{"id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nPodaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, podczas którego podjęto uchwałę\nprzedstawioną w źródle 1.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła\ndo wyjaśnienia problemu historycznego\n[…].\nIV. Wiek XIX.\n4. Walka o niepodległość Polski w okresie\nniewoli narodowej.\nZdający:\n2) rozpoznaje działania społeczeństwa\nsprzyjające rozwojowi tożsamości\nnarodowej;\n3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki\npowstań narodowych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej nazwy.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\npowstanie listopadowe / sejm powstańczy / detronizacja cara Mikołaja I","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wydarzenie:** **Powstanie listopadowe** (29 XI 1830 - 21 X 1831), a konkretnie **uchwała o detronizacji cara Mikołaja I** podjęta przez **sejm powstańczy 25 stycznia 1831 r.**\n\n## Sposób 1 - analiza źródła 1. (cytat z uchwały)\n\n> *\"Długie cierpienia nasze znane światu całemu [ ] naród polski od wierności dziś panującemu uwalniają. [ ] Wyrzeczone [ ] przez samego [cara] Mikołaja słowa, że pierwszy z strony naszej wystrzał stanie się na zawsze zatracenia Polski hasłem, [ ] nie zostawiają [nic], jak tylko rozpacz szlachetną. Naród zatem polski, na sejm zebrany, oświadcza: iż jest niepodległym ludem i że ma prawo temu koronę polską oddać, którego godnym jej uzna [ ].\"*\n\n→ **Wskazówki identyfikacyjne:**\n1. **\"Długie cierpienia nasze\"** - odwołanie do represji okresu zaborów (po 1815 r. Królestwo Polskie pod Aleksandrem I, potem Mikołajem I).\n2. **\"Uwalniają naród polski od wierności dziś panującemu\"** - formalne **zwolnienie z przysięgi wierności** wobec monarchy, czyli **DETRONIZACJA**.\n3. **\"Słowa cara Mikołaja\"** - wskazanie konkretnego władcy: **Mikołaj I Romanow** (panował 1825-1855).\n4. **\"Pierwszy z naszej strony wystrzał stanie się na zawsze zatracenia Polski hasłem\"** - to **groźba Mikołaja I** wypowiedziana w listopadzie 1830 r. po wybuchu powstania w Warszawie.\n5. **\"Naród polski niepodległym ludem\"** - proklamacja niepodległości.\n6. **\"Ma prawo koronę polską oddać, którego godnym jej uzna\"** - uchylenie unii personalnej Polski z Rosją (zerwanie więzi z dynastią Romanowów).\n\n→ **Wniosek:** to **uchwała sejmu powstańczego z 25 stycznia 1831 r. o detronizacji Mikołaja I**, kluczowy akt powstania listopadowego.\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczny powstania listopadowego\n\n### Przyczyny powstania\n- **Łamanie Konstytucji 1815 r.** przez Mikołaja I (likwidacja wolności słowa, prześladowania działaczy patriotycznych).\n- **Sejm tajny / Towarzystwo Patriotyczne** (Walerian Łukasiński, Seweryn Krzyżanowski).\n- **Rewolucja lipcowa 1830 we Francji** (\"Trois Glorieuses\") + **rewolucja belgijska 1830** → carskie plany interwencji wojskowej (z udziałem armii polskiej).\n- Konspiracja podchorążych Piotra Wysockiego w Szkole Podchorążych Piechoty.\n\n### Przebieg\n- **29 XI 1830** - **Noc Listopadowa**: atak podchorążych Wysockiego na Belweder (próba zabicia wielkiego księcia Konstantego); wybuch powstania w Warszawie.\n- **5 XII 1830** - Józef Chłopicki dyktatorem (umiarkowany, niepewny).\n- **18 I 1831** - **mowa Joachima Lelewela** w sejmie z hasłem \"Za naszą i waszą wolność\".\n- **25 I 1831** - **uchwała o detronizacji Mikołaja I** (źródło z arkusza).\n- Następnie wojska polskie pod dowództwem **Jana Skrzyneckiego** stoczyły szereg bitew:\n- **Stoczek 14 II 1831** (zwycięstwo gen. Józefa Dwernickiego).\n- **Grochów 25 II 1831** (taktyczne zwycięstwo, ale wycofanie się Polaków).\n- **Iganie 10 IV 1831** (zwycięstwo Prądzyńskiego).\n- **Ostrołęka 26 V 1831** (krwawa klęska).\n- **Wola, Warszawa 6-7 IX 1831** (Iwan Paskiewicz zdobywa Warszawę).\n- **21 X 1831** - koniec powstania, kapitulacja twierdzy Zamość.\n\n### Skutki\n- **Likwidacja Konstytucji 1815, Statut Organiczny 1832** (Mikołaj I, znacznie ograniczony).\n- **Likwidacja armii polskiej, sejmu, sądownictwa narodowego**.