{"id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nFragment dokumentu z końca XVIII w.\n[…] Komisyjom Porządkowym województw i ziem w całym kraju, aby następujące urządzenie\ndo wszystkich dziedziców, posesorów i miejsca ich zastępujących rządców wydały:\n1-mo. Ogłosi ludowi, iż podług prawa zostaje pod opieką Rządu Krajowego.\n2-do. Że osoba wszelkiego włościanina jest wolna, i że mu wolno przenieść się, gdzie chce,\nbyleby […] długi winne oraz podatki krajowe opłacił […]. Dan w obozie pod Połańcem […].\nWiek XVI-XVIII w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 411.\nWyjaśnij okoliczności i polityczny cel wydania tego dokumentu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […]; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego […].\nIII. Dzieje nowożytne.\n6. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy\noświeceniowe i rozbiory.\nZdający:\n2) charakteryzuje działania zmierzające do\nnaprawy Rzeczypospolitej\ni walkę zbrojną o utrzymanie niepodległości\nw drugiej połowie XVIII w.\nSchemat punktowania\n2 p. - za prawidłowe wyjaśnienie okoliczności i celu.\n1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie okoliczności lub celu.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nOkoliczności:\nTrwała insurekcja kościuszkowska / powstanie kościuszkowskie.\nCel:\nZachęcenie chłopów do udziału w powstaniu. / Zalegalizowanie uczestnictwa chłopów\nw powstaniu. / Ochronienie chłopów przed karami ze strony panów za udział w powstaniu.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Okoliczności:** Dokument to **Uniwersał Połaniecki** wydany przez **Tadeusza Kościuszkę 7 maja 1794 r.** w obozie pod Połańcem podczas **insurekcji kościuszkowskiej** (powstanie kościuszkowskie, 24 III - 16 XI 1794 r.) - zrywu narodowego po **II rozbiorze Polski 1793 r.** w obliczu zagrożenia kolejnym, ostatecznym rozbiorem.\n\n**Polityczny cel:** Zachęcenie chłopów do **masowego udziału w powstaniu** poprzez nadanie im **wolności osobistej** (możność opuszczenia ziemi pańskiej) oraz **opieki prawa krajowego**. Kościuszko chciał:\n1. **Zalegalizować uczestnictwo chłopów** w walce (powstańcy chłopscy - **kosynierzy** - byli kluczową siłą).\n2. **Ochronić chłopów-powstańców** przed represjami właścicieli ziemskich (panów) po powrocie z wojska.\n3. Rozszerzyć **bazę społeczną** powstania (z dotychczasowej szlachecko-mieszczańskiej na całonarodową).\n\n## Sposób 1 - analiza źródła (cytat)\n\n> *\"[ ] Komisyjom Porządkowym województw i ziem w całym kraju, aby następujące urządzenie do wszystkich dziedziców, posesorów i miejsca ich zastępujących rządców wydały:\n> 1-mo. Ogłosi ludowi, iż podług prawa zostaje pod opieką Rządu Krajowego.\n> 2-do. Że osoba wszelkiego włościanina jest wolna, i że mu wolno przenieść się, gdzie chce, byleby [ ] długi winne oraz podatki krajowe opłacił [ ]. Dan w obozie pod Połańcem [ ].\"*\n\n→ **Wskazówki identyfikacyjne:**\n1. **\"Dan w obozie pod Połańcem\"** - bezpośrednie wskazanie miejsca: obóz pod Połańcem nad Wisłą (gdzie stacjonowała armia Kościuszki w maju 1794).\n2. **\"Komisje Porządkowe województw i ziem\"** - organy administracyjne powstańcze podporządkowane Najwyższemu Naczelnikowi (Kościuszce).\n3. **\"Rząd Krajowy\"** - terminologia powstańcza okresu insurekcji (organy: Rada Najwyższa Narodowa).\n4. **\"Osoba wszelkiego włościanina jest wolna\"** - przełomowe sformułowanie, znoszące poddaństwo osobiste chłopa.\n5. **\"Włościanin wolno przenieść się, gdzie chce\"** - koniec **przywiązania chłopów do ziemi** (glebae adscripti).