{"id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-1)\nNa podstawie podanych informacji oraz własnej wiedzy uzupełnij tabelę - wpisz\nwe właściwych miejscach nazwy opisanych form ustroju politycznego starożytnego\nRzymu. Wybierz je spośród podanych niżej.\npryncypat\nkrólestwo\ndominat\nrepublika\nOpis\nNazwa\nA.\nCesarz jest panem absolutnym i świętym; ceremoniał,\nktórym się otacza, i mistyka, której jest przedmiotem,\nświadczą o jego potędze.\nB.\nUstrój polityczny Rzymu […] zasadzał się na trzech\npodstawowych organach władzy. Były nimi\nzgromadzenia, urzędy i senat.\nC.\nRzymski system jedynowładztwa, swoista forma\nmonarchii rzymskiej polegająca na skupieniu władzy\nw rękach cesarza […] przy jednoczesnym zachowaniu\npozorów (poprzedniego) ustroju.\nJ. C. Fredouille, Słownik cywilizacji rzymskiej, Katowice 1996, s. 76, s. 240;\nMała encyklopedia kultury antycznej, Warszawa 1990, s. 623.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 3. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależność pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nI. Starożytność.\n4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnego Rzymu.\nZdający:\n1) charakteryzuje przemiany ustrojowe\ni społeczne w Rzymie republikańskim\ni w cesarstwie rzymskim.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź zawierającą wszystkie elementy.\n0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. - dominat\nB. - republika\nC. - pryncypat","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Opis | Nazwa ustroju |\n| **A** | **dominat** |\n| **B** | **republika** |\n| **C** | **pryncypat** |\n\n## Sposób 1 - analiza fragmentów\n\n**Fragment A:**\n\n> *\"Cesarz jest panem absolutnym i świętym; ceremoniał, którym się otacza, i mistyka, której jest przedmiotem, świadczą o jego potędze.\"*\n\n→ **Wskazówki kluczowe:**\n- *\"pan absolutny\"* (łac. **dominus** = pan, władca) - władza nieograniczona\n- *\"święty\"* - sakralizacja władcy, kult osoby cesarza\n- *\"ceremoniał\"* + *\"mistyka\"* - bizantyjski dwór z rytuałem proskynezy (padanie na twarz)\n\n→ **Wniosek:** to opis **dominatu** - ustroju wprowadzonego przez **Dioklecjana (284-305 n.e.)** i kontynuowanego przez **Konstantyna Wielkiego**. Cesarz przestaje być \"pierwszym wśród równych\" (princeps), staje się absolutnym władcą orientalno-monarchicznego typu.\n\n**Fragment B:**\n\n> *\"Ustrój polityczny Rzymu [ ] zasadzał się na trzech podstawowych organach władzy. Były nimi zgromadzenia, urzędy i senat.\"*\n\n→ **Wskazówki kluczowe:**\n- **Zgromadzenia** (komicja: kuriatne, centurialne, trybusowe) - uchwalanie ustaw, wybory urzędników\n- **Urzędy** (magistratury: konsulowie, pretorzy, edylowie, kwestorzy, cenzorowie, trybunowie ludowi) - władza wykonawcza\n- **Senat** - najwyższy organ doradczy (300, później 600 senatorów)\n\n→ **Wniosek:** to klasyczna trójorganowa struktura **republiki rzymskiej (509-27 p.n.e.)**. W historiografii nazywana SPQR - *Senatus PopulusQue Romanus* (\"Senat i Lud Rzymski\").\n\n**Fragment C:**\n\n> *\"Rzymski system jedynowładztwa, swoista forma monarchii rzymskiej polegająca na skupieniu władzy w rękach cesarza [ ] przy jednoczesnym zachowaniu pozorów (poprzedniego) ustroju.\"*\n\n→ **Wskazówki kluczowe:**\n- **\"Skupienie władzy w rękach cesarza\"** - jedynowładztwo\n- **\"Pozory poprzedniego ustroju\"** - zachowanie republikańskich instytucji (senat, konsulowie) jako fasady\n- Termin *princeps* = \"pierwszy wśród obywateli\" - Oktawian August nazywał siebie tak, by uniknąć skojarzeń z monarchią\n\n→ **Wniosek:** to opis **pryncypatu** - ustroju wprowadzonego przez **Oktawiana Augusta (27 p.n.e.)**, trwającego do reform Dioklecjana (284 n.e.).\n\n## Sposób 2 - chronologiczny ciąg ustrojów rzymskich\n\nUstroje Rzymu układają się w **chronologiczny ciąg**:\n\n1. **Królestwo (753-509 p.n.e.)** - siedmiu legendarnych królów, koniec wraz z wygnaniem Tarkwiniusza Pysznego\n2. **Republika (509-27 p.n.e.)