{"id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (0-2)\nIlustracje dotyczące igrzysk olimpijskich w Moskwie w 1980 r.\nhttp://wyborcza.pl/alehistoria; Z. Zblewski, Abecadło PeeReLu, Kraków 2008, s. 59.\nA\nB\nMHI_1R\nInterpretując elementy graficzne rysunków, porównaj ich wymowę ideową oraz\nwyjaśnij, do jakiego wydarzenia politycznego nawiązuje ilustracja B.\nPorównanie:\nWyjaśnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […]\ndostrzega wielość perspektyw\nbadawczych oraz wielorakie interpretacje\nhistorii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego.\nV. Wiek XX.\n9. Europa i świat w okresie rywalizacji ZSRR\ni Stanów Zjednoczonych.\nZdający:\n3) wyjaśnia genezę zimnej wojny\ni rozpoznaje jej przejawy w stosunkach\npomiędzy ZSRR a Stanami Zjednoczonymi;\n8) charakteryzuje przyczyny i skutki\nprzełomowych konfliktów zimnej wojny:\n[…] wojny w Afganistanie.\nSchemat punktowania\n2 p. - za porównanie i wyjaśnienie.\n1 p. - za porównanie lub wyjaśnienie.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPrawidłowe odpowiedzi\nPrzykładowe porównanie:\nWymowa ideowa rysunków jest różna.\nRysunek A ukazuje igrzyska w Moskwie jako święto pokoju na świecie [gołąbek pokoju na tle\nkół olimpijskich], a na rysunku B symbol kół olimpijskich został umieszczony na czołgu, co\njest zaprzeczeniem pokoju - symbolizuje wojnę.\nPrzykładowe wyjaśnienie:\nByła to agresja (interwencja, wojna) ZSRR na Afganistan w grudniu 1979 r., która\nspowodowała napięcie w relacjach z USA.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Porównanie:** Wymowa ideowa dwóch ilustracji jest **przeciwstawna**.\n- **Ilustracja A** (oficjalny plakat ZSRR) ukazuje igrzyska w Moskwie 1980 jako **święto pokoju i sportu** - przedstawia **gołąbka pokoju** (symbol pokoju, gałązka oliwna w dziobie) na tle **pięciu kół olimpijskich**, dodatkowo czerwona gwiazda (symbol ZSRR).\n- **Ilustracja B** (satyryczna karykatura zachodnia) prezentuje przeciwną wymowę - **pięć kół olimpijskich** zostało umieszczonych na **lufach armatnich / czołgu** z gąsienicami. To zaprzeczenie idei olimpijskiej - symbol wojny i agresji.\n\n**Wyjaśnienie:** Ilustracja B nawiązuje do **inwazji ZSRR na Afganistan**, rozpoczętej **w grudniu 1979 r.** (operacja \"Sztorm-333\"). Sowiecka agresja spowodowała ostre **napięcie w relacjach Wschód-Zachód** (kryzys détente) i doprowadziła do **bojkotu igrzysk olimpijskich w Moskwie 1980** przez **USA i ponad 60 państw zachodnich** (m.in. Niemcy Zachodnie, Japonia, Kanada, Chiny, Norwegia, Argentyna). Bojkot zainicjował prezydent **Jimmy Carter**.\n\n## Sposób 1 - analiza ikonograficzna obu plakatów\n\n**Ilustracja A - oficjalny plakat igrzysk:**\n- **\"MOSCOW 1980\"** - nazwa i rok igrzysk\n- **Białe pióra / gołąbek pokoju** - uniwersalny symbol pokoju (gołąb z gałązką oliwną - symbol biblijny + propaganda światowego ruchu pokoju)\n- **Pięć kół olimpijskich** - symbol jedności sportowej pięciu kontynentów (Komitet Olimpijski, ruch olimpijski)\n- **Czerwona gwiazda** - symbol ZSRR (gwiazda pięcioramienna z sierpem i młotem)\n\n→ Wymowa: **propaganda \"sowieckiego pokoju\"** - ZSRR jako państwo gospodarz igrzysk, mecenas pokoju światowego. Typowy gatunek propagandy państwowej okresu \"socjalistycznego internacjonalizmu\".\n\n**Ilustracja B - satyryczny plakat zachodni:**\n- **\"MOSKWA 1980\"** - nazwa miasta-gospodarza\n- **Czołg / lufy armatnie** - symbol wojny, agresji wojskowej\n- **Pięć kół olimpijskich na lufach** - sarkastyczne nałożenie symbolu pokoju (olimpiada) na symbol wojny (czołg)\n- **Gąsienice** - typowa cecha czołgów sowieckich (T-72, T-80 - sowiecka armatura użyta w Afganistanie)\n\n→ Wymowa: **demaskowanie hipokryzji** propagandy ZSRR. \"Sowieci nie tylko organizują igrzyska pokoju - jednocześnie prowadzą wojnę w Afganistanie\". Sport jako parawan agresji.