{"id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"23","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (0-1)\nŹródło 1. Karta atlantycka z 14 VIII 1941 r. [fragment]\n[Politycy, deklarują, że] nie pragną […] zrealizować żadnych zmian terytorialnych, które by\nnie zgadzały się ze swobodnie wyrażonymi życzeniami ludów zainteresowanych; […] szanują\n[…] prawo wszystkich ludów do wybrania sobie formy rządów, pod jaką chcą żyć […].\nWiek XX w źródłach. […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 206.\nŹródło 2. Sprawozdanie z konferencji jałtańskiej z 11 II 1945 r. [fragment]\nDziałający obecnie w Polsce Rząd Tymczasowy powinien być […] przekształcony na szerszej\npodstawie demokratycznej z włączeniem przywódców demokratycznych z samej Polski i od\nPolaków z zagranicy. Ten nowy rząd powinien wtedy otrzymać nazwę Polskiego Rządu\nTymczasowego Jedności Narodowej. […] Zwierzchnicy trzech rządów uważają, że wschodnia\ngranica Polski powinna biec wzdłuż linii Curzona […]. Uznają oni, że Polska powinna uzyskać\nznaczny przyrost terytorialny na północy i na zachodzie.\nWiek XX w źródłach. […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 227.\nŹródło 3. Oświadczenie rządu polskiego na uchodźstwie w sprawie decyzji jałtańskich,\nz 13 II 1945 r.\n[D]ecyzje Konferencji Trzech zostały przygotowane i powzięte nie tylko bez udziału\ni upoważnienia rządu polskiego, ale i bez jego wiedzy. Metoda ta w stosunku do Polski […]\nstanowi niewątpliwie porzucenie litery i ducha Karty atlantyckiej […].\nWiek XX w źródłach. […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 280.\nRozstrzygnij, czy zarzuty sformułowane w źródle 3. były słuszne. Odpowiedź uzasadnij,\nodwołując się do źródeł 1. i 2.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła\ndo wyjaśnienia problemu historycznego;\ndostrzega wielość perspektyw badawczych\noraz wielorakie interpretacje historii i ich\nprzyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nV. Wiek XX.\n6. Europa i świat podczas II wojny\nświatowej.\nZdający:\n3) charakteryzuje uwarunkowania militarne\ni polityczne konferencji Wielkiej Trójki oraz\nich ustalenia.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; […] integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nPoziom podstawowy\n9. Sprawa polska w czasie II wojny\nświatowej.\nZdający:\n3) ocenia politykę mocarstw wobec sprawy\npolskiej w czasie II wojny światowej\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z odwołaniem do obu źródeł.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie: Tak\nPrzykładowe uzasadnienia:\n• W źródle 1. jest mowa o tym, że nie będą realizowane żadne zmiany terytorialne bez zgody\npaństw zainteresowanych, a w źródle 2. podano, że granica wschodnia państwa polskiego\nma być przesunięta na linię Curzona (o czym zdecydowano bez udziału władz polskich).\n• W źródle 1. pada stwierdzenie, że wszystkie narody będą miały prawo swobodnego wyboru\nformy rządów, a w źródle 2. jest mowa o decyzji dotyczącej powołania Tymczasowego\nRządu Jedności Narodowej, decyzji podjętej bez udziału władz RP na uchodźstwie.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie:** **Tak** - zarzuty sformułowane w źródle 3. (oświadczenie polskiego rządu na uchodźstwie z 13 II 1945) były **słuszne**. Decyzje konferencji jałtańskiej (źródło 2.) **rzeczywiście łamały zasady Karty atlantyckiej** (źródło 1.).