{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/25.2","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"25.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25.2. (0-1)\nUzasadnij za pomocą dwóch argumentów, że tekst ma charakter propagandowy.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25.2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…]; rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację […].\nV. Wiek XX.\n9. Europa Środkowo-Wschodnia po II wojnie\nświatowej.\nZdający:\n1) charakteryzuje proces uzależniania państw\nEuropy Środkowo-Wschodniej od ZSRR,\nz uwzględnieniem sowietyzacji i stalinizacji;\n14. Polska w latach 1948-1956.\nZdający:\n2) charakteryzuje system polityczny […]\nPolski w okresie stalinowskim […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź zawierającą dwa argumenty.\n0 p. - za odpowiedź niepełną, błędną lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\n• Słownictwo nacechowane emocjonalnie.\n• Wyraźne sympatie i antypatie polityczne autora.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Dwa argumenty wskazujące na propagandowy charakter tekstu:**\n\n**Argument 1 - emocjonalnie nacechowane słownictwo:**\nTekst używa wyrazów silnie wartościujących pejoratywnie wobec USA: „**prowokacja**\", „**podła akcja**\", „**rządy reakcyjne**\", „**zbrodnie**\", „**agresorzy**\". To typowy język propagandowy - brak obiektywnego, naukowego dystansu, ZAMIAST tego - emocjonalne potępienie strony przeciwnej.\n\n**Argument 2 - jawne sympatie i antypatie polityczne autora:**\nTekst gloryfikuje ZSRR („**przyjaźń narodów**\", „**przyjaźń polsko-radziecka**\", „**zapuściła głębokie korzenie**\") i jednocześnie demonizuje USA („agresorzy\", „prowokatorzy\", „rządy reakcyjne\"). Brak jakiejkolwiek krytycznej oceny ZSRR, brak jakiejkolwiek pozytywnej wzmianki o USA. To jednoznaczne, schematyczne stanowisko - typowe dla propagandy KPZR / PZPR.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu\n\n> „**Prowokacja** zawsze należała do **ulubionych środków działania rządów reakcyjnych**. [ ] Chodzi w tej **podłej akcji** przede wszystkim o **wzbudzenie nieufności** narodów wobec Związku Radzieckiego, o **zatrucie** tą nieufnością zwłaszcza narodu polskiego, którego **przyjaźń z narodem radzieckim zapuściła głębokie korzenie**. [ ] **wyróżnionym motywem prowokacji katyńskiej w wydaniu amerykańskim** jest niewątpliwie chęć **odwrócenia uwagi świata od zbrodni, dzisiaj dokonywanych przez agresorów na narodzie koreańskim**, a w szczególności na żołnierzach koreańskiej Armii Ludowej znajdujących się w **amerykańskiej niewoli**.\"\n\n→ **Cechy propagandy w tekście:**\n\n1. **Słownictwo emocjonalne** (nacechowane wartościująco):\n- „prowokacja\" (× 2)\n- „podła akcja\"\n- „rządy reakcyjne\"\n- „zatruć\"\n- „agresorzy\"\n- „zbrodnie\"\n→ wszystkie negatywne TYLKO wobec USA, NIGDY wobec ZSRR\n\n2. **Czarno-biała opozycja:**\n- **Pozytywne** (ZSRR, Polska): „przyjaźń narodów\", „głębokie korzenie\"\n- **Negatywne** (USA): „rządy reakcyjne\", „agresorzy\", „prowokatorzy\"\n\n3. **Wartościujące przymiotniki bez argumentów:**\n- „rządy reakcyjne\" - brak konkretnego uzasadnienia\n- „agresorzy\" - bez analizy okoliczności\n- „prowokacja\" - bez podania jej szczegółów\n\n4. **Odwracanie uwagi (technika propagandowa):**\n- Tekst sugeruje, że Amerykanie podnoszą sprawę Katynia ŻEBY UKRYĆ swoje zbrodnie w Korei\n- Odwraca