{"id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-1)\nŹródło 1. Fragment opracowania historycznego\nUnia bowiem wzmocniła pozycję możnowładców i utrudniła przeprowadzenie dalszych\nreform, bo Litwini byli im zdecydowanie przeciwni. Wspólny sejm stał się ciałem mniej\nzwartym i trudniejszym do pokierowania, a także bardziej podatnym na intrygi i wpływy\nmagnackie. […] Można żałować, że energii, którą włożono w dzieło unii, nie zużytkowano\nna przeprowadzenie dalszych reform egzekucyjnych. Unia zepchnęła owe problemy na\npóźniej, z wielką szkodą dla polskich interesów. Trzeba […] stwierdzić, że przez pozyskanie\nsporej części szlachty litewskiej, zdecydowany nacisk ze strony króla, a zwłaszcza odłączenie\nkilku województw, wymuszono na Litwie przystąpienie do unii.\nS. Cynarski, […], Wrocław 1988, s. 117-118.\nŹródło 2. Fotografia pomnika [fragmenty]\nwww.panoramio.com\nRozstrzygnij, czy pomnik i tekst odnoszą się do tego samego wydarzenia. Odpowiedź\nuzasadnij, odwołując się do obu źródeł.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła\ndo wyjaśnienia problemu historycznego\n[…].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji […].\nIII. Dzieje nowożytne.\n3. Rzeczpospolita w okresie renesansu\ni demokracji szlacheckiej.\nZdający:\n1) opisuje i wyjaśnia funkcjonowanie\nnajważniejszych instytucji życia politycznego\nw XVI-wiecznej Polsce […];\n2) ocenia polską specyfikę w zakresie\nrozwiązań ustrojowych […];\nIII etap edukacyjny\n19. Polska i Litwa w okresie ostatnich\nJagiellonów.\nZdający:\n2) przedstawia okoliczności zawarcia unii\nrealnej pomiędzy Polską a Litwą i jej główne\npostanowienia […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie z odwołaniem do obu źródeł.\n0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nRozstrzygnięcie: Tak\nPrzykładowe uzasadnienie:\nŹródło 1. zawiera informacje potrzebne do identyfikacji unii lubelskiej, np. wspólny sejm,\nprzyłączenie kilku województw do Korony, ruch egzekucyjny, opór możnowładztwa\nlitewskiego wobec unii. Źródło 2. zawiera łaciński zapis daty - 1569 r., co w zestawieniu\nz symboliką płaskorzeźby (personifikacje Korony i Litwy, godła obu państw) jednoznacznie\nwskazuje na unię lubelską.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: TAK** - pomnik i tekst odnoszą się do tego samego wydarzenia, czyli **unii lubelskiej z 1569 r.**\n\n**Uzasadnienie:**\n- **Źródło 1 (tekst):** zawiera elementy jednoznacznie identyfikujące unię lubelską - *\"wspólny sejm\"*, *\"odłączenie kilku województw\"* (od Litwy do Korony), *\"reformy egzekucyjne\"*, *\"przystąpienie Litwy do unii\"*, *\"opór możnowładztwa litewskiego\"*\n- **Źródło 2 (pomnik):** zawiera **łacińską datę MDLXIX (1569 r.)** = rok zawarcia unii lubelskiej, oraz płaskorzeźbę z **dwiema kobietami w koronach trzymającymi się za ręce** = personifikacje **Korony Polskiej i Litwy** (ich symboliczne złączenie)\n\nObydwa źródła wskazują na **unię lubelską (1 lipca 1569 r.)** - akt zjednoczenia Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego w **Rzeczpospolitą Obojga Narodów**.