{"id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":12,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-12)\nZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.\n1. Dlaczego doszło do upadku republiki rzymskiej? Odpowiedz na pytanie, charakteryzując\nprzemiany polityczne, społeczne i gospodarcze w Rzymie w okresie II-I w. p.n.e. W pracy\nwykorzystaj materiały źródłowe (s. 26-27).\n2. Uwzględniając międzynarodowe położenie Polski, porównaj metody prowadzenia i oceń\nefekty polityki zagranicznej Władysława Łokietka oraz Kazimierza Wielkiego.\n3. Reformacja zarówno osłabiła, jak i wzmocniła Kościół katolicki. Ustosunkuj się\ndo powyższej tezy, analizując wydarzenia z historii Europy XVI w. (z uwzględnieniem\nprzemian w dziedzinie kultury).\n4. Małe państwo wielkich nadziei. Uzasadnij trafność tego określenia w stosunku do Księstwa\nWarszawskiego, charakteryzując ustrój polityczny, wysiłek militarny i gospodarczy tego\npaństwa. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 28-29).\n5. Przedstaw bilans gospodarki II RP, charakteryzując sukcesy i porażki polskiej polityki\nekonomicznej w latach 1918-1939.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n25.\n26.\n27.\nMaks. liczba pkt\n2\n2\n12\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R\nMateriały źródłowe do tematu 1.\nŹródło A. Mapa. Rozwój terytorialny republiki rzymskiej w latach 264-44 p.n.e.\nterytorium Rzymu w 264 p.n.e.\ngranice republiki rzymskiej w 44 p.n.e.\nterytoria zdobyte do 133 p.n.e.\ngranice prowincji rzymskich\nterytoria zdobyte do śmierci Cezara (44 p.n.e.)\nwyprawa Hannibala na Rzym\n(bitwa pod Kannami)\nmiejsca ważniejszych bitew\nEncyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 1993, s. 569.\nŹródło B. Plutarch, Żywoty sławnych mężów. Tyberiusz Grakchus [fragment]\nDzikie zwierzęta żyjące na ziemi italskiej mają w niej swoje legowiska […], a ludzie\nwalczący w obronie Italii i życie swoje poświęcający dla jej sprawy nie mają w swej\nojczyźnie niczego oprócz powietrza i światła! Bez domu i bez stałego miejsca zamieszkania\nbłąkają się po świecie razem z dziećmi i żonami swoimi. Mamy tyle tysięcy obywateli\nrzymskich, z których żaden nie ma tu nigdzie ani ojczystego domu, ani grobowca swych\nojców, ale każdy bije się tylko w obronie cudzego zbytku i bogactwa! Idą do walki na śmierć\ni wmawia się w nich przy tym, że są panami świata, a tymczasem żaden z nich nie posiada na\nwłasność ani jednej piędzi ziemi!\nPlutarch, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1955, s. 507.\nMHI_1R\nŹródło C. Mapa. Powstanie Spartakusa\nmarsz Spartakusa\nw kierunku Alp\nmarsz Spartakusa\nw kierunku Sycylii\nmarsz Spartakusa\ndo Brundizjum\nośrodki powstań\nniewolników\nmiasta zdobyte przez\nSpartakusa\nmiejsca porażek\noddziałów celtycko-\n-germańskich, które\nodłączyły się od\nSpartakusa\nmiejsca bitew\nprzypuszczalne miejsce\nśmierci Spartakusa\nJ. Dowiat, Historia […], Warszawa 1987, s. 133.\nŹródło D. Rysunek według obrazu Vincenza Camucciniego, Zabójstwo Cezara\nhttp://historia.focus.pl\nMHI_1R\nMateriały źródłowe do tematu 4.\nŹródło A. Mapa. Księstwo Warszawskie 1807-1809\nGłówne kierunki działań wojsk\npolskich\nziemie Księstwa Warszawskiego w 1807 r.\nrosyjskich\nziemie przyłączone w 1809 r.\naustriackich\ngranice państw\ntwierdze\ngranice departamentów i obwodów\nmiejsca ważniejszych bitew\nstolice departamentów\nH. Tomalska, Świat - Europa - Polska w latach 1795-1939, Warszawa 1996, s. 32.\nMHI_1R\nŹródło B. Marcello Bacciarelli, Nadanie konstytucji Księstwu Warszawskiemu […]\nJ. Wałek, Dzieje Polski w malarstwie i poezji, Warszawa 1987, s. 181.\nŹródło C. Tabela. Wojska Księstwa Warszawskiego\nDaty\nLiczba żołnierzy\n01.01.1809\n31 713\n28.11.1809\n44 950\n01.11.1810\n54 230\n24.06.1812\n74 722\n08.06.1813\nok. 18 000\nHistoria Polski w liczbach. […] , t. 1, red. A. Jezierski, A. Wyczański, Warszawa 2003, s. 157-158.\nŹródło D. Julian Ursyn Niemcewicz, Pamiętnik [fragment]\nDzienniki, gazety i pisma publiczne niczym nie są zapełnione, jak okropnymi [opisami\npalenia] z rozkazu Napoleona wszystkich towarów angielskich. Po wszystkich królestwach\ni państwach, gdzie tylko wpływ jego zachodzi, wszędzie niezmierne stosy palą się, obracają\nw dym roboty tysiąca rąk bez najmniejszego dla nikogo pożytku, bez szkody dla Anglików,\nco było zamiarem, ze stratą i upadkiem licznych familii kupieckich. Dziś u nas w Warszawie\npodobne stosy z farfur [fajansów], rydlów, motyk, wielu rolniczych narzędzi etc. przed\npałacem rządowym palą się, co gorzej nie są to nowo wprowadzone towary, były jeszcze za\nczasów pruskich, opłacili już od nich kupcy po 50 od sta Francuzom. Dziś po tej opłacie\ncałkiem ją tracą. […] W dziejach gwałtu i tyranii nic podobnego nie widziano jeszcze.\nNa podstawie: Źródła i materiały do nauczania historii, red. S. Sierpowski, Warszawa 1998, s. 153.\nMHI_1R\nna temat nr\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27. (0-12)\nTemat 1. Dlaczego doszło do upadku republiki rzymskiej? Odpowiedz na pytanie,\ncharakteryzując przemiany polityczne, społeczne i gospodarcze w Rzymie w okresie II-I w.\np.n.e. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26-27).\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej […]\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście\nepok i dostrzega zależności pomiędzy\nróżnymi dziedzinami życia społecznego;\nrozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia problemu\nhistorycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie\ninterpretacje historii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nI. Starożytność.\n3. Ekspansja w świecie greckim i rzymskim.\nZdający:\n4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnego Rzymu.\nZdający:\n1) charakteryzuje przemiany ustrojowe\ni społeczne w Rzymie republikańskim\n2) porównuje niewolnictwo w Rzymie\nz wcześniejszymi formami niewolnictwa\n[…].\nIII etap edukacyjny\n5. Cywilizacja rzymska.\nZdający:\n1) umiejscawia w czasie i charakteryzuje\nsystem sprawowania władzy oraz\norganizację społeczeństwa w Rzymie\nrepublikańskim […].\n2) wyjaśnia przyczyny i skutki ekspansji\nRzymu, opisując postawy Rzymian wobec\nniewolników i ludów podbitych.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. wzajemna zależność czynników ekonomicznych, społecznych,\npolitycznych);\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji;\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;\n• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje\npochodzące ze źródeł);\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii;\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. wpływ zubożenia ludności na kryzys armii obywatelskiej\ni przeprowadzenie reform Mariusza);\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. zmiany\nw armii - przejście od armii obywatelskiej do zawodowej);\n• podjął próbę formułowania wniosków (np. uzależnienie ekonomiczne\nproletariatu od możnych nobilów prowadziło do zależności politycznej\nklienta od patrona);\n• w większości wykorzystał materiał źródłowy;\n• podjął próbę oceny sytuacji politycznej w Rzymie w okresie dyktatury\nCezara.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. próby reform podejmowane przez braci Tyberiusza i Gajusza\nGrakchów, zawiązanie triumwiratu, dyktatura Cezara);\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych ( np.\nwpływ wojen prowadzonych przez Rzym na rozwój wielkich\ngospodarstw opartych na pracy niewolniczej, wpływ zubożenia drobnych\nwłaścicieli ziemskich na wzrost liczby proletariatu w miastach);\n• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści\nzawartych w materiale źródłowym;\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. rozwój terytorialny Rzymu, powstanie\nSpartakusa, wojna domowa, zabójstwo Cezara);\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nUwaga: Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła,\npowołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora\nźródła.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma\npoprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji\nniezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte\ninformacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie\noceniane jest na 0 punktów.