** - *res publica* (\"sprawa publiczna\"), trójorganowy ustrój: zgromadzenia + urzędy + senat → **fragment B**\n3. **Pryncypat (27 p.n.e. - 284 n.e.)** - Oktawian August jako *princeps*, jedynowładztwo z fasadą republikańską → **fragment C**\n4. **Dominat (284-476 n.e.)** - Dioklecjan, cesarz jako *dominus et deus* (pan i bóg), absolutyzm orientalny → **fragment A**\n\nLista do wyboru zawierała wszystkie cztery: **pryncypat, królestwo, dominat, republika**. W tabeli należało użyć **trzech** (królestwo nie pasuje do żadnego opisu).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawną odpowiedź zawierającą **wszystkie trzy elementy** (A-dominat, B-republika, C-pryncypat)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną, niepełną lub brak odpowiedzi\n>\n> **UWAGA:** Pomyłka choćby w jednym ustroju = 0 pkt. Klucz wymaga **kompletu** trzech poprawnych odpowiedzi.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Ustroje starożytnego Rzymu - szczegóły:**\n>\n> **Republika rzymska (509-27 p.n.e.):**\n> - Trójorganowy ustrój: **komicja** (zgromadzenia ludowe), **magistratury** (urzędy republikańskie - konsul, pretor, edyl, kwestor, cenzor, trybun ludowy), **senat** (300, później 600 członków)\n> - Kluczowe zasady: **kolegialność** (urzędy obsadzane przez minimum 2 osoby), **kadencyjność** (1 rok), **odpłatność** (urzędy honorowe - *cursus honorum*)\n> - Koniec republiki: wojny domowe (Mariusz vs Sulla, Cezar vs Pompejusz, Oktawian vs Antoniusz), ostatni triumwirat → bitwa pod Akcjum 31 p.n.e. → 27 p.n.e. Oktawian otrzymuje tytuł Augusta\n>\n> **Pryncypat (27 p.n.e. - 284 n.e.):**\n> - **Oktawian August** stworzył system, w którym *de iure* trwała republika (senat, konsulowie), ale *de facto* cała władza skupiała się w rękach cesarza (princeps senatus, tribunicia potestas, imperium proconsulare maius)\n> - Dynastie: julijsko-klaudyjska (Oktawian-Tyberiusz-Kaligula-Klaudiusz-Neron), Flawiuszów (Wespazjan-Tytus-Domicjan), Antoninów (Trajan-Hadrian-Marek Aureliusz), Sewerów\n> - Kryzys III wieku (235-284) - częste zmiany władców, rozpad imperium\n>\n> **Dominat (284-476 n.e.):**\n> - **Dioklecjan (284-305)** wprowadza nowy ustrój - cesarz jako *dominus et deus*, padanie na twarz przed władcą (proskyneza), purpurowa szata, diadem\n> - **Tetrarchia** (rządy czterech: 2 augustów + 2 cezarów)\n> - **Konstantyn Wielki (306-337)** kontynuuje dominat, edykt mediolański 313, przeniesienie stolicy do Konstantynopola 330\n> - 395 podział Cesarstwa, 476 upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - pomylenie pryncypatu z dominatem. Klucz: jeśli w opisie pojawia się **\"pozory poprzedniego ustroju\"** lub **\"princeps\"** → to pryncypat. Jeśli **\"absolutny\"**, **\"święty\"**, **\"mistyka\"** → to dominat.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Czwarta opcja (\"królestwo\") była **dystraktorem** - okres królewski Rzymu (753-509 p.n.e.) nie pasuje do żadnego z opisów. Nie wybieraj jej tylko dlatego, że jest na liście.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Etymologia pomaga zapamiętać: **dominat** od *dominus* (pan), **pryncypat** od *princeps* (pierwszy), **republika** od *res publica* (sprawa publiczna).","image":"img/historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3. (0-1)
Na podstawie podanych informacji oraz własnej wiedzy uzupełnij tabelę - wpisz
we właściwych miejscach nazwy opisanych form ustroju politycznego starożytnego
Rzymu. Wybierz je spośród podanych niżej.
pryncypat
królestwo
dominat
republika
Opis
Nazwa
A.
Cesarz jest panem absolutnym i świętym; ceremoniał,
którym się otacza, i mistyka, której jest przedmiotem,
świadczą o jego potędze.
B.
Ustrój polityczny Rzymu […] zasadzał się na trzech
podstawowych organach władzy. Były nimi
zgromadzenia, urzędy i senat.
C.
Rzymski system jedynowładztwa, swoista forma
monarchii rzymskiej polegająca na skupieniu władzy
w rękach cesarza […] przy jednoczesnym zachowaniu
pozorów (poprzedniego) ustroju.
J. C. Fredouille, Słownik cywilizacji rzymskiej, Katowice 1996, s. 76, s. 240;
Mała encyklopedia kultury antycznej, Warszawa 1990, s. 623.