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła 1 (tekst)\n\n> *\"Unia bowiem wzmocniła pozycję możnowładców i utrudniła przeprowadzenie dalszych reform, bo Litwini byli im zdecydowanie przeciwni. Wspólny sejm stał się ciałem mniej zwartym i trudniejszym do pokierowania [ ]\"*\n>\n> *\"przez pozyskanie sporej części szlachty litewskiej, zdecydowany nacisk ze strony króla, a zwłaszcza odłączenie kilku województw, wymuszono na Litwie przystąpienie do unii.\"*\n\n→ **Wskazówki w tekście:**\n1. **\"Wspólny sejm\"** - jeden z głównych skutków unii lubelskiej (poseł litewscy w sejmie warszawskim)\n2. **\"Możnowładcy litewscy zdecydowanie przeciwni\"** - magnaci litewscy (Radziwiłłowie, Chodkiewiczowie, Pacowie) bali się utraty wpływów na rzecz szlachty\n3. **\"Reformy egzekucyjne\"** - ruch egzekucyjny (egzekucja praw, egzekucja dóbr) - XVI-wieczny program reform szlacheckich\n4. **\"Odłączenie kilku województw\"** - przed unią (1569) Zygmunt August zarządził inkorporację do Korony **Wołynia, Podlasia, Bracławszczyzny i Kijowszczyzny** - co zmusiło Litwę do akceptacji unii\n5. **\"Nacisk ze strony króla\"** - Zygmunt II August aktywnie forsował unię\n\n→ **Identyfikacja:** unia lubelska 1569 r.\n\n## Sposób 2 - analiza źródła 2 (pomnik)\n\n→ **Elementy ikonograficzne:**\n1. **Data MDLXIX = 1569 r.** (rzymska): M=1000, D=500, L=50, X=10, IX=9 → 1569\n2. **Dwie kobiety z koronami** - alegorie państw: **Korona Polska** (młodsza, jasnowłosa) i **Wielkie Księstwo Litewskie** (Litwa)\n3. **Trzymają się za ręce** - symbol jedności, sojuszu, unii\n4. **Pomnik prawdopodobnie znajduje się w Lublinie** (miejsce zawarcia unii)\n\n→ **Identyfikacja:** **monument unii lubelskiej** w Lublinie (postawiony w XIX w. lub odbudowany)\n\n## Sposób 3 - łączenie obu źródeł\n\n| Element identyfikujący | Źródło 1 (tekst) | Źródło 2 (pomnik) |\n| Wskazanie na Polskę | TAK (Korona, król) | TAK (jedna z postaci) |\n| Wskazanie na Litwę | TAK (Litwini, województwa) | TAK (druga postać) |\n| Symbol jedności | TAK (\"przystąpienie do unii\") | TAK (trzymanie się za ręce) |\n| Data 1569 | NIE (chronologia w domyśle) | TAK (MDLXIX) |\n| Wzmianka o sejmie | TAK (\"wspólny sejm\") | NIE |\n\n→ **Wniosek:** oba źródła **wzajemnie się uzupełniają** - tekst daje kontekst polityczny i społeczny, pomnik **dosłownie potwierdza datę i symboliczną treść** unii. Razem jednoznacznie identyfikują unię lubelską 1569 r.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **poprawne rozstrzygnięcie (Tak)** ORAZ **uzasadnienie z odwołaniem do OBU źródeł**\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub niepełna (np. odwołanie tylko do jednego źródła)\n>\n> **Akceptowane uzasadnienie:**\n> - Źródło 1 zawiera informacje potrzebne do identyfikacji unii lubelskiej (wspólny sejm, przyłączenie województw, ruch egzekucyjny, opór możnowładztwa litewskiego)\n> - Źródło 2 zawiera **łaciński zapis daty 1569** + symbolikę personifikacji Korony i Litwy (godła obu państw)\n> - **Klucz wymaga odwołania do OBU źródeł** - sama analiza tekstu lub samego pomnika to 0 pkt.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Unia lubelska (1 lipca 1569 r.):**\n> Akt zjednoczenia Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego w **Rzeczpospolitą Obojga Narodów**. Rezultat długich negocjacji w Sejmie Lubelskim (rozpoczętym w styczniu 1569).