{"id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/2.1","paper_id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"2.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nRozstrzygnij, czy mapa przedstawia państwo powstałe wskutek podbojów wodza\nscharakteryzowanego w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do\nwyjaśnienia problemu badawczego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego […].\nI. Starożytność.\n3. Ekspansja w świecie greckim i rzymskim.\nZdający:\n2) charakteryzuje wojny grecko-perskie\ni ekspansję Aleksandra Wielkiego.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie: Nie\nPrzykładowe uzasadnienie:\nTekst jest charakterystyką Aleksandra Wielkiego / Macedońskiego, natomiast mapa nie\nprzedstawia państwa, które powstało wskutek jego podbojów. Świadczy o tym m.in. brak\nEgiptu, Macedonii i Tracji (Grecji) w granicach tego państwa. Mapa przedstawia państwo\nperskie za czasów Cyrusa Wielkiego.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie:** **Nie** - mapa NIE przedstawia państwa powstałego wskutek podbojów wodza opisanego w źródle 1.\n\n**Uzasadnienie:** Źródło 1. opisuje **Aleksandra III Wielkiego (Macedońskiego)** - \"syn Filipa\" to Filip II Macedoński, ojciec Aleksandra. Mapa natomiast przedstawia **państwo perskie Achemenidów** (np. za czasów Cyrusa Wielkiego lub Dariusza I), o czym świadczy m.in. **brak Macedonii, Tracji (Grecji) i Egiptu** w granicach państwa - terenów, które Aleksander Wielki podbił między 334 a 323 r. p.n.e.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła 1.\n\n> *\"[B]ył prawdziwym geniuszem jako dowódca: być może [ ] najznakomitszym wodzem jakiego wydał świat. [ ] Syn Filipa został wychowany na króla i wojownika. Jego jedyną sprawą, przemożną obsesją w ciągu całego, krótkiego [ ] życia była wojna i podboje. [ ] marzył o przelaniu krwi po to tylko, by ujarzmiwszy cały kontynent urzeczywistnić braterstwo ludzkości.\"* - P. Green\n\n→ **Wskazówki kluczowe:**\n1. **\"Syn Filipa\"** - bezpośrednie wskazanie ojca → **Filip II Macedoński** (panował 359-336 p.n.e.) → syn = **Aleksander III Wielki** (356-323 p.n.e.).\n2. **\"Geniusz jako dowódca\", \"najznakomitszy wodz\"** - kanoniczna ocena Aleksandra Wielkiego, który nigdy nie przegrał bitwy.\n3. **\"Krótkie życie\"** - Aleksander zmarł w wieku 32 lat (323 p.n.e.).\n4. **\"Ujarzmienie całego kontynentu\", \"braterstwo ludzkości\"** - to motyw \"jednego świata\" (oikumene), który przypisuje się polityce Aleksandra po podboju Persji.\n\n→ **Wniosek:** wódz w źródle 1. = **Aleksander Wielki** (panował 336-323 p.n.e.).\n\n## Sposób 2 - analiza mapy (źródło 2.)\n\n**Co widać na mapie:**\n- Granice obejmują obszar od **Morza Śródziemnego** (Egipt, Cyrene) na zachodzie po **Drangianę, Arachozję, Baktrię, Sogdianę** na wschodzie.\n- Krainy: **Tracja, Bitynia, Kapadocja, Cylicja, Syria, Arabia, Asyria, Media, Persyda, Karmania**.\n- Miasta: **Bizancjum, Sardes, Memfis, Tyr, Babilon, Kunaksa, Suza, Persepolis, Pasargady, Ekbatana, Baktra**.\n\n**Czego BRAKUJE na mapie:**\n- **Macedonii** - ojczyzny Aleksandra (zachodnie wybrzeże Morza Egejskiego).\n- **Grecji właściwej** - Półwysep Bałkański, Ateny, Sparta.\n- W ścisłym sensie cała zachodnia część (Bałkany, Hellada) jest poza mapą.\n\n**Kluczowe miasta perskie:** **Persepolis i Pasargady** to **stolice państwa Achemenidów** (założenie ok. 550 r. p.n.e. przez Cyrusa Wielkiego). **Kunaksa** to miejsce bitwy 401 r. p.n.e. (Kserkses młodszy vs Cyrus młodszy) - wydarzenie z czasów państwa perskiego, NIE Aleksandra.\n\n→ **Wniosek:** mapa przedstawia **Imperium Achemenidów** (państwo perskie ok. 500 r. p.n.e.), prawdopodobnie za czasów **Dariusza I Wielkiego** (522-486 p.n.e.) - szczyt terytorialny Persji.