{"id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"20","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-1)\nHistoryjka obrazkowa Gdańsk zamieszczona w niemieckim satyrycznym tygodniku\n„Kladderadatsch” [fragment]\nWieża Kościoła Mariackiego w Gdańsku\nNapis na książce: Vӧlkerbund - Liga Narodów.\nNa podstawie: T. Szarota, Gdańsk w karykaturze niemieckiej (1919-1939),\n„Mazowieckie Studia Humanistyczne” 1999, nr 2, s. 47.\nInterpretując elementy graficzne, wyjaśnij ukazaną na ilustracjach zmianę statusu\nGdańska. W odpowiedzi odwołaj się do wydarzeń historycznych.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n19.\n20.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\n1914\n1919\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła\ndo wyjaśnienia problemu historycznego;\ndostrzega wielość perspektyw badawczych\noraz wielorakie interpretacje historii i ich\nprzyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego […].\nV. Wiek XX.\n1. I wojna światowa i rewolucje w Rosji.\nZdający:\n4) opisuje zmiany na mapie Europy i świata\npo I wojnie światowej.\npoziom podstawowy\n1. Europa i świat po I wojnie światowej.\nZdający:\n1) opisuje następstwa wojny […];\n2) wyjaśnia cele powołania i charakter Ligi\nNarodów;\n3) wyjaśnia politykę mocarstw wobec\nNiemiec po zakończeniu I wojny światowej.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź z odwołaniem do wydarzeń historycznych.\n0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nGdańsk w 1914 roku należał do Niemiec (symbolizuje to czarny orzeł) a w 1919 roku, na skutek\nI wojny światowej i postanowień traktatu wersalskiego, stał się Wolnym Miastem pod\nzarządem Ligi Narodów (symbolizuje to urzędnik z książką podpisaną Liga Narodów, który\nprzepędza paragrafem czarnego orła).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nIlustracje ukazują zmianę statusu Gdańska między 1914 a 1919 r. W 1914 r. miasto było częścią **Cesarstwa Niemieckiego** (symbolizuje to **czarny orzeł niemiecki** zasiadający na szczycie wieży Kościoła Mariackiego). W 1919 r., na mocy postanowień **traktatu wersalskiego** kończącego I wojnę światową, Gdańsk został **Wolnym Miastem (Freie Stadt Danzig) pod zarządem Ligi Narodów** - co na karykaturze symbolizuje **urzędnik w cylindrze z księgą podpisaną \"Völkerbund\" (Liga Narodów)**, który zrzuca / przepędza czarnego orła niemieckiego z wieży miasta.\n\n## Sposób 1 - analiza ikonograficzna karykatury\n\n**Lewy obraz (1914):**\n- **Wieża Kościoła Mariackiego w Gdańsku** - najwyższa świątynia gotycka miasta, symbol tożsamości Gdańska\n- **Czarny orzeł** na szczycie wieży - herb Cesarstwa Niemieckiego (II Rzeszy), symbol panowania Hohenzollernów\n- → Wymowa: Gdańsk jest **częścią Niemiec**, miasto należy do Cesarstwa Niemieckiego\n\n**Prawy obraz (1919):**\n- Ten sam Kościół Mariacki, ale orzeł niemiecki **zostaje strącony / przepędzony**\n- Postać urzędnika **w cylindrze** (symbol \"obcego\" zachodniego polityka)\n- **Książka z napisem \"Völkerbund\"** = **Liga Narodów** (organizacja międzynarodowa powołana w 1919 r.)\n- → Wymowa: Gdańsk **przestaje być niemiecki**, przechodzi pod kontrolę Ligi Narodów\n\n**Krytyczna interpretacja niemieckiego tygodnika \"Kladderadatsch\":**\nKarykatura ma **wymowę antywersalską** - odzwierciedla powszechne w Niemczech weimarskich poczucie krzywdy i niesprawiedliwości traktatu wersalskiego. Liga Narodów ukazana jest negatywnie - jako sztywny biurokrata \"odbierający\" niemieckie miasto.\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczny (traktat wersalski i status Gdańska)\n\n**I wojna światowa 1914-1918** - Niemcy są jednym z państw centralnych, w wojnie ponoszą klęskę.