{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":12,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-12)\nZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.\n1. Od państwa-miasta do uniwersalnego imperium. Przedstaw etapy ekspansji starożytnego\nRzymu i oceń jej skutki. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 25-26).\n2. Scharakteryzuj polityczne i kulturowe konsekwencje włączenia Polski Piastów\ndo wspólnoty państw chrześcijańskich (X-XIV w.).\n3. Gdańsk jako polski i międzynarodowy ośrodek gospodarczy. Scharakteryzuj rolę Gdańska\nw gospodarce Królestwa Polskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie\nod 2. poł. XV w. do końca XVII w. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 27- 29).\n4. Nikt na całym świecie Polski nie chce - tak oceniał sytuację w 1914 r. polski historyk\ni polityk Michał Sokolnicki1. Wykaż, jak zmieniała się polityka mocarstw wobec sprawy\npolskiej w czasie I wojny światowej.\n5. Scharakteryzuj przemiany gospodarcze i społeczne w Polsce w latach 1971-1980.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n27.\nMaks. liczba pkt\n12\nUzyskana liczba pkt\n1 Cyt. za: J. Pajewski, Historia powszechna 1871-1918, Warszawa 2002, s. 379.\nMHI_1R\nMateriały źródłowe do tematu 1.\nŹródło A. Polibiusz1, Dzieje [fragment]\nKartagińczycy, z radością i zapałem wyruszyli naprzeciw [nieprzyjacielowi] ze 130 okrętami.\nTak dalece jednak lekceważyli sobie niedoświadczenie Rzymian, że nawet nie uważali\nza stosowne uszykować się do walki […], płynęli jakby po jaką niewątpliwą zdobycz. […]\nKiedy się Kartagińczycy przybliżyli i zobaczyli na przodach wszystkich rzymskich okrętów\nwzniesione w górę pomosty, tzw. kruki, wahali się czas jakiś […]; wkrótce jednak płynący\nna czele […] rzucili się na nich zuchwale. Lecz gdy się starli z okrętami nieprzyjacielskimi,\nspadły na ich statki ruchome pomosty, po których przechodzili rzymscy żołnierze\ni wszczynali walkę na pokładzie. Jedni Kartagińczycy ginęli, inni […] poddawali się; bitwa\nbowiem przybrała charakter walki pieszej.\n1 Polibiusz - grecki historyk i kronikarz imperium rzymskiego w okresie republiki z II w. p.n.e.\nTeksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej, nr 9, Kraków 1923, s. 14, 18.\nŹródło B. Wellejusz Paterkulus1, Historia rzymska [fragment]\nMianowany wodzem [Publiusz Scypion Emilianus], wojnę przeciw Kartaginie\nprowadzoną od dwóch lat przez poprzednich konsulów, poprowadził ze zdwojoną energią.\nZburzył doszczętnie miasto nienawistne Rzymianom bardziej przez zawiść wyrosłą\nz rywalizacji o władzę niż z powodu jakiejś krzywdy doznanej podówczas […]. Kartagina\nuległa zniszczeniu w 672 roku swojego istnienia, lat temu sto siedemdziesiąt trzy2 […].\nW tym samym roku, w którym upadła Kartagina, Lucjusz Mummiusz zniósł\nz powierzchni ziemi Korynt […]. Obaj wodzowie zostali uczczeni imionami pokonanych\nprzez siebie narodów: jeden otrzymał nazwę Afrykańskiego, drugi Achajskiego.\n1 Wellejusz Paterkulus - rzymski historyk z I w.\n2 Rzymianie uważali, że Kartagina została założona 65 lat przed założeniem Rzymu.\nWellejusz Paterkulus, Historia rzymska, ks. I, 12, 13, Warszawa-Wrocław-Kraków 1970, s. 14-15.\nMHI_1R\nŹródło C. Tabela. Towary sprowadzane z prowincji w czasach Oktawiana Augusta\nNazwa prowincji\nImportowane towary\nSycylia\nzboże, wino\nKorsyka i Sardynia\ndrewno, srebro\nHiszpania\nryby, wino, srebro, złoto, żelazo, miedź, ołów, cyna, wełna\nIlyria\nsrebro, złoto, żelazo\nMacedonia\nwełna, bydło\nAchaja\nwino, miód, rzeźby, wyroby metalowe\nAfryka\nzboże, oliwa, ryby, konie, purpura, niewolnicy, sól, oliwa, drewno\nAzja\nmarmury, drewno, szkło, ceramika, tekstylia, dywany, bydło, konie\nGalia\nwino, ceramika, cyna, ołów, żelazo, tekstylia\nBitynia i Pont\nwino, drewno, barwniki\nKyrenaika\nzboże, oliwa,\nKilikia\nwino, drewno, bydło, futra, srebro\nSyria\nszkło, oliwa\nEgipt\nzboże, ryby, tekstylia, szkło, ceramika, wyroby metalowe, kość\nsłoniowa, leki\nNa podstawie: D. Wojnarski, Powszechna historia gospodarcza, Warszawa 2004, s. 23;\nL. Cassone, Starożytni żeglarze basenu Morza Śródziemnego, Warszawa 1965, s. 243.\nŹródło D. Mapa. Rozwój terytorialny państwa rzymskiego III-I w. p.n.e.\nA. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2012, s. 721.\nMHI_1R\nMateriały źródłowe do tematu 3.\nŹródło A. Tabela. Eksport zboża przez Gdańsk w latach 1470-1700\nLata\ntys. łasztów\n1470\n2,2\n1490\n9,5\n1530\n14,0\n1557\n21,0\n1575\n25,3\n1583\n62,8\n1608\n87,4\n1619\n103,0\n1634\n71,5\n1649\n98,1\n1661-1670\n30,6*\n1671-1680\n29,3*\n1681-1690\n48,5*\n1691-1700\n31,0*\n* Średnia z roku w przedziale 10 lat.\nObjaśnienie: Łaszt pszenicy ważył ok. 2,4 ton, łaszt żyta - 2,2 ton\nNa podstawie: A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 2002, s. 55, 89.\nŹródło B. Wykres. Bałtyccy kontrahenci Amsterdamu w latach 1597-1651\nNa podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454-1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 463.\n0\n100\n200\n300\n400\n500\n600\n700\n800\n900\n1000\nGdańsk\nRyga\nKrólewiec\nInne\nZawarte kontrakty\nPorty\nMHI_1R\nŹródło C. Izaak van den Blocke1, Apoteoza łączności Gdańska z Polską, centralna część\ndekoracyjnego plafonu w Wielkiej Sali Rady (Sali Czerwonej), Ratusz Głównego\nMiasta, Gdańsk, 1608 r.\nObjaśnienia:\n1. - makieta Gdańska, z ręką Boga przytrzymującą wieżę ratuszową, nad ręką hebrajski napis\n- „Jahwe”, niżej orzeł i napis po łacinie mówiący, że miasto jest pod jego skrzydłami\ni otoczone Boską opieką; napis nad tęczą - „Złączeni niebiańskim łukiem”;\n2. - statki na Wiśle załadowane zbożem;\n3. - spotkanie szlachcica z kupcem przed Dworem Artusa.\n1 Izaak van den Blocke (1572-1626) - malarz, obywatel Gdańska.\nNa podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454-1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, fotografia barwna nr 1.\nMHI_1R\nŹródło D. Diagramy. Struktura importu i eksportu przez port w Gdańsku w 1565 r.\ni 1646 r.\nPrzywóz ważniejszych towarów przez Sund do Gdańska (w procentach)\nRok 1565\nRok 1646\nWywóz ważniejszych towarów z Gdańska przez Sund (w procentach)\nRok 1565\nRok 1646\nNa podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454-1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 476.\n22,6\n20,2\n18,9\n1,3\n28,2\n10,8\nSól\nŚledzie\nWino\nTowary kolonialne\nTkaniny (w tym cenne)\nSkóry i futra\n4,5\n21,8\n9,7\n7,7\n55,7\n0,6\nSól\nŚledzie\nWino\nTowary kolonialne\nTkaniny (w tym cenne)\nSkóry i futra\n75,1\n5,4\n0,3\n10,7\n7,1\n1,4\nZboże\nDrewno\nSkóry i futra\nPrzetwory drzewne\nWłókna, wełny, tkaniny (w tym len)\nMetale\n71,4\n0,6\n2,4\n10,7\n16,1\n2,2\nZboże\nDrewno\nSkóry i futra\nPrzetwory drzewne\nWłókna, wełny, tkaniny (w tym len)\nMetale\nMHI_1R\nna temat nr\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27. (0-12)\nTemat 1. Od państwa-miasta do uniwersalnego imperium. Przedstaw etapy ekspansji Rzymu\ni oceń jej skutki. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 25-26).\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej […]\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście\nepok i dostrzega zależności pomiędzy\nróżnymi dziedzinami życia społecznego;\nrozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia problemu\nhistorycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie\ninterpretacje historii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nI. Starożytność.