{"id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-2)\nMaja Berezowska, Dawniej - dziś, 1951 r.\nNa podstawie: Smaczki i zapachy PRLu. Karykatura z lat 1944-1989. Katalog wystawy,\nWarszawa 2008, s. 100-101.\nWyjaśnij, odwołując się do źródła i własnej wiedzy, na czym polegała wizja emancypacji\nkobiet propagowana przez komunistów, i podaj ekonomiczną przyczynę tego zjawiska\nspołecznego.\nWyjaśnienie:\nPrzyczyna:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n23.1. 23.2.\n24.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy\nróżnymi dziedzinami życia społecznego\n[…].\nII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego.\nV. Wiek XX.\n19. Europa i świat w okresie rywalizacji\nZSRR i Stanów Zjednoczonych.\nZdający:\n1) opisuje demograficzne, społeczno-\n-gospodarcze i kulturowe skutki wojny.\n14. Polska w latach 1948-1956.\nZdający:\n2) charakteryzuje system […] społeczno-\ngospodarczy Polski w okresie stalinowskim.\npoziom podstawowy\n11. Polska w systemie komunistycznym.\nZdający:\n3) charakteryzuje realia życia gospodarczego\ni społecznego PRL-u.\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne wyjaśnienie i podanie przyczyny.\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie lub podanie przyczyny.\n0 p. - za odpowiedź niepełną, błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWyjaśnienie:\n• miała polegać na zrównaniu kobiet z mężczyznami zarówno w prawach;\n• zakładała aktywizację zawodową kobiet;\n• podejmowanie przez nich ról zarezerwowanych do tej pory dla mężczyzn.\nPrzyczyna:\n• brak rąk do pracy, wynikający z demograficznych strat wojennych;\n• brak rąk do pracy wynikający z forsownej industrializacji kraju (plan sześcioletni).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wyjaśnienie:** Komunistyczna wizja emancypacji kobiet zakładała **zrównanie kobiet z mężczyznami w prawach i obowiązkach** poprzez **aktywizację zawodową kobiet** i podejmowanie przez nie zawodów dotychczas zarezerwowanych dla mężczyzn (praca fizyczna, robotnicze, techniczne). Karykatura zestawia tradycyjną rolę kobiety-gospodyni (\"Dawniej\" - w kuchni przy jajkach i robieniu na drutach) z nowym wzorcem propagandowym (\"Dziś\" - kobieta w spodniach roboczych pracuje na słupie elektrycznym/telegraficznym).\n\n**Przyczyna ekonomiczna:** **Brak rąk do pracy** wynikający z dwóch czynników:\n1. **Strat demograficznych II wojny światowej** (Polska straciła ok. 6 mln obywateli, w tym ok. 2 mln mężczyzn) - drastyczny deficyt męskiej siły roboczej\n2. **Forsownej industrializacji** PRL pod **Planem sześcioletnim (1950-1955)** - potrzeba pracowników do przemysłu ciężkiego, hutnictwa, kopalń, budownictwa (np. Nowa Huta, Stalowa Wola, FSO)\n\n## Sposób 1 - analiza karykatury\n\n**Lewa strona (\"Dawniej\"):**\n- **Starsza kobieta** w kuchni, siedzi przy stole\n- **Jajka i ziemniaki** na stole - symbole pracy domowej, gospodarstwa\n- **Robienie na drutach** - typowo \"kobieca\" czynność (przedwojenny / tradycyjny ideał)\n- **Wnętrze domowe** - sfera prywatna, rodzina\n\n→ Wymowa: kobieta przedwojenna jako **gospodyni domowa**, ograniczona do sfery prywatnej.\n\n**Prawa strona (\"Dziś\"):**\n- **Młoda kobieta** w **spodniach roboczych** (męski strój pracowniczy)\n- Wspina się na **słup elektryczny / telegraficzny** z **narzędziami**\n- **Sfera publiczna** - praca techniczna, na wysokości, dotychczas \"męska\"\n\n→ Wymowa: kobieta PRL jako **pracownik techniczny**, równa mężczyznom, aktywna zawodowo, w sferze publicznej.\n\n**Wymowa propagandowa karykatury:**\nKarykatura **Mai Berezowskiej** z 1951 r. to **propaganda państwowa PRL** wspierająca politykę \"emancypacji kobiet\". Władza komunistyczna chciała mobilizować kobiety do pracy zawodowej w przemyśle, hutnictwie, technice - co przedstawiano jako **postęp**, a tradycyjną rolę kobiet jako **zacofanie** sanacyjne.