{"id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nRozstrzygnij, który z banknotów (A czy B) zaprezentowanych w źródle 2. nawiązuje\nsymboliką do decyzji opisanej w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n11.\n12.1. 12.2. 13.1. 13.2.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nA\nB\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego.\nIV. Wiek XIX.\n4. Walka o niepodległość Polski w okresie\nniewoli narodowej.\nZdający:\n2) rozpoznaje działania społeczeństwa\nsprzyjające rozwojowi tożsamości\nnarodowej;\n3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki\npowstań narodowych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie: A\nPrzykładowe uzasadnienie:\nDo źródła 1. nawiązuje herb - „Orzeł” symbol Polski i „Pogoń” symbol Litwy - połączone\nkoroną. Nie ma tu dwugłowego orła Romanowów zgodnie z decyzją ze źródła 1., gdyż\ndokonano detronizacji cara Mikołaja I i przestał on być władcą Królestwa Polskiego.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie:** Banknot **A** (1 złoty) nawiązuje symboliką do decyzji o **detronizacji cara Mikołaja I** opisanej w źródle 1.\n\n**Uzasadnienie:** Na banknocie **A** widnieje **herb polsko-litewski**: **Orzeł Polski w koronie** połączony z **Pogonią Litewską**, oba pod wspólną koroną - **bez śladu dwugłowego orła Romanowów**. Brak rosyjskiej symboliki imperialnej oznacza, że banknot został wyemitowany **już po detronizacji** Mikołaja I (25 I 1831), kiedy car formalnie przestał być królem Polski. Na banknocie **B** (10 złotych) widać natomiast u góry **dwugłowego orła rosyjskiego (Romanowów)** - symbol, że emitent uznaje cara za króla Polski, a więc banknot pochodzi sprzed powstania listopadowego.\n\n## Sposób 1 - analiza symboliki obu banknotów\n\n### Banknot A - \"ZŁ. 1\" (jeden złoty)\n- **Herb:** Orzeł Polski w koronie + Pogoń Litewska (jeździec z mieczem), połączone wspólną koroną.\n- **Brak:** dwugłowego orła Romanowów.\n- **Tekst:** \"BANKU POLSKIEGO Wypłaci Okazicielowi Złoty Jeden\".\n- **Datowanie:** rok 1831 (po detronizacji 25 I).\n- **Znaczenie symboliczne:** **odrzucenie zwierzchnictwa carskiego nad Polską**, powrót do symboliki polsko-litewskiej znanej z I Rzeczypospolitej (Rzeczpospolita Obojga Narodów po unii lubelskiej 1569).\n\n### Banknot B - \"DZIESIĘĆ ZŁOTYCH\" (Bilet Kassowy Królestwa Polskiego)\n- **Herb u góry:** **dwugłowy orzeł rosyjski Romanowów** (z koroną cesarską, berłem i jabłkiem).\n- **Tekst:** polski.\n- **Datowanie:** sprzed 29 XI 1830 (przed powstaniem listopadowym).\n- **Znaczenie symboliczne:** **uznanie cara Rosji za króla Polski** - emisja zgodna z Konstytucją 1815 r. (Aleksander I, potem Mikołaj I jako monarcha Królestwa Polskiego w unii personalnej z Rosją).\n\n## Sposób 2 - związek z uchwałą detronizacyjną (źródło 1.)\n\n> *\"Naród zatem polski, na sejm zebrany, oświadcza: iż jest niepodległym ludem i że ma prawo temu koronę polską oddać, którego godnym jej uzna.\"*\n\n**Konsekwencje detronizacji 25 I 1831 dla symboliki państwowej:**\n\n1. **Symbolika rosyjska musi zniknąć** - orzeł Romanowów traci legitymację jako godło Polski.\n2. **Powrót do tradycyjnych symboli** - Orzeł Polski + Pogoń Litewska (herby I Rzeczypospolitej).\n3. **Banknoty emitowane po 25 I 1831** muszą oddawać nową rzeczywistość prawną.\n\n→ Banknot **A** dokładnie spełnia te wymagania:\n- Usunięto orła Romanowów ✓\n- Wprowadzono Orła+Pogoń ✓\n- Bank Polski jako emitent suwerennego państwa polskiego ✓\n\n→ Banknot **B**: orzeł Romanowów = niezgodne z detronizacją = sprzed powstania.