\n3. Ekspansja w świecie […] rzymskim.\nZdający:\n3) charakteryzuje ekspansję rzymską\ni wyjaśnia ideę imperium rzymskiego.\n4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnego Rzymu.\nZdający:\n1) charakteryzuje przemiany ustrojowe\ni społeczne w Rzymie republikańskim\ni w cesarstwie rzymskim;\n5) rozpoznaje dokonania kulturowe\nRzymian w dziedzinie prawa, literatury,\nnauki, architektury i techniki.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9 -12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty\n(np. łączenie różnorodnych pierwiastków kulturowych, zmianę\nw sposobie traktowania przez Rzymian zdobytych obszarów - od\nnarzucenia zwierzchnictwa do włączenia w granice państwa);\n• w pełni wykorzystał materiały źródłowe;\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. stworzenie\njedności świata śródziemnomorskiego przez Rzymian);\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich\nznaczenia i hierarchii;\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. wpływ podbojów na przemiany społeczno-gospodarcze i ustrojowe\nw Rzymie);\n• w większości wykorzystał materiały źródłowe (np. wyciągając wnioski ze\nźródeł narracyjnych, analizując treść mapy);\n• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących umiejętności\nprowadzenia wojny na kilku frontach jednocześnie).\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. opisał wojny z Kartaginą);\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii w układzie\nchronologicznym lub problemowym (np. wymienił podbijane przez\nRzymian obszary w porządku chronologicznym);\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych\n(np. związku między zastosowaniem nowych sposobów walki na morzu\na sukcesem w wojnie z Kartaginą);\n• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. podał nazwy podbitych obszarów, nazwy\ntowarów sprowadzanych do Rzymu z prowincji);\n• w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację\ninformacji;\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i przestrzeni;\n• w sposób nieudolny wykorzystał materiały źródłowe.\nUwaga: Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła,\npowołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora\nźródła.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma\npoprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji\nniezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte\ninformacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie\noceniane jest na 0 punktów.\nTemat 2. Scharakteryzuj polityczne i kulturowe konsekwencje włączenia Polski Piastów\ndo wspólnoty państw chrześcijańskich (X-XIV w.).\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega\nzmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub\nproblemowym; dostrzega problem\ni buduje argumentację, uwzględniając\nróżne aspekty procesu historycznego;\ndokonuje selekcji i hierarchizacji oraz\nintegruje pozyskane informacje\nz różnych źródeł wiedzy.\nIII etap edukacyjny\n12. Kultura materialna i duchowa łacińskiej\nEuropy.\nZdający:\n1) wyjaśnia kulturotwórczą rolę Kościoła\nw dziedzinie nauki, architektury, sztuki i życia\ncodziennego średniowiecznego społeczeństwa;\n13. Polska pierwszych Piastów.\nZdający:\n3) wyjaśnia okoliczności przyjęcia chrztu przez\nPiastów oraz następstwa kulturowe, społeczne\ni polityczne chrystianizacji Polski;\n4) ocenia dokonania pierwszych Piastów\nw dziedzinie polityki […] i kultury.\nIV etap edukacyjny\nII. Średniowiecze.\n5. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego.\nZdający:\n4) charakteryzuje proces przezwyciężenia\nrozbicia politycznego ziem polskich, ze\nwskazaniem na rolę władców i Kościoła;\n7. Polska w XIV-XV w.\nZdający:\n5) ocenia panowanie Piastów w dziejach Polski\n[…].\n8. Kultura średniowiecza.\nZdający:\n2) ocenia znaczenie włączenia ziem polskich do\ncywilizacyjnego kręgu świata zachodniego\n(łacińskiego).\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. aspekt religijny, polityczny, kulturowy);\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii;\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ\nchrystianizacji na politykę zagraniczną, na rozwój administracji,\npiśmiennictwa i kultury w Polsce);\n• sformułował wnioski i ocenę, podając przykłady obecności kultury\nłacińskiej na ziemiach polskich w czasach piastowskich.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. polityczne przyczyny i skutki decyzji o chrystianizacji);\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym\n(np. chrystianizację Polski jako długotrwały proces, polityczną\ni kulturową rolę Kościoła, wpływ Kościoła na propagowanie idei\nzjednoczenia państwa polskiego, utworzenie Akademii Krakowskiej);\n• formułuje poprawnie wnioski;\n• podjął próbę oceny problemu.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. misja św. Wojciecha, udział w sporze o inwestyturę,\npowstanie i rozwój organizacji kościelnej);\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii w układzie\nchronologicznym i problemowym;\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (przyjęcie chrztu przez Mieszka I, zjazd\ngnieźnieński);\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma\npoprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji\nniezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte\ninformacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie\noceniane jest na 0 punktów.\nTemat 3. Gdańsk jako polski i międzynarodowy ośrodek gospodarczy. Scharakteryzuj rolę\nGdańska w gospodarce Królestwa Polskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie od\n2. poł. XV w. do końca XVII w. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 27-29).\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście\nepok i dostrzega zależności pomiędzy\nróżnymi dziedzinami życia społecznego;\nrozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia problemu\nhistorycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie\ninterpretacje historii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIII. Dzieje nowożytne.\n1. Odkrycia geograficzne i europejski\nkolonializm doby nowożytnej.\nZdający:\n3) ocenia wpływ odkryć geograficznych\ni ekspansji kolonialnej na życie\ngospodarcze i kulturowe Europy.\n2. Europa w XVI-XVII w.\nZdający:\n8) analizuje przemiany kapitalistyczne\nw życiu gospodarczym Europy Zachodniej\nXVI-XVII w.,\n9) opisuje przemiany w kulturze\neuropejskiej w XVII w. […].\n3. Rzeczpospolita w okresie renesansu\ni demokracji szlacheckiej.\nZdający:\n2) ocenia polską specyfikę w zakresie […]\nstruktury społecznej i modelu życia\ngospodarczego na tle europejskim oraz\nsynchronizuje najważniejsze wydarzenia\nz dziejów Polski w XVI w. z wydarzeniami\nEuropejskimi;\n3) opisuje zmiany terytorialne państwa\npolsko-litewskiego […] w XVI w.\n4. Rzeczpospolita Obojga Narodów\nw XVII w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.\nZdający:\n1) opisuje zmiany terytorium\nRzeczypospolitej w XVII w.,\n4) wyjaśnia przyczyny […] załamania\ngospodarczego Rzeczypospolitej w XVII w.\n5) ocenia polską specyfikę w zakresie […]\nstruktury społecznej i modelu życia\ngospodarczego na tle europejskim oraz\nsynchronizuje najważniejsze wydarzenia\nz dziejów Polski w XVII w. z wydarzeniami\neuropejskimi.