{"id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"historia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-1)\nŹródło 1.\nSchemat kartograficzny. Trasy wypraw geograficznych w XV-XVI w.\nNa podstawie: Atlas historyczny. Od starożytności do współczesności, Warszawa 2008, s. 46-47.\nŹródło 2. Relacja z wyprawy […] Alvaro Velho [fragment]\nW niedzielę zbliżyliśmy się do najwyższych gór, jakie kiedykolwiek widzieliśmy;\nwznoszą się one nad miastem Kalikat. […] Z okolicy Kalikatu […] pochodzą przyprawy\nkorzenne używane na wschodzie, [a także] na zachodzie […]. Z Kalikatu pochodzi także\nwiele różnych kamieni szlachetnych. W mieście tym są następujące korzenie z miejscowych\nzbiorów: imbir, pieprz i cynamon, choć ten ostatni nie jest tak dobry jak z wyspy Cejlon,\noddalonej stąd o osiem dni drogi, skąd również trafia do Kalikatu.\nWiek […] w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii\ni studentów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 29, 32-33.\nWpisz poniżej cyfrę, którą na mapie oznaczono trasę podróży autora relacji ze źródła 2.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n6.\n7.\n8.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Dzieje nowożytne.\n1. Odkrycia geograficzne i europejski\nkolonializm doby nowożytnej.\nZdający:\n2) opisuje udział poszczególnych państw\neuropejskich w podziale Nowego Świata\nw XVI-XVIII w.;\nIII etap edukacyjny\n16. Wielkie odkrycia geograficzne.\nZdający:\n1) sytuuje w czasie i przestrzeni wyprawy\nKrzysztofa Kolumba, Vasco da Gamy,\nFerdynanda Magellana […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Cyfra: 1** (trasa wokół Afryki do Indii - wyprawa Vasco da Gamy 1497-1499).\n\n## Sposób 1 - analiza obu źródeł\n\n**Źródło 2 (relacja Alvaro Velho):**\n\n> *\"W niedzielę zbliżyliśmy się do najwyższych gór, jakie kiedykolwiek widzieliśmy; wznoszą się one nad miastem Kalikat. [ ] Z okolicy Kalikatu [ ] pochodzą przyprawy korzenne używane na wschodzie [ ]. W mieście tym są następujące korzenie z miejscowych zbiorów: imbir, pieprz i cynamon, choć ten ostatni nie jest tak dobry jak z wyspy Cejlon, oddalonej stąd o osiem dni drogi.\"*\n\n→ **Wskazówki kluczowe:**\n1. **Cel podróży: Kalikat** (dziś Kozhikode w stanie Kerala, Indie) - port na wybrzeżu Malabarskim, słynne centrum handlu przyprawami\n2. **Towary**: imbir, pieprz, cynamon - przyprawy indyjskie\n3. **Cejlon** (dziś Sri Lanka) - wyspa na południowy wschód od Indii, słynna z cynamonu\n4. **Atrybucja: Alvaro Velho** - portugalski uczestnik pierwszej wyprawy Vasco da Gamy do Indii (1497-1499)\n\n**Źródło 1 (mapa wypraw geograficznych):**\n\nMapa pokazuje 4 trasy:\n- **Trasa 1**: Lizbona → wokół Afryki (Przylądek Dobrej Nadziei) → Kalikat (Indie). To **wyprawa Vasco da Gamy 1497-1499**.\n- **Trasa 2**: Palos/Sewilla → przez Atlantyk → Karaiby. To **wyprawa Krzysztofa Kolumba 1492**.\n- **Trasa 3**: z Indii dalej na wschód do Indonezji (druga wyprawa portugalska - np. Cabral 1500 lub Magellan 1519-1522).\n- **Trasa 4**: północna trasa transatlantycka do Ameryki Północnej (np. John Cabot 1497, Cartier 1534).\n\n**Dopasowanie**: Relacja Velho (Kalikat, Cejlon, przyprawy) → trasa **1**.