{"id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-1)\nFragment opracowania historycznego\n[P]o zwolnieniu z więzienia […] zdecydował się pożegnać cara Pawła I i podziękować mu za\nobdarzenie wolnością ok. 12000 Polaków. Bóle uniemożliwiły mu chodzenie, wniesiono więc\nNaczelnika na krześle […], dzięki temu nie musiał klękać przed carem, aby ucałować zgodnie\nz ceremonią dłoń władcy. Jak się ubrał […] generał lejtnant wojska polskiego? Nałożył\nmundur generała armii amerykańskiej.\nNa podstawie: […] w oczach artystów i historyków, red. E. Biernacka, Warszawa 1995, s. 69.\nRozpoznaj postać (podaj imię i nazwisko), której dotyczy ten opis. Uzasadnij swoją\nodpowiedź, przywołując dwa argumenty.\nPostać:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła\ndo wyjaśnienia problemu historycznego\n[…].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; […] integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIII. Dzieje nowożytne.\n6. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy\noświeceniowe i rozbiory.\nZdający:\n2) charakteryzuje działania zmierzające do\nnaprawy Rzeczypospolitej i walkę zbrojną\no utrzymanie niepodległości w drugiej\npołowie XVIII w.;\n7) synchronizuje najważniejsze wydarzenia\nz dziejów Polski w XVIII w. z wydarzeniami\nw Europie i Stanach Zjednoczonych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie imienia i nazwiska oraz uzasadnienie z przywołaniem dwóch argumentów.\n0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nPostać: Tadeusz Kościuszko\nPrzykładowe uzasadnienie:\n• jest nazwany w tekście Naczelnikiem;\n• tekst zawiera informację o tym, że jest generałem polskim;\n• tekst informuje, że był generałem amerykańskim [brał udział w walkach o niepodległość\nStanów Zjednoczonych Ameryki Północnej].","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Postać:** Tadeusz Kościuszko (1746-1817)\n\n**Uzasadnienie (dwa argumenty):**\n1. **Tytuł „Naczelnik\"** - Kościuszko był Naczelnikiem Powstania Kościuszkowskiego (Insurekcji) 1794 r. Tytuł ten stał się jego niemal-imieniem własnym w polskiej tradycji.\n2. **Mundur generała amerykańskiego** - Kościuszko walczył w armii amerykańskiej podczas wojny o niepodległość USA (1776-1783) jako inżynier wojskowy (Saratoga 1777, fortyfikacje West Point). Otrzymał stopień **generała brygady** armii kontynentalnej i obywatelstwo USA.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu\n\n> „[P]o zwolnieniu z więzienia [ ] zdecydował się pożegnać cara Pawła I i podziękować mu za obdarzenie wolnością ok. 12000 Polaków. [ ] **Naczelnika** [ ] **generał lejtnant wojska polskiego** [ ] Nałożył mundur **generała armii amerykańskiej**.\"\n\n→ **Wskazówki:**\n1. **„Cara Pawła I\"** - Paweł I Romanow (1796-1801)\n2. **„Zwolnienie z więzienia\"** - uwolnienie po upadku insurekcji 1794, po śmierci Katarzyny II (1796), Paweł I uwolnił 12 000 Polaków\n3. **„Naczelnik\"** - kanoniczny tytuł Kościuszki\n4. **„Generał lejtnant wojska polskiego\"** - stopień Kościuszki w wojsku Rzeczypospolitej\n5. **„Mundur generała armii amerykańskiej\"** - symboliczny gest niezależności (nie ukłonił się carowi w mundurze polskim)\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczny\n\n📖 **Reference - Tadeusz Kościuszko (1746-1817):**\n> - Studia w Szkole Rycerskiej, potem we Francji (inżynieria)\n> - **1776-1783** - wojna o niepodległość USA: inżynier wojskowy, fortyfikacje Saratoga (1777), West Point\n> - Po wojnie: **generał brygady armii USA**, obywatelstwo amerykańskie\n> - **1789-1792** - generał polski, fortyfikacje Ukrainy, bitwa pod Dubienką (1792, II rozbiór)\n> - **24 III 1794** - przysięga na Rynku Krakowskim, **Naczelnik Insurekcji**\n> - **4 IV 1794** - bitwa pod **Racławicami** (zwycięstwo, kosynierzy)\n> - **10 X 1794** - bitwa pod **Maciejowicami** (klęska, rana, niewola)\n> - 1794-1796 - niewola w **Twierdzy Pietropawłowskiej** w Petersburgu\n> - **1796** - Paweł I uwalnia Kościuszkę po śmierci Katarzyny II\n> - 1796-1798 - emigracja do USA, później Francja\n> - 1815 - odmowa współpracy z Aleksandrem I (Królestwo Polskie)\n> - 15 X 1817 - śmierć w Solurze (Szwajcaria), pochowany na Wawelu (1818)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 13, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - imię i nazwisko (Tadeusz Kościuszko) + DWA argumenty z tekstu\n> - **0 pkt** - błędna postać LUB brak argumentów\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Naczelnik\" + „generał armii amerykańskiej\" = JEDNOZNACZNE wskazówki na Kościuszkę. Inni Polacy walczący w USA (Pułaski) NIE byli „Naczelnikami\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mundur amerykański był celowym GESTEM POLITYCZNYM - Kościuszko nie chciał kłaniać się carowi w polskim mundurze (uznanie podporządkowania), a w amerykańskim podkreślał swój status obywatela wolnej republiki.","image":"img/historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13. (0-1)
Fragment opracowania historycznego
[P]o zwolnieniu z więzienia […] zdecydował się pożegnać cara Pawła I i podziękować mu za
obdarzenie wolnością ok. 12000 Polaków. Bóle uniemożliwiły mu chodzenie, wniesiono więc
Naczelnika na krześle […], dzięki temu nie musiał klękać przed carem, aby ucałować zgodnie
z ceremonią dłoń władcy. Jak się ubrał […] generał lejtnant wojska polskiego? Nałożył
mundur generała armii amerykańskiej.
Na podstawie: […] w oczach artystów i historyków, red. E. Biernacka, Warszawa 1995, s. 69.
Rozpoznaj postać (podaj imię i nazwisko), której dotyczy ten opis. Uzasadnij swoją
odpowiedź, przywołując dwa argumenty.
Postać:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 13. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła
do wyjaśnienia problemu historycznego
[…].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu […] problemowym; dostrzega
problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; […] integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
III. Dzieje nowożytne.

