{"id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-1)\nKarykatura z XIX w.\nNa podstawie: www.juramusees.fr\n-To już nic przyjemnego, już\nna nas nie patrzą; wszystkie\noczy zwrócone są na Polskę!\n- A więc\nzaprzestajemy walki?\nMHI_1R\nNa podstawie źródła i własnej wiedzy zaznacz poprawne dokończenie zdania i uzasadnij\nswój wybór.\nKarykatura przedstawia wynalazcę, którym był\nA. Louis Pasteur.\nB. Thomas Edison.\nC. Wilhelm Roentgen.\nD. Charles Darwin.\nUzasadnienie:","answer":"A","answer_text":"Zadanie 15. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego.\nIV. Wiek XIX\n6. Europa i świat w XIX w.\nZdający:\n5) charakteryzuje czynniki sprzyjające\nrozwojowi badań naukowych; rozpoznaje\nnajwiększe osiągnięcia nauki i techniki\nXIX w.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową odpowiedź wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nOdpowiedź: A\nPrzykładowe uzasadnienie:\nWynalazł szczepionkę przeciwko wściekliźnie - na rysunku widzimy mężczyznę trzymającego\nstrzykawkę nad wściekłym psem. Mężczyzna ma anielskie skrzydła, co można interpretować\njako symbol szczególnego posłannictwa, opiekuńczości.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A. Louis Pasteur.**\n\n**Uzasadnienie:** Karykatura pokazuje brodatego mężczyznę z anielskimi skrzydłami trzymającego **strzykawkę** nad rannym/wściekłym **psem**. Te atrybuty jednoznacznie identyfikują **Louisa Pasteura** (1822-1895), francuskiego mikrobiologa, który **w 1885 r. opracował szczepionkę przeciwko wściekliźnie** (pierwsze udane szczepienie chłopca Josepha Meistera 6 VII 1885 r.). Anielskie skrzydła to alegoryczny atrybut symbolizujący **opiekuńczość uczonego-dobroczyńcy ludzkości**.\n\n## Sposób 1 - analiza atrybutów ikonograficznych\n\nNa karykaturze widać:\n1. **Brodatego mężczyznę w starszym wieku** - wygląd zgodny z popularnymi portretami Pasteura z lat 80. XIX w.\n2. **Anielskie skrzydła** - symbol szczególnego posłannictwa, niemal religijnego \"zbawienia ludzkości\" przez naukę.\n3. **Strzykawkę** w ręku - narzędzie wstrzykiwania szczepionki.\n4. **Rannego / wściekłego psa** leżącego pod postacią - pies był głównym nosicielem wirusa wścieklizny (rabies) i głównym \"obiektem badań\" Pasteura przy opracowywaniu szczepionki.\n\n→ Kombinacja **strzykawka + pies + anioł** = **Louis Pasteur**, najsłynniejszy wynalazca szczepionki przeciwko wściekliźnie.\n\n## Sposób 2 - datowanie po stylu i treści\n\nKarykatura pochodzi z **lat 80. XIX w.** - bezpośrednio po sensacji prasowej, jaką wywołało zaszczepienie Josepha Meistera (1885) i Jeana-Baptiste'a Jupille'a (1885). Pasteur stał się **bohaterem narodowym Francji** - wręcz osobą sakralizowaną. Aluzja do skrzydeł anielskich oddaje stosunek epoki: Pasteur to \"świecki święty\", zbawiciel.\n\n## Sposób 3 - eliminacja pozostałych opcji\n\n| Opcja | Dziedzina | Atrybuty kanoniczne | Czy zgadza się z karykaturą? |\n| **A. Louis Pasteur** | mikrobiologia, szczepionki | **strzykawka, pies, probówki** | **TAK** ✓ |\n| B. Thomas Edison | elektrotechnika | żarówka, fonograf, kinematograf | NIE - brak strzykawki/psa w jego ikonografii |\n| C. Wilhelm Roentgen | fizyka, radiologia | aparat rentgenowski, prześwietlenie | NIE - promienie X, NIE szczepionka |\n| D. Charles Darwin | biologia ewolucyjna | małpa, Galapagos, dziennik | NIE - teoria ewolucji, NIE medycyna |\n\n→ Tylko **Pasteur** ma w swojej ikonografii **strzykawkę i psa** - kanoniczny zestaw atrybutów.