\nTemat 2. Uwzględniając międzynarodowe położenie Polski, porównaj metody prowadzenia\ni oceń efekty polityki zagranicznej Władysława Łokietka oraz Kazimierza Wielkiego.\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega\nzmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub\nproblemowym; dostrzega problem\ni buduje argumentację, uwzględniając\nróżne aspekty procesu historycznego;\ndokonuje selekcji i hierarchizacji oraz\nintegruje pozyskane informacje\nz różnych źródeł wiedzy.\nII. Średniowiecze.\n7. Polska w XIV-XV w.\nZdający:\n1) opisuje rozwój terytorialny państwa\npolskiego w XIV-XV w.;\n3) wyjaśnia międzynarodowe i wewnętrzne\nuwarunkowania związków Polski z Węgrami\ni Litwą w XIV-XV w.;\n4) charakteryzuje i ocenia stosunki polsko-\nkrzyżackie na płaszczyźnie politycznej,\ngospodarczej i kulturowej;\n5) ocenia panowanie Piastów w dziejach Polski\n[…].\n6) synchronizuje wydarzenia z dziejów Polski\ni Europy w XIV-XV w.\nIII poziom edukacyjny\n14. Polska dzielnicowa i zjednoczona.\nZdający:\n3) porządkuje i sytuuje w czasie najważniejsze\nwydarzenia związane z relacjami polsko-\nkrzyżackimi w epoce Piastów;\n5) ocenia dokonania Kazimierza Wielkiego […]\nw polityce zagranicznej.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. znaczenie sojuszu polsko-węgierskiego i polsko-litewskiego dla\nrozwiązania problemu krzyżackiego, kwestię sądów papieskich\nw sprawie Pomorza);\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji;\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. związki między sytuacją zewnętrzną a podejmowanymi działaniami:\npolityką dynastyczną, ekspansją terytorialną, normalizacją stosunków);\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;\n• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących kierunków\ni priorytetów polityki zagranicznej Władysława Łokietka i Kazimierza\nWielkiego, metod prowadzenia polityki);\n• podjął próbę oceny efektów polityki zagranicznej Władysława Łokietka\ni Kazimierza Wielkiego.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. zagarnięcie Pomorza przez Krzyżaków, bitwa pod Płowcami,\npokój wieczysty w Kaliszu);\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych oraz\nporównania dokonań obu władców.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. koronacja królewska Łokietka);\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma\npoprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji\nniezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte\ninformacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie\noceniane jest na 0 punktów.\nTemat 3. Reformacja zarówno osłabiła, jak i wzmocniła Kościół katolicki. Ustosunkuj się do\npowyższej tezy, analizując wydarzenia z historii Europy XVI w. (z uwzględnieniem przemian\nw dziedzinie kultury).\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIII. Dzieje nowożytne\n2. Europa w XVI-XVII w.\nZdający:\n2) wyjaśnia polityczne, gospodarcze,\nspołeczne, kulturowe uwarunkowania\ni następstwa reformacji, opisując główne\nnurty i postaci; charakteryzuje reformę\nKościoła katolickiego;\n3) opisuje mapę polityczną i wyznaniową\nEuropy w XVI w.;\n9) opisuje przemiany w kulturze\neuropejskiej […] i rozpoznaje główne\ndokonania epoki baroku.\n3. Rzeczpospolita w okresie renesansu\ni demokracji szlacheckiej.\nZdający:\n6) ocenia sytuację wyznaniową na ziemiach\nRzeczypospolitej w XVI w., w tym\ntolerancję religijną […];\n7) identyfikuje dzieła polskiego renesansu\noraz ocenia dorobek polskiej myśli\npolitycznej okresu odrodzenia i reformacji.\nIII etap edukacyjny\n18. Rozłam w Kościele zachodnim.\nZdający:\n1) wymienia czynniki, które doprowadziły\ndo rozłamu w Kościele zachodnim;\n2) opisuje cele i charakteryzuje działalność\nMarcina Lutra i Jana Kalwina oraz\nprzedstawia okoliczności powstania kościoła\nanglikańskiego;\n3) wyjaśnia cele zwołania soboru\ntrydenckiego i wskazuje postanowienia\nsłużące wzmocnieniu katolicyzmu.\n19. Polska i Litwa w czasach Jagiellonów.\nZdający:\n3) charakteryzuje stosunki wyznaniowe\nw państwie polsko-litewskim i wyjaśnia ich\nspecyfikę na tle europejskim.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty\n(np. pogłębianie się podziału politycznego państw Europy, rozwój kultur\nnarodowych,);\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo skutkowe (np. rozwój\nreformacji i kontrreformacji);\n• zajął stanowisko wobec tezy sformułowanej w temacie wypracowania\ni je w pełni uzasadnił.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich\nznaczenia i hierarchii;\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np.\nrozwój reformacji i początek wojen religijnych, rozszerzanie się\nreformacji i walka Kościoła o odzyskanie wpływów, wpływ reformacji\nna reformę Kościoła - scharakteryzował postanowienia soboru\ntrydenckiego; kultura baroku);\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,\nuwzględniając przemiany dokonujące się w czasie;\n• zajął stanowisko wobec tezy sformułowanej w temacie wypracowania\ni je częściowo uzasadnił.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. wystąpienie Marcina Lutra, akt supremacji Henryka VIII,\npojawienie się odrębnych nurtów reformacji);\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;\n• podjął próbę opisu reakcji Kościoła katolickiego na reformację (sobór\ntrydencki);\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np.\nwzrost znaczenia politycznego Kościoła i walka o władzę polityczną);\n• podjął próbę ustosunkowania się do tezy sformułowanej w temacie\nwypracowania.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. sytuacja wewnętrzna Kościoła w XIV-XV\nwieku i wzrost krytyki duchowieństwa);\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma\npoprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji\nniezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte\ninformacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie\noceniane jest na 0 punktów.\nTemat 4. Małe państwo wielkich nadziei. Uzasadnij trafność tego określenia w stosunku do\nKsięstwa Warszawskiego, charakteryzując ustrój polityczny, wysiłek militarny i gospodarczy\ntego państwa. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 28-29).\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście\nepok i dostrzega zależności pomiędzy\nróżnymi dziedzinami życia społecznego;\nrozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia problemu\nhistorycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie\ninterpretacje historii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIV. Wiek XIX.\n1. Europa napoleońska.\nZdający:\n1) opisuje kierunki i etapy podbojów\nNapoleona; charakteryzuje napoleońską ideę\nimperium;\n3) wyjaśnia wpływ idei rewolucji\nfrancuskiej i wojen okresu napoleońskiego\nna zmiany polityczne, społeczne\ni gospodarcze w Europie;\n4) wskazuje przykłady i wyjaśnia przyczyny\nzaangażowania się Polaków po stronie\nNapoleona;\n5) charakteryzuje ustrój polityczny Księstwa\nWarszawskiego;\n4. Walka o niepodległość Polski w okresie\nniewoli narodowej.\nZdający:\n2) rozpoznaje działania społeczeństwa\nsprzyjające rozwojowi tożsamości\nnarodowej.\nIII etap edukacyjny\n29. Epoka napoleońska.\nZdający:\n1) opisuje zmiany w Europie w okresie\nnapoleońskim w zakresie stosunków\nspołeczno-gospodarczych i politycznych;\n2) wyjaśnia okoliczności utworzenia […]\nKsięstwa Warszawskiego oraz opisuje cechy\nustrojowe i terytorium Księstwa\nWarszawskiego;\n3) ocenia politykę Napoleona wobec sprawy\npolskiej oraz postawę Polaków wobec\nNapoleona.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty:\nspołeczny, gospodarczy, militarny, polityczny;\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji;\n• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje\npochodzące ze źródeł);\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii;\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. rozbudzenie nadziei Polaków na przyłączenie ziem zaboru\nrosyjskiego do Księstwa Warszawskiego w wyniku wojny w 1812 r.);\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;\n• w większości wykorzystał materiał źródłowy;\n• podjął próbę formułowania wniosków;\n• podjął próbę oceny polityki Napoleona wobec Księstwa Warszawskiego\noraz dokonań takich postaci jak np. książę Józef Poniatowski.