\n6. **\"Byleby długi i podatki opłacił\"** - chłop musi uregulować zobowiązania finansowe - wolność warunkowa, nie absolutna.\n\n→ **Wniosek z analizy:** to **Uniwersał Połaniecki 7 V 1794** - manifest rewolucyjny Kościuszki kierowany do chłopstwa.\n\n## Sposób 2 - kontekst polityczny i militarny\n\n### Sytuacja po II rozbiorze (1793)\n- **Sejm grodzieński 1793** zatwierdził II rozbiór, ograniczył armię polską do 15 000 ludzi (z 65 000).\n- W Polsce narastało **wrzenie patriotyczne**; spiskowcy (Tadeusz Kościuszko, Ignacy Działyński, ks. Hugo Kołłątaj) przygotowywali zryw.\n- **24 III 1794** - **przysięga Kościuszki na Rynku Krakowskim**, początek insurekcji.\n\n### Sukces początkowy\n- **4 IV 1794 - bitwa pod Racławicami** (zwycięstwo Kościuszki, w której kosynierzy chłopscy Bartosza Głowackiego przesądzili losy bitwy).\n- Sukces kosynierów przekonał Kościuszkę o konieczności **mobilizacji chłopów**.\n\n### Uniwersał Połaniecki (7 V 1794)\n- Wydany 5 tygodni po Racławicach.\n- Cele: poszerzyć bazę powstania, zagwarantować chłopom-żołnierzom ochronę i pewną swobodę.\n- **Postanowienia uniwersału:**\n1. Chłopi pod opieką Rządu Narodowego.\n2. Wolność osobista chłopa (możność przemieszczania się).\n3. **Zmniejszenie pańszczyzny** o 1-2 dni w tygodniu (uzależnione od liczby dni).\n4. **Całkowite zniesienie pańszczyzny dla rodzin żołnierzy-chłopów** walczących w powstaniu.\n5. **Sądy zalogowe** dla rozstrzygania sporów chłopsko-pańskich.\n\n### Skutki rzeczywiste\n- Uniwersał **nie został w pełni wykonany** - szlachta opierała się reformom, komisje porządkowe były słabe.\n- Mimo to **kilkadziesiąt tysięcy chłopów-kosynierów** wzięło udział w powstaniu (Bartosz Głowacki - chłop awansowany do stopnia oficera).\n- Powstanie ostatecznie upadło: bitwa pod **Maciejowicami 10 X 1794** (klęska, Kościuszko ranny w niewoli), masakra Pragi 4 XI 1794, kapitulacja Warszawy 16 XI 1794.\n- **24 X 1795** - **III rozbiór** - koniec I Rzeczypospolitej.\n\n## Sposób 3 - porównanie z innymi aktami emancypacyjnymi\n\n| Akt | Rok | Władza | Zakres reformy |\n| **Uniwersał Połaniecki** | **1794** | Kościuszko (Rząd Narodowy) | Wolność osobista, ograniczenie pańszczyzny |\n| Konstytucja Księstwa Warszawskiego | 1807 | Napoleon | Zniesienie poddaństwa (ale bez gruntu) |\n| Konstytucja Królestwa Polskiego | 1815 | Aleksander I | Status chłopów bez zmian |\n| Uwłaszczenie pruskie | 1823, 1850 | Hohenzollernowie | Pełne uwłaszczenie chłopów |\n| Uwłaszczenie austriackie | 1848 | Franciszek Józef I | Zniesienie pańszczyzny |\n| **Ukaz uwłaszczeniowy carski** | **1864** | Aleksander II | Pełne uwłaszczenie chłopów w Królestwie Polskim (po powstaniu styczniowym) |\n\n→ Uniwersał Połaniecki to **pierwszy w historii Polski** akt formalnej emancypacji chłopów z poddaństwa, ale **niewykonalny** w warunkach upadającego państwa.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - insurekcja kościuszkowska (1794):**\n> - **24 III 1794** - przysięga Kościuszki na Rynku Krakowskim.\n> - **4 IV 1794** - bitwa pod **Racławicami** (zwycięstwo, kosynierzy).\n> - **17-18 IV 1794** - insurekcja warszawska (Jan Kiliński, szewc).\n> - **22 IV 1794** - insurekcja wileńska (Jakub Jasiński).\n> - **7 V 1794** - **Uniwersał Połaniecki**.\n> - **6 VI 1794** - bitwa pod Szczekocinami (klęska Kościuszki vs Prusy+Rosja).\n> - **10 X 1794** - **Maciejowice** (klęska, Kościuszko w niewoli - \"Finis Poloniae!\").\n> - **4 XI 1794** - masakra Pragi (Aleksander Suworow).