\n\n**Uzasadnienie:** Karta atlantycka deklarowała dwie kluczowe zasady, które konferencja jałtańska naruszyła:\n1. **Zmiany terytorialne tylko za zgodą państw zainteresowanych** → Jałta zdecydowała o **linii Curzona jako granicy wschodniej Polski** bez udziału legalnego rządu RP.\n2. **Prawo narodów do wyboru własnej formy rządów** → Jałta zdecydowała o powołaniu **Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej** opartego na komunistycznym Rządzie Tymczasowym, bez udziału władz RP na uchodźstwie w Londynie.\n\n## Sposób 1 - analiza Karty atlantyckiej (źródło 1.)\n\n> *\"[Politycy deklarują, że] nie pragną [ ] zrealizować żadnych **zmian terytorialnych**, które by nie zgadzały się ze **swobodnie wyrażonymi życzeniami ludów zainteresowanych**; [ ] szanują [ ] **prawo wszystkich ludów do wybrania sobie formy rządów**, pod jaką chcą żyć [ ].\"*\n\n**Kluczowe zasady Karty atlantyckiej:**\n1. **Zasada samostanowienia narodów** - wszelkie zmiany granic wymagają zgody państw zainteresowanych.\n2. **Wolność wyboru ustroju** - narody same wybierają swój rząd.\n3. **Zakaz aneksji** - wojna nie powinna dawać zwycięzcom prawa do zaboru terytoriów.\n4. **Wolny handel, demilitaryzacja agresorów, bezpieczeństwo zbiorowe** - pozostałe zasady.\n\n**Karta atlantycka - 14 VIII 1941:**\n- Podpisana przez **Franklina D. Roosevelta** (prezydent USA) i **Winstona Churchilla** (premier Wielkiej Brytanii) na pancerniku *USS Augusta* u wybrzeży Nowej Funlandii.\n- ZSRR formalnie przyłączył się do Karty **24 IX 1941 r.** w Londynie (deklaracja przedstawiciela Iwana Majskiego).\n- Polska (rząd Sikorskiego) również przyłączył się do Karty.\n\n## Sposób 2 - analiza ustaleń jałtańskich (źródło 2.)\n\n> *\"Działający obecnie w Polsce Rząd Tymczasowy powinien być [ ] **przekształcony na szerszej podstawie demokratycznej** z włączeniem przywódców demokratycznych z samej Polski i od Polaków z zagranicy. Ten nowy rząd powinien wtedy otrzymać nazwę **Polskiego Rządu Tymczasowego Jedności Narodowej**. [ ] Zwierzchnicy trzech rządów uważają, że **wschodnia granica Polski powinna biec wzdłuż linii Curzona** [ ]. Uznają oni, że Polska powinna uzyskać **znaczny przyrost terytorialny na północy i na zachodzie**.\"*\n\n**Co zdecydowano w Jałcie (4-11 II 1945):**\n\n1. **Granica wschodnia Polski na linii Curzona** - Polska traci Wileńszczyznę, Kresy Wschodnie (Lwów, Wołyń, Polesie). Przesunięcie granicy o ok. 200 km na zachód.\n2. **Granica zachodnia** - Polska otrzyma terytoria niemieckie (Ziemie Zachodnie: Pomorze, Śląsk, Warmia, Mazury) - formalnie potwierdzone na konferencji poczdamskiej VII-VIII 1945.\n3. **Polski Rząd Tymczasowy Jedności Narodowej** - Komuniści w Polsce (rząd Bieruta-Osóbki-Morawskiego) miał być \"rozszerzony\" o niektórych polityków z zagranicy. W praktyce **zignorowanie rządu w Londynie** (Tomasz Arciszewski, Stanisław Mikołajczyk).\n4. **Wolne wybory** w Polsce - wymóg czysto formalny; w rzeczywistości sfałszowane wybory 19 I 1947 r.\n\n**Naruszenia Karty atlantyckiej w Jałcie:**\n\n| Zasada Karty atlantyckiej | Naruszenie w Jałcie |\n| Zmiany terytorialne tylko za zgodą państw zainteresowanych | Linia Curzona uchwalona bez zgody RP na uchodźstwie (legalnego rządu) |\n| Prawo narodów do wyboru własnej formy rządów | TRJN narzucony Polsce; rząd legalny (Londyn) zignorowany |\n\n## Sposób 3 - analiza protestu rządu RP na uchodźstwie (źródło 3.)\n\n> *\"[D]ecyzje Konferencji Trzech zostały przygotowane i powzięte **nie tylko bez udziału i upoważnienia rządu polskiego, ale i bez jego wiedzy**. Metoda ta w stosunku do Polski [ ] stanowi niewątpliwie **porzucenie litery i ducha Karty atlantyckiej** [ ].