\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczny inwazji ZSRR na Afganistan (1979-1989)\n\n**Geneza inwazji:**\n- **1978 - kwietniowa rewolucja saurska** - afgańscy komuniści (Ludowo-Demokratyczna Partia Afganistanu, PDPA) przejmują władzę. Powstaje rząd Nur Mohammada Tarakiego.\n- **1979 - opozycja muzułmańska** (mudżahedini) intensyfikuje walkę. Konflikt frakcyjny w PDPA: Hafizullah Amin morduje Tarakiego (wrzesień 1979).\n- ZSRR uznaje Amina za zbyt niezależnego - postanawia zastąpić go nowym przywódcą.\n\n**Inwazja (24-27 grudnia 1979):**\n- **24 grudnia 1979** - sowieckie wojska wkraczają do Afganistanu (\"operacja Sztorm-333\")\n- **27 grudnia 1979** - komandosi sowieccy szturmują pałac Tadż-Bek w Kabulu, **mordują Hafizullaha Amina** i instalują **Babraka Karmala** jako marionetkowego przywódcę\n- **Stan wojny w Afganistanie**: 6-15 tys. żołnierzy sowieckich (eskalacja do 115 tys.), partyzantka mudżahedinów wspierana przez USA, Pakistan, Chiny, Iran, Arabię Saudyjską\n\n**Reakcja Zachodu:**\n- **Styczeń 1980** - prezydent USA **Jimmy Carter** ogłasza **doktrynę Cartera** (USA użyje wszelkich środków, w tym wojskowych, by chronić swoje interesy w Zatoce Perskiej)\n- **Embargo** na zboże amerykańskie do ZSRR (do 1981)\n- **Bojkot igrzysk olimpijskich Moskwa 1980** (lipiec-sierpień 1980)\n\n**Bojkot igrzysk Moskwa 1980:**\n- Inicjator: **Jimmy Carter** (styczeń 1980, w ramach amerykańskiej reakcji na Afganistan)\n- Państwa bojkotujące (ponad 60): **USA, RFN, Japonia, Kanada, Chiny, Norwegia, Argentyna, Kenia, Egipt** (i inne)\n- Państwa uczestniczące pomimo bojkotu: **Wielka Brytania, Francja, Australia** (start pod flagami olimpijskimi)\n- **Polska** - wzięła udział w igrzyskach (PRL jako satelita ZSRR)\n- **Sowiecki kontrbojkot 1984** - ZSRR + blok wschodni bojkotują igrzyska w **Los Angeles 1984** w odwecie\n\n**Skutki wojny w Afganistanie:**\n- 10 lat wojny (1979-1989) - pojawia się termin **\"sowiecki Wietnam\"**\n- Sowieckie straty: ok. 15 000 zabitych, 35 000 rannych\n- Afgańskie straty: ok. 1-2 mln cywilów zabitych, 6 mln uchodźców\n- **Lutty 1989** - Gorbaczow nakazuje wycofanie wojsk (ostatni żołnierz sowiecki opuścił Afganistan 15.02.1989)\n- Klęska militarna i upadek prestiżu ZSRR - jeden z czynników rozpadu Związku Sowieckiego 1991\n- Mudżahedini → Talibowie (1996) → al-Qaida → 11 września 2001 → wojna USA w Afganistanie 2001-2021\n\n## Sposób 3 - propaganda olimpijska a polityka\n\nIgrzyska olimpijskie były **silnie ideologicznie wykorzystywane** w XX w. - szczególnie w okresie zimnej wojny:\n\n| Rok | Miasto | Kontekst polityczny |\n| 1936 | Berlin (Niemcy) | Propaganda nazistowska, Hitler chce pokazać III Rzeszę. Jesse Owens (USA, czarnoskóry) wygrywa 4 medale złote - wymowny komentarz |\n| 1952 | Helsinki | Pierwsze igrzyska z udziałem ZSRR |\n| 1968 | Meksyk | Czarna salutacja Tommiego Smitha i Johna Carlosa (Black Power) |\n| 1972 | Monachium | Atak terrorystów palestyńskich (\"Czarny Wrzesień\") - 11 zabitych Izraelczyków |\n| **1980** | **Moskwa** | **Bojkot ze względu na Afganistan** |\n| 1984 | Los Angeles | Kontrbojkot ZSRR i bloku wschodniego |\n| 1988 | Seul | Powrót obu bloków, ale jeszcze podzielona Korea |\n\nIgrzyska w Moskwie 1980 miały być **wielkim sukcesem propagandowym ZSRR** - pierwsze igrzyska w państwie socjalistycznym, pokazujące światu \"oblicze pokojowe\" Wschodu. Inwazja na Afganistan zniszczyła tę narrację - stąd satyryczna karykatura z ilustracji B.