\n>\n> **Geneza:**\n> - Polskę i Litwę łączyła unia personalna od **Krewa 1385** (małżeństwo Władysława Jagiełły z Jadwigą)\n> - Kolejne unie: **Wilno-Radom 1401, Horodło 1413, Krewa-Wilno 1499, Mielnik 1501**\n> - W XVI w. potrzeba mocniejszej unii ze względu na zagrożenie Rosji (Inflanty 1561) i wymarcie dynastii Jagiellonów (Zygmunt II August bezdzietny)\n>\n> **Postanowienia unii lubelskiej:**\n> - **Wspólny władca** - wybierany w Polsce, koronowany na króla Polski i wielkiego księcia Litwy\n> - **Wspólny sejm** - jednoizbowy (z udziałem litewskich posłów i senatorów)\n> - **Wspólna polityka zagraniczna** i obronna\n> - Odrębność: skarb, wojsko, urzędy, prawo (statut litewski 1588)\n> - **Inkorporacja do Korony:** Wołyń, Podlasie, Bracławszczyzna, Kijowszczyzna (przed unią - wymuszona przez króla)\n>\n> **Ostatni Jagiellon i unia:**\n> Zygmunt II August (1548-1572) - zmarł trzy lata po unii. Jego śmierć rozpoczęła okres wolnej elekcji (1573 r. Henryk Walezy).\n>\n> **Pomnik unii lubelskiej w Lublinie:** ufundowany w 1826 r., niszczony i odbudowywany. Stoi obok Zamku Lubelskiego - symbol pamięci o I RP.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - pomylenie unii **lubelskiej (1569)** z unią **w Krewie (1385)**. Cechy odróżniające:\n> - **Krewo 1385** = unia personalna (jeden władca, ale dwa odrębne państwa)\n> - **Lubelska 1569** = unia realna (wspólny sejm, wspólna polityka, jedno państwo z dwoma członami)\n>\n> Data MDLXIX = 1569 jednoznacznie wskazuje na lubelską.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - odpowiedź NIE z argumentem \"tekst krytykuje unię, a pomnik ją gloryfikuje, więc to inne wydarzenia\". To **błędna interpretacja** - różnica jest tylko w **tonie oceny** tej samej unii (autor tekstu wskazuje na koszty, pomnik upamiętnia symbolicznie).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Akceptowalne odwołania do tekstu: \"wspólny sejm\" / \"opór litewskiego możnowładztwa\" / \"przyłączenie województw\" / \"reformy egzekucyjne\". Nie wystarczy ogólne \"tekst opisuje sytuację Polski w XVI w.\"","image":"img/historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10. (0-1)
Źródło 1. Fragment opracowania historycznego
Unia bowiem wzmocniła pozycję możnowładców i utrudniła przeprowadzenie dalszych
reform, bo Litwini byli im zdecydowanie przeciwni. Wspólny sejm stał się ciałem mniej
zwartym i trudniejszym do pokierowania, a także bardziej podatnym na intrygi i wpływy
magnackie. […] Można żałować, że energii, którą włożono w dzieło unii, nie zużytkowano
na przeprowadzenie dalszych reform egzekucyjnych. Unia zepchnęła owe problemy na
później, z wielką szkodą dla polskich interesów. Trzeba […] stwierdzić, że przez pozyskanie
sporej części szlachty litewskiej, zdecydowany nacisk ze strony króla, a zwłaszcza odłączenie
kilku województw, wymuszono na Litwie przystąpienie do unii.
S. Cynarski, […], Wrocław 1988, s. 117-118.
Źródło 2. Fotografia pomnika [fragmenty]
www.panoramio.com
Rozstrzygnij, czy pomnik i tekst odnoszą się do tego samego wydarzenia. Odpowiedź
uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 10. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła
do wyjaśnienia problemu historycznego
[…].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji […].
III. Dzieje nowożytne.

