Wiek XX.</p>\n<ol><li>Europa i świat w okresie rywalizacji ZSRR</li></ol>\n<p>i Stanów Zjednoczonych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia genezę zimnej wojny</li></ol>\n<p>i rozpoznaje jej przejawy w stosunkach<br>pomiędzy ZSRR a Stanami Zjednoczonymi.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za poprawne podanie wszystkich elementów odpowiedzi (nazwy i wyjaśnienia).<br>1 p. - za poprawne podanie nazwy lub wyjaśnienia.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną, błędną albo za brak odpowiedzi.<br>Poprawne odpowiedzi<br>Nazwa<br>Plan Marshalla/ Program Odbudowy Europy/ European Recorvery Program.<br>Wyjaśnienie<br>• Polska nie uczestniczyła w programie, ponieważ pod naciskiem ZSRR [Stalina] odrzuciła<br>propozycję pomocy ze strony USA w ramach Planu Marshalla.<br>• Polska została zmuszona przez ZSRR do rezygnacji z udziału w Planie Marshalla.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Nazwa:</strong> <strong>Plan Marshalla</strong> (European Recovery Program, ERP, Program Odbudowy Europy)</p>\n<p><strong>Wyjaśnienie:</strong> Polska NIE uczestniczyła w Planie Marshalla, ponieważ <strong>pod naciskiem ZSRR (Stalina) odrzuciła propozycję pomocy</strong> ze strony USA. Mimo początkowej zgody polskich władz (premier Józef Cyrankiewicz) na udział, <strong>Stalin w lipcu 1947 r. zakazał</strong> wszystkim państwom bloku sowieckiego przystąpienia do programu, traktując go jako zagrożenie dla sowieckiej hegemonii w Europie Środkowej i Wschodniej. ZSRR utworzył alternatywę - <strong>Kominform (IX 1947)</strong> i kolejno <strong>RWPG (Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, I 1949)</strong>. W konsekwencji Polska, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Albania, Jugosławia, NRD nie uczestniczyły w Planie Marshalla, a USA dofinansowywały tylko państwa zachodnie (Wielka Brytania 24%, Francja 21%, Włochy 11%, RFN 10%).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tabeli</h4>\n<p>Tabela pokazuje pomoc USA dla Europy w latach 1948-1954:</p>\n<ul><li><strong>Wielka Brytania</strong>: 3 585,6 mln $ (24,3%) - największy odbiorca</li><li><strong>Francja</strong>: 3 103,8 mln $ (21%)</li><li><strong>Włochy</strong>: 1 577,8 mln $ (10,7%)</li><li><strong>RFN</strong>: 1 472,6 mln $ (10%)</li><li><strong>Inne</strong>: Holandia, Belgia-Luksemburg, Austria, Grecja, Dania, Norwegia, Portugalia, Szwecja, Turcja, Irlandia, Islandia</li></ul>\n<p><strong>ŁĄCZNIE: ~14 mld $</strong> dla 16 państw zachodniej i południowej Europy w okresie 1948-1954.</p>\n<p>→ NIE MA Polski, Czechosłowacji, Węgier, NRD, Rumunii, Bułgarii, Albanii, Jugosławii - wszystkich państw za <strong>żelazną kurtyną</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst Planu Marshalla</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - Plan Marshalla (European Recovery Program):</strong></p>\n<blockquote><br><strong>Geneza:</strong><br>- 12 III 1947 - <strong>doktryna Trumana</strong> - zobowiązanie USA do walki z komunizmem (po greckiej i tureckiej groźbie sowieckiej)<br>- <strong>5 VI 1947</strong> - przemówienie sekretarza stanu USA <strong>George&#x27;a C. Marshalla</strong> na Uniwersytecie Harvarda - propozycja amerykańskiej pomocy gospodarczej dla wszystkich państw europejskich<br>- <strong>27 VI - 2 VII 1947</strong> - konferencja Bevin (Wielka Brytania) - Bidault (Francja) - Mołotow (ZSRR) w Paryżu<br>- Mołotow