\n\n## Sposób 2 - komunistyczna ideologia emancypacji\n\n**Marksistowski fundament:**\n- Engels w pracy *Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa* (1884) - kobieta jako \"podwójnie uciskana\" (przez kapitał i patriarchat)\n- Konieczność \"wyzwolenia kobiet\" przez **wciągnięcie do pracy zarobkowej** (poza sferę domową)\n- ZSRR po rewolucji 1917 r. - wczesne prawo wyborcze dla kobiet (1917), liberalizacja rozwodu i aborcji (1920, później Stalin ją wycofał)\n\n**Wzorce propagandowe PRL:**\n- **\"Kobieta na traktorze\"** - symboliczny obraz kobiety-rolniczki w PGR-ze\n- **Kobiety w fabrykach** - szczególnie w przemyśle włókienniczym (Łódź), hutnictwie (sprzątaczki, dźwigniczki, suwniczyni - \"frezerki\")\n- **\"Kobieta na rusztowaniu\"** - budowy planu sześcioletniego\n- **\"Kobieta-pilot\"** - lotnictwo (Janina Lewandowska, choć poległa w Katyniu)\n- **\"Kobieta-traktorzystka\"** - popularny film, plakaty propagandowe\n\n**Prawa kobiet w PRL:**\n- Konstytucja PRL 1952 r. - formalne równouprawnienie\n- Liberalizacja aborcji 1956 (\"ustawa o przerywaniu ciąży\")\n- Płatny urlop macierzyński, żłobki, przedszkola dostępne dla pracujących matek\n- Limity przyjęć kobiet na studia techniczne (politechniki)\n\n**ALE także obciążenia:**\n- Kobiety \"podwójnie zapracowane\" - praca + dom (brak realnego odciążenia od prac domowych)\n- Niższe pensje (mimo formalnego równouprawnienia)\n- Wyższa śmiertelność związana z trudnymi warunkami pracy fizycznej\n\n## Sposób 3 - Plan sześcioletni i deficyt rąk do pracy\n\n**Plan sześcioletni 1950-1955** był **kluczowym kontekstem ekonomicznym** dla emancypacji kobiet w PRL:\n\n**Cele planu:**\n- Industrializacja kraju - budowa przemysłu ciężkiego (hutnictwo, górnictwo, energetyka)\n- Wzorzec sowiecki - \"pięciolatka\"\n- Hasło: **\"Plan 6-letni planem budowy fundamentów socjalizmu w Polsce\"**\n\n**Kluczowe inwestycje:**\n- **Nowa Huta** - kombinat hutniczy pod Krakowem (1949-1954)\n- **Stalowa Wola** - przemysł zbrojeniowy\n- **Bierutowice / Pałac Kultury i Nauki** - propagandowy symbol\n- **FSO Żerań** - produkcja samochodów (1950)\n- **Marek Hłasko** opisuje tę epokę w *Pierwszym kroku w chmurach*\n\n**Deficyt siły roboczej:**\n- Polska po II WŚ - straty ok. **6 mln obywateli** (1/5 ludności przedwojennej, w tym pełna eksterminacja Żydów)\n- Brak mężczyzn - wielu poległo, zaginęło, wyemigrowało\n- **Mobilizacja kobiet** = jedyne źródło rezerw siły roboczej\n- Tysiące kobiet wciągnięto do pracy w fabrykach, kopalniach, na budowach\n\n**Migracja wieś-miasto:**\n- Kolektywizacja rolnictwa (limited w Polsce, ale industrializacja \"wyciąga\" wieśniaków)\n- Kobiety wiejskie idą do pracy do miast - Łódź (włókiennictwo), Śląsk (przemysł)\n- **PGR-y** - Państwowe Gospodarstwa Rolne, gdzie kobiety prowadzą traktor, dojenie mechaniczne\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wyjaśnienie ORAZ podanie przyczyny\n> - **1 pkt** - TYLKO wyjaśnienie LUB TYLKO przyczyna\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna, błędna lub brak\n>\n> **Akceptowane wyjaśnienia (przykładowe):**\n> - Zrównanie kobiet z mężczyznami w prawach\n> - Aktywizacja zawodowa kobiet\n> - Podejmowanie przez kobiety ról / zawodów dotychczas zarezerwowanych dla mężczyzn (praca fizyczna, techniczna)\n> - Wyjście kobiet ze sfery domowej do publicznej\n>\n> **Akceptowane przyczyny (przykładowe):**\n> - **Brak rąk do pracy** spowodowany **stratami wojennymi** (demograficznymi)\n> - **Brak rąk do pracy** spowodowany **forsowną industrializacją** (Plan sześcioletni)\n> - Niedobór siły roboczej w przemyśle ciężkim\n>\n> **KRYTYCZNE:** odpowiedź MUSI zawierać element **ekonomiczny** (np. \"deficyt pracowników\", \"strat wojennych\", \"plan 6-letni\"). Sama informacja o \"równouprawnieniu\" lub \"ideologii komunistycznej\" bez aspektu ekonomicznego = 1 pkt.