\n\n**Traktat wersalski (28 czerwca 1919):**\n- Niemcy tracą ok. 13% terytorium\n- **Pomorze Gdańskie** (z dostępem do morza) przyznane Polsce - \"polski korytarz\"\n- **Gdańsk** (z niemiecką większością ludnościową) NIE został włączony do Polski, ale uczyniono z niego **Wolne Miasto Gdańsk** (Freie Stadt Danzig) pod zarządem **Ligi Narodów**\n\n**Status Wolnego Miasta Gdańsk (1920-1939):**\n- Własna konstytucja, parlament (Volkstag), rząd (Senat)\n- **Wysoki Komisarz Ligi Narodów** - sprawował nadzór\n- **Polska** miała prawo do: użytkowania portu, prowadzenia poczty na terenie Gdańska, reprezentowania Gdańska na arenie międzynarodowej (Komisariat Generalny RP w Gdańsku)\n- **Wojny celne** Polska-Gdańsk → budowa portu w **Gdyni** (1922-1939, druga inwestycja po Centralnym Okręgu Przemysłowym)\n\n**1939 - koniec Wolnego Miasta:**\n- 1 września 1939: bombardowanie Westerplatte → początek II wojny światowej\n- Hitler proklamował przyłączenie Gdańska do III Rzeszy\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 20, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawną odpowiedź **z odwołaniem do wydarzeń historycznych**\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną lub bez odwołania historycznego\n>\n> **Co MUSI być w odpowiedzi:**\n> 1. **Status Gdańska w 1914** - należał do Niemiec (czarny orzeł niemiecki)\n> 2. **Status Gdańska w 1919** - stał się **Wolnym Miastem pod zarządem Ligi Narodów**\n> 3. **Odwołanie do wydarzenia historycznego** - I wojna światowa + **traktat wersalski 1919**\n> 4. **Interpretacja symbolu Ligi Narodów** - urzędnik z księgą \"Völkerbund\"\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Wolne Miasto Gdańsk 1920-1939:**\n>\n> **Geneza:** Traktat wersalski (28.06.1919) postanowił, że Gdańsk z niemiecką większością ludnościową (97% mieszkańców mówiło po niemiecku w 1919 r.) NIE zostanie włączony do Polski, ale uzyska status **Wolnego Miasta** pod zarządem **Ligi Narodów**. Konwencja paryska z 9.11.1920 i konwencja warszawska z 24.10.1921 regulowały stosunki polsko-gdańskie.\n>\n> **Władze Wolnego Miasta:**\n> - **Volkstag** - parlament Gdańska (od 1920)\n> - **Senat** - rząd (przewodniczący - odpowiednik premiera)\n> - **Wysoki Komisarz Ligi Narodów** - międzynarodowy nadzorca\n>\n> **Polskie interesy w Gdańsku:**\n> - **Komisariat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Gdańsku**\n> - Wolne Miasto reprezentowane na arenie międzynarodowej przez Polskę\n> - Polska kontrolowała koleje na terytorium Wolnego Miasta\n>\n> **Konflikty polsko-gdańskie:**\n> - Wojny celne lat 20. → decyzja Polski o budowie **Gdyni** (nowy port narodowy)\n> - Lata 30. - narastający wpływ NSDAP w Gdańsku (po 1933 r.)\n> - 1939 - kryzys (gdańscy naziści żądali przyłączenia do III Rzeszy)\n>\n> **Koniec Wolnego Miasta:**\n> 1 września 1939 r. - niemiecki pancernik *Schleswig-Holstein* bombarduje polską składnicę tranzytową na Westerplatte. Hitler proklamuje włączenie Gdańska do Rzeszy. Wolne Miasto przestaje istnieć.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - pisanie, że \"po 1919 Gdańsk został włączony do Polski\". To NIEPRAWDA! Gdańsk został **Wolnym Miastem pod zarządem Ligi Narodów**, NIE polskim. Polska miała tylko prawa gospodarcze i reprezentacyjne, ale **nie sprawowała pełnej suwerenności** nad Gdańskiem.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga **odwołania do wydarzeń historycznych** - sama interpretacja obrazka (\"orzeł zniknął\") bez wskazania traktatu wersalskiego lub I wojny światowej daje 0 pkt.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Karykatura pochodzi z **niemieckiego** tygodnika satyrycznego - ma wymowę **antywersalską** (Niemcy przedstawieni jako pokrzywdzeni). To typowa karykatura okresu Republiki Weimarskiej, krytykująca traktat wersalski jako *\"Diktatfrieden\"* (pokój podyktowany).","image":"img/historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 20. (0-1)
Historyjka obrazkowa Gdańsk zamieszczona w niemieckim satyrycznym tygodniku
„Kladderadatsch” [fragment]
Wieża Kościoła Mariackiego w Gdańsku
Napis na książce: Vӧlkerbund - Liga Narodów.
Na podstawie: T. Szarota, Gdańsk w karykaturze niemieckiej (1919-1939),
„Mazowieckie Studia Humanistyczne” 1999, nr 2, s. 47.
Interpretując elementy graficzne, wyjaśnij ukazaną na ilustracjach zmianę statusu
Gdańska. W odpowiedzi odwołaj się do wydarzeń historycznych.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
19.
20.
Maks. liczba pkt
1
1
Uzyskana liczba pkt
1914
1919
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 20. (0-2)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła
do wyjaśnienia problemu historycznego;
dostrzega wielość perspektyw badawczych
oraz wielorakie interpretacje historii i ich
przyczyny.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu […] problemowym; dostrzega
problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego […].
V. Wiek XX.