\n\n## Sposób 3 - porównanie zasięgu obu państw\n\n| Element | Państwo Achemenidów (mapa) | Imperium Aleksandra Wielkiego |\n| **Macedonia** | brak | obszar wyjściowy podbojów |\n| **Tracja, Grecja** | brak | wcielone (Liga Koryncka 337) |\n| **Egipt** | brak (lub jako podbita prowincja, ale tu poza mapą) | tak - podbity 332 p.n.e. (Aleksandria) |\n| **Persja, Mezopotamia, Baktria** | tak - rdzeń państwa | tak - przejęte po pokonaniu Dariusza III |\n| **Indie (do Indusu)** | brak | tak - kampania 327-325 p.n.e. |\n| **Stolice** | Persepolis, Pasargady, Suza, Ekbatana | brak stałej stolicy; centra: Babilon, Aleksandria |\n\n→ Imperium Aleksandra **rozciągało się od Macedonii i Egiptu po Indus** - znacznie szerzej na zachodzie i na wschodzie niż państwo na mapie.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - Aleksander Wielki (356-323 p.n.e.):**\n> - Syn **Filipa II Macedońskiego** (zamordowanego w 336 r. p.n.e.) i Olimpias z Epiru.\n> - Wychowanek **Arystotelesa**.\n> - **334 r. p.n.e.** - przeprawa przez Hellespont, początek wyprawy na Persję; bitwa nad Granikiem.\n> - **333 r. p.n.e.** - bitwa pod **Issos** (pokonanie Dariusza III).\n> - **332 r. p.n.e.** - podbój Egiptu, założenie **Aleksandrii**.\n> - **331 r. p.n.e.** - bitwa pod **Gaugamelą** (decydujące zwycięstwo nad Dariuszem III), zajęcie Babilonu, Suzy, Persepolis.\n> - **327-325 r. p.n.e.** - kampania w Indiach (bitwa nad Hydaspesem).\n> - **323 r. p.n.e.** - śmierć w Babilonie w wieku 32 lat.\n>\n> 📖 **Reference - Imperium Achemenidów:**\n> - Założone przez **Cyrusa II Wielkiego** (ok. 559-530 p.n.e.) - pokonanie Medii, Lidii, Babilonii.\n> - Szczyt terytorialny za **Dariusza I Wielkiego** (522-486 p.n.e.) i **Kserksesa I** (486-465 p.n.e.).\n> - Stolice: **Persepolis, Pasargady, Suza, Ekbatana**.\n> - **490 p.n.e.** - bitwa pod Maratonem (porażka z Grekami).\n> - **480 p.n.e.** - bitwy pod Termopilami i Salaminą.\n> - **331 p.n.e.** - koniec państwa po pokonaniu Dariusza III przez Aleksandra.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 2.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za prawidłowe rozstrzygnięcie (\"Nie\") **WRAZ Z** uzasadnieniem odwołującym się do **OBU źródeł**\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty uzasadnienia:**\n> - tekst opisuje **Aleksandra Wielkiego / Aleksandra Macedońskiego** (syn Filipa II)\n> - mapa NIE przedstawia jego państwa, bo brakuje **Macedonii / Egiptu / Tracji (Grecji)**\n> - mapa przedstawia **państwo perskie / państwo Achemenidów / państwo Cyrusa Wielkiego**\n>\n> **Wymagane minimum:** rozstrzygnięcie + odwołanie do tekstu (kim jest \"syn Filipa\") + odwołanie do mapy (czego brak / co przedstawia).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga - odróżnij Filipa II od innych władców o imieniu Filip:** W historii starożytnej \"Filip\" jednoznacznie wskazuje **Filipa II Macedońskiego** w kontekście IV w. p.n.e. Później pojawia się Filip V Macedoński (III/II w. p.n.e., wojny z Rzymem) - ale on NIE jest ojcem żadnego \"geniusza wojennego\".\n\n> ⚠️ **Uwaga - Persepolis / Pasargady to dawne stolice perskie:** Aleksander zdobył i spalił Persepolis w 330 r. p.n.e., ale to NIE oznacza, że Persepolis była stolicą JEGO państwa. Aleksander nie miał stałej stolicy - siedział głównie w Babilonie pod koniec życia.\n\n> ⚠️ **Uwaga - terminologia mapy:** Obecność miast **Persepolis, Pasargady, Suza, Ekbatana** to natychmiastowy sygnał: **Persja Achemenidów**. Brak Macedonii i Egiptu wyklucza Aleksandra.","image":"img/historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-2.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 2.1. (0-1)
Rozstrzygnij, czy mapa przedstawia państwo powstałe wskutek podbojów wodza
scharakteryzowanego w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 2.1. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do
wyjaśnienia problemu badawczego […].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego […].
I. Starożytność.