\n- **Wielka Emigracja** (ok. 10 000 ludzi do Francji, Anglii) - Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Fryderyk Chopin, Adam Czartoryski (Hotel Lambert).\n- **Cytadela warszawska** wybudowana 1832-34 jako symbol represji.\n- **Klemens Maria Hofbauer / X Pawilon** - więzienie polityczne dla powstańców.\n\n## Sposób 3 - porównanie z innymi powstaniami narodowymi\n\n| Powstanie | Lata | Główne wydarzenie symboliczne | Skutek |\n| **Powstanie kościuszkowskie** | 1794 | Insurekcja, bitwy Racławice, Maciejowice | III rozbiór 1795 |\n| **Powstanie listopadowe** | **1830-1831** | **Detronizacja Mikołaja I (25 I 1831)** | Likwidacja Konstytucji 1815, Wielka Emigracja |\n| **Powstanie krakowskie** | 1846 | Rzeź galicyjska Jakuba Szeli, manifest 22 II 1846 | Likwidacja Rzeczypospolitej Krakowskiej |\n| **Powstanie wielkopolskie** | 1848 | Komitet Narodowy w Poznaniu | Klęska, represje pruskie |\n| **Powstanie styczniowe** | 1863-1864 | Manifest 22 I 1863, RZN | Pełne uwłaszczenie chłopów, rusyfikacja |\n\n→ **Powstanie listopadowe** wyróżnia się **uchwałą detronizacyjną** - formalnym aktem zerwania unii z Rosją, co było próbą prawnego osadzenia ruchu wolnościowego.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - powstanie listopadowe (29 XI 1830 - 21 X 1831):**\n> - **Wybuch:** Noc Listopadowa, atak podchorążych Wysockiego.\n> - **Dyktatorzy/wodzowie:** Józef Chłopicki (XII 1830 - I 1831), Michał Radziwiłł, **Jan Skrzynecki** (po Grochowie), Henryk Dembiński, Jan Krukowiecki.\n> - **Detronizacja Mikołaja I:** **25 I 1831** - uchwała sejmu.\n> - **Bitwy kluczowe:** Stoczek, Grochów, Iganie, Ostrołęka.\n> - **Zdobycie Warszawy:** 6-7 IX 1831 (Iwan Paskiewicz).\n> - **Koniec:** 21 X 1831 (kapitulacja Zamościa).\n>\n> 📖 **Reference - uchwała detronizacyjna 25 I 1831:**\n> - Sejm Królestwa Polskiego w Warszawie.\n> - Inicjatywa: Joachim Lelewel, Roman Sołtyk.\n> - Treść: zwolnienie narodu polskiego z przysięgi wierności carowi, deklaracja niepodległości.\n> - Akt formalny zrywający **unię personalną** Polski z Rosją ustanowioną w 1815 r.\n> - Spotkała się z reakcją cara: **\"polska sprawa się nie skończy bez krwi\"**.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 13.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za podanie prawidłowej nazwy wydarzenia\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną LUB brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"powstanie listopadowe\"\n> - \"sejm powstańczy\"\n> - \"detronizacja cara Mikołaja I\"\n> - \"uchwała sejmu o detronizacji Mikołaja I (25 stycznia 1831)\"\n> - \"detronizacja Romanowów w Polsce\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"powstanie krakowskie\" (1846, inne wydarzenie)\n> - \"powstanie styczniowe\" (1863, inne wydarzenie)\n> - \"powstanie kościuszkowskie\" (1794, inne wydarzenie)\n> - \"Wiosna Ludów\" (1848, inne wydarzenie)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga - detronizacja NIE oznacza utraty unii personalnej AUTOMATYCZNIE:** Choć Polacy formalnie zwolnili się z przysięgi 25 I 1831, **Rosja nie uznała tej decyzji** i kontynuowała wojnę. Po klęsce powstania Mikołaj I formalnie pozostał królem Polski aż do 1855 r.\n\n> ⚠️ **Uwaga - nie myl powstania listopadowego z innymi:**\n> - **Listopadowe** = 1830-31, po Kongresie Wiedeńskim, w Królestwie Polskim, ŁAMANIE konstytucji.\n> - **Styczniowe** = 1863-64, po odwilży posewastopolskiej, w okresie reform Aleksandra II.\n> - **Kościuszkowskie** = 1794, po II rozbiorze, jeszcze za I RP.\n\n> ⚠️ **Uwaga - \"sejm powstańczy\" to NIE TO SAMO co \"sejm Królestwa\":** W okresie powstania działał formalnie sejm Królestwa Polskiego (na podstawie Konstytucji 1815 r.), ale od 25 I 1831 r. PROKLAMUJE niepodległość - i odtąd nazywany jest w historiografii **\"sejmem powstańczym\"** lub \"sejmem rewolucyjnym\".","image":"img/historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13.1. (0-1)
Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, podczas którego podjęto uchwałę
przedstawioną w źródle 1.