\n\n## Sposób 3 - kontekst Banku Polskiego\n\n**Bank Polski** - pierwsza nowoczesna instytucja bankowa Królestwa Polskiego:\n- **Założenie:** 29 I 1828 r. (Ksawery Drucki-Lubecki, minister skarbu).\n- **Emisja banknotów:** Od 1828 r. - \"bilety kasowe\" (banknoty państwowe), \"bilety kredytowe\" (banknoty banku).\n- **Przed 1830:** banknoty zawierały symbolikę rosyjsko-polską (dwugłowy orzeł Romanowów obok herbu Polski).\n- **Po detronizacji (25 I 1831):** emisja banknotów ze samym polsko-litewskim herbem (Orzeł + Pogoń).\n- **Po klęsce powstania:** powrót symboliki rosyjskiej; Bank Polski rozwiązany 1885.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - symbole państwowe Królestwa Polskiego (1815-1864):**\n> - **1815-1830:** Orzeł Polski **pod koroną Romanowów** + dwugłowy orzeł rosyjski (znak unii personalnej).\n> - **1831 (powstanie listopadowe):** Orzeł Polski + Pogoń Litewska (nawiązanie do I RP) - okres detronizacji.\n> - **1832-1864 (po klęsce powstania):** dwugłowy orzeł Romanowów z herbami Polski i Litwy w środku (godło zaborcze).\n> - **Po 1864 (powstanie styczniowe):** likwidacja autonomii Królestwa, pełna integracja z Rosją.\n>\n> 📖 **Reference - Bank Polski (1828-1885):**\n> - Założyciel: Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki.\n> - Pierwsza emisja: 1828 r.\n> - Cel: stabilizacja finansów, kredyty na uprzemysłowienie (Staropolski Okręg Przemysłowy).\n> - Emisja w czasie powstania: wsparcie finansowe powstania, zmiana symboliki.\n> - Po 1832: ograniczenie samodzielności; pełne rozwiązanie 1885.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 13.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za prawidłowe rozstrzygnięcie (**banknot A**) **WRAZ Z** uzasadnieniem wskazującym brak orła Romanowów + obecność Orła i Pogoni\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi\n>\n> **Wymagane elementy uzasadnienia:**\n> 1. **Wskazanie herbu na banknocie A:** Orzeł Polski + Pogoń Litewska połączone koroną\n> 2. **Wskazanie braku dwugłowego orła Romanowów na A**\n> 3. **Powiązanie z detronizacją:** Mikołaj I przestał być królem Polski, więc usunięto jego symbol\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"orzeł i pogoń bez orła rosyjskiego\"\n> - \"symbolika polsko-litewska bez Romanowów\"\n> - \"banknot A oddaje zerwanie unii z Rosją\"\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga - banknot A NIE oznacza pełnej niepodległości Polski:** Mimo detronizacji 25 I 1831 i emisji banknotów bez rosyjskiej symboliki, **Polska nie była międzynarodowo uznawana jako niepodległe państwo**. Powstanie listopadowe zostało stłumione (IX-X 1831), a Mikołaj I formalnie pozostał królem aż do 1855.\n\n> ⚠️ **Uwaga - Pogoń Litewska to herb Wielkiego Księstwa Litewskiego:** Pogoń (jeździec z mieczem) była tradycyjnym herbem WKL od XIV w. Po unii lubelskiej 1569 stała się składnikiem herbu Rzeczypospolitej Obojga Narodów (Orzeł+Pogoń pod wspólną koroną). Banknot A świadomie odwołuje się do tej tradycji.\n\n> ⚠️ **Uwaga - symbolika numizmatyczna jako źródło historyczne:** Banknoty i monety są pierwszorzędnym źródłem do badania zmian politycznych - emitent zawsze musi zdecydować, czyj autorytet uznaje. Zmiana symboliki = zmiana polityki państwa.","image":"img/historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13.2. (0-1)
Rozstrzygnij, który z banknotów (A czy B) zaprezentowanych w źródle 2. nawiązuje
symboliką do decyzji opisanej w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
11.
12.1. 12.2. 13.1. 13.2.
Maks. liczba pkt
2
1
2
1
1
Uzyskana liczba pkt
A
B
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 13.2. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego.
IV. Wiek XIX.

