{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (0-1)\nFragment opracowania historycznego\nDopiero w sobotę wieczorem, gdy sklepy w całym kraju były już zamknięte,\nza pośrednictwem radia i telewizji poinformowano wreszcie społeczeństwo oficjalnie\no wprowadzonej […] podwyżce cen. […] Wśród towarów, których ceny wzrosły, znalazło się\nmięso i jego przetwory […]. Oprócz artykułów spożywczych drożał również, m.in.\nwęgiel […]. Ogólnie można powiedzieć, iż podrożały te towary, które kupuje się często -\nprzede wszystkim żywność, taniały zaś te, które nabywa się rzadko […].\nJ. Eisler, […] Geneza, przebieg, konsekwencje, Warszawa 2012, s. 113.\nZaznacz nazwę wydarzeń, do których doprowadziła podwyżka cen opisana w źródle.\nA. Październik ’56\nB. Marzec ’68\nC. Grudzień ’70\nD. Sierpień ’80\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n24.\n25.1. 25.2.\n26.\nMaks. liczba pkt\n2\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":"C","answer_text":"Zadanie 26. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…]; rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego.\nV. Wiek XX.\n15. Polska w latach 1956-1980.\nZdający:\n2) wyjaśnia przyczyny kryzysów społeczno-\npolitycznych: 1968 r., 1970 r., 1976 r.\ni 1980 r.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nC.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C. Grudzień '70**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu\n\n> „Dopiero w sobotę wieczorem, gdy sklepy w całym kraju były już zamknięte, **za pośrednictwem radia i telewizji** poinformowano wreszcie społeczeństwo oficjalnie o wprowadzonej […] **podwyżce cen**. […] Wśród towarów, których ceny wzrosły, znalazło się **mięso i jego przetwory** […]. Oprócz artykułów spożywczych drożał również, m.in. **węgiel** […]. Ogólnie można powiedzieć, iż **podrożały te towary, które kupuje się często** - przede wszystkim żywność, taniały zaś te, które nabywa się rzadko […].\"\n\n→ **Wskazówki w tekście:**\n\n1. **„Sobota wieczorem, gdy sklepy były zamknięte\"** - celowe ogłoszenie po godzinach handlowych, by uniknąć paniki w sklepach\n2. **„Podwyżka cen\"** - kluczowy element\n3. **„Mięso i jego przetwory\"** - strategiczny artykuł żywnościowy w PRL\n4. **„Węgiel\"** - ważny dla ogrzewania domów\n5. **„Towary kupowane często\"** - codzienne artykuły\n\n→ Opis pasuje do **Grudnia '70** (12 XII 1970 r. - podwyżka cen ogłoszona w sobotę wieczorem przez radio).\n\n## Sposób 2 - eliminacja innych opcji\n\n### A. Październik '56 - FAŁSZ\n- Październik '56 to **odwilż polityczna** (Gomułka I sekretarzem)\n- NIE było gwałtownej podwyżki cen\n- Tekst opisuje WIDOCZNĄ podwyżkę żywności - to nie pasuje do października '56\n\n### B. Marzec '68 - FAŁSZ\n- Marzec '68 to **kryzys studencko-antysemicki** (Gomułka, Moczar)\n- NIE wynikał z podwyżek cen\n- Demonstracje 8-15 III 1968 - represje wobec studentów, kampania antysemicka\n- Brak wzmianki o cenach mięsa, węgla\n\n### C. Grudzień '70 - POPRAWNE\n- **12 XII 1970, sobota wieczór** - Komisja Cen ogłasza podwyżki przez radio\n- Główne podwyżki: mięso (+17,5%), masło (+33%), warzywa, węgiel, ryby\n- Obniżki: artykuły przemysłowe (telewizory, lodówki - niemal niedostępne)\n- Ogłoszenie SOBOTNIE wieczorem (tekst!) - celowo po sklepach, by uniknąć paniki\n- **14-22 XII 1970** - strajki na Wybrzeżu (Gdańsk, Gdynia, Szczecin)\n- **17 XII 1970, czwartek krwawy** - masakra w Gdyni (43 zabitych żołnierzy/robotników)\n- 19 XII 1970 - odsunięcie Gomułki, I sekretarzem **Edward Gierek**\n- 23 XII 1970 - wycofanie podwyżek (cofnięcie!) przez nowego premiera Piotra Jaroszewicza\n\n### D. Sierpień '80 - FAŁSZ\n- Sierpień '80 wynikał z wielu kryzysów (1976 podwyżki, 1980 wzrost cen mięsa)\n- ALE TEKST opisuje konkretną podwyżkę OGŁOSZONĄ w sobotę przez radio - to bardziej charakterystyczne dla Grudnia '70\n- W 1980 r. podwyżki były bardziej STOPNIOWE i mniej widoczne (zmiana cen luksusowych)\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference\n\n📖 **Reference - Grudzień '70 (12-22 grudnia 1970):**\n>\n> **Geneza:**\n> - Klęska gospodarcza końcówki ery Gomułki (zła pogoda 1969, 1970)\n> - Brak żywności, kolejki, kartki\n> - 12 XII 1970 (sobota) - Komisja Cen ogłasza podwyżki przez radio\n>\n> **Strajki na Wybrzeżu (14-22 XII 1970):**\n> - **14 XII** - pierwsze strajki w Stoczni Gdańskiej (im. Lenina)\n> - **15 XII** - masowe demonstracje w Gdańsku, podpalenie KW PZPR\n> - **16 XII** - strajki w Gdyni, Szczecinie\n> - **17 XII (czarny czwartek)** - **masakra w Gdyni**: wojsko strzela do robotników wracających do pracy. **43 zabitych** (oficjalne dane), ~1000 rannych\n> - **18-22 XII** - strajki w Szczecinie (gdy Gomułka odwołany, Edward Gierek I sekretarzem)\n> - **22 XII** - Gierek przemawia do Polaków „Pomóżcie\", Polacy odpowiadają „Pomożemy!\"\n> - **23 XII** - Premier Piotr Jaroszewicz wycofuje podwyżki\n>\n> **Skutki:**\n> - Władysław Gomułka odsunięty z funkcji I sekretarza PZPR (po 14 latach)\n> - **Edward Gierek I sekretarzem** (od 20 XII 1970 do 6 IX 1980)\n> - Początek „dynamicznego rozwoju\" Gierka - kredyty zachodnie, propaganda sukcesu\n> - Trauma narodowa, wciąż żywa w pamięci\n> - **Powieść A. Dziurok et al., Od niepodległości… (kontekst zadania 22)**\n>\n> **Memorial:**\n> - 1980 - Solidarność uznaje Grudzień '70 za prekursora\n> - 17 XII 1980 - odsłonięcie pomnika Stoczniowców 1970 w Gdańsku (jeden z trzech krzyży, z napisem **„Pamiętamy\"**)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 26, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **C** (Grudzień '70)\n> - **0 pkt** - A, B, D, brak\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: zaznaczanie D (Sierpień '80). Klucz: w Sierpniu '80 podwyżki cen mięsa były POŚREDNIA przyczyną strajków, ale głównym wzbudzeniem była ZWOLNIENIE Anny Walentynowicz w Stoczni Gdańskiej. Tekst opisuje OGŁOSZENIE PODWYŻKI w sobotę przez radio - to charakterystyczne dla Grudnia '70.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz tekstu: „w sobotę wieczorem, gdy sklepy w całym kraju były już zamknięte\" - to dokładny opis 12 XII 1970 r. (sobota). Władze celowo wybrały sobotę wieczór, by uniknąć paniki przed niedzielą.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Grudzień '70 nazywany jest „masakrą na Wybrzeżu\". 43 zabitych w Gdyni 17 XII 1970 to oficjalne dane - szacunki niezależne mówią o 50-100 ofiarach.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Cofnięcie podwyżek po klęsce Gomułki (23 XII 1970) jest WZORCEM dla późniejszych kryzysów - władza komunistyczna często cofała decyzje pod presją (np. 1976 - cofnięto podwyżki po strajkach Ursus-Radom).","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 26. (0-1)
Fragment opracowania historycznego
Dopiero w sobotę wieczorem, gdy sklepy w całym kraju były już zamknięte,
za pośrednictwem radia i telewizji poinformowano wreszcie społeczeństwo oficjalnie
o wprowadzonej […] podwyżce cen. […] Wśród towarów, których ceny wzrosły, znalazło się
mięso i jego przetwory […]. Oprócz artykułów spożywczych drożał również, m.in.
węgiel […]. Ogólnie można powiedzieć, iż podrożały te towary, które kupuje się często -
przede wszystkim żywność, taniały zaś te, które nabywa się rzadko […].
J. Eisler, […] Geneza, przebieg, konsekwencje, Warszawa 2012, s. 113.
Zaznacz nazwę wydarzeń, do których doprowadziła podwyżka cen opisana w źródle.
A. Październik ’56
B. Marzec ’68
C. Grudzień ’70
D. Sierpień ’80
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
24.
25.1. 25.2.
26.
Maks. liczba pkt
2
2
1
1
Uzyskana liczba pkt
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 26. (0-1)
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega zmienność
i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także
ciągłość procesów historycznych.
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
[…]; rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia
problemu historycznego.
V. Wiek XX.