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. udział Księstwa Warszawskiego w blokadzie\nkontynentalnej, przyłączenie ziem III zaboru austriackiego do Księstwa\nWarszawskiego, oddanie tronu w Księstwie w ręce dynastii Wettynów);\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np.\nwpływ rozwoju kampanii napoleońskich na wzrost liczebny armii\nKsięstwa Warszawskiego, wpływ konieczności utrzymywania\nwzrastającej liczby żołnierzy na problemy ekonomiczne Księstwa);\n• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści\nzawartych w materiale źródłowym;\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. pokój w Tylży, nadanie konstytucji\nKsięstwu Warszawskiemu przez Napoleona, wojna z Austriakami\nw 1809 r., wyprawa do Rosji w 1812 r.);\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nUwaga: Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła,\npowołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora\nźródła.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma\npoprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji\nniezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte\ninformacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie\noceniane jest na 0 punktów.\nTemat 5. Przedstaw bilans gospodarki II RP, charakteryzując sukcesy i porażki polskiej\npolityki ekonomicznej w latach 1918-1939.\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w\nujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nV. Wiek XX\n3. Europa i świat między wojnami.\nSpołeczeństwo, gospodarka, kultura.\nZdający:\n2) charakteryzuje życie gospodarcze okresu\nmiędzywojennego i wyjaśnia mechanizm\nwielkiego kryzysu gospodarczego […].\n5. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo,\ngospodarka, kultura.\nZdający:\n1) charakteryzuje i ocenia dorobek\ngospodarczy II Rzeczypospolitej.\npoziom podstawowy\n2. Odrodzenie państwa polskiego po\nI wojnie światowej.\nZdający:\n5) wskazuje czynniki utrudniające proces\nintegracji odrodzonego państwa polskiego;\n6) wyjaśnia cele i skutki reformy\nWładysława Grabskiego.\n6. Gospodarka i społeczeństwo\nII Rzeczypospolitej.\nZdający:\n2) porównuje przejawy kryzysu\ngospodarczego na świecie i w Polsce,\nwskazując jego specyficzne cechy;\n3) opisuje osiągnięcia gospodarcze\nII Rzeczypospolitej, w tym budowę portu\nw Gdyni i utworzenie Centralnego Okręgu\nPrzemysłowego.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. wpływ sytuacji zewnętrznej na gospodarkę II RP w różnych\nokresach, wojna celna z Niemcami);\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji, uwzględniając kwestię reformy rolnej;\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;\n• poprawnie sformułował wnioski i dokonał trafnego bilansu\n(podsumowania) sukcesów i porażek polskiej polityki gospodarczej.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii;\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np.\nprzedstawił kolejne etapy w rozwoju gospodarczym: unifikacja\ngospodarcza ziem polskich, znaczenie Górnego Śląska, reformy\nGrabskiego, budowa Gdyni i magistrali węglowej, kryzys ekonomiczny,\nCOP - zakres inwestycji, Plan E. Kwiatkowskiego),\n• dokonał częściowego bilansu (podsumowania) i podjął próbę oceny\nefektów polityki gospodarczej w różnych okresach.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. przyczyny budowy Gdyni, reforma monetarna, budowa\nCOP);\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,\n(np. wpływ zaborów oraz wojny na kondycję gospodarki\nw początkowym okresie niepodległości);\n• podjął próbę bilansu (podsumowania).\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. odzyskanie niepodległości przez Polskę,\nwielki kryzys gospodarczy);\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma\npoprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji\nniezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte\ninformacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie\noceniane jest na 0 punktów.","solution":"## Wybrany temat\n\n**Temat 1. Dlaczego doszło do upadku republiki rzymskiej? Odpowiedz na pytanie, charakteryzując przemiany polityczne, społeczne i gospodarcze w Rzymie w okresie II-I w. p.n.e.**\n\n## Teza wypracowania\n\nUpadek republiki rzymskiej w I w. p.n.e. nie był skutkiem jednego wydarzenia, lecz **procesu trwającego ponad sto lat**, w którym **gwałtowna ekspansja terytorialna** Rzymu po wojnach punickich uruchomiła łańcuch wzajemnie powiązanych kryzysów: ekonomicznego (zniszczenie warstwy chłopskiej), społecznego (powstanie proletariatu miejskiego), militarnego (przejście od armii obywatelskiej do zawodowej, lojalnej wodzowi) i politycznego (walka stronnictw zakończona dyktaturą wodzów). Zabójstwo Juliusza Cezara w 44 r. p.n.e. było już tylko **agonią ustroju republikańskiego** - definitywny pryncypat Oktawiana Augusta w 27 r. p.n.e. potwierdzał, że republika nie jest już zdolna funkcjonować.\n\n## Wypracowanie\n\n### Przemiany gospodarcze - kryzys chłopstwa po wojnach punickich\n\nDecydujący wstrząs dla republiki rzymskiej przyniosły **trzy wojny punickie z Kartaginą (264-146 p.n.e.)**, a szczególnie II wojna punicka (218-201 p.n.e.) z Hannibalem. Mapa rozwoju terytorialnego republiki rzymskiej (źródło 1) wyraźnie pokazuje, jak w okresie 264-44 p.n.e. Rzym z miasta-państwa środkowoitalskiego przekształcił się w **imperium śródziemnomorskie** - opanował Sycylię, Sardynię, Korsykę, Hiszpanię, północną Afrykę, Grecję, Azję Mniejszą, Syrię, Galię. Ta ekspansja miała jednak **katastrofalne skutki dla warstwy małorolnego chłopstwa rzymskiego**.\n\nDługoletnie służby wojskowe (czasem 10-16 lat poza Italią) sprawiały, że chłopi-żołnierze tracili swoje gospodarstwa - ziemia leżała odłogiem, długi rosły, a powracający weterani znajdowali swoje grunty przejęte przez wielkich właścicieli ziemskich (**nobilitas**). Jednocześnie napływ **niewolniczej siły roboczej** z podbojów (szczególnie po Cannae i wojnach z Kartaginą) doprowadził do **rozwoju latyfundiów** - wielkich majątków uprawianych niewolnikami, z którymi małe gospodarstwo chłopskie nie mogło konkurować ekonomicznie. Powstała **kategoria proletariatu miejskiego** - bezrolnych obywateli rzymskich napływających do Rzymu w poszukiwaniu chleba (*panem*) i widowisk (*circenses*).\n\n### Przemiany społeczne - Grakchowie i kryzys reform\n\nProblem zubożenia chłopów zaobserwowali bracia **Grakchowie**. Plutarch w *Żywotach sławnych mężów* (źródło 2) opisuje, jak **Tyberiusz Sempraniusz Grakchus** jako trybun ludowy w **133 r. p.n.e.** próbował przeforsować **ustawę agrarną** - ograniczającą maksymalny areał ziemi państwowej (*ager publicus*) w rękach jednej osoby i rozdzielającą nadwyżki między bezrolnych obywateli. Tyberiusz zginął zabity przez senatorów w starciach ulicznych - pierwsza krew w polityce wewnętrznej Rzymu zapowiadała zmierzch republikańskiego konsensusu. Jego brat **Gajusz Grakchus** poszedł dalej (123-122 p.n.e.) - dodał ustawy zbożowe (tania dystrybucja chleba w Rzymie), prawa dla rycerzy (*equites*) i kolonizację. Również zginął w starciach.\n\nWnioskiem dla całej polityki rzymskiej było: **reformy społeczne są niemożliwe poprzez procedury republikańskie** - opozycja optymatów (popleczników senatu) jest zbyt silna. Stronnictwo **popularów** (Mariusz, Cezar) zaczęło szukać innych dróg.\n\n### Reformy Mariusza - armia zawodowa i jej polityczne konsekwencje\n\nKluczowym punktem zwrotnym były **reformy Gajusza Mariusza** (konsul 7-krotnie, lata 107-86 p.n.e.). Mariusz zniósł cenzus majątkowy dla rekrutów - pozwolił **proletariatowi służyć w legionach**, oferując żołd, łupy i nadziały ziemi po służbie. Skutek: **armia obywatelska zamieniła się w armię zawodową, lojalną wodzowi, a nie republice**. Kiedy senat odmawiał weteranom obiecanych nadziałów ziemi, ich jedyną nadzieją był wódz - który mógł wymóc decyzje siłą. To uruchomiło **stulecie wojen domowych**.\n\nJuż 88-86 p.n.e. - **Mariusz vs. Sulla**, pierwsza prawdziwa wojna domowa w Rzymie. Sulla wkroczył ze swoimi legionami do Rzymu (precedens!), pokonał Mariusza, ogłosił się **dyktatorem na czas nieokreślony** (82-79 p.n.e.) - przedłużony tradycyjny urząd dyktatora republikańskiego (do 6 miesięcy) przekroczył ramy konstytucyjne. Sulla wprowadził **proskrypcje** - listy osób bez ochrony prawnej, zabijanych dla konfiskaty majątków.