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Plan sześcioletni 1950-1955 (PRL):**\n>\n> **Geneza:** Po objęciu pełni władzy przez komunistów (sfałszowane wybory 1947, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza 1948), PRL wzorem ZSRR przystąpił do **forsownej industrializacji**. Plan trzyletni (1947-1949) - odbudowa po wojnie. Plan sześcioletni (1950-1955) - budowa **socjalistycznej gospodarki**.\n>\n> **Główne kierunki:**\n> 1. Przemysł ciężki - hutnictwo, górnictwo, energetyka, zbrojeniowy\n> 2. Mechanizacja rolnictwa\n> 3. Kolektywizacja (próby - Polska zatrzymała się na 23% w 1956 r.)\n> 4. Budownictwo socjalistyczne - m.in. **Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa**, Pałac Kultury i Nauki\n>\n> **Inwestycje symboliczne:**\n> - **Nowa Huta** (1949-1954) - kombinat metalurgiczny, miasto-laboratorium socjalizmu\n> - **Stalowa Wola** - Centralny Okręg Przemysłowy + przemysł zbrojeniowy\n> - **Świętochłowice** - kopalnie\n> - **Pałac Kultury i Nauki** (1952-1955) - dar Stalina dla Warszawy\n>\n> **Konsekwencje społeczne:**\n> - Masowa migracja wieś → miasto\n> - Trzy razy więcej studentów politechnik niż przed wojną\n> - Wciągnięcie kobiet do pracy zawodowej (emancypacja propagandowa)\n> - Niedobory żywnościowe i konsumpcyjne (wszystko \"na zaopatrzenie\")\n> - Stalinowski terror - UB, PPS, MO; aresztowania, procesy pokazowe (Pilecki 1948, Fieldorf 1953)\n>\n> **Kobiety w PRL:**\n> - Konstytucja PRL 1952 r., art. 66 - równouprawnienie\n> - 1956 - liberalizacja aborcji (ustawa o przerywaniu ciąży)\n> - Płatny urlop macierzyński, żłobki, przedszkola - system wspierający pracujące matki\n> - Mimo formalnego równouprawnienia: niższe pensje, podwójne obciążenie (praca + dom)\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - wskazanie **ideologii marksistowskiej** lub **wpływu ZSRR** jako przyczyny ekonomicznej. To NIE jest przyczyna ekonomiczna! Klucz wymaga konkretnego aspektu **gospodarczego** - \"brak siły roboczej\", \"deficyt pracowników\", \"plan sześcioletni\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o **dwuelementowości** zadania: 1) wyjaśnienie wizji emancypacji (CO komuniści propagowali) + 2) przyczyna ekonomiczna (DLACZEGO to robili). Pominięcie jednego z elementów = 1 pkt zamiast 2.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Emancypacja\" w komunistycznym sensie była **częściowa i pragmatyczna** - celem nie było wyzwolenie kobiet jako takie, ale **mobilizacja siły roboczej**. Historycy współcześni mówią o \"emancypacji pracowniczej\" PRL - kobieta była przede wszystkim **pracownikiem**, a dopiero potem **człowiekiem**.","image":"img/historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 24. (0-2)
Maja Berezowska, Dawniej - dziś, 1951 r.
Na podstawie: Smaczki i zapachy PRLu. Karykatura z lat 1944-1989. Katalog wystawy,
Warszawa 2008, s. 100-101.
Wyjaśnij, odwołując się do źródła i własnej wiedzy, na czym polegała wizja emancypacji
kobiet propagowana przez komunistów, i podaj ekonomiczną przyczynę tego zjawiska
społecznego.
Wyjaśnienie:
Przyczyna:
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
23.1. 23.2.
24.
Maks. liczba pkt
1
1
2
Uzyskana liczba pkt
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 24. (0-2)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy
różnymi dziedzinami życia społecznego
[…].
II. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu […] problemowym; dostrzega
problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego.
V. Wiek XX.