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - Louis Pasteur (1822-1895):**\n> - Francuski chemik i mikrobiolog, profesor Sorbony.\n> - **Pasteryzacja** (1862) - proces obróbki termicznej żywności w celu zniszczenia drobnoustrojów.\n> - **Teoria zarazków** - udowodnienie, że choroby wywołują mikroorganizmy (przeciw teorii samorództwa).\n> - **Szczepionka przeciw wąglikowi** (1881) - eksperyment w Pouilly-le-Fort.\n> - **Szczepionka przeciw wściekliźnie** (1885) - pierwsze szczepienie Josepha Meistera **6 VII 1885 r.**\n> - **Instytut Pasteura** w Paryżu (założony 1888) - centrum badań nad chorobami zakaźnymi.\n>\n> 📖 **Reference - wielcy wynalazcy XIX/XX w.:**\n> - **Thomas Edison** (1847-1931): żarówka 1879, fonograf 1877, kinematograf 1891\n> - **Wilhelm Conrad Roentgen** (1845-1923): promienie X 1895, pierwsza Nagroda Nobla z fizyki 1901\n> - **Charles Darwin** (1809-1882): *O powstawaniu gatunków* 1859, teoria ewolucji\n> - **Marie Curie-Skłodowska** (1867-1934): polon i rad 1898, dwie Nagrody Nobla (fizyka 1903, chemia 1911)\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 15, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie odpowiedzi **A (Louis Pasteur)** **WRAZ Z** uzasadnieniem\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi\n>\n> **Wymagane elementy uzasadnienia:**\n> 1. Wskazanie **szczepionki przeciw wściekliźnie** jako głównego osiągnięcia\n> 2. Powiązanie **psa** z wścieklizną (nosiciel wirusa)\n> 3. Powiązanie **strzykawki** ze szczepieniem\n> 4. Opcjonalnie: interpretacja skrzydeł anielskich jako symbol opiekuńczości/posłannictwa\n>\n> **Akceptowane warianty nazwy:** \"Louis Pasteur\", \"L. Pasteur\", \"Pasteur\".\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Wynalazca | Co wynalazł | Dlaczego błędna w kontekście karykatury |\n| **A** | **Louis Pasteur** | **szczepionka p/wściekliźnie 1885** | **POPRAWNA - strzykawka + pies** |\n| B | Thomas Edison | żarówka, fonograf, kinematograf | Pies i strzykawka nie pasują do elektrotechniki |\n| C | Wilhelm Roentgen | promienie X 1895 | Roentgen pokazywany z aparaturą rentgenowską, NIE strzykawką |\n| D | Charles Darwin | teoria ewolucji 1859 | Darwin = małpy / Galapagos, NIE psy / strzykawki |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga - Pasteur a Robert Koch:** Konkurentem Pasteura był **Robert Koch** (1843-1910), niemiecki mikrobiolog, odkrywca prątka gruźlicy (1882) i przecinkowca cholery (1883). Pasteur jest jednak związany z konkretnymi szczepionkami (wąglik, wścieklizna). Pies → **Pasteur**, NIE Koch.\n\n> ⚠️ **Uwaga - skrzydła anielskie to symbol epoki pozytywizmu:** XIX-wieczna sakralizacja nauki przedstawiała uczonych jako \"świętych\" świata świeckiego. Ten motyw pojawia się też u Marii Curie-Skłodowskiej i Edisona w karykaturach.\n\n> ⚠️ **Uwaga - wścieklizna jako groza XIX w.:** Wścieklizna (rabies) była śmiertelną chorobą bez ratunku; pogryzienie przez wściekłego psa = pewna śmierć. Dlatego szczepionka Pasteura miała wymiar zbawczy.","image":"img/historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 15. (0-1)
Karykatura z XIX w.
Na podstawie: www.juramusees.fr
-To już nic przyjemnego, już
na nas nie patrzą; wszystkie
oczy zwrócone są na Polskę!