\n\n### Powstanie Spartakusa - kryzys społeczny u podstaw\n\nMapa powstania Spartakusa (źródło 3) ilustruje **niewolniczy bunt 73-71 p.n.e.** - gladiatorzy z Kapui pod wodzą Spartakusa zorganizowali armię niewolników, która **przez 2 lata** dewastowała południową Italię, pokonując kilka razy regularne legiony rzymskie. Wojna kosztowała Rzym ogromnych wysiłków - stłumiona przez **Marka Krasusa** (zwycięstwo 71 p.n.e., 6 000 niewolników ukrzyżowano wzdłuż Via Appia). Powstanie pokazało **głębię kryzysu społecznego** - milion niewolników w Italii II w. p.n.e. stanowił systemowe zagrożenie, którego republika nie umiała rozwiązać politycznie.\n\n### I i II triumwirat - dyktatura wodzów\n\nZ kryzysu wyłoniła się formuła **triumwiratu** - nieformalnego porozumienia trzech najsilniejszych wodzów do podziału władzy.\n\n**I triumwirat (60 r. p.n.e.)**: **Cezar + Pompejusz + Krasus**. Cezar w latach 58-50 p.n.e. podbija Galię (do Renu) - kontroluje 11 legionów i ogromną klientelę. Po śmierci Krasusa w bitwie pod Carrhae (53 p.n.e., klęska Partów) i konflikcie z Pompejuszem - **wojna domowa 49-45 p.n.e.**. Cezar przekracza Rubikon (\"alea iacta est\", styczeń 49 p.n.e.), Pompejusz ucieka, ginie w Egipcie 48 p.n.e. (Faraos).\n\n**Dyktatura Cezara (49-44 p.n.e.)**: początkowo dyktator na 1 rok, później *dictator perpetuo* (dyktator dożywotni). Reformy: nadanie obywatelstwa rzymskiego mieszkańcom prowincji, reforma kalendarza (kalendarz juliański 46 p.n.e.), kolonizacja weteranów. **Zabójstwo Cezara 15 marca (Idy Marcowe) 44 p.n.e.** - spisek republikanów (Brutus, Kasjusz) pokazany na obrazie Camucciniego (źródło 4) - był ostatnią próbą ratowania republiki. Daremną.\n\n**II triumwirat (43 r. p.n.e.)**: **Oktawian + Antoniusz + Lepidus**. Pokonują republikanów pod Filippi 42 p.n.e. (śmierć Brutusa i Kasjusza). Konflikt Oktawiana z Antoniuszem (Antoniusz związał się z Kleopatrą egipską) - **bitwa pod Akcjum 31 p.n.e.** - Oktawian zwycięża, Antoniusz i Kleopatra popełniają samobójstwo.\n\n### Pryncypat Augusta - koniec republiki, początek cesarstwa\n\nW **27 r. p.n.e.** Oktawian formalnie \"zwraca\" władzę senatowi, ale otrzymuje tytuł **August** (\"Wzniosły\") i utrzymuje dożywotnio kontrolę nad armią i prowincjami. Republika formalnie istnieje - senat obraduje, są konsulowie, trybuni - ale **realna władza spoczywa w rękach jednego człowieka** (princeps senatus, \"pierwszy senator\"). To **definitywny koniec republiki** - Rzym wchodzi w **epokę cesarstwa** (pryncypat 27 p.n.e. - 284 n.e., później dominat).\n\n## Wnioski\n\nUpadek republiki rzymskiej był skutkiem **strukturalnej niewydolności** ustroju republikańskiego wobec wyzwań imperium śródziemnomorskiego:\n\n1. **Gospodarczo** - koncentracja ziemi w latyfundiach + rozwój niewolnictwa zniszczyły warstwę chłopską = podstawę armii obywatelskiej i republikańskiego społeczeństwa.\n2. **Społecznie** - powstał proletariat miejski oraz masy bezrolnych weteranów uzależnionych od wodzów-mecenasów (klientelizm patron-klient).\n3. **Militarnie** - reformy Mariusza dały wodzom prywatne armie, lojalne nie republice, lecz dowódcy.\n4. **Politycznie** - instytucje republikańskie (senat, konsulowie, trybuni) okazały się **niewydolne** wobec konfliktów ekonomicznych - krew Grakchów pokazała, że konsensus nie jest możliwy.\n\nZabójstwo Cezara było już tylko symbolicznym aktem - republika **technicznie umarła** wraz z dyktaturą Sulli (82 p.n.e.), Cezara (49 p.n.e.), wreszcie z Augustem (27 p.n.e.). Pryncypat Augusta zalegalizował **rzeczywistość polityczną**, którą ustanowiły ponad 100 lat wojen domowych - Rzym przekształcił się w **monarchię w republikańskim przebraniu**.\n\n## Schemat oceniania CKE - co dokładnie liczy się dla każdego poziomu\n\n> 📋 **Klucz CKE (max 12 pkt) - Temat 1, upadek republiki rzymskiej:**\n>\n> **Poziom IV (9-12 pkt) - kryteria pełne:**\n> - Pełne wyjaśnienie złożoności zjawiska (wzajemna zależność czynników)\n> - Poprawna hierarchizacja informacji (od przyczyn najgłębszych po skutki)\n> - Poprawne związki przyczynowo-skutkowe\n> - Trafne wykorzystanie wszystkich czterech materiałów źródłowych\n> - Sformułowanie wniosków i oceny\n> - Podsumowanie rozważań\n>\n> **Poziom III (6-8 pkt):**\n> - Celowa selekcja faktów\n> - Większość związków przyczynowo-skutkowych poprawnych (np. zubożenie → kryzys armii obywatelskiej → reformy Mariusza)\n> - Ujęcie dynamiczne (przejście armia obywatelska → zawodowa)\n> - Próba wniosków (klientelizm patron-klient)\n> - Próba oceny dyktatury Cezara\n>\n> **Poziom II (3-5 pkt):** częściowa faktografia (Grakchowie, triumwirat, Cezar), próby uporządkowania, próby związków przyczynowo-skutkowych.\n>\n> **Poziom I (1-2 pkt):** kilka faktów (powstanie Spartakusa, wojna domowa, zabójstwo Cezara), umieszczenie w czasie i przestrzeni.\n>\n> **OSTRZEŻENIE:** informacje niezwiązane z tematem **obniżają** punktację. Brak zrozumienia tematu = **0 pkt** całego wypracowania.\n\n## Reference historyczny - najważniejsze daty i postacie\n\n> 📖 **Kluczowe daty upadku republiki rzymskiej:**\n>\n> - **264-146 p.n.e.** - wojny punickie (3 wojny, Cannae 216, Zama 202, zburzenie Kartaginy 146)\n> - **133 p.n.e.** - trybunat Tyberiusza Grakchusa, śmierć\n> - **123-122 p.n.e.** - trybunaty Gajusza Grakchusa, śmierć\n> - **107 p.n.e.** - Mariusz konsul po raz pierwszy, początek reform wojskowych\n> - **91-88 p.n.e.** - wojna z italskimi sprzymierzeńcami (wojna sprzymierzeńcza), nadanie obywatelstwa rzymskiego Italii\n> - **88-82 p.n.e.** - I wojna domowa Mariusza i Sulli\n> - **82-79 p.n.e.** - dyktatura Sulli, proskrypcje\n> - **73-71 p.n.e.** - powstanie Spartakusa (stłumione przez Krasusa)\n> - **60 p.n.e.** - I triumwirat (Cezar + Pompejusz + Krasus)\n> - **58-50 p.n.e.** - Cezar w Galii\n> - **49 p.n.e.** - Cezar przekracza Rubikon (\"alea iacta est\")\n> - **48 p.n.e.** - bitwa pod Faraos, śmierć Pompejusza w Egipcie\n> - **44 p.n.e. (15 marca, Idy Marcowe)** - zabójstwo Cezara\n> - **43 p.n.e.** - II triumwirat (Oktawian + Antoniusz + Lepidus)\n> - **42 p.n.e.** - bitwa pod Filippi (klęska Brutusa i Kasjusza)\n> - **31 p.n.e.** - bitwa pod Akcjum (Oktawian vs Antoniusz)\n> - **27 p.n.e.** - Oktawian otrzymuje tytuł August → początek pryncypatu = koniec republiki\n\n> 📖 **Pojęcia kluczowe:**\n> - **Optymaci / Populary** - dwa stronnictwa: senatorska \"arystokracja\" vs. trybun ludowy + lud\n> - **Latyfundium** - wielki majątek ziemski uprawiany niewolnikami\n> - **Ager publicus** - ziemia państwowa (do podziału / dzierżawy)\n> - **Cenzus majątkowy** - wymóg posiadania majątku do służby wojskowej (zniesiony przez Mariusza)\n> - **Klientela** - sieć zależności patron-klient (gospodarcza + polityczna)\n> - **Dyktatura** - nadzwyczajna magistratura w republice (do 6 miesięcy), nadużyta przez Sullę i Cezara\n> - **Triumwirat** - nieformalny związek 3 wodzów (I: 60 p.n.e.; II: 43 p.n.e.)\n> - **Pryncypat** - ustrój Augusta (princeps = pierwszy senator), formalna republika + faktyczna monarchia\n\n## Wskazówki taktyczne dla maturzysty piszącego ten temat\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Trzy czynniki + ich wzajemne powiązanie = klucz do poziomu IV. Klucz CKE wymaga **\"wyjaśnienia złożoności zjawisk\"** - czyli pokazania, JAK gospodarka wpłynęła na społeczeństwo, JAK to wpłynęło na armię, JAK to wpłynęło na politykę. Nie wystarczy wymienić, trzeba ŁĄCZYĆ.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Materiały źródłowe są OBOWIĄZKOWE. Klucz CKE wprost wymaga \"trafnego wykorzystania materiału źródłowego\". Każdy z 4 materiałów (mapa, Plutarch, mapa Spartakusa, obraz Camucciniego) powinien zostać przywołany - nawet krótko.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Najczęstszy błąd - pisanie wypracowania jak \"opowieść o cesarzach Rzymu\" - od Cezara do Augusta to już nie jest republika! Cezar jako dyktator dożywotni i Oktawian jako pryncepsi są **PRZYCZYNAMI / SKUTKAMI** końca republiki, ale samo ich panowanie to już nie jest okres republiki w pełnym sensie.\n\n> ⚠️ **Uwaga 4:** Daty z prefiksami **p.n.e.** są obowiązkowe! Bez prefiksu \"p.n.e.\" data zostaje uznana za błąd faktograficzny (jest różnica między 44 p.n.e. = zabójstwo Cezara, a 44 n.e. = wczesny pryncypat Klaudiusza).","image":"img/historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 27. (0-12)
Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.