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - porównanie ORAZ wyjaśnienie\n> - **1 pkt** - TYLKO porównanie LUB TYLKO wyjaśnienie\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak\n>\n> **Akceptowane porównanie:**\n> - Rysunek A - święto pokoju (gołąbek + koła olimpijskie)\n> - Rysunek B - symbol wojny (koła olimpijskie na czołgu) - zaprzeczenie pokoju\n> - Wymowa ideowa rysunków jest **przeciwstawna / różna**\n>\n> **Akceptowane wyjaśnienie (odnoszące się do rysunku B):**\n> - Inwazja ZSRR na Afganistan w **grudniu 1979 r.**\n> - Agresja sowiecka spowodowała **napięcie w relacjach Wschód-Zachód**\n> - Doprowadziła do **bojkotu igrzysk** przez USA i państwa zachodnie (akceptowalne, choć niewymagane)\n>\n> **KRYTYCZNE:** wyjaśnienie MUSI zawierać **\"Afganistan\"** + datę **1979** (lub \"przełom 1979/1980\"). Sama informacja \"agresja ZSRR\" bez wskazania kraju jest niewystarczająca.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Inwazja ZSRR na Afganistan (24-27 grudnia 1979 - 15 lutego 1989):**\n>\n> **Operacja Sztorm-333:** 27 grudnia 1979 r. sowieccy komandosi spec. (Grupa A KGB, jednostka \"Alfa\") szturmują pałac Tadż-Bek w Kabulu, mordując afgańskiego premiera-prezydenta Hafizullaha Amina. Na miejsce przywieziono z Moskwy Babraka Karmala (frakcja Parczam PDPA).\n>\n> **Skala konfliktu:**\n> - Sowieci: szczytowo 115 tys. żołnierzy w Afganistanie (1985-1986)\n> - Mudżahedini: 200-250 tys. partyzantów wspieranych przez USA, Pakistan, ChRL, Iran, Arabię Saudyjską\n> - Pomoc USA dla mudżahedinów: program **\"Cyclone\"** CIA - rakiety **Stinger** (1986+) zmieniły bieg wojny przeciw sowieckim śmigłowcom\n>\n> **Bojkot Moskwy 1980:**\n> - Inicjator: **Jimmy Carter** (styczeń 1980)\n> - Bojkotujące: ponad 60 państw (USA, RFN, Japonia, Kanada, Chiny, Norwegia, Argentyna, Kenia, Egipt)\n> - Uczestniczące pod warunkiem (start pod flagą olimpijską): Wielka Brytania, Francja, Australia\n> - Polska - pełny udział (jako satelita ZSRR)\n>\n> **Zakończenie:**\n> - **1985** - Gorbaczow zostaje I sekretarzem KPZR - początek końca\n> - **1988** - porozumienia genewskie o wycofaniu wojsk\n> - **15 lutego 1989** - gen. Gromow (ostatni żołnierz sowiecki) przekracza most na Amu-Darii - ZSRR opuszcza Afganistan\n> - **1996** - Talibowie zdobywają Kabul, era walk między mudżahedinami przerywa krwawa wojna domowa\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - wskazanie jako wyjaśnienia **wojny w Czeczenii** lub **kryzysu kubańskiego**. Pamiętaj - w 1979/1980 było wyłącznie **Afganistan**. Czeczenia to lata 1994-96 i 1999-2009. Kuba to 1962.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz wymaga **podania konkretnego kraju (Afganistan)** + **roku (1979)**. Sama \"inwazja ZSRR\" bez wskazania gdzie i kiedy = nieczytelne, klucz może odjąć punkt.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zauważ, że ZSRR oficjalnie używał terminu **\"ograniczony kontyngent wojskowy\"** (rus. *ograniczennyj kontingient*) zamiast \"inwazji\". To typowa propaganda - w odpowiedzi można pisać **\"agresja\"**, **\"interwencja\"** lub **\"wojna\"** - wszystkie akceptowane przez klucz CKE.","image":"img/historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 26. (0-2)
Ilustracje dotyczące igrzysk olimpijskich w Moskwie w 1980 r.
http://wyborcza.pl/alehistoria; Z. Zblewski, Abecadło PeeReLu, Kraków 2008, s. 59.
A
B
MHI_1R
Interpretując elementy graficzne rysunków, porównaj ich wymowę ideową oraz
wyjaśnij, do jakiego wydarzenia politycznego nawiązuje ilustracja B.
Porównanie:
Wyjaśnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 26. (0-2)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; […]
dostrzega wielość perspektyw
badawczych oraz wielorakie interpretacje
historii i ich przyczyny.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu […] problemowym; dostrzega
problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego.
V. Wiek XX.

