{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-2)\nFotografia. Katedra w Chartres\nwww.paradoxplace.com\nPrzedstawiona budowla zawiera elementy charakterystyczne dla dwóch stylów\narchitektonicznych dominujących w średniowieczu. Podaj nazwy tych stylów oraz wskaż\npo jednej cesze każdego z nich.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n4.\n5.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-2)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje […] wydarzenia\nz historii powszechnej […]; dostrzega\nzmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach\n[…].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną […];\ndostrzega problem i buduje argumentację\n[…].\nI. Średniowiecze.\n8. Kultura średniowiecza.\nZdający:\n3) identyfikuje dokonania kultury okresu\nśredniowiecza w zakresie […] architektury\ni sztuki […].\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawną odpowiedź (podanie nazw i cech dwóch stylów).\n1 p. - za podanie nazw dwóch stylów lub za podanie nazwy jednego stylu i jego cechy.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nBudowla posiada cechy stylu romańskiego (pełne łuki w oknach, skromniejsza dekoracja wieży\npołudniowej) oraz cechy stylu gotyckiego (ostre łuki w oknach i portalach, bardziej ozdobna\ni strzelista wieża północna).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nKatedra Notre-Dame w Chartres łączy elementy **dwóch stylów średniowiecznych**:\n\n1. **Styl romański** (XI-XII w.)\n- **Cecha**: pełne (półkoliste) łuki w oknach niższej, południowej wieży; oszczędna, prosta dekoracja, masywna bryła\n\n2. **Styl gotycki** (XII-XV w.)\n- **Cecha**: ostre, łamane łuki w oknach i portalach wyższej, północnej wieży; smukłość, strzelistość, bogata dekoracja rzeźbiarska, duża rozeta okienna\n\n## Sposób 1 - analiza ikonografii\n\nZdjęcie pokazuje **fasadę zachodnią** katedry w Chartres z dwiema wieżami o **różnych wysokościach i odmiennych formach**:\n\n**Wieża południowa (po prawej, niższa):**\n- Mniejsza wysokość, masywna podstawa\n- **Łuki półkoliste (pełne)** w oknach - charakterystyczna cecha romańska\n- Skromniejsza dekoracja, oszczędność ornamentu\n- Geometryczna prostota - typowa dla **romanizmu**\n\n→ Wieża zbudowana wcześniej (XII w.), styl ROMAŃSKI.\n\n**Wieża północna (po lewej, wyższa):**\n- Wyższa, smuklejsza, bardziej strzelista\n- **Łuki ostre (łamane)** - kluczowy element konstrukcyjny GOTYKU\n- Bogata dekoracja rzeźbiarska - \"koronka\" w kamieniu (style flamboyant - gotyk płomienisty)\n- Pinakle, wieżyczki, ażurowe elementy\n\n→ Wieża dobudowana później (na fragmentach z 1506-1513 r.), styl GOTYCKI.\n\n**Pomiędzy wieżami - duża rozeta okienna gotycka** + portal z licznymi rzeźbami (gotyckimi).\n\n## Sposób 2 - porównanie cech stylów\n\n| Cecha | Romański (XI-XII w.) | Gotycki (XII-XV w.) |\n| **Łuki** | pełne (półkoliste) | ostre (łamane) |\n| **Bryła** | masywna, ciężka | smukła, strzelista |\n| **Sklepienie** | kolebkowe / krzyżowe | krzyżowo-żebrowe + przypory |\n| **Okna** | małe, wąskie | duże, witraże, rozety |\n| **Dekoracja** | oszczędna, geometryczna | bogata, figuralna |\n| **Wrażenie** | przyziemne, obronne | wertykalne, dążące do nieba |\n| **Przykłady** | katedra w Spirze, kościół Św. Andrzeja w Krakowie | Notre-Dame de Paris, katedra Wawelska |\n\n## Sposób 3 - kontekst historyczny katedry w Chartres\n\nKatedra w Chartres (Cathédrale Notre-Dame de Chartres) - jedno z najsłynniejszych dzieł architektury średniowiecznej:\n- Budowa rozpoczęta w XI w. (wieża południowa zachowała się w stylu romańskim z fragmentów wcześniejszej katedry)\n- Pożar w 1194 r. zniszczył większość budowli\n- Odbudowa głównego korpusu w stylu gotyckim w XIII w. (1194-1260)\n- **Wieża północna przebudowana w XVI w.