\n\n

zaprzestajemy walki?
MHI_1R
Na podstawie źródła i własnej wiedzy zaznacz poprawne dokończenie zdania i uzasadnij
swój wybór.
Karykatura przedstawia wynalazcę, którym był
A. Louis Pasteur.
B. Thomas Edison.
C. Wilhelm Roentgen.
D. Charles Darwin.
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 15. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu […] problemowym; dostrzega
problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego.
IV. Wiek XIX

\n
  1. Europa i świat w XIX w.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje czynniki sprzyjające
\n

rozwojowi badań naukowych; rozpoznaje
największe osiągnięcia nauki i techniki
XIX w.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłową odpowiedź wraz z uzasadnieniem.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Odpowiedź: A
Przykładowe uzasadnienie:
Wynalazł szczepionkę przeciwko wściekliźnie - na rysunku widzimy mężczyznę trzymającego
strzykawkę nad wściekłym psem. Mężczyzna ma anielskie skrzydła, co można interpretować
jako symbol szczególnego posłannictwa, opiekuńczości.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

A. Louis Pasteur.

\n

Uzasadnienie: Karykatura pokazuje brodatego mężczyznę z anielskimi skrzydłami trzymającego strzykawkę nad rannym/wściekłym psem. Te atrybuty jednoznacznie identyfikują Louisa Pasteura (1822-1895), francuskiego mikrobiologa, który w 1885 r. opracował szczepionkę przeciwko wściekliźnie (pierwsze udane szczepienie chłopca Josepha Meistera 6 VII 1885 r.). Anielskie skrzydła to alegoryczny atrybut symbolizujący opiekuńczość uczonego-dobroczyńcy ludzkości.

\n

Sposób 1 - analiza atrybutów ikonograficznych

\n

Na karykaturze widać:

\n
  1. Brodatego mężczyznę w starszym wieku - wygląd zgodny z popularnymi portretami Pasteura z lat 80. XIX w.
  2. Anielskie skrzydła - symbol szczególnego posłannictwa, niemal religijnego "zbawienia ludzkości" przez naukę.
  3. Strzykawkę w ręku - narzędzie wstrzykiwania szczepionki.
  4. Rannego / wściekłego psa leżącego pod postacią - pies był głównym nosicielem wirusa wścieklizny (rabies) i głównym "obiektem badań" Pasteura przy opracowywaniu szczepionki.
\n

→ Kombinacja strzykawka + pies + anioł = Louis Pasteur, najsłynniejszy wynalazca szczepionki przeciwko wściekliźnie.

\n

Sposób 2 - datowanie po stylu i treści

\n

Karykatura pochodzi z lat 80. XIX w. - bezpośrednio po sensacji prasowej, jaką wywołało zaszczepienie Josepha Meistera (1885) i Jeana-Baptiste'a Jupille'a (1885). Pasteur stał się bohaterem narodowym Francji - wręcz osobą sakralizowaną. Aluzja do skrzydeł anielskich oddaje stosunek epoki: Pasteur to "świecki święty", zbawiciel.

\n

Sposób 3 - eliminacja pozostałych opcji

\n

| Opcja | Dziedzina | Atrybuty kanoniczne | Czy zgadza się z karykaturą? |
| A. Louis Pasteur | mikrobiologia, szczepionki | strzykawka, pies, probówki | TAK ✓ |
| B. Thomas Edison | elektrotechnika | żarówka, fonograf, kinematograf | NIE - brak strzykawki/psa w jego ikonografii |
| C. Wilhelm Roentgen | fizyka, radiologia | aparat rentgenowski, prześwietlenie | NIE - promienie X, NIE szczepionka |
| D. Charles Darwin | biologia ewolucyjna | małpa, Galapagos, dziennik | NIE - teoria ewolucji, NIE medycyna |

\n

→ Tylko Pasteur ma w swojej ikonografii strzykawkę i psa - kanoniczny zestaw atrybutów.