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. wpływ dualizmu ekonomicznego Europy na rozwój Gdańska,\nszczególną rolę Gdańska w życiu politycznym, kulturowym\ni gospodarczym Rzeczypospolitej);\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii;\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;\n• trafnie i w pełni wykorzystał materiały źródłowe;\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację faktów;\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. wpływ gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej na rozwój Gdańska);\n• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących przyczyn zmian\nw sytuacji Gdańska w II połowie XVII w.);\n• podjął próbę oceny społeczno-gospodarczej roli Gdańska;\n• w większości wykorzystał materiały źródłowe, np. wyciągając wnioski\nze źródeł statystycznych, interpretując elementy fresku.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. postanowienia II pokoju w Toruniu, wojny o dominium\nMaris Baltici w XVII wieku, przybywanie do Gdańska pośredników\nw handlu zbożem z innych państw, dualizm ekonomiczny w Europie);\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii w układzie\nchronologicznym lub problemowym;\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych\n(np. wpływ przybywania i osiedlania się w Gdańsku pośredników\nw handlu zbożem z innym państw na wielokulturowość tego miasta;\n• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych .\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. odzyskanie Gdańska w II połowie XV\nwieku, eksport zboża z Rzeczypospolitej do Europy Zachodniej);\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni;\n• w sposób nieudolny wykorzystał materiały źródłowe.\nUwaga: Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła,\npowołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora\nźródła.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma\npoprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji\nniezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte\ninformacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie\noceniane jest na 0 punktów.\nTemat 4. Nikt na całym świecie Polski nie chce - tak oceniał sytuację w 1914 r. polski historyk\ni polityk Michał Sokolnicki. Wykaż, jak zmieniała się polityka mocarstw wobec sprawy\npolskiej w czasie I wojny światowej.\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIII etap edukacyjny\n39. Sprawa polska w I wojnie światowej.\nZdający:\n1) charakteryzuje stosunek państw\nzaborczych do sprawy polskiej […];\n2) ocenia wysiłek zbrojny Polaków;\n3) wyjaśnia międzynarodowe\nuwarunkowania sprawy polskiej.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty;\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. ukazał\nzmianę nastawienia zaborców do sprawy polskiej);\n• dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii;\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe i różnorodność\nzjawisk i procesów;\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;\n• przedstawił omawiane zagadnienia dostrzegając zmianę w polityce\nmocarstw wobec sprawy polskiej;\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. wskazał na wpływ Aktu 5 listopada na sprawę polską);\n• podjął próbę sformułowania poprawnych wniosków;\n• podjął próbę oceny działań mocarstw.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. wskazał nazwiska: J. Piłsudski, R. Dmowski; wydarzenia:\nnp. kryzys przysięgowy, powstanie i walka polskich oddziałów\nzbrojnych u boku armii państw centralnych);\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;\n• podjął próbę wyjaśnienia wybranych związków przyczynowo-\nskutkowych.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• poprawnie umieścił temat w czasie i przestrzeni;\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, wykazując\nzrozumienie cytowanej wypowiedzi historyka;\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. Akt 5 listopada, orędzie T.W. Wilsona).\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma\npoprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji\nniezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte\ninformacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie\noceniane jest na 0 punktów.\nTemat 5. Scharakteryzuj przemiany gospodarcze i społeczne w Polsce w latach 1971-1980.\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nV. Wiek XX.\n15. Polska w latach 1956-1980.\nZdający:\n1) charakteryzuje i porównuje etapy:\n1956-1970 i 1970-1980;\n2) wyjaśnia przyczyny kryzysów społeczno-\npolitycznych: […]1976 r. i 1980 r.;\n3) charakteryzuje działalność opozycji\nw PRL-u;\n4) charakteryzuje relacje państwo-Kościół\ni ocenia rolę Kościoła w życiu społecznym;\n5) charakteryzuje kulturę i życie codzienne\nw Polsce Ludowej.\n16. Polska w latach 1980-1989.\nZdający:\n1) wyjaśnia ideę Solidarności i jej wpływ na\nprzemiany społeczno-polityczne w Polsce.\n18. Przemiany cywilizacyjne w drugiej\npołowie XX w. Zdający:\n1) charakteryzuje społeczno-gospodarcze\ni techniczne skutki rewolucji naukowo-\ntechnicznej, rozpoznając osiągnięcia nauki\ni techniki drugiej połowy XX w.;\n2) rozpoznaje charakterystyczne cechy\nkultury masowej i elitarnej oraz przemiany\nobyczajowe drugiej połowy XX w.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• dostrzegł i wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazał różne\nich aspekty (np. wpływ otwarcia na Zachód na mentalność i życie\nspołeczne);\n• dokonał celowej i właściwej selekcji faktów świadczącej\no zrozumieniu ich znaczenia i hierarchii;\n• uwzględnił etapy sytuacji gospodarczej w Polsce;\n• powiązał informacje z różnych dziedzin historii;\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;\n• sformułował wnioski;\n• ocenił sytuację społeczno-gospodarczą w latach 1971-1980.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;\n• przedstawił zjawiska w ujęciu dynamicznym;\n• w większości poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe\n(np. wpływ negatywnych efektów polityki gospodarczej na zmiany\nnastrojów społecznych, wpływ na nastroje społeczne wyboru\nkardynała Karola Wojtyły na papieża i wzrost roli Kościoła w życiu\nspołeczeństwa polskiego);\n• podjął próbę oceny sytuacji społeczno-gospodarczej okresu\n1971-1980;\n• podjął próbę sformułowania wniosków dotyczących sytuacji\ngospodarczej i społecznej.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do\nopracowania tematu (np. (np. budowa Huty Katowice, Trasy\nŁazienkowskiej, produkcja Fiata 126p, zastosowanie zachodnich\nlicencji, rozwój komunikacji, migracje ludności, przemiany\nkulturowe, strajki w 1976 r.);\n• podjął próbę uporządkowania faktografii w układzie\nchronologicznym lub problemowym (np. dostrzegł przełom\nw sytuacji gospodarczej epoki Gierka);\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. zaciągnięcie pożyczek, inwestycje);\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i przestrzeni.