\n
  1. Ekspansja w świecie greckim i rzymskim.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje wojny grecko-perskie
\n

i ekspansję Aleksandra Wielkiego.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie: Nie
Przykładowe uzasadnienie:
Tekst jest charakterystyką Aleksandra Wielkiego / Macedońskiego, natomiast mapa nie
przedstawia państwa, które powstało wskutek jego podbojów. Świadczy o tym m.in. brak
Egiptu, Macedonii i Tracji (Grecji) w granicach tego państwa. Mapa przedstawia państwo
perskie za czasów Cyrusa Wielkiego.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: Nie - mapa NIE przedstawia państwa powstałego wskutek podbojów wodza opisanego w źródle 1.

\n

Uzasadnienie: Źródło 1. opisuje Aleksandra III Wielkiego (Macedońskiego) - "syn Filipa" to Filip II Macedoński, ojciec Aleksandra. Mapa natomiast przedstawia państwo perskie Achemenidów (np. za czasów Cyrusa Wielkiego lub Dariusza I), o czym świadczy m.in. brak Macedonii, Tracji (Grecji) i Egiptu w granicach państwa - terenów, które Aleksander Wielki podbił między 334 a 323 r. p.n.e.

\n

Sposób 1 - analiza źródła 1.

\n
"[B]ył prawdziwym geniuszem jako dowódca: być może [ ] najznakomitszym wodzem jakiego wydał świat. [ ] Syn Filipa został wychowany na króla i wojownika. Jego jedyną sprawą, przemożną obsesją w ciągu całego, krótkiego [ ] życia była wojna i podboje. [ ] marzył o przelaniu krwi po to tylko, by ujarzmiwszy cały kontynent urzeczywistnić braterstwo ludzkości." - P. Green
\n

→ Wskazówki kluczowe:

\n
  1. "Syn Filipa" - bezpośrednie wskazanie ojca → Filip II Macedoński (panował 359-336 p.n.e.) → syn = Aleksander III Wielki (356-323 p.n.e.).
  2. "Geniusz jako dowódca", "najznakomitszy wodz" - kanoniczna ocena Aleksandra Wielkiego, który nigdy nie przegrał bitwy.
  3. "Krótkie życie" - Aleksander zmarł w wieku 32 lat (323 p.n.e.).
  4. "Ujarzmienie całego kontynentu", "braterstwo ludzkości" - to motyw "jednego świata" (oikumene), który przypisuje się polityce Aleksandra po podboju Persji.
\n

→ Wniosek: wódz w źródle 1. = Aleksander Wielki (panował 336-323 p.n.e.).

\n

Sposób 2 - analiza mapy (źródło 2.)

\n

Co widać na mapie:

\n\n

Czego BRAKUJE na mapie:

\n\n

Kluczowe miasta perskie: Persepolis i Pasargady to stolice państwa Achemenidów (założenie ok. 550 r. p.n.e. przez Cyrusa Wielkiego). Kunaksa to miejsce bitwy 401 r. p.n.e. (Kserkses młodszy vs Cyrus młodszy) - wydarzenie z czasów państwa perskiego, NIE Aleksandra.

\n

→ Wniosek: mapa przedstawia Imperium Achemenidów (państwo perskie ok. 500 r. p.n.e.), prawdopodobnie za czasów Dariusza I Wielkiego (522-486 p.n.e.) - szczyt terytorialny Persji.