\n
  1. Rzeczpospolita w okresie renesansu
\n

i demokracji szlacheckiej.
Zdający:

\n
  1. opisuje i wyjaśnia funkcjonowanie
\n

najważniejszych instytucji życia politycznego
w XVI-wiecznej Polsce […];

\n
  1. ocenia polską specyfikę w zakresie
\n

rozwiązań ustrojowych […];
III etap edukacyjny

\n
  1. Polska i Litwa w okresie ostatnich
\n

Jagiellonów.
Zdający:

\n
  1. przedstawia okoliczności zawarcia unii
\n

realnej pomiędzy Polską a Litwą i jej główne
postanowienia […].
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie z odwołaniem do obu źródeł.
0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Rozstrzygnięcie: Tak
Przykładowe uzasadnienie:
Źródło 1. zawiera informacje potrzebne do identyfikacji unii lubelskiej, np. wspólny sejm,
przyłączenie kilku województw do Korony, ruch egzekucyjny, opór możnowładztwa
litewskiego wobec unii. Źródło 2. zawiera łaciński zapis daty - 1569 r., co w zestawieniu
z symboliką płaskorzeźby (personifikacje Korony i Litwy, godła obu państw) jednoznacznie
wskazuje na unię lubelską.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: TAK - pomnik i tekst odnoszą się do tego samego wydarzenia, czyli unii lubelskiej z 1569 r.

\n

Uzasadnienie:

\n\n

Obydwa źródła wskazują na unię lubelską (1 lipca 1569 r.) - akt zjednoczenia Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego w Rzeczpospolitą Obojga Narodów.

\n

Sposób 1 - analiza źródła 1 (tekst)

\n
"Unia bowiem wzmocniła pozycję możnowładców i utrudniła przeprowadzenie dalszych reform, bo Litwini byli im zdecydowanie przeciwni. Wspólny sejm stał się ciałem mniej zwartym i trudniejszym do pokierowania [ ]"

"przez pozyskanie sporej części szlachty litewskiej, zdecydowany nacisk ze strony króla, a zwłaszcza odłączenie kilku województw, wymuszono na Litwie przystąpienie do unii."
\n

→ Wskazówki w tekście:

\n
  1. "Wspólny sejm" - jeden z głównych skutków unii lubelskiej (poseł litewscy w sejmie warszawskim)
  2. "Możnowładcy litewscy zdecydowanie przeciwni" - magnaci litewscy (Radziwiłłowie, Chodkiewiczowie, Pacowie) bali się utraty wpływów na rzecz szlachty
  3. "Reformy egzekucyjne" - ruch egzekucyjny (egzekucja praw, egzekucja dóbr) - XVI-wieczny program reform szlacheckich
  4. "Odłączenie kilku województw" - przed unią (1569) Zygmunt August zarządził inkorporację do Korony Wołynia, Podlasia, Bracławszczyzny i Kijowszczyzny - co zmusiło Litwę do akceptacji unii
  5. "Nacisk ze strony króla" - Zygmunt II August aktywnie forsował unię
\n

→ Identyfikacja: unia lubelska 1569 r.

\n

Sposób 2 - analiza źródła 2 (pomnik)

\n

→ Elementy ikonograficzne:

\n
  1. Data MDLXIX = 1569 r. (rzymska): M=1000, D=500, L=50, X=10, IX=9 → 1569
  2. Dwie kobiety z koronami - alegorie państw: Korona Polska (młodsza, jasnowłosa) i Wielkie Księstwo Litewskie (Litwa)
  3. Trzymają się za ręce - symbol jedności, sojuszu, unii
  4. Pomnik prawdopodobnie znajduje się w Lublinie (miejsce zawarcia unii)
\n

→ Identyfikacja: monument unii lubelskiej w Lublinie (postawiony w XIX w. lub odbudowany)