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma\npoprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji\nniezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte\ninformacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie\noceniane jest na 0 punktów.","solution":"## Wybrany temat: 5 - Scharakteryzuj przemiany gospodarcze i społeczne w Polsce w latach 1971-1980\n\n## Teza\n\nLata 1971-1980 w PRL - **dekada Edwarda Gierka** - były okresem **pozornego dobrobytu i dynamicznej modernizacji**, ale jednocześnie **strukturalnego zadłużenia i społecznej radykalizacji**, które doprowadziły do **bankructwa systemu i narodzin Solidarności (sierpień 1980)**. Polityka „dynamicznego rozwoju\" Gierka - finansowana **kredytami zachodnimi** - przyniosła zauważalny wzrost poziomu życia (samochody, telewizory, budownictwo mieszkaniowe), ale długoterminowo doprowadziła do **pułapki długu**, kryzysu zaopatrzenia (kolejki, kartki) i radykalnych protestów społecznych (1976 Ursus-Radom, 1980 Sierpień). Ocena: dekada Gierka była **PRÓBĄ MODERNIZACJI W RAMACH SOCJALIZMU**, która obnażyła strukturalne wady systemu komunistycznego.\n\n## I. Polityka „dynamicznego rozwoju\" - narodziny propagandy sukcesu (1970-1971)\n\n**20 XII 1970** - po krwawym Grudniu na Wybrzeżu (43 zabitych w Gdyni 17 XII 1970), **Edward Gierek** zostaje I sekretarzem KC PZPR (zastępując Władysława Gomułkę). Premier: **Piotr Jaroszewicz** (do 1980).\n\n**Manifest Gierka:**\n- 22 XII 1970 - Gierek przemawia do Polaków: „**Pomożcie**!\", Polacy odpowiadają: „**Pomożemy**!\"\n- 23 XII 1970 - wycofanie grudniowych podwyżek cen\n- 1971 - VI Zjazd PZPR - program „dynamicznego rozwoju\" (przyspieszony wzrost gospodarczy, podniesienie poziomu życia)\n\n**Filary polityki Gierka:**\n1. **Kredyty zachodnie** (USA, RFN, Francja, Wielka Brytania) - łącznie ~40 mld USD do 1980 r.\n2. **Inwestycje w przemysł** - modernizacja, fabryki giganty\n3. **Budownictwo mieszkaniowe** - wielkopłytowe osiedla (Ursynów, Bemowo, Toruń, Tychy)\n4. **Otwarcie na Zachód** - paszporty (ograniczone), kawa, czekolada, dżinsy\n5. **Propaganda sukcesu** - telewizja, prasa: „każdemu wedle potrzeb\"\n\n## II. Wielkie inwestycje gospodarcze (1971-1976)\n\n**Pięciolatka 1971-1975:**\n- Plan: wydatkować 527 mld zł\n- Faktycznie wydatkowano: **970 mld zł** (NIEMAL DWA RAZY WIĘCEJ niż planowano!)\n- Spirala inwestycyjna: pożyczki na obsługę długu\n\n**Flagowe inwestycje:**\n- **Huta Katowice** (1972-1976) - gigantyczna huta stali, druga po Hucie Lenina\n- **Port Północny w Gdańsku** (1973-1979)\n- **Trasa Łazienkowska** w Warszawie\n- **Cementownia Górażdże** (1971-1977)\n- **Fabryka FSO Polonez** (od 1978)\n- **Fabryka FSM Bielsko-Biała Fiat 126p** („Maluch\", od 1973) - popularny samochód \"narodowy\"\n- **Cała Polska jako wielki plac budowy** (cytat z arkusza HIST-2016-05-22)\n\n**Skutki dla społeczeństwa:**\n- Wzrost produkcji przemysłowej o ~50% (1970-1975)\n- Płaca realna wzrosła o ~40% (1970-1975)\n- Pojawienie się nowej klasy konsumentów (nazwała się „małą stabilizacją\")\n\n## III. Modernizacja społeczna (1971-1976)\n\n**Demografia i życie codzienne:**\n- 1971-1980 - masowa migracja ze wsi do miast (urbanizacja)\n- Budownictwo wielkopłytowe - łącznie ~2,5 mln nowych mieszkań w PRL\n- Pojawienie się **wielkich osiedli** (Ursynów, Bemowo, Tychy, Marek)\n- Rozwój **społeczeństwa konsumpcyjnego** w skali PRL\n\n**Dobra dostępne (po raz pierwszy w PRL):**\n- Samochód osobowy (Fiat 126p, Polonez)\n- Telewizja kolorowa (od 1971)\n- Lodówka\n- Pralka automatyczna (model „Frania\", potem „Polar\")\n- Magnetofony, później (1979) komputery domowe (ZX81)\n- Kawa, czekolada, mandarynki na święta\n\n**Dobra wciąż NIEDOSTĘPNE:**\n- Mięso wciąż na kartki (od 1981)\n- Cukier na kartki (od 1976 - po protestach)\n- Buty, ubrania - kolejki w sklepach\n- Telefon - wieloletnie oczekiwanie\n\n## IV. Pułapka długu i kryzys (1976-1980)\n\n**Pierwszy znak kryzysu - czerwiec 1976:**\n- 24 VI 1976 - premier Jaroszewicz ogłasza **podwyżki cen** (mięso +69%, cukier +90%, masło +50%)\n- 25 VI 1976 - **strajki w Ursusie i Radomiu**:\n- Ursus: robotnicy odrywają tory kolejowe\n- Radom: pochód protestacyjny, podpalenie KW PZPR\n- 26 VI - Jaroszewicz wycofuje podwyżki (znów cofnięcie pod presją!)\n- VI 1976 - **powstaje KOR (Komitet Obrony Robotników)** - Jacek Kuroń, Adam Michnik, Antoni Macierewicz, Antoni Pajdak, ks. Jan Zieja\n\n**Spirala długu:**\n- 1971 - dług ~1 mld USD\n- 1975 - ~7 mld USD\n- 1979 - ~25 mld USD\n- **1980 - ~40 mld USD** (~3x roczny PKB!)\n- Polska musi spłacać dolarami (potrzeba eksportu)\n- Niewystarczający eksport → kolejne kredyty na obsługę długu (spirala!)\n\n**Klęska gospodarki 1979-1980:**\n- 1979 - zła pogoda, klęska zbiorów\n- 1980 - kryzys zaopatrzenia, kolejki za mięsem (4-8 godzin)\n- Lipiec 1980 - Jaroszewicz znów ogłasza podwyżki cen mięsa „komercyjnego\"\n\n## V. Wybuch - Sierpień '80 (koniec dekady Gierka)\n\n**14 VIII 1980** - strajk w Stoczni Gdańskiej im. Lenina po zwolnieniu **Anny Walentynowicz** (suwnicowa, działaczka WZZ - Wolne Związki Zawodowe).\n\n**Lech Wałęsa** (elektryk, wcześniej zwolniony 1976) wraca do Stoczni i zostaje przewodniczącym **Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego (MKS)**.\n\n**31 VIII 1980** - **Porozumienia Sierpniowe** podpisane między MKS (Lech Wałęsa) a komisją rządową (wicepremier Mieczysław Jagielski). 21 postulatów MKS, w tym:\n1. Niezależne samorządne związki zawodowe (= **Solidarność**)\n2. Prawo do strajku\n3. Wolność słowa, prasy\n4. Dostęp do mediów\n5. Likwidacja list cenzury\n6. Uwolnienie więźniów politycznych\n\n**6 IX 1980** - **Edward Gierek dymisjonowany** (zawał, faktycznie odsunięty). I sekretarzem zostaje **Stanisław Kania** (do 18 X 1981).\n\n**17 IX 1980** - powstanie NSZZ **„Solidarność\"** w Gdańsku.\n\n## Ocena dekady Gierka 1971-1980\n\n**Sukcesy:**\n1. Rzeczywiste podniesienie poziomu życia (1971-1976)\n2. Modernizacja niektórych sektorów gospodarki (huty, transport, budownictwo)\n3. Otwarcie na Zachód (paszporty, kawa, dżinsy)\n4. Wzrost demograficzny i urbanizacja\n5. Polska Fiat 126p - pierwszy „masowy\" samochód polski\n\n**Klęski:**\n1. **Pułapka długu** - 40 mld USD do 1980 r., obciążenie III RP po 1989\n2. **Spirala inwestycyjna** - fabryki, których nie udało się dokończyć (Huta Katowice - niedokończona)\n3. **Kryzys zaopatrzenia** - kolejki, kartki\n4. **Rosnąca opozycja** - KOR (1976), Solidarność (1980)\n5. **Klęska gospodarki socjalistycznej** - niewydolność systemu, brak modernizacji jakościowej\n\n## Podsumowanie\n\nLata 1971-1980 były **najbardziej dwoistą dekadą PRL** - z jednej strony zauważalny wzrost poziomu życia (Fiat 126p, telewizor kolorowy, wielkopłytowe mieszkania), z drugiej **głębokie zadłużenie i klęska systemu**. Edward Gierek próbował zmodernizować Polskę W RAMACH SOCJALIZMU - i pokazał, że SOCJALIZM tej modernizacji nie wytrzymuje. **Sierpień 1980** był naturalnym skutkiem tej dekady - Polacy domagali się więcej niż tylko Fiata 126p, domagali się **WOLNOŚCI**.\n\n**Postacie kluczowe:** Edward Gierek (I sekretarz 1970-1980), Piotr Jaroszewicz (premier), Stefan Wyszyński (prymas), Lech Wałęsa, Jacek Kuroń, Adam Michnik (KOR), Anna Walentynowicz (Solidarność), Karol Wojtyła / Jan Paweł II (papież od 1978).\n\n**Kluczowe daty:** 1970 (Grudzień), 1971 (VI Zjazd), 1976 (Ursus-Radom + KOR), 1978 (papież Wojtyła), 1979 (pielgrzymka), 1980 (Sierpień, Solidarność).\n\n**Liczba słów: ~750**","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 27. (0-12)
Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.