\n
  1. Walka o niepodległość Polski w okresie
\n

niewoli narodowej.
Zdający:

\n
  1. rozpoznaje działania społeczeństwa
\n

sprzyjające rozwojowi tożsamości
narodowej;

\n
  1. wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki
\n

powstań narodowych.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie: A
Przykładowe uzasadnienie:
Do źródła 1. nawiązuje herb - „Orzeł” symbol Polski i „Pogoń” symbol Litwy - połączone
koroną. Nie ma tu dwugłowego orła Romanowów zgodnie z decyzją ze źródła 1., gdyż
dokonano detronizacji cara Mikołaja I i przestał on być władcą Królestwa Polskiego.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: Banknot A (1 złoty) nawiązuje symboliką do decyzji o detronizacji cara Mikołaja I opisanej w źródle 1.

\n

Uzasadnienie: Na banknocie A widnieje herb polsko-litewski: Orzeł Polski w koronie połączony z Pogonią Litewską, oba pod wspólną koroną - bez śladu dwugłowego orła Romanowów. Brak rosyjskiej symboliki imperialnej oznacza, że banknot został wyemitowany już po detronizacji Mikołaja I (25 I 1831), kiedy car formalnie przestał być królem Polski. Na banknocie B (10 złotych) widać natomiast u góry dwugłowego orła rosyjskiego (Romanowów) - symbol, że emitent uznaje cara za króla Polski, a więc banknot pochodzi sprzed powstania listopadowego.

\n

Sposób 1 - analiza symboliki obu banknotów

\n
Banknot A - "ZŁ. 1" (jeden złoty)
\n\n
Banknot B - "DZIESIĘĆ ZŁOTYCH" (Bilet Kassowy Królestwa Polskiego)
\n\n

Sposób 2 - związek z uchwałą detronizacyjną (źródło 1.)

\n
"Naród zatem polski, na sejm zebrany, oświadcza: iż jest niepodległym ludem i że ma prawo temu koronę polską oddać, którego godnym jej uzna."
\n

Konsekwencje detronizacji 25 I 1831 dla symboliki państwowej:

\n
  1. Symbolika rosyjska musi zniknąć - orzeł Romanowów traci legitymację jako godło Polski.
  2. Powrót do tradycyjnych symboli - Orzeł Polski + Pogoń Litewska (herby I Rzeczypospolitej).
  3. Banknoty emitowane po 25 I 1831 muszą oddawać nową rzeczywistość prawną.
\n

→ Banknot A dokładnie spełnia te wymagania:

\n\n

→ Banknot B: orzeł Romanowów = niezgodne z detronizacją = sprzed powstania.

\n

Sposób 3 - kontekst Banku Polskiego

\n

Bank Polski - pierwsza nowoczesna instytucja bankowa Królestwa Polskiego:

\n\n

Reference historyczny

\n
📖 Reference - symbole państwowe Królestwa Polskiego (1815-1864):
- 1815-1830: Orzeł Polski pod koroną Romanowów + dwugłowy orzeł rosyjski (znak unii personalnej).
- 1831 (powstanie listopadowe): Orzeł Polski + Pogoń Litewska (nawiązanie do I RP) - okres detronizacji.
- 1832-1864 (po klęsce powstania): dwugłowy orzeł Romanowów z herbami Polski i Litwy w środku (godło zaborcze).
- Po 1864 (powstanie styczniowe): likwidacja autonomii Królestwa, pełna integracja z Rosją.

📖 Reference - Bank Polski (1828-1885):
- Założyciel: Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki.
- Pierwsza emisja: 1828 r.
- Cel: stabilizacja finansów, kredyty na uprzemysłowienie (Staropolski Okręg Przemysłowy).
- Emisja w czasie powstania: wsparcie finansowe powstania, zmiana symboliki.
- Po 1832: ograniczenie samodzielności; pełne rozwiązanie 1885.
\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 13.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - za prawidłowe rozstrzygnięcie (banknot A) WRAZ Z uzasadnieniem wskazującym brak orła Romanowów + obecność Orła i Pogoni
- 0 pkt - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi

Wymagane elementy uzasadnienia:
1. Wskazanie herbu na banknocie A: Orzeł Polski + Pogoń Litewska połączone koroną
2. Wskazanie braku dwugłowego orła Romanowów na A
3. Powiązanie z detronizacją: Mikołaj I przestał być królem Polski, więc usunięto jego symbol

Akceptowane warianty:
- "orzeł i pogoń bez orła rosyjskiego"
- "symbolika polsko-litewska bez Romanowów"
- "banknot A oddaje zerwanie unii z Rosją"
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga - banknot A NIE oznacza pełnej niepodległości Polski: Mimo detronizacji 25 I 1831 i emisji banknotów bez rosyjskiej symboliki, Polska nie była międzynarodowo uznawana jako niepodległe państwo. Powstanie listopadowe zostało stłumione (IX-X 1831), a Mikołaj I formalnie pozostał królem aż do 1855.
\n
⚠️ Uwaga - Pogoń Litewska to herb Wielkiego Księstwa Litewskiego: Pogoń (jeździec z mieczem) była tradycyjnym herbem WKL od XIV w. Po unii lubelskiej 1569 stała się składnikiem herbu Rzeczypospolitej Obojga Narodów (Orzeł+Pogoń pod wspólną koroną). Banknot A świadomie odwołuje się do tej tradycji.
\n
⚠️ Uwaga - symbolika numizmatyczna jako źródło historyczne: Banknoty i monety są pierwszorzędnym źródłem do badania zmian politycznych - emitent zawsze musi zdecydować, czyj autorytet uznaje. Zmiana symboliki = zmiana polityki państwa.
"}]}