","answer_text_html":"

Zadanie 3. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależność pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
I. Starożytność.

\n
  1. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura
\n

starożytnego Rzymu.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje przemiany ustrojowe
\n

i społeczne w Rzymie republikańskim
i w cesarstwie rzymskim.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną odpowiedź zawierającą wszystkie elementy.
0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
A. - dominat
B. - republika
C. - pryncypat

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Opis | Nazwa ustroju |
| A | dominat |
| B | republika |
| C | pryncypat |

\n

Sposób 1 - analiza fragmentów

\n

Fragment A:

\n
"Cesarz jest panem absolutnym i świętym; ceremoniał, którym się otacza, i mistyka, której jest przedmiotem, świadczą o jego potędze."
\n

→ Wskazówki kluczowe:

\n\n

→ Wniosek: to opis dominatu - ustroju wprowadzonego przez Dioklecjana (284-305 n.e.) i kontynuowanego przez Konstantyna Wielkiego. Cesarz przestaje być "pierwszym wśród równych" (princeps), staje się absolutnym władcą orientalno-monarchicznego typu.

\n

Fragment B:

\n
"Ustrój polityczny Rzymu [ ] zasadzał się na trzech podstawowych organach władzy. Były nimi zgromadzenia, urzędy i senat."
\n

→ Wskazówki kluczowe:

\n\n

→ Wniosek: to klasyczna trójorganowa struktura republiki rzymskiej (509-27 p.n.e.). W historiografii nazywana SPQR - Senatus PopulusQue Romanus ("Senat i Lud Rzymski").

\n

Fragment C:

\n
"Rzymski system jedynowładztwa, swoista forma monarchii rzymskiej polegająca na skupieniu władzy w rękach cesarza [ ] przy jednoczesnym zachowaniu pozorów (poprzedniego) ustroju."
\n

→ Wskazówki kluczowe:

\n\n

→ Wniosek: to opis pryncypatu - ustroju wprowadzonego przez Oktawiana Augusta (27 p.n.e.), trwającego do reform Dioklecjana (284 n.e.).