\n
  1. Od państwa-miasta do uniwersalnego imperium. Przedstaw etapy ekspansji starożytnego
\n

Rzymu i oceń jej skutki. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 25-26).

\n
  1. Scharakteryzuj polityczne i kulturowe konsekwencje włączenia Polski Piastów
\n

do wspólnoty państw chrześcijańskich (X-XIV w.).

\n
  1. Gdańsk jako polski i międzynarodowy ośrodek gospodarczy. Scharakteryzuj rolę Gdańska
\n

w gospodarce Królestwa Polskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie
od 2. poł. XV w. do końca XVII w. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 27- 29).

\n
  1. Nikt na całym świecie Polski nie chce - tak oceniał sytuację w 1914 r. polski historyk
\n

i polityk Michał Sokolnicki1. Wykaż, jak zmieniała się polityka mocarstw wobec sprawy
polskiej w czasie I wojny światowej.

\n
  1. Scharakteryzuj przemiany gospodarcze i społeczne w Polsce w latach 1971-1980.
\n

Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
27.
Maks. liczba pkt
12
Uzyskana liczba pkt
1 Cyt. za: J. Pajewski, Historia powszechna 1871-1918, Warszawa 2002, s. 379.
MHI_1R
Materiały źródłowe do tematu 1.
Źródło A. Polibiusz1, Dzieje [fragment]
Kartagińczycy, z radością i zapałem wyruszyli naprzeciw [nieprzyjacielowi] ze 130 okrętami.
Tak dalece jednak lekceważyli sobie niedoświadczenie Rzymian, że nawet nie uważali
za stosowne uszykować się do walki […], płynęli jakby po jaką niewątpliwą zdobycz. […]
Kiedy się Kartagińczycy przybliżyli i zobaczyli na przodach wszystkich rzymskich okrętów
wzniesione w górę pomosty, tzw. kruki, wahali się czas jakiś […]; wkrótce jednak płynący
na czele […] rzucili się na nich zuchwale. Lecz gdy się starli z okrętami nieprzyjacielskimi,
spadły na ich statki ruchome pomosty, po których przechodzili rzymscy żołnierze
i wszczynali walkę na pokładzie. Jedni Kartagińczycy ginęli, inni […] poddawali się; bitwa
bowiem przybrała charakter walki pieszej.
1 Polibiusz - grecki historyk i kronikarz imperium rzymskiego w okresie republiki z II w. p.n.e.
Teksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej, nr 9, Kraków 1923, s. 14, 18.
Źródło B. Wellejusz Paterkulus1, Historia rzymska [fragment]
Mianowany wodzem [Publiusz Scypion Emilianus], wojnę przeciw Kartaginie
prowadzoną od dwóch lat przez poprzednich konsulów, poprowadził ze zdwojoną energią.
Zburzył doszczętnie miasto nienawistne Rzymianom bardziej przez zawiść wyrosłą
z rywalizacji o władzę niż z powodu jakiejś krzywdy doznanej podówczas […]. Kartagina
uległa zniszczeniu w 672 roku swojego istnienia, lat temu sto siedemdziesiąt trzy2 […].
W tym samym roku, w którym upadła Kartagina, Lucjusz Mummiusz zniósł
z powierzchni ziemi Korynt […]. Obaj wodzowie zostali uczczeni imionami pokonanych
przez siebie narodów: jeden otrzymał nazwę Afrykańskiego, drugi Achajskiego.
1 Wellejusz Paterkulus - rzymski historyk z I w.
2 Rzymianie uważali, że Kartagina została założona 65 lat przed założeniem Rzymu.
Wellejusz Paterkulus, Historia rzymska, ks. I, 12, 13, Warszawa-Wrocław-Kraków 1970, s. 14-15.
MHI_1R
Źródło C. Tabela. Towary sprowadzane z prowincji w czasach Oktawiana Augusta
Nazwa prowincji
Importowane towary
Sycylia
zboże, wino
Korsyka i Sardynia
drewno, srebro
Hiszpania
ryby, wino, srebro, złoto, żelazo, miedź, ołów, cyna, wełna
Ilyria
srebro, złoto, żelazo
Macedonia
wełna, bydło
Achaja
wino, miód, rzeźby, wyroby metalowe
Afryka
zboże, oliwa, ryby, konie, purpura, niewolnicy, sól, oliwa, drewno
Azja
marmury, drewno, szkło, ceramika, tekstylia, dywany, bydło, konie
Galia
wino, ceramika, cyna, ołów, żelazo, tekstylia
Bitynia i Pont
wino, drewno, barwniki
Kyrenaika
zboże, oliwa,
Kilikia
wino, drewno, bydło, futra, srebro
Syria
szkło, oliwa
Egipt
zboże, ryby, tekstylia, szkło, ceramika, wyroby metalowe, kość
słoniowa, leki
Na podstawie: D. Wojnarski, Powszechna historia gospodarcza, Warszawa 2004, s. 23;
L. Cassone, Starożytni żeglarze basenu Morza Śródziemnego, Warszawa 1965, s. 243.
Źródło D. Mapa. Rozwój terytorialny państwa rzymskiego III-I w. p.n.e.
A. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2012, s. 721.
MHI_1R
Materiały źródłowe do tematu 3.
Źródło A. Tabela. Eksport zboża przez Gdańsk w latach 1470-1700
Lata
tys. łasztów
1470
2,2
1490
9,5
1530
14,0
1557
21,0
1575
25,3
1583
62,8
1608
87,4
1619
103,0
1634
71,5
1649
98,1
1661-1670
30,6*
1671-1680
29,3*
1681-1690
48,5*
1691-1700
31,0*