to uwagę od FAKTU sowieckiej zbrodni katyńskiej (1940)\n\n5. **Apel do emocji, nie do faktów:**\n- Brak konkretnych dowodów\n- Brak kontrargumentów strony przeciwnej\n- Apel do uczuć wobec „przyjaźni z ZSRR\"\n\n## Sposób 2 - analiza propagandowych technik\n\n📖 **Reference - techniki propagandy komunistycznej:**\n> 1. **Słownictwo emocjonalnie nacechowane** („podły\", „reakcyjny\", „agresor\")\n> 2. **Etykietowanie / labeling** (przeciwnik = „kontrrewolucjoniści\", „zdrajcy\", „faszyści\")\n> 3. **Czarno-biała opozycja** (my = dobrzy, oni = źli)\n> 4. **Apel do uczuć** (przyjaźń, miłość ojczyzny vs. nienawiść do wroga)\n> 5. **Generalizacje bez dowodów** („zawsze\", „wszyscy\", „nigdy\")\n> 6. **Odwracanie uwagi** (atak ad hominem na przeciwnika zamiast merytorycznej dyskusji)\n> 7. **Przemilczenia** (sowieckiego sprawstwa Katynia)\n> 8. **Heroizacja przyjaciela** (ZSRR, „przyjaźń narodów\")\n> 9. **Demonizacja wroga** (USA, „rządy reakcyjne\")\n\n## Sposób 3 - kontekst kłamstwa katyńskiego\n\n📖 **Reference - sprawa katyńska w PRL i ZSRR:**\n> **W 1951-1952** Komisja Maddena (Komisja śledcza Kongresu USA pod przewodnictwem kongresmana Raya Maddena) zbadała zbrodnię katyńską i UZNAŁA SOWIECKIE SPRAWSTWO. To wywołało reakcję propagandową w bloku wschodnim.\n>\n> **Tekst** prawdopodobnie został napisany w 1952 r. (po Komisji Maddena, w trakcie wojny koreańskiej).\n>\n> Sowiecka i polska propaganda:\n> - Zaprzeczanie sprawstwu sowieckiemu\n> - Oskarżanie USA o „prowokacje\" w sprawie Katynia\n> - Łączenie sprawy Katynia z innymi „zbrodniami amerykańskimi\" (np. wojna koreańska)\n> - Odpędzanie pamięci Katynia w Polsce - cenzura, zakazy publikacji\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 25.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - DWA argumenty na propagandowy charakter tekstu:\n> - Słownictwo emocjonalne / wartościujące\n> - Sympatie/antypatie polityczne autora\n> - Generalizacje / brak konkretów\n> - Czarno-biała opozycja\n> - Odwracanie uwagi\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub błędna\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: uczniowie wymieniają TYLKO jeden argument lub piszą zbyt ogólnie („tekst jest stronniczy\"). Klucz CKE wymaga DWA KONKRETNE argumenty z odwołaniem do treści.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Propaganda\" = celowe oddziaływanie na opinię publiczną mające skłonić do określonych poglądów. Klucz CKE patrzy na CECHY: emocjonalność, jednostronność, manipulacja faktami.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Tekst jest TYPOWY dla mediów PRL ery stalinowskiej (1948-1956). Po październiku 1956 r. język propagandy się zmienił (Gomułka był ostrożniejszy), ale schematy pozostały.","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-25.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 25.2. (0-1)<br>Uzasadnij za pomocą dwóch argumentów, że tekst ma charakter propagandowy.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 25.2. (0-1)<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>[…]; rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia<br>przydatność źródła do wyjaśnienia<br>problemu historycznego.<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną<br>w ujęciu […] problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację […].<br>V. Wiek XX.</p>\n<ol><li>Europa Środkowo-Wschodnia po II wojnie</li></ol>\n<p>światowej.