\n
  1. I wojna światowa i rewolucje w Rosji.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje zmiany na mapie Europy i świata
\n

po I wojnie światowej.
poziom podstawowy

\n
  1. Europa i świat po I wojnie światowej.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje następstwa wojny […];
  2. wyjaśnia cele powołania i charakter Ligi
\n

Narodów;

\n
  1. wyjaśnia politykę mocarstw wobec
\n

Niemiec po zakończeniu I wojny światowej.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną odpowiedź z odwołaniem do wydarzeń historycznych.
0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Gdańsk w 1914 roku należał do Niemiec (symbolizuje to czarny orzeł) a w 1919 roku, na skutek
I wojny światowej i postanowień traktatu wersalskiego, stał się Wolnym Miastem pod
zarządem Ligi Narodów (symbolizuje to urzędnik z książką podpisaną Liga Narodów, który
przepędza paragrafem czarnego orła).

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Ilustracje ukazują zmianę statusu Gdańska między 1914 a 1919 r. W 1914 r. miasto było częścią Cesarstwa Niemieckiego (symbolizuje to czarny orzeł niemiecki zasiadający na szczycie wieży Kościoła Mariackiego). W 1919 r., na mocy postanowień traktatu wersalskiego kończącego I wojnę światową, Gdańsk został Wolnym Miastem (Freie Stadt Danzig) pod zarządem Ligi Narodów - co na karykaturze symbolizuje urzędnik w cylindrze z księgą podpisaną "Völkerbund" (Liga Narodów), który zrzuca / przepędza czarnego orła niemieckiego z wieży miasta.