\"*\n\n**Stanowisko rządu polskiego na uchodźstwie (premier Tomasz Arciszewski, 13 II 1945):**\n\n1. **Bez udziału władz polskich**: ani Roosevelt, ani Churchill nie konsultowali decyzji z legalnym rządem RP (zostali w Londynie zaproszeni tylko ex post).\n2. **Bez wiedzy**: rząd polski dowiedział się o ustaleniach z radia (gazet, komunikatów).\n3. **Złamanie Karty atlantyckiej**: zarzut formalny - to USA i Wielka Brytania (sygnatariusze Karty) złamali własne deklaracje wobec sojusznika.\n4. **Zdrada Polski przez aliantów zachodnich** - to teza obecna w polskiej historiografii do dziś (\"polityka faktów dokonanych\", \"sprzedanie Polski Stalinowi\").\n\n→ Zarzuty są **słuszne**: Karta atlantycka deklarowała coś, czego Jałta nie dotrzymała. Sprzeczność oczywista i dokumentowana.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - Karta atlantycka (14 VIII 1941):**\n> - **Sygnatariusze**: Franklin D. Roosevelt (USA) + Winston Churchill (Wlk. Brytania) na pancerniku *USS Augusta*.\n> - **Kontekst**: USA jeszcze nie w wojnie (atak na Pearl Harbor dopiero 7 XII 1941), ale wspiera aliantów.\n> - **8 punktów Karty**: samostanowienie, brak aneksji, wolny handel, demilitaryzacja agresora, bezpieczeństwo zbiorowe.\n> - **Recepcja**: deklaracja celów wojny dla aliantów; ZSRR przyłączył się 24 IX 1941 r.\n> - **Znaczenie**: zalążek ideologiczny ONZ (\"Karta Narodów Zjednoczonych\" 1945 nawiązuje do Karty atlantyckiej).\n>\n> 📖 **Reference - Konferencja jałtańska (4-11 II 1945):**\n> - **Uczestnicy**: Roosevelt, Churchill, Stalin (\"Wielka Trójka\").\n> - **Miejsce**: Pałac Liwadyjski w Jałcie (Krym).\n> - **Główne decyzje**:\n> - Podział Niemiec na strefy okupacyjne (4 strefy: amerykańska, brytyjska, francuska, sowiecka).\n> - Granica wschodnia Polski na linii Curzona.\n> - Polski Rząd Tymczasowy Jedności Narodowej (PRTJN).\n> - Wojna z Japonią - ZSRR przystąpi 2-3 miesiące po kapitulacji Niemiec.\n> - Powołanie ONZ (konferencja założycielska San Francisco IV-VI 1945).\n> - **Skutki dla Polski**: utrata Kresów (180 tys. km²), zysk Ziem Zachodnich (104 tys. km²); narzucenie ustroju komunistycznego.\n>\n> 📖 **Reference - Rząd RP na uchodźstwie (1939-1990):**\n> - **Premierzy**: Władysław Sikorski (1939-43, zginął 4 VII 1943 w Gibraltarze), Stanisław Mikołajczyk (1943-44), **Tomasz Arciszewski (1944-47)** - autor protestu z 13 II 1945.\n> - **Cofnięcie uznania**: USA i Wlk. Brytania przeszły na uznanie TRJN w Polsce **5 VII 1945 r.** - rząd w Londynie utracił międzynarodowe uznanie.\n> - **Trwanie**: Rząd RP na uchodźstwie funkcjonował aż do **22 XII 1990 r.** (przekazanie insygniów Lechowi Wałęsie po wyborze na prezydenta III RP).\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 23, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za prawidłowe rozstrzygnięcie (**Tak**) **WRAZ Z** uzasadnieniem odwołującym się do **OBU źródeł** (1. i 2.)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty uzasadnienia (co najmniej 1 z poniższych):**\n> 1. **Zmiany terytorialne**: Karta atlantycka → bez zmian bez zgody; Jałta → linia Curzona narzucona bez zgody Polski.\n> 2. **Wybór ustroju**: Karta atlantycka → prawo narodów do wyboru rządu; Jałta → TRJN narzucony, bez udziału władz RP na uchodźstwie.\n>\n> **Wymagane**: rozstrzygnięcie + odwołanie do CO NAJMNIEJ jednej zasady Karty atlantyckiej + odwołanie do konkretnej decyzji jałtańskiej.