\n> - **16 XI 1794** - kapitulacja Warszawy, koniec powstania.\n>\n> 📖 **Reference - Tadeusz Kościuszko (1746-1817):**\n> - Polski wojskowy, uczestnik wojny o niepodległość USA (Saratoga 1777, West Point).\n> - Naczelnik powstania 1794, więziony przez Katarzynę II, uwolniony przez Pawła I (1796).\n> - Symbol patriotyzmu polskiego XIX w.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 11, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za prawidłowe wyjaśnienie **OKOLICZNOŚCI** (insurekcja kościuszkowska 1794) **ORAZ** **CELU** (zachęcenie/zalegalizowanie udziału chłopów w powstaniu)\n> - **1 pkt** - za prawidłowe wyjaśnienie tylko jednego elementu (okoliczności LUB celu)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną LUB brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty okoliczności:**\n> - \"insurekcja kościuszkowska\"\n> - \"powstanie kościuszkowskie\"\n> - \"powstanie 1794 r.\"\n> - \"powstanie przeciw zaborcom po II rozbiorze\"\n>\n> **Akceptowane warianty celu:**\n> - \"zachęcenie chłopów do udziału w powstaniu\"\n> - \"zalegalizowanie udziału chłopów w walce\"\n> - \"ochrona chłopów przed karami ze strony panów za udział w powstaniu\"\n> - \"poszerzenie bazy społecznej powstania\"\n> - \"poprawa położenia chłopów dla zyskania ich poparcia\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"reformy społeczne\" bez kontekstu powstania (zbyt ogólne)\n> - \"zniesienie pańszczyzny\" (faktycznie uniwersał JĄ OGRANICZAŁ, nie znosił)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga - Uniwersał Połaniecki NIE zniósł pańszczyzny:** Dokument **ograniczył** pańszczyznę (zmniejszenie o 1-2 dni) i znosił ją tylko dla rodzin żołnierzy-powstańców. Pełne uwłaszczenie chłopów nastąpiło dopiero **w 1864 r.** (Aleksander II) w Królestwie Polskim.\n\n> ⚠️ **Uwaga - Kościuszko pisał z OBOZU pod Połańcem, NIE z Warszawy:** Tytuł \"Uniwersał Połaniecki\" pochodzi od miejsca wydania (Połaniec n. Wisłą). Kościuszko stacjonował tu po klęskach pod Szczekocinami (ale to było później, w czerwcu).\n\n> ⚠️ **Uwaga - kosynierzy NIE byli regularnym wojskiem:** Chłopi-kosynierzy walczyli kosami osadzonymi na sztorc (\"kosy bojowe\"). Byli powoływani na czas walki i wracali do gospodarstw - to NIE byli zawodowi żołnierze. Bartosz Głowacki (Wojciech Bartosz) z Racławic to słynny przykład.\n\n> ⚠️ **Uwaga - \"insurekcja\" vs \"powstanie\":** W historiografii oba terminy są stosowane wymiennie do 1794 r. \"Insurekcja\" (łac. *insurrectio*) = formalna nazwa ówczesna; \"powstanie kościuszkowskie\" = nazwa nowsza, popularna.","image":"img/historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11. (0-2)<br>Fragment dokumentu z końca XVIII w.<br>[…] Komisyjom Porządkowym województw i ziem w całym kraju, aby następujące urządzenie<br>do wszystkich dziedziców, posesorów i miejsca ich zastępujących rządców wydały:<br>1-mo. Ogłosi ludowi, iż podług prawa zostaje pod opieką Rządu Krajowego.<br>2-do. Że osoba wszelkiego włościanina jest wolna, i że mu wolno przenieść się, gdzie chce,<br>byleby […] długi winne oraz podatki krajowe opłacił […]. Dan w obozie pod Połańcem […].<br>Wiek XVI-XVIII w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 411.<br>Wyjaśnij okoliczności i polityczny cel wydania tego dokumentu.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 11. (0-2)<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego […]; ocenia<br>przydatność źródła do wyjaśnienia<br>problemu historycznego […].<br>III. Dzieje nowożytne.