\n

Sposób 3 - łączenie obu źródeł

\n

| Element identyfikujący | Źródło 1 (tekst) | Źródło 2 (pomnik) |
| Wskazanie na Polskę | TAK (Korona, król) | TAK (jedna z postaci) |
| Wskazanie na Litwę | TAK (Litwini, województwa) | TAK (druga postać) |
| Symbol jedności | TAK ("przystąpienie do unii") | TAK (trzymanie się za ręce) |
| Data 1569 | NIE (chronologia w domyśle) | TAK (MDLXIX) |
| Wzmianka o sejmie | TAK ("wspólny sejm") | NIE |

\n

→ Wniosek: oba źródła wzajemnie się uzupełniają - tekst daje kontekst polityczny i społeczny, pomnik dosłownie potwierdza datę i symboliczną treść unii. Razem jednoznacznie identyfikują unię lubelską 1569 r.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10, max 1 pkt):
- 1 pkt - za poprawne rozstrzygnięcie (Tak) ORAZ uzasadnienie z odwołaniem do OBU źródeł
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub niepełna (np. odwołanie tylko do jednego źródła)

Akceptowane uzasadnienie:
- Źródło 1 zawiera informacje potrzebne do identyfikacji unii lubelskiej (wspólny sejm, przyłączenie województw, ruch egzekucyjny, opór możnowładztwa litewskiego)
- Źródło 2 zawiera łaciński zapis daty 1569 + symbolikę personifikacji Korony i Litwy (godła obu państw)
- Klucz wymaga odwołania do OBU źródeł - sama analiza tekstu lub samego pomnika to 0 pkt.
\n

Reference historyczny

\n
📖 Unia lubelska (1 lipca 1569 r.):
Akt zjednoczenia Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego w Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Rezultat długich negocjacji w Sejmie Lubelskim (rozpoczętym w styczniu 1569).

Geneza:
- Polskę i Litwę łączyła unia personalna od Krewa 1385 (małżeństwo Władysława Jagiełły z Jadwigą)
- Kolejne unie: Wilno-Radom 1401, Horodło 1413, Krewa-Wilno 1499, Mielnik 1501
- W XVI w. potrzeba mocniejszej unii ze względu na zagrożenie Rosji (Inflanty 1561) i wymarcie dynastii Jagiellonów (Zygmunt II August bezdzietny)

Postanowienia unii lubelskiej:
- Wspólny władca - wybierany w Polsce, koronowany na króla Polski i wielkiego księcia Litwy
- Wspólny sejm - jednoizbowy (z udziałem litewskich posłów i senatorów)
- Wspólna polityka zagraniczna i obronna
- Odrębność: skarb, wojsko, urzędy, prawo (statut litewski 1588)
- Inkorporacja do Korony: Wołyń, Podlasie, Bracławszczyzna, Kijowszczyzna (przed unią - wymuszona przez króla)

Ostatni Jagiellon i unia:
Zygmunt II August (1548-1572) - zmarł trzy lata po unii. Jego śmierć rozpoczęła okres wolnej elekcji (1573 r. Henryk Walezy).

Pomnik unii lubelskiej w Lublinie: ufundowany w 1826 r., niszczony i odbudowywany. Stoi obok Zamku Lubelskiego - symbol pamięci o I RP.
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - pomylenie unii lubelskiej (1569) z unią w Krewie (1385). Cechy odróżniające:
- Krewo 1385 = unia personalna (jeden władca, ale dwa odrębne państwa)
- Lubelska 1569 = unia realna (wspólny sejm, wspólna polityka, jedno państwo z dwoma członami)

Data MDLXIX = 1569 jednoznacznie wskazuje na lubelską.
\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - odpowiedź NIE z argumentem "tekst krytykuje unię, a pomnik ją gloryfikuje, więc to inne wydarzenia". To błędna interpretacja - różnica jest tylko w tonie oceny tej samej unii (autor tekstu wskazuje na koszty, pomnik upamiętnia symbolicznie).
\n
⚠️ Uwaga: Akceptowalne odwołania do tekstu: "wspólny sejm" / "opór litewskiego możnowładztwa" / "przyłączenie województw" / "reformy egzekucyjne". Nie wystarczy ogólne "tekst opisuje sytuację Polski w XVI w."
"}]}