\n
  1. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy
\n

oświeceniowe i rozbiory.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje działania zmierzające do
\n

naprawy Rzeczypospolitej i walkę zbrojną
o utrzymanie niepodległości w drugiej
połowie XVIII w.;

\n
  1. synchronizuje najważniejsze wydarzenia
\n

z dziejów Polski w XVIII w. z wydarzeniami
w Europie i Stanach Zjednoczonych.
Schemat punktowania
1 p. - za podanie imienia i nazwiska oraz uzasadnienie z przywołaniem dwóch argumentów.
0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Postać: Tadeusz Kościuszko
Przykładowe uzasadnienie:
• jest nazwany w tekście Naczelnikiem;
• tekst zawiera informację o tym, że jest generałem polskim;
• tekst informuje, że był generałem amerykańskim [brał udział w walkach o niepodległość
Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej].

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Postać: Tadeusz Kościuszko (1746-1817)

\n

Uzasadnienie (dwa argumenty):

\n
  1. Tytuł „Naczelnik" - Kościuszko był Naczelnikiem Powstania Kościuszkowskiego (Insurekcji) 1794 r. Tytuł ten stał się jego niemal-imieniem własnym w polskiej tradycji.
  2. Mundur generała amerykańskiego - Kościuszko walczył w armii amerykańskiej podczas wojny o niepodległość USA (1776-1783) jako inżynier wojskowy (Saratoga 1777, fortyfikacje West Point). Otrzymał stopień generała brygady armii kontynentalnej i obywatelstwo USA.
\n

Sposób 1 - analiza tekstu

\n
„[P]o zwolnieniu z więzienia [ ] zdecydował się pożegnać cara Pawła I i podziękować mu za obdarzenie wolnością ok. 12000 Polaków. [ ] Naczelnika [ ] generał lejtnant wojska polskiego [ ] Nałożył mundur generała armii amerykańskiej."
\n

→ Wskazówki:

\n
  1. „Cara Pawła I" - Paweł I Romanow (1796-1801)
  2. „Zwolnienie z więzienia" - uwolnienie po upadku insurekcji 1794, po śmierci Katarzyny II (1796), Paweł I uwolnił 12 000 Polaków
  3. „Naczelnik" - kanoniczny tytuł Kościuszki
  4. „Generał lejtnant wojska polskiego" - stopień Kościuszki w wojsku Rzeczypospolitej
  5. „Mundur generała armii amerykańskiej" - symboliczny gest niezależności (nie ukłonił się carowi w mundurze polskim)
\n

Sposób 2 - kontekst historyczny

\n

📖 Reference - Tadeusz Kościuszko (1746-1817):

\n
- Studia w Szkole Rycerskiej, potem we Francji (inżynieria)
- 1776-1783 - wojna o niepodległość USA: inżynier wojskowy, fortyfikacje Saratoga (1777), West Point
- Po wojnie: generał brygady armii USA, obywatelstwo amerykańskie
- 1789-1792 - generał polski, fortyfikacje Ukrainy, bitwa pod Dubienką (1792, II rozbiór)
- 24 III 1794 - przysięga na Rynku Krakowskim, Naczelnik Insurekcji
- 4 IV 1794 - bitwa pod Racławicami (zwycięstwo, kosynierzy)
- 10 X 1794 - bitwa pod Maciejowicami (klęska, rana, niewola)
- 1794-1796 - niewola w Twierdzy Pietropawłowskiej w Petersburgu
- 1796 - Paweł I uwalnia Kościuszkę po śmierci Katarzyny II
- 1796-1798 - emigracja do USA, później Francja
- 1815 - odmowa współpracy z Aleksandrem I (Królestwo Polskie)
- 15 X 1817 - śmierć w Solurze (Szwajcaria), pochowany na Wawelu (1818)
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 13, max 1 pkt):
- 1 pkt - imię i nazwisko (Tadeusz Kościuszko) + DWA argumenty z tekstu
- 0 pkt - błędna postać LUB brak argumentów
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: „Naczelnik" + „generał armii amerykańskiej" = JEDNOZNACZNE wskazówki na Kościuszkę. Inni Polacy walczący w USA (Pułaski) NIE byli „Naczelnikami".
\n
⚠️ Uwaga: Mundur amerykański był celowym GESTEM POLITYCZNYM - Kościuszko nie chciał kłaniać się carowi w polskim mundurze (uznanie podporządkowania), a w amerykańskim podkreślał swój status obywatela wolnej republiki.
"}]}