\n
  1. Europa i świat w okresie rywalizacji ZSRR
\n

i Stanów Zjednoczonych.
Zdający:

\n
  1. wyjaśnia genezę zimnej wojny
\n

i rozpoznaje jej przejawy w stosunkach
pomiędzy ZSRR a Stanami Zjednoczonymi;

\n
  1. charakteryzuje przyczyny i skutki
\n

przełomowych konfliktów zimnej wojny:
[…] wojny w Afganistanie.
Schemat punktowania
2 p. - za porównanie i wyjaśnienie.
1 p. - za porównanie lub wyjaśnienie.
0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.
Prawidłowe odpowiedzi
Przykładowe porównanie:
Wymowa ideowa rysunków jest różna.
Rysunek A ukazuje igrzyska w Moskwie jako święto pokoju na świecie [gołąbek pokoju na tle
kół olimpijskich], a na rysunku B symbol kół olimpijskich został umieszczony na czołgu, co
jest zaprzeczeniem pokoju - symbolizuje wojnę.
Przykładowe wyjaśnienie:
Była to agresja (interwencja, wojna) ZSRR na Afganistan w grudniu 1979 r., która
spowodowała napięcie w relacjach z USA.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Porównanie: Wymowa ideowa dwóch ilustracji jest przeciwstawna.

\n\n

Wyjaśnienie: Ilustracja B nawiązuje do inwazji ZSRR na Afganistan, rozpoczętej w grudniu 1979 r. (operacja "Sztorm-333"). Sowiecka agresja spowodowała ostre napięcie w relacjach Wschód-Zachód (kryzys détente) i doprowadziła do bojkotu igrzysk olimpijskich w Moskwie 1980 przez USA i ponad 60 państw zachodnich (m.in. Niemcy Zachodnie, Japonia, Kanada, Chiny, Norwegia, Argentyna). Bojkot zainicjował prezydent Jimmy Carter.

\n

Sposób 1 - analiza ikonograficzna obu plakatów

\n

Ilustracja A - oficjalny plakat igrzysk:

\n\n

→ Wymowa: propaganda "sowieckiego pokoju" - ZSRR jako państwo gospodarz igrzysk, mecenas pokoju światowego. Typowy gatunek propagandy państwowej okresu "socjalistycznego internacjonalizmu".

\n

Ilustracja B - satyryczny plakat zachodni:

\n\n

→ Wymowa: demaskowanie hipokryzji propagandy ZSRR. "Sowieci nie tylko organizują igrzyska pokoju - jednocześnie prowadzą wojnę w Afganistanie". Sport jako parawan agresji.

\n

Sposób 2 - kontekst historyczny inwazji ZSRR na Afganistan (1979-1989)

\n

Geneza inwazji:

\n\n

Inwazja (24-27 grudnia 1979):

\n\n

Reakcja Zachodu:

\n\n

Bojkot igrzysk Moskwa 1980:

\n\n

Skutki wojny w Afganistanie:

\n\n

Sposób 3 - propaganda olimpijska a polityka

\n

Igrzyska olimpijskie były silnie ideologicznie wykorzystywane w XX w. - szczególnie w okresie zimnej wojny:

