{"id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"historia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-1)\nIbn Ishak, Życiorys wysłannika bożego [fragment]\nMuhammad przychodził do domu Abu Bekra zawsze bądź rano, bądź wieczór, gdy\ntymczasem w dniu, w którym bóg pozwolił mu wywędrować i opuścić Mekkę i swój lud,\nprzyszedł do nas w południe, w porze, o której nigdy nie miał zwyczaju przychodzić. Kiedy\ngo zobaczył Abu Bekr, zauważył: „Musiało się zdarzyć coś niezwykłego, skoro prorok\nprzychodzi o tej godzinie […]”. Wtedy rzekł Muhammad: „Allah pozwolił mi wyjść i opuścić\n[Mekkę]” […]. Po czym rzekł Abu Bekr: „Proroku boży, oto wielbłądzice, które\nprzygotowałem do tego celu”. Najęli też Abdallaha, syna Arkata […], by ich poprowadził [do\nMedyny], i oddali mu wielbłądzice, aby je pasł aż do umówionej chwili.\nWiek V-XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii\nstudentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 19-20.\nPodaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia opisanego w źródle i wyjaśnij, jakie\nznaczenie ma ten fakt w tradycji arabskiego kręgu kulturowego.\nNazwa:\nWyjaśnienie:\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do\nwyjaśnienia problemu badawczego; […].\nII. Średniowiecze.\n1. Bizancjum i Zachód a świat islamu.\nZdający:\n1) charakteryzuje kręgi kulturowe: […]\narabski.\nIII etap edukacyjny\n8. Arabowie i świat islamski.\nZdający:\n2) opisuje podstawowe zasady i symbole\nislamu.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej nazwy i prawidłowego wyjaśnienia.\n0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nNazwa:\nHidżra; ucieczka / wywędrowanie / wyjście Mahometa z Mekki do Medyny.\nPrzykładowe wyjaśnienie:\nWydarzenie to [z 622 r.] stało się początkiem ery muzułmańskiej / dało początek nowemu\nkalendarzowi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa:** **Hidżra** (arab. *hijra* = \"wywędrowanie\", \"emigracja\")\n\n**Wyjaśnienie:** Hidżra (622 r.) to wywędrowanie Mahometa z Mekki do Medyny. W tradycji arabskiego kręgu kulturowego wydarzenie to **stało się początkiem ery muzułmańskiej i dało początek nowemu kalendarzowi (kalendarzowi muzułmańskiemu)** - od 622 r. liczy się lata w islamie.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nFragment z *Życiorysu wysłannika bożego* Ibn Ishaka opisuje konkretne wydarzenie:\n\n> *\"Allah pozwolił mi wyjść i opuścić [Mekkę]\"* - słowa Mahometa do Abu Bekra\n>\n> *\"Najął też Abdallaha, syna Arkata [ ], by ich poprowadził [do Medyny]\"*\n\n→ **Wskazówki w tekście:**\n1. **Mahomet** jako główny bohater (\"prorok\", *\"Muhammad\"*) - nazwa **wyjścia/ucieczki** od konkretnego proroka\n2. **Punkt początkowy:** **Mekka** (rodzinne miasto Mahometa)\n3. **Punkt docelowy:** **Medyna** (\"Yathrib\" przed przybyciem Mahometa, potem *Madinat an-Nabi* = \"Miasto Proroka\")\n4. **Środek transportu:** wielbłądzice\n5. **Postacie współuczestniczące:** **Abu Bekr** (pierwszy kalif po Mahomecie), Abdallah jako przewodnik\n\n→ **Identyfikacja:** to opis **Hidżry** - emigracji Mahometa z Mekki do Medyny w **622 r. n.e.**\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczny\n\n**Dlaczego Mahomet uciekł z Mekki?**\n- W Mekce (od ok. 610 r.) Mahomet głosił nową religię - **islam** (\"poddanie się Bogu\")\n- Spotkał się z wrogością miejscowych kupców (zwłaszcza klanu Kurajszytów), którzy żyli z pielgrzymek do politeistycznej **Kaaby**\n- Po śmierci stryja Abu Taliba i żony Chadidży (619 r.) sytuacja Mahometa pogorszyła się - groziła mu śmierć\n- W **622 r.** delegacja z Yathrib (Medyny) zaprosiła Mahometa, by stał się ich rozjemcą i przywódcą\n\n**Co się stało po Hidżrze?**\n- Mahomet utworzył w Medynie **pierwszą gminę muzułmańską (umma)** - wspólnotę religijno-polityczną\n- Z Medyny prowadził walki z Mekką (m.in. bitwa pod Badr 624, Uhud 625)\n- W 630 r. zdobył Mekkę i oczyścił Kaabę z bożków (zachowując Czarny Kamień)\n- W 632 r. Mahomet zmarł - kalifat objął Abu Bekr\n\n## Sposób 3 - znaczenie kalendarzowe\n\n**Kalendarz muzułmański (Hijri / kalendarz hidżry):**\n- Liczenie lat zaczyna się od **16 lipca 622 r. n.e.