\n
  1. Europa i świat w okresie rywalizacji
\n

ZSRR i Stanów Zjednoczonych.
Zdający:

\n
  1. opisuje demograficzne, społeczno-
\n

-gospodarcze i kulturowe skutki wojny.

\n
  1. Polska w latach 1948-1956.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje system […] społeczno-
\n

gospodarczy Polski w okresie stalinowskim.
poziom podstawowy

\n
  1. Polska w systemie komunistycznym.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje realia życia gospodarczego
\n

i społecznego PRL-u.
Schemat punktowania
2 p. - za poprawne wyjaśnienie i podanie przyczyny.
1 p. - za poprawne wyjaśnienie lub podanie przyczyny.
0 p. - za odpowiedź niepełną, błędną albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Wyjaśnienie:
• miała polegać na zrównaniu kobiet z mężczyznami zarówno w prawach;
• zakładała aktywizację zawodową kobiet;
• podejmowanie przez nich ról zarezerwowanych do tej pory dla mężczyzn.
Przyczyna:
• brak rąk do pracy, wynikający z demograficznych strat wojennych;
• brak rąk do pracy wynikający z forsownej industrializacji kraju (plan sześcioletni).

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Wyjaśnienie: Komunistyczna wizja emancypacji kobiet zakładała zrównanie kobiet z mężczyznami w prawach i obowiązkach poprzez aktywizację zawodową kobiet i podejmowanie przez nie zawodów dotychczas zarezerwowanych dla mężczyzn (praca fizyczna, robotnicze, techniczne). Karykatura zestawia tradycyjną rolę kobiety-gospodyni ("Dawniej" - w kuchni przy jajkach i robieniu na drutach) z nowym wzorcem propagandowym ("Dziś" - kobieta w spodniach roboczych pracuje na słupie elektrycznym/telegraficznym).

\n

Przyczyna ekonomiczna: Brak rąk do pracy wynikający z dwóch czynników:

\n
  1. Strat demograficznych II wojny światowej (Polska straciła ok. 6 mln obywateli, w tym ok. 2 mln mężczyzn) - drastyczny deficyt męskiej siły roboczej
  2. Forsownej industrializacji PRL pod Planem sześcioletnim (1950-1955) - potrzeba pracowników do przemysłu ciężkiego, hutnictwa, kopalń, budownictwa (np. Nowa Huta, Stalowa Wola, FSO)
\n

Sposób 1 - analiza karykatury

\n

Lewa strona ("Dawniej"):

\n\n

→ Wymowa: kobieta przedwojenna jako gospodyni domowa, ograniczona do sfery prywatnej.

\n

Prawa strona ("Dziś"):

\n\n

→ Wymowa: kobieta PRL jako pracownik techniczny, równa mężczyznom, aktywna zawodowo, w sferze publicznej.

\n

Wymowa propagandowa karykatury:
Karykatura Mai Berezowskiej z 1951 r. to propaganda państwowa PRL wspierająca politykę "emancypacji kobiet". Władza komunistyczna chciała mobilizować kobiety do pracy zawodowej w przemyśle, hutnictwie, technice - co przedstawiano jako postęp, a tradycyjną rolę kobiet jako zacofanie sanacyjne.