\n\n

Objaśnienie: Łaszt pszenicy ważył ok. 2,4 ton, łaszt żyta - 2,2 ton
Na podstawie: A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 2002, s. 55, 89.
Źródło B. Wykres. Bałtyccy kontrahenci Amsterdamu w latach 1597-1651
Na podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454-1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 463.
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
1000
Gdańsk
Ryga
Królewiec
Inne
Zawarte kontrakty
Porty
MHI_1R
Źródło C. Izaak van den Blocke1, Apoteoza łączności Gdańska z Polską, centralna część
dekoracyjnego plafonu w Wielkiej Sali Rady (Sali Czerwonej), Ratusz Głównego
Miasta, Gdańsk, 1608 r.
Objaśnienia:

\n
  1. - makieta Gdańska, z ręką Boga przytrzymującą wieżę ratuszową, nad ręką hebrajski napis
\n\n

i otoczone Boską opieką; napis nad tęczą - „Złączeni niebiańskim łukiem”;

\n
  1. - statki na Wiśle załadowane zbożem;
  2. - spotkanie szlachcica z kupcem przed Dworem Artusa.
\n

1 Izaak van den Blocke (1572-1626) - malarz, obywatel Gdańska.
Na podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454-1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, fotografia barwna nr 1.
MHI_1R
Źródło D. Diagramy. Struktura importu i eksportu przez port w Gdańsku w 1565 r.
i 1646 r.
Przywóz ważniejszych towarów przez Sund do Gdańska (w procentach)
Rok 1565
Rok 1646
Wywóz ważniejszych towarów z Gdańska przez Sund (w procentach)
Rok 1565
Rok 1646
Na podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454-1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 476.
22,6
20,2
18,9
1,3
28,2
10,8
Sól
Śledzie
Wino
Towary kolonialne
Tkaniny (w tym cenne)
Skóry i futra
4,5
21,8
9,7
7,7
55,7
0,6
Sól
Śledzie
Wino
Towary kolonialne
Tkaniny (w tym cenne)
Skóry i futra
75,1
5,4
0,3
10,7
7,1
1,4
Zboże
Drewno
Skóry i futra
Przetwory drzewne
Włókna, wełny, tkaniny (w tym len)
Metale
71,4
0,6
2,4
10,7
16,1
2,2
Zboże
Drewno
Skóry i futra
Przetwory drzewne
Włókna, wełny, tkaniny (w tym len)
Metale
MHI_1R
na temat nr
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)

","answer_text_html":"

Zadanie 27. (0-12)
Temat 1. Od państwa-miasta do uniwersalnego imperium. Przedstaw etapy ekspansji Rzymu
i oceń jej skutki. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 25-26).
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej […]
dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń
w dziejach, a także ciągłość procesów
historycznych.
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście
epok i dostrzega zależności pomiędzy
różnymi dziedzinami życia społecznego;
rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia problemu
historycznego; dostrzega wielość
perspektyw badawczych oraz wielorakie
interpretacje historii i ich przyczyny.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
I. Starożytność.

\n
  1. Ekspansja w świecie […] rzymskim.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje ekspansję rzymską
\n

i wyjaśnia ideę imperium rzymskiego.

\n
  1. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura
\n

starożytnego Rzymu.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje przemiany ustrojowe
\n

i społeczne w Rzymie republikańskim
i w cesarstwie rzymskim;

\n
  1. rozpoznaje dokonania kulturowe
\n

Rzymian w dziedzinie prawa, literatury,
nauki, architektury i techniki.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9 -12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty
(np. łączenie różnorodnych pierwiastków kulturowych, zmianę
w sposobie traktowania przez Rzymian zdobytych obszarów - od
narzucenia zwierzchnictwa do włączenia w granice państwa);
• w pełni wykorzystał materiały źródłowe;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. stworzenie
jedności świata śródziemnomorskiego przez Rzymian);
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich
znaczenia i hierarchii;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe
(np. wpływ podbojów na przemiany społeczno-gospodarcze i ustrojowe
w Rzymie);
• w większości wykorzystał materiały źródłowe (np. wyciągając wnioski ze
źródeł narracyjnych, analizując treść mapy);
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących umiejętności
prowadzenia wojny na kilku frontach jednocześnie).
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. opisał wojny z Kartaginą);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii w układzie
chronologicznym lub problemowym (np. wymienił podbijane przez
Rzymian obszary w porządku chronologicznym);
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych
(np. związku między zastosowaniem nowych sposobów walki na morzu
a sukcesem w wojnie z Kartaginą);
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych
i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi (np. podał nazwy podbitych obszarów, nazwy
towarów sprowadzanych do Rzymu z prowincji);
• w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację
informacji;
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i przestrzeni;
• w sposób nieudolny wykorzystał materiały źródłowe.
Uwaga: Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła,
powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora
źródła.
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi
egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma
poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji
niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte
informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie
oceniane jest na 0 punktów.
Temat 2. Scharakteryzuj polityczne i kulturowe konsekwencje włączenia Polski Piastów
do wspólnoty państw chrześcijańskich (X-XIV w.).
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega
zmienność i dynamikę wydarzeń
w dziejach, a także ciągłość procesów
historycznych.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub
problemowym; dostrzega problem
i buduje argumentację, uwzględniając
różne aspekty procesu historycznego;
dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz
integruje pozyskane informacje
z różnych źródeł wiedzy.
III etap edukacyjny

\n
  1. Kultura materialna i duchowa łacińskiej
\n

Europy.
Zdający:

\n
  1. wyjaśnia kulturotwórczą rolę Kościoła
\n

w dziedzinie nauki, architektury, sztuki i życia
codziennego średniowiecznego społeczeństwa;

\n
  1. Polska pierwszych Piastów.
\n

Zdający:

\n
  1. wyjaśnia okoliczności przyjęcia chrztu przez
\n

Piastów oraz następstwa kulturowe, społeczne
i polityczne chrystianizacji Polski;

\n
  1. ocenia dokonania pierwszych Piastów
\n

w dziedzinie polityki […] i kultury.
IV etap edukacyjny
II. Średniowiecze.

\n
  1. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje proces przezwyciężenia
\n

rozbicia politycznego ziem polskich, ze
wskazaniem na rolę władców i Kościoła;

\n
  1. Polska w XIV-XV w.
\n

Zdający:

\n
  1. ocenia panowanie Piastów w dziejach Polski
\n

[…].