** (1 muharrama 1 roku Hidżry)\n- Wprowadzony w 638 r. przez kalifa **Umara ibn al-Chattaba** (drugiego kalifa)\n- Kalendarz **księżycowy** - 354 dni w roku (12 miesięcy księżycowych po 29-30 dni)\n- Z tego powodu rok muzułmański jest o ok. 11 dni krótszy od słonecznego - święta przesuwają się przez kalendarz słoneczny\n\n**Przykład:** rok 1444 H (Hidżry) = ok. 2022/2023 r. n.e.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za podanie **prawidłowej nazwy** ORAZ **prawidłowego wyjaśnienia**\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną, niepełną lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty nazwy:**\n> - **Hidżra** (forma kanoniczna)\n> - ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny\n> - wywędrowanie / wyjście Mahometa z Mekki do Medyny\n>\n> **Akceptowane warianty wyjaśnienia:**\n> - Wydarzenie z **622 r.** stało się **początkiem ery muzułmańskiej**\n> - Dało początek **nowemu kalendarzowi (muzułmańskiemu)**\n> - **Klucz: musi pojawić się idea \"początek kalendarza/ery\"** - sama nazwa Hidżra bez kontekstu znaczeniowego nie wystarczy.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Hidżra (622 r.) i początki islamu:**\n> Mahomet (ok. 570-632) - założyciel islamu, kupiec z Mekki, który ok. 610 r. otrzymał (wg tradycji) pierwsze objawienie od archanioła Gabriela. **Hidżra w 622 r.** to przełom - z prześladowanego proroka Mahomet stał się przywódcą politycznym i religijnym wspólnoty (ummy).\n>\n> **Pięć filarów islamu:** wyznanie wiary (*šahada*), modlitwa pięć razy dziennie (*salat*), jałmużna (*zakat*), post w miesiącu Ramadan (*saum*), pielgrzymka do Mekki (*hadżdż*).\n>\n> **Po śmierci Mahometa (632):** czterech \"sprawiedliwie kierowanych\" kalifów (Abu Bekr, Umar, Usman, Ali), potem dynastia Umajjadów (661-750) i Abbasydów (750-1258). Już w VII w. Arabowie podbili: Persję (642), Syrię (636), Egipt (642), w VIII w. dotarli do Hiszpanii (711) i powstrzymani zostali pod Poitiers (732) przez Karola Młota.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - podanie nazwy bez wyjaśnienia znaczenia. Klucz wymaga obu elementów: **nazwa + znaczenie**. Sama \"Hidżra\" = 0 pkt; \"Hidżra - początek kalendarza muzułmańskiego\" = 1 pkt.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie kierunku - Mahomet udał się **Z Mekki DO Medyny** (nie odwrotnie). Zauważ w cytacie: *\"Allah pozwolił mi wyjść i opuścić [Mekkę]\"*.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Hidżra **NIE jest** podbojem Mekki (to nastąpiło dopiero w 630 r.) ani objawieniem (to było wcześniej, ok. 610 r.). Hidżra = **konkretne wywędrowanie 622 r.**","image":"img/historia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4. (0-1)
Ibn Ishak, Życiorys wysłannika bożego [fragment]
Muhammad przychodził do domu Abu Bekra zawsze bądź rano, bądź wieczór, gdy
tymczasem w dniu, w którym bóg pozwolił mu wywędrować i opuścić Mekkę i swój lud,
przyszedł do nas w południe, w porze, o której nigdy nie miał zwyczaju przychodzić. Kiedy
go zobaczył Abu Bekr, zauważył: „Musiało się zdarzyć coś niezwykłego, skoro prorok
przychodzi o tej godzinie […]”. Wtedy rzekł Muhammad: „Allah pozwolił mi wyjść i opuścić
[Mekkę]” […]. Po czym rzekł Abu Bekr: „Proroku boży, oto wielbłądzice, które
przygotowałem do tego celu”. Najęli też Abdallaha, syna Arkata […], by ich poprowadził [do
Medyny], i oddali mu wielbłądzice, aby je pasł aż do umówionej chwili.
Wiek V-XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii
studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 19-20.
Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia opisanego w źródle i wyjaśnij, jakie
znaczenie ma ten fakt w tradycji arabskiego kręgu kulturowego.
Nazwa:
Wyjaśnienie:
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 4. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do
wyjaśnienia problemu badawczego; […].
II. Średniowiecze.