\n\n## Sposób 2 - analiza kontekstu Vasco da Gamy\n\n**Wyprawa Vasco da Gamy (1497-1499):**\n\n| Faza | Wydarzenia |\n| 8 lipca 1497 | Wypłynięcie z Lizbony, 4 statki, ok. 170 ludzi |\n| listopad 1497 | Opłynięcie Przylądka Dobrej Nadziei (po raz drugi w historii - pierwszy raz Bartolomeu Dias 1488) |\n| Mozambik, Mombasa, Malindi | Postoje na wschodnim wybrzeżu Afryki |\n| **20 maja 1498** | **Przybycie do Kalikatu** (Kerala, Indie) - ZNALEZIENIE MORSKIEJ DROGI DO INDII |\n| sierpień 1498 | Powrót - droga w przeciwnym kierunku |\n| wrzesień 1499 | Powrót do Lizbony - tylko 2 ze 4 statków, 55 z 170 ludzi |\n\n**Znaczenie wyprawy:**\n- Pierwsza morska droga z Europy do Indii - bez konieczności przejścia przez muzułmański Bliski Wschód\n- Złamanie weneckiego monopolu na handel przyprawami\n- Początek **portugalskiego imperium kolonialnego** w Azji\n- Vasco da Gama - pierwszy gubernator Indii Portugalskich (Goa, Diu, Daman)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 8, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **\"1\"** (cyfra)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **MUSISZ napisać:** sama cyfra **1** wystarczy. Odpowiedź typu \"trasa nr 1\" lub \"1. Vasco da Gama\" też akceptowana.\n>\n> **Wykluczone:** \"trasa Vasco da Gamy\" (bez cyfry) - klucz wymaga numeru z mapy.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - wielkie odkrycia geograficzne:**\n> - **Bartolomeu Dias** (1488) - pierwszy Europejczyk opływa Przylądek Dobrej Nadziei (południowa Afryka), nazwany przezeń pierwotnie Przylądkiem Burz\n> - **Krzysztof Kolumb** (1492) - wyprawa zachodnia, dotarł do Bahamów (San Salvador 12 października 1492). Cztery wyprawy łącznie (do 1502).\n> - **Vasco da Gama** (1497-1499) - pierwsza morska droga do Indii\n> - **Pedro Álvares Cabral** (1500) - odkrycie Brazylii (po drodze do Indii)\n> - **Krzysztof Kolumb** (1502) - czwarta wyprawa, dotarcie do wybrzeży Ameryki Środkowej\n> - **Vasco Núńez de Balboa** (1513) - pierwszy Europejczyk widzi Pacyfik (z Panamy)\n> - **Ferdynand Magellan** (1519-1522) - pierwsza wyprawa dookoła świata; sam zginął na Filipinach 1521, ekspedycję dokończył Juan Sebastián Elcano\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Kalikat** (Kalikut, Calicut) - port na wybrzeżu Malabarskim Indii, stan Kerala. NIE MYL z **Kalkutą** (Kolkata) - dużym portem w Bengalu Zachodnim. Kalikat to mniejszy historyczny port (na zachodzie Indii), Kalkuta to wielkie miasto na wschodzie Indii. Czasem w tłumaczeniach mylone, ale geograficznie są oddalone o ponad 2000 km!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Najwyższe góry\" wspomniane przez Velho to **Ghaty Zachodnie** - pasmo górskie ciągnące się wzdłuż zachodniego wybrzeża Indii. To geograficzne potwierdzenie, że wyprawa rzeczywiście dotarła do Indii (a nie np. wschodniego wybrzeża Afryki).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Vasco da Gama wypłynął z **Lizbony** (Portugalia), Kolumb z **Palos/Sewilli** (Hiszpania) - dwie różne kolonialne potęgi, dwie różne strategie. Portugalia szła **na wschód wokół Afryki**, Hiszpania **na zachód przez Atlantyk**. Stąd traktat z Tordesillas (1494) - papież podzielił niezbadany świat między obie korony wzdłuż południka.","image":"img/historia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8. (0-1)<br>Źródło 1.<br>Schemat kartograficzny. Trasy wypraw geograficznych w XV-XVI w.<br>Na podstawie: Atlas historyczny. Od starożytności do współczesności, Warszawa 2008, s. 46-47.<br>Źródło 2. Relacja z wyprawy […] Alvaro Velho [fragment]<br>W niedzielę zbliżyliśmy się do najwyższych gór, jakie kiedykolwiek widzieliśmy;<br>wznoszą się one nad miastem Kalikat. […] Z okolicy Kalikatu […] pochodzą przyprawy<br>korzenne używane na wschodzie, [a także] na zachodzie […]. Z Kalikatu pochodzi także<br>wiele różnych kamieni szlachetnych. W mieście tym są następujące korzenie z miejscowych<br>zbiorów: imbir, pieprz i cynamon, choć ten ostatni nie jest tak dobry jak z wyspy Cejlon,<br>oddalonej stąd o osiem dni drogi, skąd również trafia do Kalikatu.