</p>\n<ol><li>Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy</li></ol>\n<p>oświeceniowe i rozbiory.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje działania zmierzające do</li></ol>\n<p>naprawy Rzeczypospolitej<br>i walkę zbrojną o utrzymanie niepodległości<br>w drugiej połowie XVIII w.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za prawidłowe wyjaśnienie okoliczności i celu.<br>1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie okoliczności lub celu.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.<br>Prawidłowa odpowiedź<br>Okoliczności:<br>Trwała insurekcja kościuszkowska / powstanie kościuszkowskie.<br>Cel:<br>Zachęcenie chłopów do udziału w powstaniu. / Zalegalizowanie uczestnictwa chłopów<br>w powstaniu. / Ochronienie chłopów przed karami ze strony panów za udział w powstaniu.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Okoliczności:</strong> Dokument to <strong>Uniwersał Połaniecki</strong> wydany przez <strong>Tadeusza Kościuszkę 7 maja 1794 r.</strong> w obozie pod Połańcem podczas <strong>insurekcji kościuszkowskiej</strong> (powstanie kościuszkowskie, 24 III - 16 XI 1794 r.) - zrywu narodowego po <strong>II rozbiorze Polski 1793 r.</strong> w obliczu zagrożenia kolejnym, ostatecznym rozbiorem.</p>\n<p><strong>Polityczny cel:</strong> Zachęcenie chłopów do <strong>masowego udziału w powstaniu</strong> poprzez nadanie im <strong>wolności osobistej</strong> (możność opuszczenia ziemi pańskiej) oraz <strong>opieki prawa krajowego</strong>. Kościuszko chciał:</p>\n<ol><li><strong>Zalegalizować uczestnictwo chłopów</strong> w walce (powstańcy chłopscy - <strong>kosynierzy</strong> - byli kluczową siłą).</li><li><strong>Ochronić chłopów-powstańców</strong> przed represjami właścicieli ziemskich (panów) po powrocie z wojska.</li><li>Rozszerzyć <strong>bazę społeczną</strong> powstania (z dotychczasowej szlachecko-mieszczańskiej na całonarodową).</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - analiza źródła (cytat)</h4>\n<blockquote>*&quot;[ ] Komisyjom Porządkowym województw i ziem w całym kraju, aby następujące urządzenie do wszystkich dziedziców, posesorów i miejsca ich zastępujących rządców wydały:<br>1-mo. Ogłosi ludowi, iż podług prawa zostaje pod opieką Rządu Krajowego.<br>2-do. Że osoba wszelkiego włościanina jest wolna, i że mu wolno przenieść się, gdzie chce, byleby [ ] długi winne oraz podatki krajowe opłacił [ ]. Dan w obozie pod Połańcem [ ].&quot;*</blockquote>\n<p>→ <strong>Wskazówki identyfikacyjne:</strong></p>\n<ol><li><strong>&quot;Dan w obozie pod Połańcem&quot;</strong> - bezpośrednie wskazanie miejsca: obóz pod Połańcem nad Wisłą (gdzie stacjonowała armia Kościuszki w maju 1794).</li><li><strong>&quot;Komisje Porządkowe województw i ziem&quot;</strong> - organy administracyjne powstańcze podporządkowane Najwyższemu Naczelnikowi (Kościuszce).</li><li><strong>&quot;Rząd Krajowy&quot;</strong> - terminologia powstańcza okresu insurekcji (organy: Rada Najwyższa Narodowa).</li><li><strong>&quot;Osoba wszelkiego włościanina jest wolna&quot;</strong> - przełomowe sformułowanie, znoszące poddaństwo osobiste chłopa.</li><li><strong>&quot;Włościanin wolno przenieść się, gdzie chce&quot;</strong> - koniec <strong>przywiązania chłopów do ziemi</strong> (glebae adscripti).</li><li><strong>&quot;Byleby długi i podatki opłacił&quot;</strong> - chłop musi uregulować zobowiązania finansowe - wolność warunkowa, nie absolutna.