\n
  1. Bizancjum i Zachód a świat islamu.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje kręgi kulturowe: […]
\n

arabski.
III etap edukacyjny

\n
  1. Arabowie i świat islamski.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje podstawowe zasady i symbole
\n

islamu.
Schemat punktowania
1 p. - za podanie prawidłowej nazwy i prawidłowego wyjaśnienia.
0 p. - za odpowiedź błędną, niepełną lub za brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Nazwa:
Hidżra; ucieczka / wywędrowanie / wyjście Mahometa z Mekki do Medyny.
Przykładowe wyjaśnienie:
Wydarzenie to [z 622 r.] stało się początkiem ery muzułmańskiej / dało początek nowemu
kalendarzowi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Nazwa: Hidżra (arab. hijra = "wywędrowanie", "emigracja")

\n

Wyjaśnienie: Hidżra (622 r.) to wywędrowanie Mahometa z Mekki do Medyny. W tradycji arabskiego kręgu kulturowego wydarzenie to stało się początkiem ery muzułmańskiej i dało początek nowemu kalendarzowi (kalendarzowi muzułmańskiemu) - od 622 r. liczy się lata w islamie.

\n

Sposób 1 - analiza źródła

\n

Fragment z Życiorysu wysłannika bożego Ibn Ishaka opisuje konkretne wydarzenie:

\n
"Allah pozwolił mi wyjść i opuścić [Mekkę]" - słowa Mahometa do Abu Bekra

"Najął też Abdallaha, syna Arkata [ ], by ich poprowadził [do Medyny]"
\n

→ Wskazówki w tekście:

\n
  1. Mahomet jako główny bohater ("prorok", "Muhammad") - nazwa wyjścia/ucieczki od konkretnego proroka
  2. Punkt początkowy: Mekka (rodzinne miasto Mahometa)
  3. Punkt docelowy: Medyna ("Yathrib" przed przybyciem Mahometa, potem Madinat an-Nabi = "Miasto Proroka")
  4. Środek transportu: wielbłądzice
  5. Postacie współuczestniczące: Abu Bekr (pierwszy kalif po Mahomecie), Abdallah jako przewodnik
\n

→ Identyfikacja: to opis Hidżry - emigracji Mahometa z Mekki do Medyny w 622 r. n.e.

\n

Sposób 2 - kontekst historyczny

\n

Dlaczego Mahomet uciekł z Mekki?

\n\n

Co się stało po Hidżrze?

\n\n

Sposób 3 - znaczenie kalendarzowe

\n

Kalendarz muzułmański (Hijri / kalendarz hidżry):

\n\n

Przykład: rok 1444 H (Hidżry) = ok. 2022/2023 r. n.e.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4, max 1 pkt):
- 1 pkt - za podanie prawidłowej nazwy ORAZ prawidłowego wyjaśnienia
- 0 pkt - za odpowiedź błędną, niepełną lub brak odpowiedzi

Akceptowane warianty nazwy:
- Hidżra (forma kanoniczna)
- ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny
- wywędrowanie / wyjście Mahometa z Mekki do Medyny

Akceptowane warianty wyjaśnienia:
- Wydarzenie z 622 r. stało się początkiem ery muzułmańskiej
- Dało początek nowemu kalendarzowi (muzułmańskiemu)
- Klucz: musi pojawić się idea "początek kalendarza/ery" - sama nazwa Hidżra bez kontekstu znaczeniowego nie wystarczy.
\n

Reference historyczny

\n
📖 Hidżra (622 r.) i początki islamu:
Mahomet (ok. 570-632) - założyciel islamu, kupiec z Mekki, który ok. 610 r. otrzymał (wg tradycji) pierwsze objawienie od archanioła Gabriela. Hidżra w 622 r. to przełom - z prześladowanego proroka Mahomet stał się przywódcą politycznym i religijnym wspólnoty (ummy).

Pięć filarów islamu: wyznanie wiary (šahada), modlitwa pięć razy dziennie (salat), jałmużna (zakat), post w miesiącu Ramadan (saum), pielgrzymka do Mekki (hadżdż).

Po śmierci Mahometa (632): czterech "sprawiedliwie kierowanych" kalifów (Abu Bekr, Umar, Usman, Ali), potem dynastia Umajjadów (661-750) i Abbasydów (750-1258). Już w VII w. Arabowie podbili: Persję (642), Syrię (636), Egipt (642), w VIII w. dotarli do Hiszpanii (711) i powstrzymani zostali pod Poitiers (732) przez Karola Młota.
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - podanie nazwy bez wyjaśnienia znaczenia. Klucz wymaga obu elementów: nazwa + znaczenie. Sama "Hidżra" = 0 pkt; "Hidżra - początek kalendarza muzułmańskiego" = 1 pkt.
\n
⚠️ Uwaga: Mylenie kierunku - Mahomet udał się Z Mekki DO Medyny (nie odwrotnie). Zauważ w cytacie: "Allah pozwolił mi wyjść i opuścić [Mekkę]".
\n
⚠️ Uwaga: Hidżra NIE jest podbojem Mekki (to nastąpiło dopiero w 630 r.) ani objawieniem (to było wcześniej, ok. 610 r.). Hidżra = konkretne wywędrowanie 622 r.
"}]}