\n
  1. Polska w latach 1956-1980.
\n

Zdający:

\n
  1. wyjaśnia przyczyny kryzysów społeczno-
\n

politycznych: 1968 r., 1970 r., 1976 r.
i 1980 r.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
C.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

C. Grudzień '70

\n

Sposób 1 - analiza tekstu

\n
„Dopiero w sobotę wieczorem, gdy sklepy w całym kraju były już zamknięte, za pośrednictwem radia i telewizji poinformowano wreszcie społeczeństwo oficjalnie o wprowadzonej […] podwyżce cen. […] Wśród towarów, których ceny wzrosły, znalazło się mięso i jego przetwory […]. Oprócz artykułów spożywczych drożał również, m.in. węgiel […]. Ogólnie można powiedzieć, iż podrożały te towary, które kupuje się często - przede wszystkim żywność, taniały zaś te, które nabywa się rzadko […]."
\n

→ Wskazówki w tekście:

\n
  1. „Sobota wieczorem, gdy sklepy były zamknięte" - celowe ogłoszenie po godzinach handlowych, by uniknąć paniki w sklepach
  2. „Podwyżka cen" - kluczowy element
  3. „Mięso i jego przetwory" - strategiczny artykuł żywnościowy w PRL
  4. „Węgiel" - ważny dla ogrzewania domów
  5. „Towary kupowane często" - codzienne artykuły
\n

→ Opis pasuje do Grudnia '70 (12 XII 1970 r. - podwyżka cen ogłoszona w sobotę wieczorem przez radio).

\n

Sposób 2 - eliminacja innych opcji

\n
A. Październik '56 - FAŁSZ
\n\n
B. Marzec '68 - FAŁSZ
\n\n
C. Grudzień '70 - POPRAWNE
\n\n
D. Sierpień '80 - FAŁSZ
\n\n

Sposób 3 - odwołanie do reference

\n

📖 Reference - Grudzień '70 (12-22 grudnia 1970):

\n

Geneza:
- Klęska gospodarcza końcówki ery Gomułki (zła pogoda 1969, 1970)
- Brak żywności, kolejki, kartki
- 12 XII 1970 (sobota) - Komisja Cen ogłasza podwyżki przez radio

Strajki na Wybrzeżu (14-22 XII 1970):
- 14 XII - pierwsze strajki w Stoczni Gdańskiej (im. Lenina)
- 15 XII - masowe demonstracje w Gdańsku, podpalenie KW PZPR
- 16 XII - strajki w Gdyni, Szczecinie
- 17 XII (czarny czwartek) - masakra w Gdyni: wojsko strzela do robotników wracających do pracy. 43 zabitych (oficjalne dane), ~1000 rannych
- 18-22 XII - strajki w Szczecinie (gdy Gomułka odwołany, Edward Gierek I sekretarzem)
- 22 XII - Gierek przemawia do Polaków „Pomóżcie", Polacy odpowiadają „Pomożemy!"
- 23 XII - Premier Piotr Jaroszewicz wycofuje podwyżki

Skutki:
- Władysław Gomułka odsunięty z funkcji I sekretarza PZPR (po 14 latach)
- Edward Gierek I sekretarzem (od 20 XII 1970 do 6 IX 1980)
- Początek „dynamicznego rozwoju" Gierka - kredyty zachodnie, propaganda sukcesu
- Trauma narodowa, wciąż żywa w pamięci
- Powieść A. Dziurok et al., Od niepodległości… (kontekst zadania 22)

Memorial:
- 1980 - Solidarność uznaje Grudzień '70 za prekursora
- 17 XII 1980 - odsłonięcie pomnika Stoczniowców 1970 w Gdańsku (jeden z trzech krzyży, z napisem „Pamiętamy")
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 26, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź C (Grudzień '70)
- 0 pkt - A, B, D, brak
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: zaznaczanie D (Sierpień '80). Klucz: w Sierpniu '80 podwyżki cen mięsa były POŚREDNIA przyczyną strajków, ale głównym wzbudzeniem była ZWOLNIENIE Anny Walentynowicz w Stoczni Gdańskiej. Tekst opisuje OGŁOSZENIE PODWYŻKI w sobotę przez radio - to charakterystyczne dla Grudnia '70.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz tekstu: „w sobotę wieczorem, gdy sklepy w całym kraju były już zamknięte" - to dokładny opis 12 XII 1970 r. (sobota). Władze celowo wybrały sobotę wieczór, by uniknąć paniki przed niedzielą.
\n
⚠️ Uwaga: Grudzień '70 nazywany jest „masakrą na Wybrzeżu". 43 zabitych w Gdyni 17 XII 1970 to oficjalne dane - szacunki niezależne mówią o 50-100 ofiarach.
\n
⚠️ Uwaga: Cofnięcie podwyżek po klęsce Gomułki (23 XII 1970) jest WZORCEM dla późniejszych kryzysów - władza komunistyczna często cofała decyzje pod presją (np. 1976 - cofnięto podwyżki po strajkach Ursus-Radom).
"}]}