\n
  1. Kultura średniowiecza.
\n

Zdający:

\n
  1. ocenia znaczenie włączenia ziem polskich do
\n

cywilizacyjnego kręgu świata zachodniego
(łacińskiego).
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
(np. aspekt religijny, polityczny, kulturowy);
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ
chrystianizacji na politykę zagraniczną, na rozwój administracji,
piśmiennictwa i kultury w Polsce);
• sformułował wnioski i ocenę, podając przykłady obecności kultury
łacińskiej na ziemiach polskich w czasach piastowskich.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe
(np. polityczne przyczyny i skutki decyzji o chrystianizacji);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym
(np. chrystianizację Polski jako długotrwały proces, polityczną
i kulturową rolę Kościoła, wpływ Kościoła na propagowanie idei
zjednoczenia państwa polskiego, utworzenie Akademii Krakowskiej);
• formułuje poprawnie wnioski;
• podjął próbę oceny problemu.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. misja św. Wojciecha, udział w sporze o inwestyturę,
powstanie i rozwój organizacji kościelnej);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii w układzie
chronologicznym i problemowym;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi (przyjęcie chrztu przez Mieszka I, zjazd
gnieźnieński);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi
egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma
poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji
niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte
informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie
oceniane jest na 0 punktów.
Temat 3. Gdańsk jako polski i międzynarodowy ośrodek gospodarczy. Scharakteryzuj rolę
Gdańska w gospodarce Królestwa Polskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie od

\n
  1. poł. XV w. do końca XVII w. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 27-29).
\n

I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega zmienność
i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także
ciągłość procesów historycznych.
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście
epok i dostrzega zależności pomiędzy
różnymi dziedzinami życia społecznego;
rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia problemu
historycznego; dostrzega wielość
perspektyw badawczych oraz wielorakie
interpretacje historii i ich przyczyny.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
III. Dzieje nowożytne.

\n
  1. Odkrycia geograficzne i europejski
\n

kolonializm doby nowożytnej.
Zdający:

\n
  1. ocenia wpływ odkryć geograficznych
\n

i ekspansji kolonialnej na życie
gospodarcze i kulturowe Europy.

\n
  1. Europa w XVI-XVII w.
\n

Zdający:

\n
  1. analizuje przemiany kapitalistyczne
\n

w życiu gospodarczym Europy Zachodniej
XVI-XVII w.,

\n
  1. opisuje przemiany w kulturze
\n

europejskiej w XVII w. […].

\n
  1. Rzeczpospolita w okresie renesansu
\n

i demokracji szlacheckiej.
Zdający:

\n
  1. ocenia polską specyfikę w zakresie […]
\n

struktury społecznej i modelu życia
gospodarczego na tle europejskim oraz
synchronizuje najważniejsze wydarzenia
z dziejów Polski w XVI w. z wydarzeniami
Europejskimi;

\n
  1. opisuje zmiany terytorialne państwa
\n

polsko-litewskiego […] w XVI w.

\n
  1. Rzeczpospolita Obojga Narodów
\n

w XVII w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.
Zdający:

\n
  1. opisuje zmiany terytorium
\n

Rzeczypospolitej w XVII w.,

\n
  1. wyjaśnia przyczyny […] załamania
\n

gospodarczego Rzeczypospolitej w XVII w.

\n
  1. ocenia polską specyfikę w zakresie […]
\n

struktury społecznej i modelu życia
gospodarczego na tle europejskim oraz
synchronizuje najważniejsze wydarzenia
z dziejów Polski w XVII w. z wydarzeniami
europejskimi.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
(np. wpływ dualizmu ekonomicznego Europy na rozwój Gdańska,
szczególną rolę Gdańska w życiu politycznym, kulturowym
i gospodarczym Rzeczypospolitej);
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• trafnie i w pełni wykorzystał materiały źródłowe;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację faktów;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe
(np. wpływ gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej na rozwój Gdańska);
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących przyczyn zmian
w sytuacji Gdańska w II połowie XVII w.);
• podjął próbę oceny społeczno-gospodarczej roli Gdańska;
• w większości wykorzystał materiały źródłowe, np. wyciągając wnioski
ze źródeł statystycznych, interpretując elementy fresku.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. postanowienia II pokoju w Toruniu, wojny o dominium
Maris Baltici w XVII wieku, przybywanie do Gdańska pośredników
w handlu zbożem z innych państw, dualizm ekonomiczny w Europie);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii w układzie
chronologicznym lub problemowym;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych
(np. wpływ przybywania i osiedlania się w Gdańsku pośredników
w handlu zbożem z innym państw na wielokulturowość tego miasta;
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych .
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi (np. odzyskanie Gdańska w II połowie XV
wieku, eksport zboża z Rzeczypospolitej do Europy Zachodniej);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni;
• w sposób nieudolny wykorzystał materiały źródłowe.
Uwaga: Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła,
powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora
źródła.
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi
egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma
poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji
niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte
informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie
oceniane jest na 0 punktów.
Temat 4. Nikt na całym świecie Polski nie chce - tak oceniał sytuację w 1914 r. polski historyk
i polityk Michał Sokolnicki. Wykaż, jak zmieniała się polityka mocarstw wobec sprawy
polskiej w czasie I wojny światowej.
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega zmienność
i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także
ciągłość procesów historycznych.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
III etap edukacyjny

\n
  1. Sprawa polska w I wojnie światowej.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje stosunek państw
\n

zaborczych do sprawy polskiej […];

\n
  1. ocenia wysiłek zbrojny Polaków;
  2. wyjaśnia międzynarodowe
\n

uwarunkowania sprawy polskiej.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty;
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. ukazał
zmianę nastawienia zaborców do sprawy polskiej);
• dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe i różnorodność
zjawisk i procesów;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;
• przedstawił omawiane zagadnienia dostrzegając zmianę w polityce
mocarstw wobec sprawy polskiej;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe
(np. wskazał na wpływ Aktu 5 listopada na sprawę polską);
• podjął próbę sformułowania poprawnych wniosków;
• podjął próbę oceny działań mocarstw.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. wskazał nazwiska: J. Piłsudski, R. Dmowski; wydarzenia:
np. kryzys przysięgowy, powstanie i walka polskich oddziałów
zbrojnych u boku armii państw centralnych);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia wybranych związków przyczynowo-
skutkowych.
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• poprawnie umieścił temat w czasie i przestrzeni;
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, wykazując
zrozumienie cytowanej wypowiedzi historyka;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi (np. Akt 5 listopada, orędzie T.W. Wilsona).
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi
egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma
poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji
niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte
informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie
oceniane jest na 0 punktów.
Temat 5. Scharakteryzuj przemiany gospodarcze i społeczne w Polsce w latach 1971-1980.
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega zmienność
i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także
ciągłość procesów historycznych.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
V. Wiek XX.

\n
  1. Polska w latach 1956-1980.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje i porównuje etapy:
\n

1956-1970 i 1970-1980;

\n
  1. wyjaśnia przyczyny kryzysów społeczno-
\n

politycznych: […]1976 r. i 1980 r.;

\n
  1. charakteryzuje działalność opozycji
\n

w PRL-u;

\n
  1. charakteryzuje relacje państwo-Kościół
\n

i ocenia rolę Kościoła w życiu społecznym;

\n
  1. charakteryzuje kulturę i życie codzienne
\n

w Polsce Ludowej.

\n
  1. Polska w latach 1980-1989.
\n

Zdający:

\n
  1. wyjaśnia ideę Solidarności i jej wpływ na
\n

przemiany społeczno-polityczne w Polsce.