\n
  1. Dlaczego doszło do upadku republiki rzymskiej? Odpowiedz na pytanie, charakteryzując
\n

przemiany polityczne, społeczne i gospodarcze w Rzymie w okresie II-I w. p.n.e. W pracy
wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26-27).

\n
  1. Uwzględniając międzynarodowe położenie Polski, porównaj metody prowadzenia i oceń
\n

efekty polityki zagranicznej Władysława Łokietka oraz Kazimierza Wielkiego.

\n
  1. Reformacja zarówno osłabiła, jak i wzmocniła Kościół katolicki. Ustosunkuj się
\n

do powyższej tezy, analizując wydarzenia z historii Europy XVI w. (z uwzględnieniem
przemian w dziedzinie kultury).

\n
  1. Małe państwo wielkich nadziei. Uzasadnij trafność tego określenia w stosunku do Księstwa
\n

Warszawskiego, charakteryzując ustrój polityczny, wysiłek militarny i gospodarczy tego
państwa. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 28-29).

\n
  1. Przedstaw bilans gospodarki II RP, charakteryzując sukcesy i porażki polskiej polityki
\n

ekonomicznej w latach 1918-1939.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
25.
26.
27.
Maks. liczba pkt
2
2
12
Uzyskana liczba pkt
MHI_1R
Materiały źródłowe do tematu 1.
Źródło A. Mapa. Rozwój terytorialny republiki rzymskiej w latach 264-44 p.n.e.
terytorium Rzymu w 264 p.n.e.
granice republiki rzymskiej w 44 p.n.e.
terytoria zdobyte do 133 p.n.e.
granice prowincji rzymskich
terytoria zdobyte do śmierci Cezara (44 p.n.e.)
wyprawa Hannibala na Rzym
(bitwa pod Kannami)
miejsca ważniejszych bitew
Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 1993, s. 569.
Źródło B. Plutarch, Żywoty sławnych mężów. Tyberiusz Grakchus [fragment]
Dzikie zwierzęta żyjące na ziemi italskiej mają w niej swoje legowiska […], a ludzie
walczący w obronie Italii i życie swoje poświęcający dla jej sprawy nie mają w swej
ojczyźnie niczego oprócz powietrza i światła! Bez domu i bez stałego miejsca zamieszkania
błąkają się po świecie razem z dziećmi i żonami swoimi. Mamy tyle tysięcy obywateli
rzymskich, z których żaden nie ma tu nigdzie ani ojczystego domu, ani grobowca swych
ojców, ale każdy bije się tylko w obronie cudzego zbytku i bogactwa! Idą do walki na śmierć
i wmawia się w nich przy tym, że są panami świata, a tymczasem żaden z nich nie posiada na
własność ani jednej piędzi ziemi!
Plutarch, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1955, s. 507.
MHI_1R
Źródło C. Mapa. Powstanie Spartakusa
marsz Spartakusa
w kierunku Alp
marsz Spartakusa
w kierunku Sycylii
marsz Spartakusa
do Brundizjum
ośrodki powstań
niewolników
miasta zdobyte przez
Spartakusa
miejsca porażek
oddziałów celtycko-
-germańskich, które
odłączyły się od
Spartakusa
miejsca bitew
przypuszczalne miejsce
śmierci Spartakusa
J. Dowiat, Historia […], Warszawa 1987, s. 133.
Źródło D. Rysunek według obrazu Vincenza Camucciniego, Zabójstwo Cezara
http://historia.focus.pl
MHI_1R
Materiały źródłowe do tematu 4.
Źródło A. Mapa. Księstwo Warszawskie 1807-1809
Główne kierunki działań wojsk
polskich
ziemie Księstwa Warszawskiego w 1807 r.
rosyjskich
ziemie przyłączone w 1809 r.
austriackich
granice państw
twierdze
granice departamentów i obwodów
miejsca ważniejszych bitew
stolice departamentów
H. Tomalska, Świat - Europa - Polska w latach 1795-1939, Warszawa 1996, s. 32.
MHI_1R
Źródło B. Marcello Bacciarelli, Nadanie konstytucji Księstwu Warszawskiemu […]
J. Wałek, Dzieje Polski w malarstwie i poezji, Warszawa 1987, s. 181.
Źródło C. Tabela. Wojska Księstwa Warszawskiego
Daty
Liczba żołnierzy
01.01.1809
31 713
28.11.1809
44 950
01.11.1810
54 230
24.06.1812
74 722
08.06.1813
ok. 18 000
Historia Polski w liczbach. […] , t. 1, red. A. Jezierski, A. Wyczański, Warszawa 2003, s. 157-158.
Źródło D. Julian Ursyn Niemcewicz, Pamiętnik [fragment]
Dzienniki, gazety i pisma publiczne niczym nie są zapełnione, jak okropnymi [opisami
palenia] z rozkazu Napoleona wszystkich towarów angielskich. Po wszystkich królestwach
i państwach, gdzie tylko wpływ jego zachodzi, wszędzie niezmierne stosy palą się, obracają
w dym roboty tysiąca rąk bez najmniejszego dla nikogo pożytku, bez szkody dla Anglików,
co było zamiarem, ze stratą i upadkiem licznych familii kupieckich. Dziś u nas w Warszawie
podobne stosy z farfur [fajansów], rydlów, motyk, wielu rolniczych narzędzi etc. przed
pałacem rządowym palą się, co gorzej nie są to nowo wprowadzone towary, były jeszcze za
czasów pruskich, opłacili już od nich kupcy po 50 od sta Francuzom. Dziś po tej opłacie
całkiem ją tracą. […] W dziejach gwałtu i tyranii nic podobnego nie widziano jeszcze.
Na podstawie: Źródła i materiały do nauczania historii, red. S. Sierpowski, Warszawa 1998, s. 153.
MHI_1R
na temat nr
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)

","answer_text_html":"

Zadanie 27. (0-12)
Temat 1. Dlaczego doszło do upadku republiki rzymskiej? Odpowiedz na pytanie,
charakteryzując przemiany polityczne, społeczne i gospodarcze w Rzymie w okresie II-I w.
p.n.e. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26-27).
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej […]
dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń
w dziejach, a także ciągłość procesów
historycznych.
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście
epok i dostrzega zależności pomiędzy
różnymi dziedzinami życia społecznego;
rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia problemu
historycznego; dostrzega wielość
perspektyw badawczych oraz wielorakie
interpretacje historii i ich przyczyny.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
I. Starożytność.

\n
  1. Ekspansja w świecie greckim i rzymskim.
\n

Zdający:

\n
  1. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura
\n

starożytnego Rzymu.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje przemiany ustrojowe
\n

i społeczne w Rzymie republikańskim

\n
  1. porównuje niewolnictwo w Rzymie
\n

z wcześniejszymi formami niewolnictwa
[…].
III etap edukacyjny

\n
  1. Cywilizacja rzymska.
\n

Zdający:

\n
  1. umiejscawia w czasie i charakteryzuje
\n

system sprawowania władzy oraz
organizację społeczeństwa w Rzymie
republikańskim […].

\n
  1. wyjaśnia przyczyny i skutki ekspansji
\n

Rzymu, opisując postawy Rzymian wobec
niewolników i ludów podbitych.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
(np. wzajemna zależność czynników ekonomicznych, społecznych,
politycznych);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych
informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje
pochodzące ze źródeł);
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe
(np. wpływ zubożenia ludności na kryzys armii obywatelskiej
i przeprowadzenie reform Mariusza);
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. zmiany
w armii - przejście od armii obywatelskiej do zawodowej);
• podjął próbę formułowania wniosków (np. uzależnienie ekonomiczne
proletariatu od możnych nobilów prowadziło do zależności politycznej
klienta od patrona);
• w większości wykorzystał materiał źródłowy;
• podjął próbę oceny sytuacji politycznej w Rzymie w okresie dyktatury
Cezara.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. próby reform podejmowane przez braci Tyberiusza i Gajusza
Grakchów, zawiązanie triumwiratu, dyktatura Cezara);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych ( np.
wpływ wojen prowadzonych przez Rzym na rozwój wielkich
gospodarstw opartych na pracy niewolniczej, wpływ zubożenia drobnych
właścicieli ziemskich na wzrost liczby proletariatu w miastach);
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych
i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści
zawartych w materiale źródłowym;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi (np. rozwój terytorialny Rzymu, powstanie
Spartakusa, wojna domowa, zabójstwo Cezara);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Uwaga: Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła,
powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora
źródła.
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi
egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma
poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji
niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte
informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie
oceniane jest na 0 punktów.
Temat 2. Uwzględniając międzynarodowe położenie Polski, porównaj metody prowadzenia
i oceń efekty polityki zagranicznej Władysława Łokietka oraz Kazimierza Wielkiego.
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega
zmienność i dynamikę wydarzeń
w dziejach, a także ciągłość procesów
historycznych.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub
problemowym; dostrzega problem
i buduje argumentację, uwzględniając
różne aspekty procesu historycznego;
dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz
integruje pozyskane informacje
z różnych źródeł wiedzy.
II. Średniowiecze.