\n

Sposób 2 - komunistyczna ideologia emancypacji

\n

Marksistowski fundament:

\n\n

Wzorce propagandowe PRL:

\n\n

Prawa kobiet w PRL:

\n\n

ALE także obciążenia:

\n\n

Sposób 3 - Plan sześcioletni i deficyt rąk do pracy

\n

Plan sześcioletni 1950-1955 był kluczowym kontekstem ekonomicznym dla emancypacji kobiet w PRL:

\n

Cele planu:

\n\n

Kluczowe inwestycje:

\n\n

Deficyt siły roboczej:

\n\n

Migracja wieś-miasto:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24, max 2 pkt):
- 2 pkt - poprawne wyjaśnienie ORAZ podanie przyczyny
- 1 pkt - TYLKO wyjaśnienie LUB TYLKO przyczyna
- 0 pkt - odpowiedź niepełna, błędna lub brak

Akceptowane wyjaśnienia (przykładowe):
- Zrównanie kobiet z mężczyznami w prawach
- Aktywizacja zawodowa kobiet
- Podejmowanie przez kobiety ról / zawodów dotychczas zarezerwowanych dla mężczyzn (praca fizyczna, techniczna)
- Wyjście kobiet ze sfery domowej do publicznej

Akceptowane przyczyny (przykładowe):
- Brak rąk do pracy spowodowany stratami wojennymi (demograficznymi)
- Brak rąk do pracy spowodowany forsowną industrializacją (Plan sześcioletni)
- Niedobór siły roboczej w przemyśle ciężkim

KRYTYCZNE: odpowiedź MUSI zawierać element ekonomiczny (np. "deficyt pracowników", "strat wojennych", "plan 6-letni"). Sama informacja o "równouprawnieniu" lub "ideologii komunistycznej" bez aspektu ekonomicznego = 1 pkt.
\n

Reference historyczny

\n
📖 Plan sześcioletni 1950-1955 (PRL):

Geneza: Po objęciu pełni władzy przez komunistów (sfałszowane wybory 1947, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza 1948), PRL wzorem ZSRR przystąpił do forsownej industrializacji. Plan trzyletni (1947-1949) - odbudowa po wojnie. Plan sześcioletni (1950-1955) - budowa socjalistycznej gospodarki.

Główne kierunki:
1. Przemysł ciężki - hutnictwo, górnictwo, energetyka, zbrojeniowy
2. Mechanizacja rolnictwa
3. Kolektywizacja (próby - Polska zatrzymała się na 23% w 1956 r.)
4. Budownictwo socjalistyczne - m.in. Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa, Pałac Kultury i Nauki

Inwestycje symboliczne:
- Nowa Huta (1949-1954) - kombinat metalurgiczny, miasto-laboratorium socjalizmu
- Stalowa Wola - Centralny Okręg Przemysłowy + przemysł zbrojeniowy
- Świętochłowice - kopalnie
- Pałac Kultury i Nauki (1952-1955) - dar Stalina dla Warszawy

Konsekwencje społeczne:
- Masowa migracja wieś → miasto
- Trzy razy więcej studentów politechnik niż przed wojną
- Wciągnięcie kobiet do pracy zawodowej (emancypacja propagandowa)
- Niedobory żywnościowe i konsumpcyjne (wszystko "na zaopatrzenie")
- Stalinowski terror - UB, PPS, MO; aresztowania, procesy pokazowe (Pilecki 1948, Fieldorf 1953)

Kobiety w PRL:
- Konstytucja PRL 1952 r., art. 66 - równouprawnienie
- 1956 - liberalizacja aborcji (ustawa o przerywaniu ciąży)
- Płatny urlop macierzyński, żłobki, przedszkola - system wspierający pracujące matki
- Mimo formalnego równouprawnienia: niższe pensje, podwójne obciążenie (praca + dom)
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - wskazanie ideologii marksistowskiej lub wpływu ZSRR jako przyczyny ekonomicznej. To NIE jest przyczyna ekonomiczna! Klucz wymaga konkretnego aspektu gospodarczego - "brak siły roboczej", "deficyt pracowników", "plan sześcioletni".
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o dwuelementowości zadania: 1) wyjaśnienie wizji emancypacji (CO komuniści propagowali) + 2) przyczyna ekonomiczna (DLACZEGO to robili). Pominięcie jednego z elementów = 1 pkt zamiast 2.
\n
⚠️ Uwaga: "Emancypacja" w komunistycznym sensie była częściowa i pragmatyczna - celem nie było wyzwolenie kobiet jako takie, ale mobilizacja siły roboczej. Historycy współcześni mówią o "emancypacji pracowniczej" PRL - kobieta była przede wszystkim pracownikiem, a dopiero potem człowiekiem.
"}]}