{"id":"historia-2018-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"historia-2018-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"27","points":12,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-12)\n1. Ateńska droga do demokracji. Scharakteryzuj ewolucję ustroju starożytnych Aten (VII-V w.\np.n.e.) oraz wady i zalety ustroju tego miasta-państwa w V w. p.n.e.\n2. Scharakteryzuj stosunki polsko-krzyżackie w XIV-XV w. i oceń ich wpływ na relacje\nmiędzy Królestwem Polskim a Wielkim Księstwem Litewskim w tym okresie.\n3. Rzeczpospolita jako przedmurze chrześcijaństwa. Oceń trafność tego określenia w stosunku\ndo międzynarodowej roli państwa polsko-litewskiego w XVII wieku. W pracy wykorzystaj\nmateriały źródłowe (s. 24-26).\n4. Scharakteryzuj politykę kolonialną państw europejskich w XIX i na początku XX w. oraz\nustosunkuj się do słów J.R. Kiplinga, który określił kolonializm „brzemieniem białego\nczłowieka”1. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 27-28).\n5. Wyjaśnij genezę „polskiego października” i oceń jego następstwa.\nMateriały źródłowe do tematu 3.\nŹródło A. Instrukcja dla nuncjusza G.B. Lancellotiego, 14 XII 1622 r. [fragment]\nPolska jest zewsząd prawie przez nieprzyjaciół religii katolickiej, mahometanów,\nschizmatyków, heretyków otoczona. Z jednej bowiem strony Turek, Siedmiogrodzianie,\nWołosza, […] grożą jej pomimo sojuszów nową wojną, podczas gdy Tatarzy, dzicz przywykła\ndo łupieży i niemogąca utrzymać się bez niej, wpada od czasu do czasu na Ruś i Podole.\nZ drugiej Moskwa, żałująca straty obszernego kraju, łączy się z nieprzyjaciółmi Polski,\nwyglądając pory odzyskania onego. Z innej Szwed, nie przestając na przywłaszczeniu\ndziedzicznego państwa króla polskiego, urywa co może z elekcyjnego […]. W innej stronie\nmargrabia brandenburski i książę pomorski, którzy jako hołdownicy im większe mają dla niego\nobowiązki, tym więcej starają mu się szkodzić, łączą się ze Szwedem, z protestantami\nniemieckimi, z Holendrami przeciw katolikom; tak iż Polska zewsząd […]. Powinni tedy król,\nbiskupi, senatorowie, ministrowie mieć ciągle zwróconą uwagę na części skrajne, nie pozwalać\nherezji szerzyć się od granic ku środkowi, nie dopuszczać zarażonych cudzoziemców,\nmianowicie kaznodziejów, wspierać misje i cokolwiek stan duchowny dla pokrzepienia wiary\nobmyśli: pewną albowiem jest rzeczą, że z poróżnienia umysłów zasianego przez sekty wylęgła\nsię niezgoda pomiędzy obywatelami, za nią poszło nieposłuszeństwo, bunty, a na koniec ujma\nniemniej potęgi, jak godności króla i Rzplitej.\nTeksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej, z. 36, Kraków 1923, s. 9.\nMHI_1R\nŹródło B. Medal wybity na pamiątkę zawarcia Ligi świętej w 1684 r.\nPostacie na medalu: INNOCENTY XI PAPIEŻ, LEOPOLD I CESARZ, JAN III KRÓL,\nMARCANTONIO GIUSTINIAN DOŻA WENECKI\nhttp://wilanow-palac.pl\nŹródło C. J. Suchodolski, Obrona Jasnej Góry [obraz z 1875 r.]\nhttps://pl.wikipedia.org\nMHI_1R\nŹródło D. Portret szlachcica w stroju sarmackim\nhttp://www.wilanow-palac.pl\nMHI_1R\nMateriały źródłowe do tematu 4.\nŹródło A. Cywilizacja - karykatura holenderska , ok. 1890 r.\nG. Szelągowska, K. Szelągowska, Dzieje nowożytne i najnowsze 1815-1939.\nĆwiczenia źródłowe z historii dla szkół średnich, t. IV, Warszawa 1999, s. 23.\nŹródło B. Budowa kolei w Kongu Belgijskim, 1891-1898\nW samym Kongu boom kauczukowy przyspieszył budowę […] linii kolejowej […].\n[Pracownicy] ulegali wypadkom, dyzenterii, ospie, […] malarii, a sytuacje jeszcze pogarszało\nzłe jedzenie i nieustanne chłosty, wymierzane przez dwunastu strażników […]. Nierzadko\nbrakowało miejsc do spania dla robotników, a ci, którzy stawiali opór, musieli pracować\nw łańcuchach. […] Legenda powtarzana w całej Afryce mówi, że każdy podkład kolejowy\nkosztował życie jednego Afrykanina […]. W 1898 roku […] pierwsza krótka […] kolej […]\nwyruszyła z Matadi do Stanley Pool. Na miejscu czekał na nią wielki udekorowany […] namiot,\nw którym państwowi urzędnicy, wojskowi, przedstawiciele kolei oraz biskup ucztowali\ni wznosili toast za króla [Belgów] Leopolda. […] Na dawnej trasie karawan, którą zastąpił\npociąg, wzniesiono pomnik: trzy naturalnej wielkości postaci tragarzy […]. Podpis głosił:\nKOLEJ WYZWOLIŁA ICH OD NOSZENIA CIĘŻARÓW.\nA. Hochschild, Duch Leopolda. […], Warszawa 2012, s. 217-219.\nMHI_1R\nŹródło C. Fotografia. Francuska Afryka Zachodnia, 1913 r.\nhttp://exhibitions.nypl.org\nŹródło D. Tabela. Posiadłości kolonialne państw europejskich w 1914 r.\nMetropolie\nObszar\n(w mln km2)\nLudność\n(w mln)\nWielka Brytania\n33,50\n400,0\nFrancja\n10,60\n56,0\nNiemcy\n2,70\n12,0\nBelgia\n2,35\n15,5\nPortugalia\n2,35\n7,0\nHolandia\n2,15\n38,0\nWłochy\n1,80\n1,6\nJ. Szpak, Historia gospodarcza powszechna, Warszawa 2003, s. 196.\nMHI_1R\nna temat nr\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/historia-2018-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · czerwiec 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 27. (0-12)