\n
  1. Polska w XIV-XV w.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje rozwój terytorialny państwa
\n

polskiego w XIV-XV w.;

\n
  1. wyjaśnia międzynarodowe i wewnętrzne
\n

uwarunkowania związków Polski z Węgrami
i Litwą w XIV-XV w.;

\n
  1. charakteryzuje i ocenia stosunki polsko-
\n

krzyżackie na płaszczyźnie politycznej,
gospodarczej i kulturowej;

\n
  1. ocenia panowanie Piastów w dziejach Polski
\n

[…].

\n
  1. synchronizuje wydarzenia z dziejów Polski
\n

i Europy w XIV-XV w.
III poziom edukacyjny

\n
  1. Polska dzielnicowa i zjednoczona.
\n

Zdający:

\n
  1. porządkuje i sytuuje w czasie najważniejsze
\n

wydarzenia związane z relacjami polsko-
krzyżackimi w epoce Piastów;

\n
  1. ocenia dokonania Kazimierza Wielkiego […]
\n

w polityce zagranicznej.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
(np. znaczenie sojuszu polsko-węgierskiego i polsko-litewskiego dla
rozwiązania problemu krzyżackiego, kwestię sądów papieskich
w sprawie Pomorza);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych
informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe
(np. związki między sytuacją zewnętrzną a podejmowanymi działaniami:
polityką dynastyczną, ekspansją terytorialną, normalizacją stosunków);
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących kierunków
i priorytetów polityki zagranicznej Władysława Łokietka i Kazimierza
Wielkiego, metod prowadzenia polityki);
• podjął próbę oceny efektów polityki zagranicznej Władysława Łokietka
i Kazimierza Wielkiego.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. zagarnięcie Pomorza przez Krzyżaków, bitwa pod Płowcami,
pokój wieczysty w Kaliszu);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych oraz
porównania dokonań obu władców.
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi (np. koronacja królewska Łokietka);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi
egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma
poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji
niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte
informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie
oceniane jest na 0 punktów.
Temat 3. Reformacja zarówno osłabiła, jak i wzmocniła Kościół katolicki. Ustosunkuj się do
powyższej tezy, analizując wydarzenia z historii Europy XVI w. (z uwzględnieniem przemian
w dziedzinie kultury).
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega zmienność
i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także
ciągłość procesów historycznych.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
III. Dzieje nowożytne

\n
  1. Europa w XVI-XVII w.
\n

Zdający:

\n
  1. wyjaśnia polityczne, gospodarcze,
\n

społeczne, kulturowe uwarunkowania
i następstwa reformacji, opisując główne
nurty i postaci; charakteryzuje reformę
Kościoła katolickiego;

\n
  1. opisuje mapę polityczną i wyznaniową
\n

Europy w XVI w.;

\n
  1. opisuje przemiany w kulturze
\n

europejskiej […] i rozpoznaje główne
dokonania epoki baroku.

\n
  1. Rzeczpospolita w okresie renesansu
\n

i demokracji szlacheckiej.
Zdający:

\n
  1. ocenia sytuację wyznaniową na ziemiach
\n

Rzeczypospolitej w XVI w., w tym
tolerancję religijną […];

\n
  1. identyfikuje dzieła polskiego renesansu
\n

oraz ocenia dorobek polskiej myśli
politycznej okresu odrodzenia i reformacji.
III etap edukacyjny

\n
  1. Rozłam w Kościele zachodnim.
\n

Zdający:

\n
  1. wymienia czynniki, które doprowadziły
\n

do rozłamu w Kościele zachodnim;

\n
  1. opisuje cele i charakteryzuje działalność
\n

Marcina Lutra i Jana Kalwina oraz
przedstawia okoliczności powstania kościoła
anglikańskiego;

\n
  1. wyjaśnia cele zwołania soboru
\n

trydenckiego i wskazuje postanowienia
służące wzmocnieniu katolicyzmu.

\n
  1. Polska i Litwa w czasach Jagiellonów.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje stosunki wyznaniowe
\n

w państwie polsko-litewskim i wyjaśnia ich
specyfikę na tle europejskim.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty
(np. pogłębianie się podziału politycznego państw Europy, rozwój kultur
narodowych,);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo skutkowe (np. rozwój
reformacji i kontrreformacji);
• zajął stanowisko wobec tezy sformułowanej w temacie wypracowania
i je w pełni uzasadnił.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich
znaczenia i hierarchii;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np.
rozwój reformacji i początek wojen religijnych, rozszerzanie się
reformacji i walka Kościoła o odzyskanie wpływów, wpływ reformacji
na reformę Kościoła - scharakteryzował postanowienia soboru
trydenckiego; kultura baroku);
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
uwzględniając przemiany dokonujące się w czasie;
• zajął stanowisko wobec tezy sformułowanej w temacie wypracowania
i je częściowo uzasadnił.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. wystąpienie Marcina Lutra, akt supremacji Henryka VIII,
pojawienie się odrębnych nurtów reformacji);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę opisu reakcji Kościoła katolickiego na reformację (sobór
trydencki);
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np.
wzrost znaczenia politycznego Kościoła i walka o władzę polityczną);
• podjął próbę ustosunkowania się do tezy sformułowanej w temacie
wypracowania.
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi (np. sytuacja wewnętrzna Kościoła w XIV-XV
wieku i wzrost krytyki duchowieństwa);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi
egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma
poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji
niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte
informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie
oceniane jest na 0 punktów.
Temat 4. Małe państwo wielkich nadziei. Uzasadnij trafność tego określenia w stosunku do
Księstwa Warszawskiego, charakteryzując ustrój polityczny, wysiłek militarny i gospodarczy
tego państwa. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 28-29).
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega zmienność
i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także
ciągłość procesów historycznych.
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście
epok i dostrzega zależności pomiędzy
różnymi dziedzinami życia społecznego;
rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia problemu
historycznego; dostrzega wielość
perspektyw badawczych oraz wielorakie
interpretacje historii i ich przyczyny.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
IV. Wiek XIX.

\n
  1. Europa napoleońska.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje kierunki i etapy podbojów
\n

Napoleona; charakteryzuje napoleońską ideę
imperium;

\n
  1. wyjaśnia wpływ idei rewolucji
\n

francuskiej i wojen okresu napoleońskiego
na zmiany polityczne, społeczne
i gospodarcze w Europie;

\n
  1. wskazuje przykłady i wyjaśnia przyczyny
\n

zaangażowania się Polaków po stronie
Napoleona;

\n
  1. charakteryzuje ustrój polityczny Księstwa
\n

Warszawskiego;

\n
  1. Walka o niepodległość Polski w okresie
\n

niewoli narodowej.
Zdający:

\n
  1. rozpoznaje działania społeczeństwa
\n

sprzyjające rozwojowi tożsamości
narodowej.
III etap edukacyjny

\n
  1. Epoka napoleońska.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje zmiany w Europie w okresie
\n

napoleońskim w zakresie stosunków
społeczno-gospodarczych i politycznych;

\n
  1. wyjaśnia okoliczności utworzenia […]
\n

Księstwa Warszawskiego oraz opisuje cechy
ustrojowe i terytorium Księstwa
Warszawskiego;

\n
  1. ocenia politykę Napoleona wobec sprawy
\n

polskiej oraz postawę Polaków wobec
Napoleona.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty:
społeczny, gospodarczy, militarny, polityczny;
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych
informacji;
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje
pochodzące ze źródeł);
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe
(np. rozbudzenie nadziei Polaków na przyłączenie ziem zaboru
rosyjskiego do Księstwa Warszawskiego w wyniku wojny w 1812 r.);
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• w większości wykorzystał materiał źródłowy;
• podjął próbę formułowania wniosków;
• podjął próbę oceny polityki Napoleona wobec Księstwa Warszawskiego
oraz dokonań takich postaci jak np. książę Józef Poniatowski.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. udział Księstwa Warszawskiego w blokadzie
kontynentalnej, przyłączenie ziem III zaboru austriackiego do Księstwa
Warszawskiego, oddanie tronu w Księstwie w ręce dynastii Wettynów);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np.
wpływ rozwoju kampanii napoleońskich na wzrost liczebny armii
Księstwa Warszawskiego, wpływ konieczności utrzymywania
wzrastającej liczby żołnierzy na problemy ekonomiczne Księstwa);
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych
i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści
zawartych w materiale źródłowym;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi (np. pokój w Tylży, nadanie konstytucji
Księstwu Warszawskiemu przez Napoleona, wojna z Austriakami
w 1809 r., wyprawa do Rosji w 1812 r.);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Uwaga: Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła,
powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora
źródła.
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi
egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma
poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji
niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte
informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie
oceniane jest na 0 punktów.
Temat 5. Przedstaw bilans gospodarki II RP, charakteryzując sukcesy i porażki polskiej
polityki ekonomicznej w latach 1918-1939.
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega zmienność
i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także
ciągłość procesów historycznych.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną w
ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
V. Wiek XX

\n
  1. Europa i świat między wojnami.
\n

Społeczeństwo, gospodarka, kultura.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje życie gospodarcze okresu
\n

międzywojennego i wyjaśnia mechanizm
wielkiego kryzysu gospodarczego […].