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje proces uzależniania państw</li></ol>\n<p>Europy Środkowo-Wschodniej od ZSRR,<br>z uwzględnieniem sowietyzacji i stalinizacji;</p>\n<ol><li>Polska w latach 1948-1956.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje system polityczny […]</li></ol>\n<p>Polski w okresie stalinowskim […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź zawierającą dwa argumenty.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną, błędną lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>• Słownictwo nacechowane emocjonalnie.<br>• Wyraźne sympatie i antypatie polityczne autora.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Dwa argumenty wskazujące na propagandowy charakter tekstu:</strong></p>\n<p><strong>Argument 1 - emocjonalnie nacechowane słownictwo:</strong><br>Tekst używa wyrazów silnie wartościujących pejoratywnie wobec USA: „<strong>prowokacja</strong>&quot;, „<strong>podła akcja</strong>&quot;, „<strong>rządy reakcyjne</strong>&quot;, „<strong>zbrodnie</strong>&quot;, „<strong>agresorzy</strong>&quot;. To typowy język propagandowy - brak obiektywnego, naukowego dystansu, ZAMIAST tego - emocjonalne potępienie strony przeciwnej.</p>\n<p><strong>Argument 2 - jawne sympatie i antypatie polityczne autora:</strong><br>Tekst gloryfikuje ZSRR („<strong>przyjaźń narodów</strong>&quot;, „<strong>przyjaźń polsko-radziecka</strong>&quot;, „<strong>zapuściła głębokie korzenie</strong>&quot;) i jednocześnie demonizuje USA („agresorzy&quot;, „prowokatorzy&quot;, „rządy reakcyjne&quot;). Brak jakiejkolwiek krytycznej oceny ZSRR, brak jakiejkolwiek pozytywnej wzmianki o USA. To jednoznaczne, schematyczne stanowisko - typowe dla propagandy KPZR / PZPR.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu</h4>\n<blockquote>„<strong>Prowokacja</strong> zawsze należała do <strong>ulubionych środków działania rządów reakcyjnych</strong>. [ ] Chodzi w tej <strong>podłej akcji</strong> przede wszystkim o <strong>wzbudzenie nieufności</strong> narodów wobec Związku Radzieckiego, o <strong>zatrucie</strong> tą nieufnością zwłaszcza narodu polskiego, którego <strong>przyjaźń z narodem radzieckim zapuściła głębokie korzenie</strong>. [ ] <strong>wyróżnionym motywem prowokacji katyńskiej w wydaniu amerykańskim</strong> jest niewątpliwie chęć <strong>odwrócenia uwagi świata od zbrodni, dzisiaj dokonywanych przez agresorów na narodzie koreańskim</strong>, a w szczególności na żołnierzach koreańskiej Armii Ludowej znajdujących się w <strong>amerykańskiej niewoli</strong>.&quot;</blockquote>\n<p>→ <strong>Cechy propagandy w tekście:</strong></p>\n<ol><li><strong>Słownictwo emocjonalne</strong> (nacechowane wartościująco):</li></ol>\n<ul><li>„prowokacja&quot; (× 2)</li><li>„podła akcja&quot;</li><li>„rządy reakcyjne&quot;</li><li>„zatruć&quot;</li><li>„agresorzy&quot;</li><li>„zbrodnie&quot;</li></ul>\n<p>→ wszystkie negatywne TYLKO wobec USA, NIGDY wobec ZSRR</p>\n<ol><li><strong>Czarno-biała opozycja:</strong></li></ol>\n<ul><li><strong>Pozytywne</strong> (ZSRR, Polska): „przyjaźń narodów&quot;, „głębokie korzenie&quot;</li><li><strong>Negatywne</strong> (USA): „rządy reakcyjne&quot;, „agresorzy&quot;, „prowokatorzy&quot;</li></ul>\n<ol><li><strong>Wartościujące przymiotniki bez argumentów:</strong></li></ol>\n<ul><li>„rządy reakcyjne&quot; - brak konkretnego uzasadnienia</li><li>„agresorzy&quot; - bez analizy