</li></ol>\n<p>→ <strong>Wniosek z analizy:</strong> to <strong>Uniwersał Połaniecki 7 V 1794</strong> - manifest rewolucyjny Kościuszki kierowany do chłopstwa.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst polityczny i militarny</h4>\n<h5>Sytuacja po II rozbiorze (1793)</h5>\n<ul><li><strong>Sejm grodzieński 1793</strong> zatwierdził II rozbiór, ograniczył armię polską do 15 000 ludzi (z 65 000).</li><li>W Polsce narastało <strong>wrzenie patriotyczne</strong>; spiskowcy (Tadeusz Kościuszko, Ignacy Działyński, ks. Hugo Kołłątaj) przygotowywali zryw.</li><li><strong>24 III 1794</strong> - <strong>przysięga Kościuszki na Rynku Krakowskim</strong>, początek insurekcji.</li></ul>\n<h5>Sukces początkowy</h5>\n<ul><li><strong>4 IV 1794 - bitwa pod Racławicami</strong> (zwycięstwo Kościuszki, w której kosynierzy chłopscy Bartosza Głowackiego przesądzili losy bitwy).</li><li>Sukces kosynierów przekonał Kościuszkę o konieczności <strong>mobilizacji chłopów</strong>.</li></ul>\n<h5>Uniwersał Połaniecki (7 V 1794)</h5>\n<ul><li>Wydany 5 tygodni po Racławicach.</li><li>Cele: poszerzyć bazę powstania, zagwarantować chłopom-żołnierzom ochronę i pewną swobodę.</li><li><strong>Postanowienia uniwersału:</strong></li></ul>\n<ol><li>Chłopi pod opieką Rządu Narodowego.</li><li>Wolność osobista chłopa (możność przemieszczania się).</li><li><strong>Zmniejszenie pańszczyzny</strong> o 1-2 dni w tygodniu (uzależnione od liczby dni).</li><li><strong>Całkowite zniesienie pańszczyzny dla rodzin żołnierzy-chłopów</strong> walczących w powstaniu.</li><li><strong>Sądy zalogowe</strong> dla rozstrzygania sporów chłopsko-pańskich.</li></ol>\n<h5>Skutki rzeczywiste</h5>\n<ul><li>Uniwersał <strong>nie został w pełni wykonany</strong> - szlachta opierała się reformom, komisje porządkowe były słabe.</li><li>Mimo to <strong>kilkadziesiąt tysięcy chłopów-kosynierów</strong> wzięło udział w powstaniu (Bartosz Głowacki - chłop awansowany do stopnia oficera).</li><li>Powstanie ostatecznie upadło: bitwa pod <strong>Maciejowicami 10 X 1794</strong> (klęska, Kościuszko ranny w niewoli), masakra Pragi 4 XI 1794, kapitulacja Warszawy 16 XI 1794.</li><li><strong>24 X 1795</strong> - <strong>III rozbiór</strong> - koniec I Rzeczypospolitej.</li></ul>\n<h4>Sposób 3 - porównanie z innymi aktami emancypacyjnymi</h4>\n<p>| Akt | Rok | Władza | Zakres reformy |<br>| <strong>Uniwersał Połaniecki</strong> | <strong>1794</strong> | Kościuszko (Rząd Narodowy) | Wolność osobista, ograniczenie pańszczyzny |<br>| Konstytucja Księstwa Warszawskiego | 1807 | Napoleon | Zniesienie poddaństwa (ale bez gruntu) |<br>| Konstytucja Królestwa Polskiego | 1815 | Aleksander I | Status chłopów bez zmian |<br>| Uwłaszczenie pruskie | 1823, 1850 | Hohenzollernowie | Pełne uwłaszczenie chłopów |<br>| Uwłaszczenie austriackie | 1848 | Franciszek Józef I | Zniesienie pańszczyzny |<br>| <strong>Ukaz uwłaszczeniowy carski</strong> | <strong>1864</strong> | Aleksander II | Pełne uwłaszczenie chłopów w Królestwie Polskim (po powstaniu styczniowym) |</p>\n<p>→ Uniwersał Połaniecki to <strong>pierwszy w historii Polski</strong> akt formalnej emancypacji chłopów z poddaństwa, ale <strong>niewykonalny</strong> w warunkach upadającego państwa.</p>\n<h4>Reference historyczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - insurekcja kościuszkowska (1794):</strong><br>- <strong>24 III 1794</strong> - przysięga Kościuszki na Rynku Krakowskim.<br>- <strong>4 IV 1794</strong> - bitwa pod <strong>Racławicami</strong> (zwycięstwo, kosynierzy).