\n
  1. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo,
\n

gospodarka, kultura.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje i ocenia dorobek
\n

gospodarczy II Rzeczypospolitej.
poziom podstawowy

\n
  1. Odrodzenie państwa polskiego po
\n

I wojnie światowej.
Zdający:

\n
  1. wskazuje czynniki utrudniające proces
\n

integracji odrodzonego państwa polskiego;

\n
  1. wyjaśnia cele i skutki reformy
\n

Władysława Grabskiego.

\n
  1. Gospodarka i społeczeństwo
\n

II Rzeczypospolitej.
Zdający:

\n
  1. porównuje przejawy kryzysu
\n

gospodarczego na świecie i w Polsce,
wskazując jego specyficzne cechy;

\n
  1. opisuje osiągnięcia gospodarcze
\n

II Rzeczypospolitej, w tym budowę portu
w Gdyni i utworzenie Centralnego Okręgu
Przemysłowego.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
(np. wpływ sytuacji zewnętrznej na gospodarkę II RP w różnych
okresach, wojna celna z Niemcami);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych
informacji, uwzględniając kwestię reformy rolnej;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• poprawnie sformułował wnioski i dokonał trafnego bilansu
(podsumowania) sukcesów i porażek polskiej polityki gospodarczej.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np.
przedstawił kolejne etapy w rozwoju gospodarczym: unifikacja
gospodarcza ziem polskich, znaczenie Górnego Śląska, reformy
Grabskiego, budowa Gdyni i magistrali węglowej, kryzys ekonomiczny,
COP - zakres inwestycji, Plan E. Kwiatkowskiego),
• dokonał częściowego bilansu (podsumowania) i podjął próbę oceny
efektów polityki gospodarczej w różnych okresach.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. przyczyny budowy Gdyni, reforma monetarna, budowa
COP);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,
(np. wpływ zaborów oraz wojny na kondycję gospodarki
w początkowym okresie niepodległości);
• podjął próbę bilansu (podsumowania).
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi (np. odzyskanie niepodległości przez Polskę,
wielki kryzys gospodarczy);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi
egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma
poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji
niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte
informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie
oceniane jest na 0 punktów.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Wybrany temat

\n

Temat 1. Dlaczego doszło do upadku republiki rzymskiej? Odpowiedz na pytanie, charakteryzując przemiany polityczne, społeczne i gospodarcze w Rzymie w okresie II-I w. p.n.e.

\n

Teza wypracowania

\n

Upadek republiki rzymskiej w I w. p.n.e. nie był skutkiem jednego wydarzenia, lecz procesu trwającego ponad sto lat, w którym gwałtowna ekspansja terytorialna Rzymu po wojnach punickich uruchomiła łańcuch wzajemnie powiązanych kryzysów: ekonomicznego (zniszczenie warstwy chłopskiej), społecznego (powstanie proletariatu miejskiego), militarnego (przejście od armii obywatelskiej do zawodowej, lojalnej wodzowi) i politycznego (walka stronnictw zakończona dyktaturą wodzów). Zabójstwo Juliusza Cezara w 44 r. p.n.e. było już tylko agonią ustroju republikańskiego - definitywny pryncypat Oktawiana Augusta w 27 r. p.n.e. potwierdzał, że republika nie jest już zdolna funkcjonować.

\n

Wypracowanie

\n
Przemiany gospodarcze - kryzys chłopstwa po wojnach punickich
\n

Decydujący wstrząs dla republiki rzymskiej przyniosły trzy wojny punickie z Kartaginą (264-146 p.n.e.), a szczególnie II wojna punicka (218-201 p.n.e.) z Hannibalem. Mapa rozwoju terytorialnego republiki rzymskiej (źródło 1) wyraźnie pokazuje, jak w okresie 264-44 p.n.e. Rzym z miasta-państwa środkowoitalskiego przekształcił się w imperium śródziemnomorskie - opanował Sycylię, Sardynię, Korsykę, Hiszpanię, północną Afrykę, Grecję, Azję Mniejszą, Syrię, Galię. Ta ekspansja miała jednak katastrofalne skutki dla warstwy małorolnego chłopstwa rzymskiego.

\n

Długoletnie służby wojskowe (czasem 10-16 lat poza Italią) sprawiały, że chłopi-żołnierze tracili swoje gospodarstwa - ziemia leżała odłogiem, długi rosły, a powracający weterani znajdowali swoje grunty przejęte przez wielkich właścicieli ziemskich (nobilitas). Jednocześnie napływ niewolniczej siły roboczej z podbojów (szczególnie po Cannae i wojnach z Kartaginą) doprowadził do rozwoju latyfundiów - wielkich majątków uprawianych niewolnikami, z którymi małe gospodarstwo chłopskie nie mogło konkurować ekonomicznie. Powstała kategoria proletariatu miejskiego - bezrolnych obywateli rzymskich napływających do Rzymu w poszukiwaniu chleba (panem) i widowisk (circenses).

\n
Przemiany społeczne - Grakchowie i kryzys reform
\n

Problem zubożenia chłopów zaobserwowali bracia Grakchowie. Plutarch w Żywotach sławnych mężów (źródło 2) opisuje, jak Tyberiusz Sempraniusz Grakchus jako trybun ludowy w 133 r. p.n.e. próbował przeforsować ustawę agrarną - ograniczającą maksymalny areał ziemi państwowej (ager publicus) w rękach jednej osoby i rozdzielającą nadwyżki między bezrolnych obywateli. Tyberiusz zginął zabity przez senatorów w starciach ulicznych - pierwsza krew w polityce wewnętrznej Rzymu zapowiadała zmierzch republikańskiego konsensusu. Jego brat Gajusz Grakchus poszedł dalej (123-122 p.n.e.) - dodał ustawy zbożowe (tania dystrybucja chleba w Rzymie), prawa dla rycerzy (equites) i kolonizację. Również zginął w starciach.

\n

Wnioskiem dla całej polityki rzymskiej było: reformy społeczne są niemożliwe poprzez procedury republikańskie - opozycja optymatów (popleczników senatu) jest zbyt silna. Stronnictwo popularów (Mariusz, Cezar) zaczęło szukać innych dróg.

\n
Reformy Mariusza - armia zawodowa i jej polityczne konsekwencje
\n

Kluczowym punktem zwrotnym były reformy Gajusza Mariusza (konsul 7-krotnie, lata 107-86 p.n.e.). Mariusz zniósł cenzus majątkowy dla rekrutów - pozwolił proletariatowi służyć w legionach, oferując żołd, łupy i nadziały ziemi po służbie. Skutek: armia obywatelska zamieniła się w armię zawodową, lojalną wodzowi, a nie republice. Kiedy senat odmawiał weteranom obiecanych nadziałów ziemi, ich jedyną nadzieją był wódz - który mógł wymóc decyzje siłą. To uruchomiło stulecie wojen domowych.

\n

Już 88-86 p.n.e. - Mariusz vs. Sulla, pierwsza prawdziwa wojna domowa w Rzymie. Sulla wkroczył ze swoimi legionami do Rzymu (precedens!), pokonał Mariusza, ogłosił się dyktatorem na czas nieokreślony (82-79 p.n.e.) - przedłużony tradycyjny urząd dyktatora republikańskiego (do 6 miesięcy) przekroczył ramy konstytucyjne. Sulla wprowadził proskrypcje - listy osób bez ochrony prawnej, zabijanych dla konfiskaty majątków.

\n
Powstanie Spartakusa - kryzys społeczny u podstaw
\n

Mapa powstania Spartakusa (źródło 3) ilustruje niewolniczy bunt 73-71 p.n.e. - gladiatorzy z Kapui pod wodzą Spartakusa zorganizowali armię niewolników, która przez 2 lata dewastowała południową Italię, pokonując kilka razy regularne legiony rzymskie. Wojna kosztowała Rzym ogromnych wysiłków - stłumiona przez Marka Krasusa (zwycięstwo 71 p.n.e., 6 000 niewolników ukrzyżowano wzdłuż Via Appia). Powstanie pokazało głębię kryzysu społecznego - milion niewolników w Italii II w. p.n.e. stanowił systemowe zagrożenie, którego republika nie umiała rozwiązać politycznie.

\n
I i II triumwirat - dyktatura wodzów
\n

Z kryzysu wyłoniła się formuła triumwiratu - nieformalnego porozumienia trzech najsilniejszych wodzów do podziału władzy.