ODRZUCA propozycję (uznaje za zagrożenie suwerenności i ingerencję w wewnętrzne sprawy państw)<br>- <strong>VII 1947</strong> - <strong>Stalin zakazuje państwom satelickim</strong> przystąpienia<br>- Polska (Cyrankiewicz początkowo POZYTYWNIE) - zmuszona do odrzucenia<br>- Czechosłowacja (Klement Gottwald, ale prezydent Beneš pozytywnie) - odwołane pod naciskiem Stalina<br>- Węgry, Rumunia, Bułgaria - odrzucają<br>- <strong>Tylko Jugosławia</strong> (Tito, 1948 - zerwanie z ZSRR) - rozważała, ale ostatecznie nie<br>- <strong>3 IV 1948</strong> - <strong>Plan Marshalla wchodzi w życie</strong> (Foreign Assistance Act)<br><br><strong>Charakterystyka:</strong><br>- Łącznie ~13,3 mld $ pomocy 1948-1954 (równowartość ~150 mld dziś)<br>- Cele:<br>- Odbudowa zniszczonej Europy<br>- Powstrzymanie komunizmu (containment)<br>- Rozszerzenie rynków amerykańskich (eksport)<br>- Sukces: PKB Europy Zachodniej wzrasta o 35% do 1952 r.<br><br><strong>Reakcja sowiecka:</strong><br>- <strong>IX 1947</strong> - <strong>Kominform</strong> (Komunistyczne Biuro Informacyjne) - koordynacja partii komunistycznych<br>- <strong>I 1949</strong> - <strong>RWPG (Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, COMECON)</strong> - odpowiednik Planu Marshalla dla bloku wschodniego<br>- VI 1947 - sowiecki „Plan Mołotowa&quot; - alternatywa proponowana państwom satelickim</blockquote>\n<h4>Sposób 3 - odwołanie do reference</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - początek zimnej wojny (1945-1949):</strong></p>\n<blockquote>| Data | Wydarzenie |<br>|------|------------|<br>| 5 III 1946 | Przemówienie Churchilla w Fulton („żelazna kurtyna&quot;) |<br>| <strong>12 III 1947</strong> | <strong>Doktryna Trumana</strong> |<br>| <strong>5 VI 1947</strong> | <strong>Plan Marshalla - propozycja Marshalla</strong> |<br>| VII 1947 | Stalin zakazuje udziału państw satelickich |<br>| IX 1947 | Kominform |<br>| II 1948 | Przewrót komunistyczny w Czechosłowacji |<br>| 24 VI 1948 - 12 V 1949 | Blokada Berlina, most powietrzny |<br>| <strong>4 IV 1949</strong> | <strong>NATO</strong> |<br>| I 1949 | <strong>RWPG</strong> |<br>| V 1949 | Powstanie RFN |<br>| X 1949 | Powstanie NRD i ChRL |</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 24, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - nazwa (Plan Marshalla / Program Odbudowy Europy / European Recovery Program) + wyjaśnienie (odrzucenie pod naciskiem ZSRR/Stalina)<br>- <strong>1 pkt</strong> - tylko nazwa LUB tylko wyjaśnienie<br>- <strong>0 pkt</strong> - błędne odpowiedzi</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: uczniowie podają „Plan Trumana&quot; (mylą doktrynę Trumana z Planem Marshalla). Klucz: doktryna Trumana (III 1947) = strategia polityczna (containment); Plan Marshalla (VI 1947) = realizacja gospodarcza.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Polska INICJALNIE chciała przystąpić do Planu Marshalla. Premier Cyrankiewicz wysłał DELEGACJĘ na konferencję paryską 27 VI 1947 (z Czechosłowacją). Pod naciskiem Stalina (telefon nocą) cała delegacja została wycofana.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> RWPG była IRONIĄ historii - zamiast pomocy, ZSRR EKSPLOATOWAŁ państwa satelickie (zwłaszcza w pierwszych latach: kontyngenty rolne dla ZSRR z Polski 1944-1948, wymiana niekorzystna gospodarczo). Zachód otrzymywał DARMOWĄ pomoc, Wschód płacił ZSRR za „pomoc&quot;.</blockquote>"}]}