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga - Karta atlantycka NIE jest traktatem prawnie wiążącym:** To **wspólna deklaracja** Roosevelta i Churchilla - moralne zobowiązanie, NIE traktat. Stąd zachodnie mocarstwa mogły ją w praktyce \"reinterpretować\" w Jałcie, choć formalnie zostały oskarżone o złamanie ducha.\n\n> ⚠️ **Uwaga - linia Curzona pochodzi z 1919-1920:** Lord George Curzon (brytyjski minister spraw zagranicznych) zaproponował ją w VII 1920 jako etniczną granicę polsko-rosyjską (rozdział ludności polskiej od białoruskiej/ukraińskiej). Polska odrzuciła ją wtedy; **Jałta narzuciła ją 25 lat później**.\n\n> ⚠️ **Uwaga - TRJN powstał 28 VI 1945:** Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej powstał faktycznie kilka miesięcy po Jałcie, w czerwcu 1945, z premierem Edwardem Osóbką-Morawskim (komuniści) i wicepremierem Stanisławem Mikołajczykiem (PSL). To była fasada \"demokratyzacji\" - komuniści zachowali kluczowe ministerstwa (Bezpieczeństwo Publiczne, MSZ, MON).\n\n> ⚠️ **Uwaga - \"polski rząd\" w źródle 3. = rząd RP na uchodźstwie:** W II 1945 r. legalny rząd polski to gabinet **Tomasza Arciszewskiego** w Londynie (premiera od 29 XI 1944 do 2 VII 1947). Rząd w Polsce (Bierut-Osóbka-Morawski) NIE był uznawany przez aliantów do 5 VII 1945 r.","image":"img/historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 23. (0-1)<br>Źródło 1. Karta atlantycka z 14 VIII 1941 r. [fragment]<br>[Politycy, deklarują, że] nie pragną […] zrealizować żadnych zmian terytorialnych, które by<br>nie zgadzały się ze swobodnie wyrażonymi życzeniami ludów zainteresowanych; […] szanują<br>[…] prawo wszystkich ludów do wybrania sobie formy rządów, pod jaką chcą żyć […].<br>Wiek XX w źródłach. […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 206.<br>Źródło 2. Sprawozdanie z konferencji jałtańskiej z 11 II 1945 r. [fragment]<br>Działający obecnie w Polsce Rząd Tymczasowy powinien być […] przekształcony na szerszej<br>podstawie demokratycznej z włączeniem przywódców demokratycznych z samej Polski i od<br>Polaków z zagranicy. Ten nowy rząd powinien wtedy otrzymać nazwę Polskiego Rządu<br>Tymczasowego Jedności Narodowej. […] Zwierzchnicy trzech rządów uważają, że wschodnia<br>granica Polski powinna biec wzdłuż linii Curzona […]. Uznają oni, że Polska powinna uzyskać<br>znaczny przyrost terytorialny na północy i na zachodzie.<br>Wiek XX w źródłach. […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 227.<br>Źródło 3. Oświadczenie rządu polskiego na uchodźstwie w sprawie decyzji jałtańskich,<br>z 13 II 1945 r.<br>[D]ecyzje Konferencji Trzech zostały przygotowane i powzięte nie tylko bez udziału<br>i upoważnienia rządu polskiego, ale i bez jego wiedzy. Metoda ta w stosunku do Polski […]<br>stanowi niewątpliwie porzucenie litery i ducha Karty atlantyckiej […].<br>Wiek XX w źródłach. […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 280.<br>Rozstrzygnij, czy zarzuty sformułowane w źródle 3. były słuszne. Odpowiedź uzasadnij,<br>odwołując się do źródeł 1. i 2.<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:<br>MHI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 23. (0-1)<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje<br>rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła<br>do wyjaśnienia problemu historycznego;<br>dostrzega wielość perspektyw badawczych<br>oraz wielorakie interpretacje historii i ich<br>przyczyny.<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>V. Wiek XX.</p>\n<ol><li>Europa i świat podczas II wojny</li></ol>\n<p>światowej.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje uwarunkowania militarne</li></ol>\n<p>i polityczne konferencji Wielkiej Trójki oraz<br>ich ustalenia.