\n

I triumwirat (60 r. p.n.e.): Cezar + Pompejusz + Krasus. Cezar w latach 58-50 p.n.e. podbija Galię (do Renu) - kontroluje 11 legionów i ogromną klientelę. Po śmierci Krasusa w bitwie pod Carrhae (53 p.n.e., klęska Partów) i konflikcie z Pompejuszem - wojna domowa 49-45 p.n.e.. Cezar przekracza Rubikon ("alea iacta est", styczeń 49 p.n.e.), Pompejusz ucieka, ginie w Egipcie 48 p.n.e. (Faraos).

\n

Dyktatura Cezara (49-44 p.n.e.): początkowo dyktator na 1 rok, później dictator perpetuo (dyktator dożywotni). Reformy: nadanie obywatelstwa rzymskiego mieszkańcom prowincji, reforma kalendarza (kalendarz juliański 46 p.n.e.), kolonizacja weteranów. Zabójstwo Cezara 15 marca (Idy Marcowe) 44 p.n.e. - spisek republikanów (Brutus, Kasjusz) pokazany na obrazie Camucciniego (źródło 4) - był ostatnią próbą ratowania republiki. Daremną.

\n

II triumwirat (43 r. p.n.e.): Oktawian + Antoniusz + Lepidus. Pokonują republikanów pod Filippi 42 p.n.e. (śmierć Brutusa i Kasjusza). Konflikt Oktawiana z Antoniuszem (Antoniusz związał się z Kleopatrą egipską) - bitwa pod Akcjum 31 p.n.e. - Oktawian zwycięża, Antoniusz i Kleopatra popełniają samobójstwo.

\n
Pryncypat Augusta - koniec republiki, początek cesarstwa
\n

W 27 r. p.n.e. Oktawian formalnie "zwraca" władzę senatowi, ale otrzymuje tytuł August ("Wzniosły") i utrzymuje dożywotnio kontrolę nad armią i prowincjami. Republika formalnie istnieje - senat obraduje, są konsulowie, trybuni - ale realna władza spoczywa w rękach jednego człowieka (princeps senatus, "pierwszy senator"). To definitywny koniec republiki - Rzym wchodzi w epokę cesarstwa (pryncypat 27 p.n.e. - 284 n.e., później dominat).

\n

Wnioski

\n

Upadek republiki rzymskiej był skutkiem strukturalnej niewydolności ustroju republikańskiego wobec wyzwań imperium śródziemnomorskiego:

\n
  1. Gospodarczo - koncentracja ziemi w latyfundiach + rozwój niewolnictwa zniszczyły warstwę chłopską = podstawę armii obywatelskiej i republikańskiego społeczeństwa.
  2. Społecznie - powstał proletariat miejski oraz masy bezrolnych weteranów uzależnionych od wodzów-mecenasów (klientelizm patron-klient).
  3. Militarnie - reformy Mariusza dały wodzom prywatne armie, lojalne nie republice, lecz dowódcy.
  4. Politycznie - instytucje republikańskie (senat, konsulowie, trybuni) okazały się niewydolne wobec konfliktów ekonomicznych - krew Grakchów pokazała, że konsensus nie jest możliwy.
\n

Zabójstwo Cezara było już tylko symbolicznym aktem - republika technicznie umarła wraz z dyktaturą Sulli (82 p.n.e.), Cezara (49 p.n.e.), wreszcie z Augustem (27 p.n.e.). Pryncypat Augusta zalegalizował rzeczywistość polityczną, którą ustanowiły ponad 100 lat wojen domowych - Rzym przekształcił się w monarchię w republikańskim przebraniu.

\n

Schemat oceniania CKE - co dokładnie liczy się dla każdego poziomu

\n
📋 Klucz CKE (max 12 pkt) - Temat 1, upadek republiki rzymskiej:

Poziom IV (9-12 pkt) - kryteria pełne:
- Pełne wyjaśnienie złożoności zjawiska (wzajemna zależność czynników)
- Poprawna hierarchizacja informacji (od przyczyn najgłębszych po skutki)
- Poprawne związki przyczynowo-skutkowe
- Trafne wykorzystanie wszystkich czterech materiałów źródłowych
- Sformułowanie wniosków i oceny
- Podsumowanie rozważań

Poziom III (6-8 pkt):
- Celowa selekcja faktów
- Większość związków przyczynowo-skutkowych poprawnych (np. zubożenie → kryzys armii obywatelskiej → reformy Mariusza)
- Ujęcie dynamiczne (przejście armia obywatelska → zawodowa)
- Próba wniosków (klientelizm patron-klient)
- Próba oceny dyktatury Cezara

Poziom II (3-5 pkt): częściowa faktografia (Grakchowie, triumwirat, Cezar), próby uporządkowania, próby związków przyczynowo-skutkowych.

Poziom I (1-2 pkt): kilka faktów (powstanie Spartakusa, wojna domowa, zabójstwo Cezara), umieszczenie w czasie i przestrzeni.

OSTRZEŻENIE: informacje niezwiązane z tematem obniżają punktację. Brak zrozumienia tematu = 0 pkt całego wypracowania.
\n

Reference historyczny - najważniejsze daty i postacie

\n
📖 Kluczowe daty upadku republiki rzymskiej:

- 264-146 p.n.e. - wojny punickie (3 wojny, Cannae 216, Zama 202, zburzenie Kartaginy 146)
- 133 p.n.e. - trybunat Tyberiusza Grakchusa, śmierć
- 123-122 p.n.e. - trybunaty Gajusza Grakchusa, śmierć
- 107 p.n.e. - Mariusz konsul po raz pierwszy, początek reform wojskowych
- 91-88 p.n.e. - wojna z italskimi sprzymierzeńcami (wojna sprzymierzeńcza), nadanie obywatelstwa rzymskiego Italii
- 88-82 p.n.e. - I wojna domowa Mariusza i Sulli
- 82-79 p.n.e. - dyktatura Sulli, proskrypcje
- 73-71 p.n.e. - powstanie Spartakusa (stłumione przez Krasusa)
- 60 p.n.e. - I triumwirat (Cezar + Pompejusz + Krasus)
- 58-50 p.n.e. - Cezar w Galii
- 49 p.n.e. - Cezar przekracza Rubikon ("alea iacta est")
- 48 p.n.e. - bitwa pod Faraos, śmierć Pompejusza w Egipcie
- 44 p.n.e. (15 marca, Idy Marcowe) - zabójstwo Cezara
- 43 p.n.e. - II triumwirat (Oktawian + Antoniusz + Lepidus)
- 42 p.n.e. - bitwa pod Filippi (klęska Brutusa i Kasjusza)
- 31 p.n.e. - bitwa pod Akcjum (Oktawian vs Antoniusz)
- 27 p.n.e. - Oktawian otrzymuje tytuł August → początek pryncypatu = koniec republiki
\n
📖 Pojęcia kluczowe:
- Optymaci / Populary - dwa stronnictwa: senatorska "arystokracja" vs. trybun ludowy + lud
- Latyfundium - wielki majątek ziemski uprawiany niewolnikami
- Ager publicus - ziemia państwowa (do podziału / dzierżawy)
- Cenzus majątkowy - wymóg posiadania majątku do służby wojskowej (zniesiony przez Mariusza)
- Klientela - sieć zależności patron-klient (gospodarcza + polityczna)
- Dyktatura - nadzwyczajna magistratura w republice (do 6 miesięcy), nadużyta przez Sullę i Cezara
- Triumwirat - nieformalny związek 3 wodzów (I: 60 p.n.e.; II: 43 p.n.e.)
- Pryncypat - ustrój Augusta (princeps = pierwszy senator), formalna republika + faktyczna monarchia
\n

Wskazówki taktyczne dla maturzysty piszącego ten temat

\n
⚠️ Uwaga 1: Trzy czynniki + ich wzajemne powiązanie = klucz do poziomu IV. Klucz CKE wymaga "wyjaśnienia złożoności zjawisk" - czyli pokazania, JAK gospodarka wpłynęła na społeczeństwo, JAK to wpłynęło na armię, JAK to wpłynęło na politykę. Nie wystarczy wymienić, trzeba ŁĄCZYĆ.
\n
⚠️ Uwaga 2: Materiały źródłowe są OBOWIĄZKOWE. Klucz CKE wprost wymaga "trafnego wykorzystania materiału źródłowego". Każdy z 4 materiałów (mapa, Plutarch, mapa Spartakusa, obraz Camucciniego) powinien zostać przywołany - nawet krótko.
\n
⚠️ Uwaga 3: Najczęstszy błąd - pisanie wypracowania jak "opowieść o cesarzach Rzymu" - od Cezara do Augusta to już nie jest republika! Cezar jako dyktator dożywotni i Oktawian jako pryncepsi są PRZYCZYNAMI / SKUTKAMI końca republiki, ale samo ich panowanie to już nie jest okres republiki w pełnym sensie.
\n
⚠️ Uwaga 4: Daty z prefiksami p.n.e. są obowiązkowe! Bez prefiksu "p.n.e." data zostaje uznana za błąd faktograficzny (jest różnica między 44 p.n.e. = zabójstwo Cezara, a 44 n.e. = wczesny pryncypat Klaudiusza).
"}]}