<br>Wiek […] w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii<br>i studentów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 29, 32-33.<br>Wpisz poniżej cyfrę, którą na mapie oznaczono trasę podróży autora relacji ze źródła 2.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>6.<br>7.<br>8.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>2<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MHI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 8. (0-1)<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje<br>wydarzenia z historii powszechnej […].<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego […].<br>III. Dzieje nowożytne.</p>\n<ol><li>Odkrycia geograficzne i europejski</li></ol>\n<p>kolonializm doby nowożytnej.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje udział poszczególnych państw</li></ol>\n<p>europejskich w podziale Nowego Świata<br>w XVI-XVIII w.;<br>III etap edukacyjny</p>\n<ol><li>Wielkie odkrycia geograficzne.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>sytuuje w czasie i przestrzeni wyprawy</li></ol>\n<p>Krzysztofa Kolumba, Vasco da Gamy,<br>Ferdynanda Magellana […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>1.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Cyfra: 1</strong> (trasa wokół Afryki do Indii - wyprawa Vasco da Gamy 1497-1499).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza obu źródeł</h4>\n<p><strong>Źródło 2 (relacja Alvaro Velho):</strong></p>\n<blockquote><em>&quot;W niedzielę zbliżyliśmy się do najwyższych gór, jakie kiedykolwiek widzieliśmy; wznoszą się one nad miastem Kalikat. [ ] Z okolicy Kalikatu [ ] pochodzą przyprawy korzenne używane na wschodzie [ ]. W mieście tym są następujące korzenie z miejscowych zbiorów: imbir, pieprz i cynamon, choć ten ostatni nie jest tak dobry jak z wyspy Cejlon, oddalonej stąd o osiem dni drogi.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ <strong>Wskazówki kluczowe:</strong></p>\n<ol><li><strong>Cel podróży: Kalikat</strong> (dziś Kozhikode w stanie Kerala, Indie) - port na wybrzeżu Malabarskim, słynne centrum handlu przyprawami</li><li><strong>Towary</strong>: imbir, pieprz, cynamon - przyprawy indyjskie</li><li><strong>Cejlon</strong> (dziś Sri Lanka) - wyspa na południowy wschód od Indii, słynna z cynamonu</li><li><strong>Atrybucja: Alvaro Velho</strong> - portugalski uczestnik pierwszej wyprawy Vasco da Gamy do Indii (1497-1499)</li></ol>\n<p><strong>Źródło 1 (mapa wypraw geograficznych):</strong></p>\n<p>Mapa pokazuje 4 trasy:</p>\n<ul><li><strong>Trasa 1</strong>: Lizbona → wokół Afryki (Przylądek Dobrej Nadziei) → Kalikat (Indie). To <strong>wyprawa Vasco da Gamy 1497-1499</strong>.</li><li><strong>Trasa 2</strong>: Palos/Sewilla → przez Atlantyk → Karaiby. To <strong>wyprawa Krzysztofa Kolumba 1492</strong>.</li><li><strong>Trasa 3</strong>: z Indii dalej na wschód do Indonezji (druga wyprawa portugalska - np. Cabral 1500 lub Magellan 1519-1522).</li><li><strong>Trasa 4</strong>: północna trasa transatlantycka do Ameryki Północnej (np. John Cabot 1497, Cartier 1534).