\n

Sposób 2 - chronologiczny ciąg ustrojów rzymskich

\n

Ustroje Rzymu układają się w chronologiczny ciąg:

\n
  1. Królestwo (753-509 p.n.e.) - siedmiu legendarnych królów, koniec wraz z wygnaniem Tarkwiniusza Pysznego
  2. Republika (509-27 p.n.e.) - res publica ("sprawa publiczna"), trójorganowy ustrój: zgromadzenia + urzędy + senat → fragment B
  3. Pryncypat (27 p.n.e. - 284 n.e.) - Oktawian August jako princeps, jedynowładztwo z fasadą republikańską → fragment C
  4. Dominat (284-476 n.e.) - Dioklecjan, cesarz jako dominus et deus (pan i bóg), absolutyzm orientalny → fragment A
\n

Lista do wyboru zawierała wszystkie cztery: pryncypat, królestwo, dominat, republika. W tabeli należało użyć trzech (królestwo nie pasuje do żadnego opisu).

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3, max 1 pkt):
- 1 pkt - za poprawną odpowiedź zawierającą wszystkie trzy elementy (A-dominat, B-republika, C-pryncypat)
- 0 pkt - za odpowiedź błędną, niepełną lub brak odpowiedzi

UWAGA: Pomyłka choćby w jednym ustroju = 0 pkt. Klucz wymaga kompletu trzech poprawnych odpowiedzi.
\n

Reference historyczny

\n
📖 Ustroje starożytnego Rzymu - szczegóły:

Republika rzymska (509-27 p.n.e.):
- Trójorganowy ustrój: komicja (zgromadzenia ludowe), magistratury (urzędy republikańskie - konsul, pretor, edyl, kwestor, cenzor, trybun ludowy), senat (300, później 600 członków)
- Kluczowe zasady: kolegialność (urzędy obsadzane przez minimum 2 osoby), kadencyjność (1 rok), odpłatność (urzędy honorowe - cursus honorum)
- Koniec republiki: wojny domowe (Mariusz vs Sulla, Cezar vs Pompejusz, Oktawian vs Antoniusz), ostatni triumwirat → bitwa pod Akcjum 31 p.n.e. → 27 p.n.e. Oktawian otrzymuje tytuł Augusta

Pryncypat (27 p.n.e. - 284 n.e.):
- Oktawian August stworzył system, w którym de iure trwała republika (senat, konsulowie), ale de facto cała władza skupiała się w rękach cesarza (princeps senatus, tribunicia potestas, imperium proconsulare maius)
- Dynastie: julijsko-klaudyjska (Oktawian-Tyberiusz-Kaligula-Klaudiusz-Neron), Flawiuszów (Wespazjan-Tytus-Domicjan), Antoninów (Trajan-Hadrian-Marek Aureliusz), Sewerów
- Kryzys III wieku (235-284) - częste zmiany władców, rozpad imperium

Dominat (284-476 n.e.):
- Dioklecjan (284-305) wprowadza nowy ustrój - cesarz jako dominus et deus, padanie na twarz przed władcą (proskyneza), purpurowa szata, diadem
- Tetrarchia (rządy czterech: 2 augustów + 2 cezarów)
- Konstantyn Wielki (306-337) kontynuuje dominat, edykt mediolański 313, przeniesienie stolicy do Konstantynopola 330
- 395 podział Cesarstwa, 476 upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - pomylenie pryncypatu z dominatem. Klucz: jeśli w opisie pojawia się "pozory poprzedniego ustroju" lub "princeps" → to pryncypat. Jeśli "absolutny", "święty", "mistyka" → to dominat.
\n
⚠️ Uwaga: Czwarta opcja ("królestwo") była dystraktorem - okres królewski Rzymu (753-509 p.n.e.) nie pasuje do żadnego z opisów. Nie wybieraj jej tylko dlatego, że jest na liście.
\n
⚠️ Uwaga: Etymologia pomaga zapamiętać: dominat od dominus (pan), pryncypat od princeps (pierwszy), republika od res publica (sprawa publiczna).
"}]}