","answer_text_html":"

Zadanie 13.1. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła
do wyjaśnienia problemu historycznego
[…].
IV. Wiek XIX.

\n
  1. Walka o niepodległość Polski w okresie
\n

niewoli narodowej.
Zdający:

\n
  1. rozpoznaje działania społeczeństwa
\n

sprzyjające rozwojowi tożsamości
narodowej;

\n
  1. wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki
\n

powstań narodowych.
Schemat punktowania
1 p. - za podanie prawidłowej nazwy.
0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
powstanie listopadowe / sejm powstańczy / detronizacja cara Mikołaja I

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Wydarzenie: Powstanie listopadowe (29 XI 1830 - 21 X 1831), a konkretnie uchwała o detronizacji cara Mikołaja I podjęta przez sejm powstańczy 25 stycznia 1831 r.

\n

Sposób 1 - analiza źródła 1. (cytat z uchwały)

\n
"Długie cierpienia nasze znane światu całemu [ ] naród polski od wierności dziś panującemu uwalniają. [ ] Wyrzeczone [ ] przez samego [cara] Mikołaja słowa, że pierwszy z strony naszej wystrzał stanie się na zawsze zatracenia Polski hasłem, [ ] nie zostawiają [nic], jak tylko rozpacz szlachetną. Naród zatem polski, na sejm zebrany, oświadcza: iż jest niepodległym ludem i że ma prawo temu koronę polską oddać, którego godnym jej uzna [ ]."
\n

→ Wskazówki identyfikacyjne:

\n
  1. "Długie cierpienia nasze" - odwołanie do represji okresu zaborów (po 1815 r. Królestwo Polskie pod Aleksandrem I, potem Mikołajem I).
  2. "Uwalniają naród polski od wierności dziś panującemu" - formalne zwolnienie z przysięgi wierności wobec monarchy, czyli DETRONIZACJA.
  3. "Słowa cara Mikołaja" - wskazanie konkretnego władcy: Mikołaj I Romanow (panował 1825-1855).
  4. "Pierwszy z naszej strony wystrzał stanie się na zawsze zatracenia Polski hasłem" - to groźba Mikołaja I wypowiedziana w listopadzie 1830 r. po wybuchu powstania w Warszawie.
  5. "Naród polski niepodległym ludem" - proklamacja niepodległości.
  6. "Ma prawo koronę polską oddać, którego godnym jej uzna" - uchylenie unii personalnej Polski z Rosją (zerwanie więzi z dynastią Romanowów).
\n

→ Wniosek: to uchwała sejmu powstańczego z 25 stycznia 1831 r. o detronizacji Mikołaja I, kluczowy akt powstania listopadowego.