** w stylu gotyku płomienistego (flamboyant) przez Jeana Texiera\n- Słynne **witraże** (\"błękit chartresski\") i 167 figur portalu królewskiego\n\nDlatego dzisiaj katedra jest **klasycznym przykładem koegzystencji dwóch stylów** - uczeń maturalny powinien rozpoznać tę dwoistość.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 5, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - podanie **NAZW DWÓCH** stylów + **PO JEDNEJ CESZE** każdego z nich (4 elementy łącznie)\n> - **1 pkt** - podanie nazw obu stylów BEZ cech LUB nazwa jednego stylu + jego cecha\n> - **0 pkt** - błędna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> **MUSISZ napisać:**\n> 1. **Romański** + cecha (np. pełne łuki, masywność, oszczędna dekoracja)\n> 2. **Gotycki** + cecha (np. ostre łuki, strzelistość, bogata dekoracja, rozeta)\n>\n> **Akceptowane warianty cech romańskiego:**\n> - pełne łuki w oknach\n> - skromniejsza dekoracja\n> - masywna bryła\n> - półkoliste łuki\n>\n> **Akceptowane warianty cech gotyckiego:**\n> - ostre łuki w oknach i portalach\n> - bardziej ozdobna i strzelista wieża\n> - rozeta okienna\n> - bogata dekoracja rzeźbiarska\n> - smukłość, wertykalność\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - style architektury średniowiecznej:**\n> - **Romański (XI-XII w.)** - rozwinął się od ok. 1000 r., szczyt XII w. Charakter sakralny i obronny.\n> - Przykłady polskie: kolegiata w Tumie pod Łęczycą, kościół Św. Andrzeja w Krakowie, katedra w Płocku (oryginał romański)\n> - Przykłady europejskie: katedra w Spirze (Niemcy), katedra w Pizie (Włochy)\n> - **Gotycki (XII-XV w.)** - narodził się we Francji, opactwo Saint-Denis (1140 r., opat Suger).\n> - Trzy fazy: wczesny (XII-XIII w.), dojrzały (XIII-XIV w.), płomienisty/flamboyant (XV-XVI w.)\n> - Przykłady polskie: katedra Wawelska, kościół Mariacki w Krakowie, ratusz w Toruniu\n> - Przykłady europejskie: Notre-Dame de Paris, Reims, Chartres, Kolonia, Mediolan\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga **CECHY**, nie tylko nazwy. Sama nazwa stylu = 1 pkt zamiast 2 pkt. Pisz konkretnie: \"romański - pełne łuki\", \"gotycki - ostre łuki\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **\"Pełny\"** vs **\"ostry\"** łuk - to NAJWAŻNIEJSZA różnica wizualna między romanizmem a gotykiem. Pełny łuk = półkole (jak rzymski akwedukt). Ostry łuk = dwa łuki spotykające się pod kątem (jak złożone dłonie). Tę różnicę widać GOŁYM OKIEM na fasadzie Chartres.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd ucznia: pomylenie gotyku z barokiem. Gotyk = SMUKŁY, KORONKOWY w kamieniu, zimny, wertykalny. Barok = DYNAMIKA, ZŁOTO, EMOCJA, KRZYWE LINIE. Chartres to gotyk (XII-XVI w.), nie barok (XVII-XVIII w.).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie myl manieryzmu z gotykiem - manieryzm to przejście z renesansu do baroku (XVI w.). Gotyk skończył się w XV/XVI w.","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 5. (0-2)
Fotografia. Katedra w Chartres
www.paradoxplace.com
Przedstawiona budowla zawiera elementy charakterystyczne dla dwóch stylów
architektonicznych dominujących w średniowieczu. Podaj nazwy tych stylów oraz wskaż
po jednej cesze każdego z nich.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
4.
5.
Maks. liczba pkt
1
2
Uzyskana liczba pkt
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 5. (0-2)
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje […] wydarzenia
z historii powszechnej […]; dostrzega
zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach
[…].
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
[…].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną […];
dostrzega problem i buduje argumentację
[…].
I. Średniowiecze.