\n

| Rok | Miasto | Kontekst polityczny |
| 1936 | Berlin (Niemcy) | Propaganda nazistowska, Hitler chce pokazać III Rzeszę. Jesse Owens (USA, czarnoskóry) wygrywa 4 medale złote - wymowny komentarz |
| 1952 | Helsinki | Pierwsze igrzyska z udziałem ZSRR |
| 1968 | Meksyk | Czarna salutacja Tommiego Smitha i Johna Carlosa (Black Power) |
| 1972 | Monachium | Atak terrorystów palestyńskich ("Czarny Wrzesień") - 11 zabitych Izraelczyków |
| 1980 | Moskwa | Bojkot ze względu na Afganistan |
| 1984 | Los Angeles | Kontrbojkot ZSRR i bloku wschodniego |
| 1988 | Seul | Powrót obu bloków, ale jeszcze podzielona Korea |

\n

Igrzyska w Moskwie 1980 miały być wielkim sukcesem propagandowym ZSRR - pierwsze igrzyska w państwie socjalistycznym, pokazujące światu "oblicze pokojowe" Wschodu. Inwazja na Afganistan zniszczyła tę narrację - stąd satyryczna karykatura z ilustracji B.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26, max 2 pkt):
- 2 pkt - porównanie ORAZ wyjaśnienie
- 1 pkt - TYLKO porównanie LUB TYLKO wyjaśnienie
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak

Akceptowane porównanie:
- Rysunek A - święto pokoju (gołąbek + koła olimpijskie)
- Rysunek B - symbol wojny (koła olimpijskie na czołgu) - zaprzeczenie pokoju
- Wymowa ideowa rysunków jest przeciwstawna / różna

Akceptowane wyjaśnienie (odnoszące się do rysunku B):
- Inwazja ZSRR na Afganistan w grudniu 1979 r.
- Agresja sowiecka spowodowała napięcie w relacjach Wschód-Zachód
- Doprowadziła do bojkotu igrzysk przez USA i państwa zachodnie (akceptowalne, choć niewymagane)

KRYTYCZNE: wyjaśnienie MUSI zawierać "Afganistan" + datę 1979 (lub "przełom 1979/1980"). Sama informacja "agresja ZSRR" bez wskazania kraju jest niewystarczająca.
\n

Reference historyczny

\n
📖 Inwazja ZSRR na Afganistan (24-27 grudnia 1979 - 15 lutego 1989):

Operacja Sztorm-333: 27 grudnia 1979 r. sowieccy komandosi spec. (Grupa A KGB, jednostka "Alfa") szturmują pałac Tadż-Bek w Kabulu, mordując afgańskiego premiera-prezydenta Hafizullaha Amina. Na miejsce przywieziono z Moskwy Babraka Karmala (frakcja Parczam PDPA).

Skala konfliktu:
- Sowieci: szczytowo 115 tys. żołnierzy w Afganistanie (1985-1986)
- Mudżahedini: 200-250 tys. partyzantów wspieranych przez USA, Pakistan, ChRL, Iran, Arabię Saudyjską
- Pomoc USA dla mudżahedinów: program "Cyclone" CIA - rakiety Stinger (1986+) zmieniły bieg wojny przeciw sowieckim śmigłowcom

Bojkot Moskwy 1980:
- Inicjator: Jimmy Carter (styczeń 1980)
- Bojkotujące: ponad 60 państw (USA, RFN, Japonia, Kanada, Chiny, Norwegia, Argentyna, Kenia, Egipt)
- Uczestniczące pod warunkiem (start pod flagą olimpijską): Wielka Brytania, Francja, Australia
- Polska - pełny udział (jako satelita ZSRR)

Zakończenie:
- 1985 - Gorbaczow zostaje I sekretarzem KPZR - początek końca
- 1988 - porozumienia genewskie o wycofaniu wojsk
- 15 lutego 1989 - gen. Gromow (ostatni żołnierz sowiecki) przekracza most na Amu-Darii - ZSRR opuszcza Afganistan
- 1996 - Talibowie zdobywają Kabul, era walk między mudżahedinami przerywa krwawa wojna domowa
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - wskazanie jako wyjaśnienia wojny w Czeczenii lub kryzysu kubańskiego. Pamiętaj - w 1979/1980 było wyłącznie Afganistan. Czeczenia to lata 1994-96 i 1999-2009. Kuba to 1962.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz wymaga podania konkretnego kraju (Afganistan) + roku (1979). Sama "inwazja ZSRR" bez wskazania gdzie i kiedy = nieczytelne, klucz może odjąć punkt.
\n
⚠️ Uwaga: Zauważ, że ZSRR oficjalnie używał terminu "ograniczony kontyngent wojskowy" (rus. ograniczennyj kontingient) zamiast "inwazji". To typowa propaganda - w odpowiedzi można pisać "agresja", "interwencja" lub "wojna" - wszystkie akceptowane przez klucz CKE.
"}]}