\n
  1. Przemiany cywilizacyjne w drugiej
\n

połowie XX w. Zdający:

\n
  1. charakteryzuje społeczno-gospodarcze
\n

i techniczne skutki rewolucji naukowo-
technicznej, rozpoznając osiągnięcia nauki
i techniki drugiej połowy XX w.;

\n
  1. rozpoznaje charakterystyczne cechy
\n

kultury masowej i elitarnej oraz przemiany
obyczajowe drugiej połowy XX w.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• dostrzegł i wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazał różne
ich aspekty (np. wpływ otwarcia na Zachód na mentalność i życie
społeczne);
• dokonał celowej i właściwej selekcji faktów świadczącej
o zrozumieniu ich znaczenia i hierarchii;
• uwzględnił etapy sytuacji gospodarczej w Polsce;
• powiązał informacje z różnych dziedzin historii;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• sformułował wnioski;
• ocenił sytuację społeczno-gospodarczą w latach 1971-1980.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;
• przedstawił zjawiska w ujęciu dynamicznym;
• w większości poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe
(np. wpływ negatywnych efektów polityki gospodarczej na zmiany
nastrojów społecznych, wpływ na nastroje społeczne wyboru
kardynała Karola Wojtyły na papieża i wzrost roli Kościoła w życiu
społeczeństwa polskiego);
• podjął próbę oceny sytuacji społeczno-gospodarczej okresu
1971-1980;
• podjął próbę sformułowania wniosków dotyczących sytuacji
gospodarczej i społecznej.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do
opracowania tematu (np. (np. budowa Huty Katowice, Trasy
Łazienkowskiej, produkcja Fiata 126p, zastosowanie zachodnich
licencji, rozwój komunikacji, migracje ludności, przemiany
kulturowe, strajki w 1976 r.);
• podjął próbę uporządkowania faktografii w układzie
chronologicznym lub problemowym (np. dostrzegł przełom
w sytuacji gospodarczej epoki Gierka);
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi (np. zaciągnięcie pożyczek, inwestycje);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i przestrzeni.
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi
egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma
poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji
niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte
informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie
oceniane jest na 0 punktów.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Wybrany temat: 5 - Scharakteryzuj przemiany gospodarcze i społeczne w Polsce w latach 1971-1980

\n

Teza

\n

Lata 1971-1980 w PRL - dekada Edwarda Gierka - były okresem pozornego dobrobytu i dynamicznej modernizacji, ale jednocześnie strukturalnego zadłużenia i społecznej radykalizacji, które doprowadziły do bankructwa systemu i narodzin Solidarności (sierpień 1980). Polityka „dynamicznego rozwoju" Gierka - finansowana kredytami zachodnimi - przyniosła zauważalny wzrost poziomu życia (samochody, telewizory, budownictwo mieszkaniowe), ale długoterminowo doprowadziła do pułapki długu, kryzysu zaopatrzenia (kolejki, kartki) i radykalnych protestów społecznych (1976 Ursus-Radom, 1980 Sierpień). Ocena: dekada Gierka była PRÓBĄ MODERNIZACJI W RAMACH SOCJALIZMU, która obnażyła strukturalne wady systemu komunistycznego.

\n

I. Polityka „dynamicznego rozwoju" - narodziny propagandy sukcesu (1970-1971)

\n

20 XII 1970 - po krwawym Grudniu na Wybrzeżu (43 zabitych w Gdyni 17 XII 1970), Edward Gierek zostaje I sekretarzem KC PZPR (zastępując Władysława Gomułkę). Premier: Piotr Jaroszewicz (do 1980).

\n

Manifest Gierka:

\n\n

Filary polityki Gierka:

\n
  1. Kredyty zachodnie (USA, RFN, Francja, Wielka Brytania) - łącznie ~40 mld USD do 1980 r.
  2. Inwestycje w przemysł - modernizacja, fabryki giganty
  3. Budownictwo mieszkaniowe - wielkopłytowe osiedla (Ursynów, Bemowo, Toruń, Tychy)
  4. Otwarcie na Zachód - paszporty (ograniczone), kawa, czekolada, dżinsy
  5. Propaganda sukcesu - telewizja, prasa: „każdemu wedle potrzeb"
\n

II. Wielkie inwestycje gospodarcze (1971-1976)

\n

Pięciolatka 1971-1975:

\n\n

Flagowe inwestycje:

\n\n

Skutki dla społeczeństwa:

\n\n

III. Modernizacja społeczna (1971-1976)

\n

Demografia i życie codzienne:

\n\n

Dobra dostępne (po raz pierwszy w PRL):

\n\n

Dobra wciąż NIEDOSTĘPNE:

\n\n

IV. Pułapka długu i kryzys (1976-1980)

\n

Pierwszy znak kryzysu - czerwiec 1976:

\n\n

Spirala długu:

\n\n

Klęska gospodarki 1979-1980:

\n\n

V. Wybuch - Sierpień '80 (koniec dekady Gierka)

\n

14 VIII 1980 - strajk w Stoczni Gdańskiej im. Lenina po zwolnieniu Anny Walentynowicz (suwnicowa, działaczka WZZ - Wolne Związki Zawodowe).

\n

Lech Wałęsa (elektryk, wcześniej zwolniony 1976) wraca do Stoczni i zostaje przewodniczącym Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego (MKS).

\n

31 VIII 1980 - Porozumienia Sierpniowe podpisane między MKS (Lech Wałęsa) a komisją rządową (wicepremier Mieczysław Jagielski). 21 postulatów MKS, w tym:

\n
  1. Niezależne samorządne związki zawodowe (= Solidarność)
  2. Prawo do strajku
  3. Wolność słowa, prasy
  4. Dostęp do mediów
  5. Likwidacja list cenzury
  6. Uwolnienie więźniów politycznych
\n

6 IX 1980 - Edward Gierek dymisjonowany (zawał, faktycznie odsunięty). I sekretarzem zostaje Stanisław Kania (do 18 X 1981).

\n

17 IX 1980 - powstanie NSZZ „Solidarność" w Gdańsku.

\n

Ocena dekady Gierka 1971-1980

\n

Sukcesy:

\n
  1. Rzeczywiste podniesienie poziomu życia (1971-1976)
  2. Modernizacja niektórych sektorów gospodarki (huty, transport, budownictwo)
  3. Otwarcie na Zachód (paszporty, kawa, dżinsy)
  4. Wzrost demograficzny i urbanizacja
  5. Polska Fiat 126p - pierwszy „masowy" samochód polski
\n

Klęski:

\n
  1. Pułapka długu - 40 mld USD do 1980 r., obciążenie III RP po 1989
  2. Spirala inwestycyjna - fabryki, których nie udało się dokończyć (Huta Katowice - niedokończona)
  3. Kryzys zaopatrzenia - kolejki, kartki
  4. Rosnąca opozycja - KOR (1976), Solidarność (1980)
  5. Klęska gospodarki socjalistycznej - niewydolność systemu, brak modernizacji jakościowej
\n

Podsumowanie

\n

Lata 1971-1980 były najbardziej dwoistą dekadą PRL - z jednej strony zauważalny wzrost poziomu życia (Fiat 126p, telewizor kolorowy, wielkopłytowe mieszkania), z drugiej głębokie zadłużenie i klęska systemu. Edward Gierek próbował zmodernizować Polskę W RAMACH SOCJALIZMU - i pokazał, że SOCJALIZM tej modernizacji nie wytrzymuje. Sierpień 1980 był naturalnym skutkiem tej dekady - Polacy domagali się więcej niż tylko Fiata 126p, domagali się WOLNOŚCI.

\n

Postacie kluczowe: Edward Gierek (I sekretarz 1970-1980), Piotr Jaroszewicz (premier), Stefan Wyszyński (prymas), Lech Wałęsa, Jacek Kuroń, Adam Michnik (KOR), Anna Walentynowicz (Solidarność), Karol Wojtyła / Jan Paweł II (papież od 1978).

\n

Kluczowe daty: 1970 (Grudzień), 1971 (VI Zjazd), 1976 (Ursus-Radom + KOR), 1978 (papież Wojtyła), 1979 (pielgrzymka), 1980 (Sierpień, Solidarność).

\n

Liczba słów: ~750

"}]}