</li></ul>\n<p><strong>Dopasowanie</strong>: Relacja Velho (Kalikat, Cejlon, przyprawy) → trasa <strong>1</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - analiza kontekstu Vasco da Gamy</h4>\n<p><strong>Wyprawa Vasco da Gamy (1497-1499):</strong></p>\n<p>| Faza | Wydarzenia |<br>| 8 lipca 1497 | Wypłynięcie z Lizbony, 4 statki, ok. 170 ludzi |<br>| listopad 1497 | Opłynięcie Przylądka Dobrej Nadziei (po raz drugi w historii - pierwszy raz Bartolomeu Dias 1488) |<br>| Mozambik, Mombasa, Malindi | Postoje na wschodnim wybrzeżu Afryki |<br>| <strong>20 maja 1498</strong> | <strong>Przybycie do Kalikatu</strong> (Kerala, Indie) - ZNALEZIENIE MORSKIEJ DROGI DO INDII |<br>| sierpień 1498 | Powrót - droga w przeciwnym kierunku |<br>| wrzesień 1499 | Powrót do Lizbony - tylko 2 ze 4 statków, 55 z 170 ludzi |</p>\n<p><strong>Znaczenie wyprawy:</strong></p>\n<ul><li>Pierwsza morska droga z Europy do Indii - bez konieczności przejścia przez muzułmański Bliski Wschód</li><li>Złamanie weneckiego monopolu na handel przyprawami</li><li>Początek <strong>portugalskiego imperium kolonialnego</strong> w Azji</li><li>Vasco da Gama - pierwszy gubernator Indii Portugalskich (Goa, Diu, Daman)</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 8, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź <strong>&quot;1&quot;</strong> (cyfra)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi<br><br><strong>MUSISZ napisać:</strong> sama cyfra <strong>1</strong> wystarczy. Odpowiedź typu &quot;trasa nr 1&quot; lub &quot;1. Vasco da Gama&quot; też akceptowana.<br><br><strong>Wykluczone:</strong> &quot;trasa Vasco da Gamy&quot; (bez cyfry) - klucz wymaga numeru z mapy.</blockquote>\n<h4>Reference historyczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - wielkie odkrycia geograficzne:</strong><br>- <strong>Bartolomeu Dias</strong> (1488) - pierwszy Europejczyk opływa Przylądek Dobrej Nadziei (południowa Afryka), nazwany przezeń pierwotnie Przylądkiem Burz<br>- <strong>Krzysztof Kolumb</strong> (1492) - wyprawa zachodnia, dotarł do Bahamów (San Salvador 12 października 1492). Cztery wyprawy łącznie (do 1502).<br>- <strong>Vasco da Gama</strong> (1497-1499) - pierwsza morska droga do Indii<br>- <strong>Pedro Álvares Cabral</strong> (1500) - odkrycie Brazylii (po drodze do Indii)<br>- <strong>Krzysztof Kolumb</strong> (1502) - czwarta wyprawa, dotarcie do wybrzeży Ameryki Środkowej<br>- <strong>Vasco Núńez de Balboa</strong> (1513) - pierwszy Europejczyk widzi Pacyfik (z Panamy)<br>- <strong>Ferdynand Magellan</strong> (1519-1522) - pierwsza wyprawa dookoła świata; sam zginął na Filipinach 1521, ekspedycję dokończył Juan Sebastián Elcano</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> <strong>Kalikat</strong> (Kalikut, Calicut) - port na wybrzeżu Malabarskim Indii, stan Kerala. NIE MYL z <strong>Kalkutą</strong> (Kolkata) - dużym portem w Bengalu Zachodnim. Kalikat to mniejszy historyczny port (na zachodzie Indii), Kalkuta to wielkie miasto na wschodzie Indii. Czasem w tłumaczeniach mylone, ale geograficznie są oddalone o ponad 2000 km!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> &quot;Najwyższe góry&quot; wspomniane przez Velho to <strong>Ghaty Zachodnie</strong> - pasmo górskie ciągnące się wzdłuż zachodniego wybrzeża Indii. To geograficzne potwierdzenie, że wyprawa rzeczywiście dotarła do Indii (a nie np. wschodniego wybrzeża Afryki).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Vasco da Gama wypłynął z <strong>Lizbony</strong> (Portugalia), Kolumb z <strong>Palos/Sewilli</strong> (Hiszpania) - dwie różne kolonialne potęgi, dwie różne strategie. Portugalia szła <strong>na wschód wokół Afryki</strong>, Hiszpania <strong>na zachód przez Atlantyk</strong>. Stąd traktat z Tordesillas (1494) - papież podzielił niezbadany świat między obie korony wzdłuż południka.</blockquote>"}]}