\n

Sposób 3 - porównanie zasięgu obu państw

\n

| Element | Państwo Achemenidów (mapa) | Imperium Aleksandra Wielkiego |
| Macedonia | brak | obszar wyjściowy podbojów |
| Tracja, Grecja | brak | wcielone (Liga Koryncka 337) |
| Egipt | brak (lub jako podbita prowincja, ale tu poza mapą) | tak - podbity 332 p.n.e. (Aleksandria) |
| Persja, Mezopotamia, Baktria | tak - rdzeń państwa | tak - przejęte po pokonaniu Dariusza III |
| Indie (do Indusu) | brak | tak - kampania 327-325 p.n.e. |
| Stolice | Persepolis, Pasargady, Suza, Ekbatana | brak stałej stolicy; centra: Babilon, Aleksandria |

\n

→ Imperium Aleksandra rozciągało się od Macedonii i Egiptu po Indus - znacznie szerzej na zachodzie i na wschodzie niż państwo na mapie.

\n

Reference historyczny

\n
📖 Reference - Aleksander Wielki (356-323 p.n.e.):
- Syn Filipa II Macedońskiego (zamordowanego w 336 r. p.n.e.) i Olimpias z Epiru.
- Wychowanek Arystotelesa.
- 334 r. p.n.e. - przeprawa przez Hellespont, początek wyprawy na Persję; bitwa nad Granikiem.
- 333 r. p.n.e. - bitwa pod Issos (pokonanie Dariusza III).
- 332 r. p.n.e. - podbój Egiptu, założenie Aleksandrii.
- 331 r. p.n.e. - bitwa pod Gaugamelą (decydujące zwycięstwo nad Dariuszem III), zajęcie Babilonu, Suzy, Persepolis.
- 327-325 r. p.n.e. - kampania w Indiach (bitwa nad Hydaspesem).
- 323 r. p.n.e. - śmierć w Babilonie w wieku 32 lat.

📖 Reference - Imperium Achemenidów:
- Założone przez Cyrusa II Wielkiego (ok. 559-530 p.n.e.) - pokonanie Medii, Lidii, Babilonii.
- Szczyt terytorialny za Dariusza I Wielkiego (522-486 p.n.e.) i Kserksesa I (486-465 p.n.e.).
- Stolice: Persepolis, Pasargady, Suza, Ekbatana.
- 490 p.n.e. - bitwa pod Maratonem (porażka z Grekami).
- 480 p.n.e. - bitwy pod Termopilami i Salaminą.
- 331 p.n.e. - koniec państwa po pokonaniu Dariusza III przez Aleksandra.
\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 2.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - za prawidłowe rozstrzygnięcie ("Nie") WRAZ Z uzasadnieniem odwołującym się do OBU źródeł
- 0 pkt - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi

Akceptowane warianty uzasadnienia:
- tekst opisuje Aleksandra Wielkiego / Aleksandra Macedońskiego (syn Filipa II)
- mapa NIE przedstawia jego państwa, bo brakuje Macedonii / Egiptu / Tracji (Grecji)
- mapa przedstawia państwo perskie / państwo Achemenidów / państwo Cyrusa Wielkiego

Wymagane minimum: rozstrzygnięcie + odwołanie do tekstu (kim jest "syn Filipa") + odwołanie do mapy (czego brak / co przedstawia).
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga - odróżnij Filipa II od innych władców o imieniu Filip: W historii starożytnej "Filip" jednoznacznie wskazuje Filipa II Macedońskiego w kontekście IV w. p.n.e. Później pojawia się Filip V Macedoński (III/II w. p.n.e., wojny z Rzymem) - ale on NIE jest ojcem żadnego "geniusza wojennego".
\n
⚠️ Uwaga - Persepolis / Pasargady to dawne stolice perskie: Aleksander zdobył i spalił Persepolis w 330 r. p.n.e., ale to NIE oznacza, że Persepolis była stolicą JEGO państwa. Aleksander nie miał stałej stolicy - siedział głównie w Babilonie pod koniec życia.
\n
⚠️ Uwaga - terminologia mapy: Obecność miast Persepolis, Pasargady, Suza, Ekbatana to natychmiastowy sygnał: Persja Achemenidów. Brak Macedonii i Egiptu wyklucza Aleksandra.
"}]}