\n
  1. Kultura średniowiecza.
\n

Zdający:

\n
  1. identyfikuje dokonania kultury okresu
\n

średniowiecza w zakresie […] architektury
i sztuki […].
Schemat punktowania
2 p. - za poprawną odpowiedź (podanie nazw i cech dwóch stylów).
1 p. - za podanie nazw dwóch stylów lub za podanie nazwy jednego stylu i jego cechy.
0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Budowla posiada cechy stylu romańskiego (pełne łuki w oknach, skromniejsza dekoracja wieży
południowej) oraz cechy stylu gotyckiego (ostre łuki w oknach i portalach, bardziej ozdobna
i strzelista wieża północna).

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Katedra Notre-Dame w Chartres łączy elementy dwóch stylów średniowiecznych:

\n
  1. Styl romański (XI-XII w.)
\n\n
  1. Styl gotycki (XII-XV w.)
\n\n

Sposób 1 - analiza ikonografii

\n

Zdjęcie pokazuje fasadę zachodnią katedry w Chartres z dwiema wieżami o różnych wysokościach i odmiennych formach:

\n

Wieża południowa (po prawej, niższa):

\n\n

→ Wieża zbudowana wcześniej (XII w.), styl ROMAŃSKI.

\n

Wieża północna (po lewej, wyższa):

\n\n

→ Wieża dobudowana później (na fragmentach z 1506-1513 r.), styl GOTYCKI.

\n

Pomiędzy wieżami - duża rozeta okienna gotycka + portal z licznymi rzeźbami (gotyckimi).

\n

Sposób 2 - porównanie cech stylów

\n

| Cecha | Romański (XI-XII w.) | Gotycki (XII-XV w.) |
| Łuki | pełne (półkoliste) | ostre (łamane) |
| Bryła | masywna, ciężka | smukła, strzelista |
| Sklepienie | kolebkowe / krzyżowe | krzyżowo-żebrowe + przypory |
| Okna | małe, wąskie | duże, witraże, rozety |
| Dekoracja | oszczędna, geometryczna | bogata, figuralna |
| Wrażenie | przyziemne, obronne | wertykalne, dążące do nieba |
| Przykłady | katedra w Spirze, kościół Św. Andrzeja w Krakowie | Notre-Dame de Paris, katedra Wawelska |

\n

Sposób 3 - kontekst historyczny katedry w Chartres

\n

Katedra w Chartres (Cathédrale Notre-Dame de Chartres) - jedno z najsłynniejszych dzieł architektury średniowiecznej:

\n\n

Dlatego dzisiaj katedra jest klasycznym przykładem koegzystencji dwóch stylów - uczeń maturalny powinien rozpoznać tę dwoistość.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 5, max 2 pkt):
- 2 pkt - podanie NAZW DWÓCH stylów + PO JEDNEJ CESZE każdego z nich (4 elementy łącznie)
- 1 pkt - podanie nazw obu stylów BEZ cech LUB nazwa jednego stylu + jego cecha
- 0 pkt - błędna odpowiedź lub brak odpowiedzi

MUSISZ napisać:
1. Romański + cecha (np. pełne łuki, masywność, oszczędna dekoracja)
2. Gotycki + cecha (np. ostre łuki, strzelistość, bogata dekoracja, rozeta)

Akceptowane warianty cech romańskiego:
- pełne łuki w oknach
- skromniejsza dekoracja
- masywna bryła
- półkoliste łuki

Akceptowane warianty cech gotyckiego:
- ostre łuki w oknach i portalach
- bardziej ozdobna i strzelista wieża
- rozeta okienna
- bogata dekoracja rzeźbiarska
- smukłość, wertykalność
\n

Reference historyczny

\n
📖 Reference - style architektury średniowiecznej:
- Romański (XI-XII w.) - rozwinął się od ok. 1000 r., szczyt XII w. Charakter sakralny i obronny.
- Przykłady polskie: kolegiata w Tumie pod Łęczycą, kościół Św. Andrzeja w Krakowie, katedra w Płocku (oryginał romański)
- Przykłady europejskie: katedra w Spirze (Niemcy), katedra w Pizie (Włochy)
- Gotycki (XII-XV w.) - narodził się we Francji, opactwo Saint-Denis (1140 r., opat Suger).
- Trzy fazy: wczesny (XII-XIII w.), dojrzały (XIII-XIV w.), płomienisty/flamboyant (XV-XVI w.)
- Przykłady polskie: katedra Wawelska, kościół Mariacki w Krakowie, ratusz w Toruniu
- Przykłady europejskie: Notre-Dame de Paris, Reims, Chartres, Kolonia, Mediolan
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga CECHY, nie tylko nazwy. Sama nazwa stylu = 1 pkt zamiast 2 pkt. Pisz konkretnie: "romański - pełne łuki", "gotycki - ostre łuki".
\n
⚠️ Uwaga: "Pełny" vs "ostry" łuk - to NAJWAŻNIEJSZA różnica wizualna między romanizmem a gotykiem. Pełny łuk = półkole (jak rzymski akwedukt). Ostry łuk = dwa łuki spotykające się pod kątem (jak złożone dłonie). Tę różnicę widać GOŁYM OKIEM na fasadzie Chartres.
\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd ucznia: pomylenie gotyku z barokiem. Gotyk = SMUKŁY, KORONKOWY w kamieniu, zimny, wertykalny. Barok = DYNAMIKA, ZŁOTO, EMOCJA, KRZYWE LINIE. Chartres to gotyk (XII-XVI w.), nie barok (XVII-XVIII w.).
\n
⚠️ Uwaga: Nie myl manieryzmu z gotykiem - manieryzm to przejście z renesansu do baroku (XVI w.). Gotyk skończył się w XV/XVI w.
"}]}