<br>- <strong>17-18 IV 1794</strong> - insurekcja warszawska (Jan Kiliński, szewc).<br>- <strong>22 IV 1794</strong> - insurekcja wileńska (Jakub Jasiński).<br>- <strong>7 V 1794</strong> - <strong>Uniwersał Połaniecki</strong>.<br>- <strong>6 VI 1794</strong> - bitwa pod Szczekocinami (klęska Kościuszki vs Prusy+Rosja).<br>- <strong>10 X 1794</strong> - <strong>Maciejowice</strong> (klęska, Kościuszko w niewoli - &quot;Finis Poloniae!&quot;).<br>- <strong>4 XI 1794</strong> - masakra Pragi (Aleksander Suworow).<br>- <strong>16 XI 1794</strong> - kapitulacja Warszawy, koniec powstania.<br><br>📖 <strong>Reference - Tadeusz Kościuszko (1746-1817):</strong><br>- Polski wojskowy, uczestnik wojny o niepodległość USA (Saratoga 1777, West Point).<br>- Naczelnik powstania 1794, więziony przez Katarzynę II, uwolniony przez Pawła I (1796).<br>- Symbol patriotyzmu polskiego XIX w.</blockquote>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 11, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - za prawidłowe wyjaśnienie <strong>OKOLICZNOŚCI</strong> (insurekcja kościuszkowska 1794) <strong>ORAZ</strong> <strong>CELU</strong> (zachęcenie/zalegalizowanie udziału chłopów w powstaniu)<br>- <strong>1 pkt</strong> - za prawidłowe wyjaśnienie tylko jednego elementu (okoliczności LUB celu)<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź błędną LUB brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty okoliczności:</strong><br>- &quot;insurekcja kościuszkowska&quot;<br>- &quot;powstanie kościuszkowskie&quot;<br>- &quot;powstanie 1794 r.&quot;<br>- &quot;powstanie przeciw zaborcom po II rozbiorze&quot;<br><br><strong>Akceptowane warianty celu:</strong><br>- &quot;zachęcenie chłopów do udziału w powstaniu&quot;<br>- &quot;zalegalizowanie udziału chłopów w walce&quot;<br>- &quot;ochrona chłopów przed karami ze strony panów za udział w powstaniu&quot;<br>- &quot;poszerzenie bazy społecznej powstania&quot;<br>- &quot;poprawa położenia chłopów dla zyskania ich poparcia&quot;<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- &quot;reformy społeczne&quot; bez kontekstu powstania (zbyt ogólne)<br>- &quot;zniesienie pańszczyzny&quot; (faktycznie uniwersał JĄ OGRANICZAŁ, nie znosił)</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - Uniwersał Połaniecki NIE zniósł pańszczyzny:</strong> Dokument <strong>ograniczył</strong> pańszczyznę (zmniejszenie o 1-2 dni) i znosił ją tylko dla rodzin żołnierzy-powstańców. Pełne uwłaszczenie chłopów nastąpiło dopiero <strong>w 1864 r.</strong> (Aleksander II) w Królestwie Polskim.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - Kościuszko pisał z OBOZU pod Połańcem, NIE z Warszawy:</strong> Tytuł &quot;Uniwersał Połaniecki&quot; pochodzi od miejsca wydania (Połaniec n. Wisłą). Kościuszko stacjonował tu po klęskach pod Szczekocinami (ale to było później, w czerwcu).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - kosynierzy NIE byli regularnym wojskiem:</strong> Chłopi-kosynierzy walczyli kosami osadzonymi na sztorc (&quot;kosy bojowe&quot;). Byli powoływani na czas walki i wracali do gospodarstw - to NIE byli zawodowi żołnierze. Bartosz Głowacki (Wojciech Bartosz) z Racławic to słynny przykład.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - &quot;insurekcja&quot; vs &quot;powstanie&quot;:</strong> W historiografii oba terminy są stosowane wymiennie do 1794 r. &quot;Insurekcja&quot; (łac. <em>insurrectio</em>) = formalna nazwa ówczesna; &quot;powstanie kościuszkowskie&quot; = nazwa nowsza, popularna.</blockquote>"}]}