\n

Sposób 2 - kontekst historyczny powstania listopadowego

\n
Przyczyny powstania
\n\n
Przebieg
\n\n
Skutki
\n\n

Sposób 3 - porównanie z innymi powstaniami narodowymi

\n

| Powstanie | Lata | Główne wydarzenie symboliczne | Skutek |
| Powstanie kościuszkowskie | 1794 | Insurekcja, bitwy Racławice, Maciejowice | III rozbiór 1795 |
| Powstanie listopadowe | 1830-1831 | Detronizacja Mikołaja I (25 I 1831) | Likwidacja Konstytucji 1815, Wielka Emigracja |
| Powstanie krakowskie | 1846 | Rzeź galicyjska Jakuba Szeli, manifest 22 II 1846 | Likwidacja Rzeczypospolitej Krakowskiej |
| Powstanie wielkopolskie | 1848 | Komitet Narodowy w Poznaniu | Klęska, represje pruskie |
| Powstanie styczniowe | 1863-1864 | Manifest 22 I 1863, RZN | Pełne uwłaszczenie chłopów, rusyfikacja |

\n

→ Powstanie listopadowe wyróżnia się uchwałą detronizacyjną - formalnym aktem zerwania unii z Rosją, co było próbą prawnego osadzenia ruchu wolnościowego.

\n

Reference historyczny

\n
📖 Reference - powstanie listopadowe (29 XI 1830 - 21 X 1831):
- Wybuch: Noc Listopadowa, atak podchorążych Wysockiego.
- Dyktatorzy/wodzowie: Józef Chłopicki (XII 1830 - I 1831), Michał Radziwiłł, Jan Skrzynecki (po Grochowie), Henryk Dembiński, Jan Krukowiecki.
- Detronizacja Mikołaja I: 25 I 1831 - uchwała sejmu.
- Bitwy kluczowe: Stoczek, Grochów, Iganie, Ostrołęka.
- Zdobycie Warszawy: 6-7 IX 1831 (Iwan Paskiewicz).
- Koniec: 21 X 1831 (kapitulacja Zamościa).

📖 Reference - uchwała detronizacyjna 25 I 1831:
- Sejm Królestwa Polskiego w Warszawie.
- Inicjatywa: Joachim Lelewel, Roman Sołtyk.
- Treść: zwolnienie narodu polskiego z przysięgi wierności carowi, deklaracja niepodległości.
- Akt formalny zrywający unię personalną Polski z Rosją ustanowioną w 1815 r.
- Spotkała się z reakcją cara: "polska sprawa się nie skończy bez krwi".
\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 13.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - za podanie prawidłowej nazwy wydarzenia
- 0 pkt - za odpowiedź błędną LUB brak odpowiedzi

Akceptowane warianty:
- "powstanie listopadowe"
- "sejm powstańczy"
- "detronizacja cara Mikołaja I"
- "uchwała sejmu o detronizacji Mikołaja I (25 stycznia 1831)"
- "detronizacja Romanowów w Polsce"

Wykluczone:
- "powstanie krakowskie" (1846, inne wydarzenie)
- "powstanie styczniowe" (1863, inne wydarzenie)
- "powstanie kościuszkowskie" (1794, inne wydarzenie)
- "Wiosna Ludów" (1848, inne wydarzenie)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga - detronizacja NIE oznacza utraty unii personalnej AUTOMATYCZNIE: Choć Polacy formalnie zwolnili się z przysięgi 25 I 1831, Rosja nie uznała tej decyzji i kontynuowała wojnę. Po klęsce powstania Mikołaj I formalnie pozostał królem Polski aż do 1855 r.
\n
⚠️ Uwaga - nie myl powstania listopadowego z innymi:
- Listopadowe = 1830-31, po Kongresie Wiedeńskim, w Królestwie Polskim, ŁAMANIE konstytucji.
- Styczniowe = 1863-64, po odwilży posewastopolskiej, w okresie reform Aleksandra II.
- Kościuszkowskie = 1794, po II rozbiorze, jeszcze za I RP.
\n
⚠️ Uwaga - "sejm powstańczy" to NIE TO SAMO co "sejm Królestwa": W okresie powstania działał formalnie sejm Królestwa Polskiego (na podstawie Konstytucji 1815 r.), ale od 25 I 1831 r. PROKLAMUJE niepodległość - i odtąd nazywany jest w historiografii "sejmem powstańczym" lub "sejmem rewolucyjnym".
"}]}