okoliczności</li><li>„prowokacja&quot; - bez podania jej szczegółów</li></ul>\n<ol><li><strong>Odwracanie uwagi (technika propagandowa):</strong></li></ol>\n<ul><li>Tekst sugeruje, że Amerykanie podnoszą sprawę Katynia ŻEBY UKRYĆ swoje zbrodnie w Korei</li><li>Odwraca to uwagę od FAKTU sowieckiej zbrodni katyńskiej (1940)</li></ul>\n<ol><li><strong>Apel do emocji, nie do faktów:</strong></li></ol>\n<ul><li>Brak konkretnych dowodów</li><li>Brak kontrargumentów strony przeciwnej</li><li>Apel do uczuć wobec „przyjaźni z ZSRR&quot;</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - analiza propagandowych technik</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - techniki propagandy komunistycznej:</strong></p>\n<blockquote>1. <strong>Słownictwo emocjonalnie nacechowane</strong> („podły&quot;, „reakcyjny&quot;, „agresor&quot;)<br>2. <strong>Etykietowanie / labeling</strong> (przeciwnik = „kontrrewolucjoniści&quot;, „zdrajcy&quot;, „faszyści&quot;)<br>3. <strong>Czarno-biała opozycja</strong> (my = dobrzy, oni = źli)<br>4. <strong>Apel do uczuć</strong> (przyjaźń, miłość ojczyzny vs. nienawiść do wroga)<br>5. <strong>Generalizacje bez dowodów</strong> („zawsze&quot;, „wszyscy&quot;, „nigdy&quot;)<br>6. <strong>Odwracanie uwagi</strong> (atak ad hominem na przeciwnika zamiast merytorycznej dyskusji)<br>7. <strong>Przemilczenia</strong> (sowieckiego sprawstwa Katynia)<br>8. <strong>Heroizacja przyjaciela</strong> (ZSRR, „przyjaźń narodów&quot;)<br>9. <strong>Demonizacja wroga</strong> (USA, „rządy reakcyjne&quot;)</blockquote>\n<h4>Sposób 3 - kontekst kłamstwa katyńskiego</h4>\n<p>📖 <strong>Reference - sprawa katyńska w PRL i ZSRR:</strong></p>\n<blockquote><strong>W 1951-1952</strong> Komisja Maddena (Komisja śledcza Kongresu USA pod przewodnictwem kongresmana Raya Maddena) zbadała zbrodnię katyńską i UZNAŁA SOWIECKIE SPRAWSTWO. To wywołało reakcję propagandową w bloku wschodnim.<br><br><strong>Tekst</strong> prawdopodobnie został napisany w 1952 r. (po Komisji Maddena, w trakcie wojny koreańskiej).<br><br>Sowiecka i polska propaganda:<br>- Zaprzeczanie sprawstwu sowieckiemu<br>- Oskarżanie USA o „prowokacje&quot; w sprawie Katynia<br>- Łączenie sprawy Katynia z innymi „zbrodniami amerykańskimi&quot; (np. wojna koreańska)<br>- Odpędzanie pamięci Katynia w Polsce - cenzura, zakazy publikacji</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 25.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - DWA argumenty na propagandowy charakter tekstu:<br>- Słownictwo emocjonalne / wartościujące<br>- Sympatie/antypatie polityczne autora<br>- Generalizacje / brak konkretów<br>- Czarno-biała opozycja<br>- Odwracanie uwagi<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niepełna lub błędna</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: uczniowie wymieniają TYLKO jeden argument lub piszą zbyt ogólnie („tekst jest stronniczy&quot;). Klucz CKE wymaga DWA KONKRETNE argumenty z odwołaniem do treści.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Propaganda&quot; = celowe oddziaływanie na opinię publiczną mające skłonić do określonych poglądów. Klucz CKE patrzy na CECHY: emocjonalność, jednostronność, manipulacja faktami.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Tekst jest TYPOWY dla mediów PRL ery stalinowskiej (1948-1956). Po październiku 1956 r. język propagandy się zmienił (Gomułka był ostrożniejszy), ale schematy pozostały.</blockquote>"}]}