\n

Reference historyczny

\n
📖 Reference - Louis Pasteur (1822-1895):
- Francuski chemik i mikrobiolog, profesor Sorbony.
- Pasteryzacja (1862) - proces obróbki termicznej żywności w celu zniszczenia drobnoustrojów.
- Teoria zarazków - udowodnienie, że choroby wywołują mikroorganizmy (przeciw teorii samorództwa).
- Szczepionka przeciw wąglikowi (1881) - eksperyment w Pouilly-le-Fort.
- Szczepionka przeciw wściekliźnie (1885) - pierwsze szczepienie Josepha Meistera 6 VII 1885 r.
- Instytut Pasteura w Paryżu (założony 1888) - centrum badań nad chorobami zakaźnymi.

📖 Reference - wielcy wynalazcy XIX/XX w.:
- Thomas Edison (1847-1931): żarówka 1879, fonograf 1877, kinematograf 1891
- Wilhelm Conrad Roentgen (1845-1923): promienie X 1895, pierwsza Nagroda Nobla z fizyki 1901
- Charles Darwin (1809-1882): O powstawaniu gatunków 1859, teoria ewolucji
- Marie Curie-Skłodowska (1867-1934): polon i rad 1898, dwie Nagrody Nobla (fizyka 1903, chemia 1911)
\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 15, max 1 pkt):
- 1 pkt - za zaznaczenie odpowiedzi A (Louis Pasteur) WRAZ Z uzasadnieniem
- 0 pkt - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi

Wymagane elementy uzasadnienia:
1. Wskazanie szczepionki przeciw wściekliźnie jako głównego osiągnięcia
2. Powiązanie psa z wścieklizną (nosiciel wirusa)
3. Powiązanie strzykawki ze szczepieniem
4. Opcjonalnie: interpretacja skrzydeł anielskich jako symbol opiekuńczości/posłannictwa

Akceptowane warianty nazwy: "Louis Pasteur", "L. Pasteur", "Pasteur".
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Wynalazca | Co wynalazł | Dlaczego błędna w kontekście karykatury |
| A | Louis Pasteur | szczepionka p/wściekliźnie 1885 | POPRAWNA - strzykawka + pies |
| B | Thomas Edison | żarówka, fonograf, kinematograf | Pies i strzykawka nie pasują do elektrotechniki |
| C | Wilhelm Roentgen | promienie X 1895 | Roentgen pokazywany z aparaturą rentgenowską, NIE strzykawką |
| D | Charles Darwin | teoria ewolucji 1859 | Darwin = małpy / Galapagos, NIE psy / strzykawki |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga - Pasteur a Robert Koch: Konkurentem Pasteura był Robert Koch (1843-1910), niemiecki mikrobiolog, odkrywca prątka gruźlicy (1882) i przecinkowca cholery (1883). Pasteur jest jednak związany z konkretnymi szczepionkami (wąglik, wścieklizna). Pies → Pasteur, NIE Koch.
\n
⚠️ Uwaga - skrzydła anielskie to symbol epoki pozytywizmu: XIX-wieczna sakralizacja nauki przedstawiała uczonych jako "świętych" świata świeckiego. Ten motyw pojawia się też u Marii Curie-Skłodowskiej i Edisona w karykaturach.
\n
⚠️ Uwaga - wścieklizna jako groza XIX w.: Wścieklizna (rabies) była śmiertelną chorobą bez ratunku; pogryzienie przez wściekłego psa = pewna śmierć. Dlatego szczepionka Pasteura miała wymiar zbawczy.
"}]}