\n
  1. Ateńska droga do demokracji. Scharakteryzuj ewolucję ustroju starożytnych Aten (VII-V w.
\n

p.n.e.) oraz wady i zalety ustroju tego miasta-państwa w V w. p.n.e.

\n
  1. Scharakteryzuj stosunki polsko-krzyżackie w XIV-XV w. i oceń ich wpływ na relacje
\n

między Królestwem Polskim a Wielkim Księstwem Litewskim w tym okresie.

\n
  1. Rzeczpospolita jako przedmurze chrześcijaństwa. Oceń trafność tego określenia w stosunku
\n

do międzynarodowej roli państwa polsko-litewskiego w XVII wieku. W pracy wykorzystaj
materiały źródłowe (s. 24-26).

\n
  1. Scharakteryzuj politykę kolonialną państw europejskich w XIX i na początku XX w. oraz
\n

ustosunkuj się do słów J.R. Kiplinga, który określił kolonializm „brzemieniem białego
człowieka”1. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 27-28).

\n
  1. Wyjaśnij genezę „polskiego października” i oceń jego następstwa.
\n

Materiały źródłowe do tematu 3.
Źródło A. Instrukcja dla nuncjusza G.B. Lancellotiego, 14 XII 1622 r. [fragment]
Polska jest zewsząd prawie przez nieprzyjaciół religii katolickiej, mahometanów,
schizmatyków, heretyków otoczona. Z jednej bowiem strony Turek, Siedmiogrodzianie,
Wołosza, […] grożą jej pomimo sojuszów nową wojną, podczas gdy Tatarzy, dzicz przywykła
do łupieży i niemogąca utrzymać się bez niej, wpada od czasu do czasu na Ruś i Podole.
Z drugiej Moskwa, żałująca straty obszernego kraju, łączy się z nieprzyjaciółmi Polski,
wyglądając pory odzyskania onego. Z innej Szwed, nie przestając na przywłaszczeniu
dziedzicznego państwa króla polskiego, urywa co może z elekcyjnego […]. W innej stronie
margrabia brandenburski i książę pomorski, którzy jako hołdownicy im większe mają dla niego
obowiązki, tym więcej starają mu się szkodzić, łączą się ze Szwedem, z protestantami
niemieckimi, z Holendrami przeciw katolikom; tak iż Polska zewsząd […]. Powinni tedy król,
biskupi, senatorowie, ministrowie mieć ciągle zwróconą uwagę na części skrajne, nie pozwalać
herezji szerzyć się od granic ku środkowi, nie dopuszczać zarażonych cudzoziemców,
mianowicie kaznodziejów, wspierać misje i cokolwiek stan duchowny dla pokrzepienia wiary
obmyśli: pewną albowiem jest rzeczą, że z poróżnienia umysłów zasianego przez sekty wylęgła
się niezgoda pomiędzy obywatelami, za nią poszło nieposłuszeństwo, bunty, a na koniec ujma
niemniej potęgi, jak godności króla i Rzplitej.
Teksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej, z. 36, Kraków 1923, s. 9.
MHI_1R
Źródło B. Medal wybity na pamiątkę zawarcia Ligi świętej w 1684 r.
Postacie na medalu: INNOCENTY XI PAPIEŻ, LEOPOLD I CESARZ, JAN III KRÓL,
MARCANTONIO GIUSTINIAN DOŻA WENECKI
http://wilanow-palac.pl
Źródło C. J. Suchodolski, Obrona Jasnej Góry [obraz z 1875 r.]
https://pl.wikipedia.org
MHI_1R
Źródło D. Portret szlachcica w stroju sarmackim
http://www.wilanow-palac.pl
MHI_1R
Materiały źródłowe do tematu 4.
Źródło A. Cywilizacja - karykatura holenderska , ok. 1890 r.
G. Szelągowska, K. Szelągowska, Dzieje nowożytne i najnowsze 1815-1939.
Ćwiczenia źródłowe z historii dla szkół średnich, t. IV, Warszawa 1999, s. 23.
Źródło B. Budowa kolei w Kongu Belgijskim, 1891-1898
W samym Kongu boom kauczukowy przyspieszył budowę […] linii kolejowej […].
[Pracownicy] ulegali wypadkom, dyzenterii, ospie, […] malarii, a sytuacje jeszcze pogarszało
złe jedzenie i nieustanne chłosty, wymierzane przez dwunastu strażników […]. Nierzadko
brakowało miejsc do spania dla robotników, a ci, którzy stawiali opór, musieli pracować
w łańcuchach. […] Legenda powtarzana w całej Afryce mówi, że każdy podkład kolejowy
kosztował życie jednego Afrykanina […]. W 1898 roku […] pierwsza krótka […] kolej […]
wyruszyła z Matadi do Stanley Pool. Na miejscu czekał na nią wielki udekorowany […] namiot,
w którym państwowi urzędnicy, wojskowi, przedstawiciele kolei oraz biskup ucztowali
i wznosili toast za króla [Belgów] Leopolda. […] Na dawnej trasie karawan, którą zastąpił
pociąg, wzniesiono pomnik: trzy naturalnej wielkości postaci tragarzy […]. Podpis głosił:
KOLEJ WYZWOLIŁA ICH OD NOSZENIA CIĘŻARÓW.
A. Hochschild, Duch Leopolda. […], Warszawa 2012, s. 217-219.
MHI_1R
Źródło C. Fotografia. Francuska Afryka Zachodnia, 1913 r.
http://exhibitions.nypl.org
Źródło D. Tabela. Posiadłości kolonialne państw europejskich w 1914 r.
Metropolie
Obszar
(w mln km2)
Ludność
(w mln)
Wielka Brytania
33,50
400,0
Francja
10,60
56,0
Niemcy
2,70
12,0
Belgia
2,35
15,5
Portugalia
2,35
7,0
Holandia
2,15
38,0
Włochy
1,80
1,6
J. Szpak, Historia gospodarcza powszechna, Warszawa 2003, s. 196.
MHI_1R
na temat nr
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)

","solutions":[]}