Zadanie 15.1. (0-1)
Na podstawie źródła i własnej wiedzy oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P,
jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.
1.
Zacytowany ukaz carski zwalniał chłopów od ponoszenia kosztów
uwłaszczenia.
P
F
2.
Dotychczasowi właściciele nie otrzymali żadnego odszkodowania
za ziemię przekazaną chłopom.
P
F
3.
Ukaz carski zabraniał chłopom przejmowania inwentarza wraz
z ziemią.
P
F
Zadanie 15.1. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
IV. Wiek XIX.
niewoli narodowej.
Zdający:
metody polityki zaborców wobec
społeczeństwa polskiego w okresie niewoli
narodowej;
powstań narodowych.
Schemat punktowania
1 p. - za wszystkie trzy prawidłowe odpowiedzi.
0 p. - za odpowiedź niepełną, błędną albo za brak odpowiedzi.
Poprawne odpowiedzi
1 - P
2 - F
3 - F
| Zdanie | Ocena | Uzasadnienie |
| 1. Zacytowany ukaz carski zwalniał chłopów od ponoszenia kosztów uwłaszczenia. | P | Art. 3 - odszkodowanie dla dziedziców wypłaca RZĄD, nie chłopi |
| 2. Dotychczasowi właściciele nie otrzymali żadnego odszkodowania za ziemię przekazaną chłopom. | F | Art. 3 mówi DOSŁOWNIE: "Dziedzice [ ] otrzymują od rządu wynagrodzenie za zniesione powinności włościańskie" |
| 3. Ukaz carski zabraniał chłopom przejmowania inwentarza wraz z ziemią. | F | Art. 4 wyraźnie nakazuje przeciwieństwo - inwentarz PRZECHODZI na własność chłopa razem z ziemią |
Ukaz precyzuje, kto pokrywa koszty uwłaszczenia. Klucz znajduje się w Artykule 3:
\n"Dziedzice dóbr prywatnych, instytutowych i najmiłościwiej rozdarowanych [ ] otrzymują od rządu wynagrodzenie za zniesione powinności włościańskie."\n
→ Wynagrodzenie wypłaca RZĄD, nie chłopi. Chłopi w Artykule 2 są zobowiązani jedynie do wnoszenia "podatku gruntowego" (czyli normalnego podatku od ziemi, jak każdy właściciel), ale NIE są obciążani kosztami wykupu ziemi.
\nTo znacząca różnica w porównaniu z uwłaszczeniem chłopów w Galicji 1848 lub w zaborze pruskim (gdzie chłopi musieli wykupywać ziemię od panów lub spłacać długi przez dziesięciolecia). W Królestwie Polskim rząd carski wziął koszty na siebie - z motywów politycznych (zob. zad. 15.2).
\nZdanie twierdzi: "właściciele nie otrzymali ŻADNEGO odszkodowania". To wprost zaprzeczone przez Artykuł 3:
\n"Dziedzice [ ] otrzymują od rządu wynagrodzenie za zniesione powinności włościańskie."\n
→ Odszkodowanie BYŁO wypłacone - nie kosztem chłopów, lecz z budżetu rosyjskiego. Zdanie jest więc fałszywe.
\nZdanie twierdzi: "ukaz ZABRANIAŁ przejmowania inwentarza". To wprost zaprzeczone przez Artykuł 4:
\n"Razem z gruntem przez każdego włościanina nabytym przechodzą na własność jego zupełną wszelkie znajdujące się na tym gruncie mieszkalne i gospodarskie budowle, a zarazem inwentarz gruntowy, jako to: bydło, robocze narzędzia, zasiewy."\n
→ Inwentarz (bydło, narzędzia, zasiewy) PRZECHODZI razem z ziemią na własność chłopa. Zdanie odwraca treść Artykułu 4 - jest fałszywe.
\nUkaz uwłaszczeniowy z 2 marca 1864 był najkorzystniejszym dla chłopów uwłaszczeniem na ziemiach polskich spośród trzech zaborów. Powód: cele polityczne (zob. zad. 15.2 - odciągnięcie chłopów od powstania styczniowego). Aleksander II zaoferował chłopom:
\nDla porównania:
\nKrólestwo Polskie 1864 = wyjątek na korzyść chłopów, motywowany politycznie.
\n📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 15.1, max 1 pkt):\n
- 1 pkt - za WSZYSTKIE TRZY prawidłowe odpowiedzi (1-P, 2-F, 3-F)
- 0 pkt - za nawet jedną błędną odpowiedź
KRYTYCZNE: klucz jest "wszystko albo nic" - wystarczy jeden błąd by stracić cały punkt.
📖 Ukaz uwłaszczeniowy w Królestwie Polskim (2 marca 1864):\n
Akt prawny cara Aleksandra II Romanowa, ogłoszony w trakcie powstania styczniowego (1863-1864) w celu odciągnięcia chłopów od powstania. Najszczodrzejsze uwłaszczenie na ziemiach polskich:
- Chłopi otrzymali ziemię w bezpłatnej własności (z budynkami i inwentarzem)
- Zwolnieni z pańszczyzny i czynszów
- Dziedzice otrzymali odszkodowanie z carskiej kasy (nie z kieszeni chłopów)
Skutek polityczny: sukces taktyczny Rosji - chłopi w większości nie wsparli powstania, postrzegając cara jako dobroczyńcę vs. szlachtę-buntowników.
Wykonawcą reformy był Nikołaj Milutin (komisarz ds. Królestwa) wraz z Jurijem Samarinem i Władimirem Czerkasskim - celem była rusyfikacja, podzielenie społeczeństwa polskiego (chłopi vs szlachta), osłabienie szlacheckiej elity politycznej.
Następstwa długoterminowe: ukaz unicestwił rolę polskiej szlachty jako klasy dominującej, ale jednocześnie uniemożliwił sojusz szlachty z chłopami w przyszłych ruchach narodowych. To paradoks: społecznie korzystny, politycznie destrukcyjny dla narodu.
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - pomylenie zdania 1 (P) ze zdaniem 2 (F). Oba dotyczą kosztów uwłaszczenia, ale z innej perspektywy: (1) chłopi NIE płacą = P; (2) właściciele NIC nie dostali = F (dostają od rządu). Czytaj UWAŻNIE Artykuł 3 - "otrzymują od rządu wynagrodzenie".\n
⚠️ Uwaga: Mylenie uwłaszczenia w Królestwie Polskim 1864 z uwłaszczeniem w Rosji 1861. Rosyjskie 1861 było MNIEJ korzystne (chłopi musieli wykupywać ziemię); polskie 1864 było SZCZODRE (bezpłatnie, z odszkodowaniem dla dziedziców z budżetu carskiego).\n
⚠️ Uwaga: Klucz jest binarny - 1 błąd = 0 pkt. Sprawdzaj każde zdanie WIERSZ PO WIERSZU z ukazem, nie polegaj na pamięci."}]}