\n

Sposób 1 - analiza ikonograficzna karykatury

\n

Lewy obraz (1914):

\n\n

Prawy obraz (1919):

\n\n

Krytyczna interpretacja niemieckiego tygodnika "Kladderadatsch":
Karykatura ma wymowę antywersalską - odzwierciedla powszechne w Niemczech weimarskich poczucie krzywdy i niesprawiedliwości traktatu wersalskiego. Liga Narodów ukazana jest negatywnie - jako sztywny biurokrata "odbierający" niemieckie miasto.

\n

Sposób 2 - kontekst historyczny (traktat wersalski i status Gdańska)

\n

I wojna światowa 1914-1918 - Niemcy są jednym z państw centralnych, w wojnie ponoszą klęskę.

\n

Traktat wersalski (28 czerwca 1919):

\n\n

Status Wolnego Miasta Gdańsk (1920-1939):

\n\n

1939 - koniec Wolnego Miasta:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 20, max 1 pkt):
- 1 pkt - za poprawną odpowiedź z odwołaniem do wydarzeń historycznych
- 0 pkt - za odpowiedź błędną lub bez odwołania historycznego

Co MUSI być w odpowiedzi:
1. Status Gdańska w 1914 - należał do Niemiec (czarny orzeł niemiecki)
2. Status Gdańska w 1919 - stał się Wolnym Miastem pod zarządem Ligi Narodów
3. Odwołanie do wydarzenia historycznego - I wojna światowa + traktat wersalski 1919
4. Interpretacja symbolu Ligi Narodów - urzędnik z księgą "Völkerbund"
\n

Reference historyczny

\n
📖 Wolne Miasto Gdańsk 1920-1939:

Geneza: Traktat wersalski (28.06.1919) postanowił, że Gdańsk z niemiecką większością ludnościową (97% mieszkańców mówiło po niemiecku w 1919 r.) NIE zostanie włączony do Polski, ale uzyska status Wolnego Miasta pod zarządem Ligi Narodów. Konwencja paryska z 9.11.1920 i konwencja warszawska z 24.10.1921 regulowały stosunki polsko-gdańskie.

Władze Wolnego Miasta:
- Volkstag - parlament Gdańska (od 1920)
- Senat - rząd (przewodniczący - odpowiednik premiera)
- Wysoki Komisarz Ligi Narodów - międzynarodowy nadzorca

Polskie interesy w Gdańsku:
- Komisariat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Gdańsku
- Wolne Miasto reprezentowane na arenie międzynarodowej przez Polskę
- Polska kontrolowała koleje na terytorium Wolnego Miasta

Konflikty polsko-gdańskie:
- Wojny celne lat 20. → decyzja Polski o budowie Gdyni (nowy port narodowy)
- Lata 30. - narastający wpływ NSDAP w Gdańsku (po 1933 r.)
- 1939 - kryzys (gdańscy naziści żądali przyłączenia do III Rzeszy)

Koniec Wolnego Miasta:
1 września 1939 r. - niemiecki pancernik Schleswig-Holstein bombarduje polską składnicę tranzytową na Westerplatte. Hitler proklamuje włączenie Gdańska do Rzeszy. Wolne Miasto przestaje istnieć.
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - pisanie, że "po 1919 Gdańsk został włączony do Polski". To NIEPRAWDA! Gdańsk został Wolnym Miastem pod zarządem Ligi Narodów, NIE polskim. Polska miała tylko prawa gospodarcze i reprezentacyjne, ale nie sprawowała pełnej suwerenności nad Gdańskiem.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga odwołania do wydarzeń historycznych - sama interpretacja obrazka ("orzeł zniknął") bez wskazania traktatu wersalskiego lub I wojny światowej daje 0 pkt.
\n
⚠️ Uwaga: Karykatura pochodzi z niemieckiego tygodnika satyrycznego - ma wymowę antywersalską (Niemcy przedstawieni jako pokrzywdzeni). To typowa karykatura okresu Republiki Weimarskiej, krytykująca traktat wersalski jako "Diktatfrieden" (pokój podyktowany).
"}]}