<br>Zdający tworzy narrację historyczną<br>w ujęciu […] problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację,<br>uwzględniając różne aspekty procesu<br>historycznego; […] integruje pozyskane<br>informacje z różnych źródeł wiedzy.<br>Poziom podstawowy</p>\n<ol><li>Sprawa polska w czasie II wojny</li></ol>\n<p>światowej.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>ocenia politykę mocarstw wobec sprawy</li></ol>\n<p>polskiej w czasie II wojny światowej<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z odwołaniem do obu źródeł.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.<br>Prawidłowa odpowiedź<br>Rozstrzygnięcie: Tak<br>Przykładowe uzasadnienia:<br>• W źródle 1. jest mowa o tym, że nie będą realizowane żadne zmiany terytorialne bez zgody<br>państw zainteresowanych, a w źródle 2. podano, że granica wschodnia państwa polskiego<br>ma być przesunięta na linię Curzona (o czym zdecydowano bez udziału władz polskich).<br>• W źródle 1. pada stwierdzenie, że wszystkie narody będą miały prawo swobodnego wyboru<br>formy rządów, a w źródle 2. jest mowa o decyzji dotyczącej powołania Tymczasowego<br>Rządu Jedności Narodowej, decyzji podjętej bez udziału władz RP na uchodźstwie.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie:</strong> <strong>Tak</strong> - zarzuty sformułowane w źródle 3. (oświadczenie polskiego rządu na uchodźstwie z 13 II 1945) były <strong>słuszne</strong>. Decyzje konferencji jałtańskiej (źródło 2.) <strong>rzeczywiście łamały zasady Karty atlantyckiej</strong> (źródło 1.).</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Karta atlantycka deklarowała dwie kluczowe zasady, które konferencja jałtańska naruszyła:</p>\n<ol><li><strong>Zmiany terytorialne tylko za zgodą państw zainteresowanych</strong> → Jałta zdecydowała o <strong>linii Curzona jako granicy wschodniej Polski</strong> bez udziału legalnego rządu RP.</li><li><strong>Prawo narodów do wyboru własnej formy rządów</strong> → Jałta zdecydowała o powołaniu <strong>Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej</strong> opartego na komunistycznym Rządzie Tymczasowym, bez udziału władz RP na uchodźstwie w Londynie.</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - analiza Karty atlantyckiej (źródło 1.)</h4>\n<blockquote><em>&quot;[Politycy deklarują, że] nie pragną [ ] zrealizować żadnych <strong>zmian terytorialnych</strong>, które by nie zgadzały się ze <strong>swobodnie wyrażonymi życzeniami ludów zainteresowanych</strong>; [ ] szanują [ ] <strong>prawo wszystkich ludów do wybrania sobie formy rządów</strong>, pod jaką chcą żyć [ ].&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Kluczowe zasady Karty atlantyckiej:</strong></p>\n<ol><li><strong>Zasada samostanowienia narodów</strong> - wszelkie zmiany granic wymagają zgody państw zainteresowanych.</li><li><strong>Wolność wyboru ustroju</strong> - narody same wybierają swój rząd.</li><li><strong>Zakaz aneksji</strong> - wojna nie powinna dawać zwycięzcom prawa do zaboru terytoriów.</li><li><strong>Wolny handel, demilitaryzacja agresorów, bezpieczeństwo zbiorowe</strong> - pozostałe zasady.</li></ol>\n<p><strong>Karta atlantycka - 14 VIII 1941:</strong></p>\n<ul><li>Podpisana przez <strong>Franklina D. Roosevelta</strong> (prezydent USA) i <strong>Winstona Churchilla</strong> (premier Wielkiej Brytanii) na pancerniku <em>USS Augusta</em> u wybrzeży Nowej Funlandii.</li><li>ZSRR formalnie przyłączył się do Karty <strong>24 IX 1941 r.</strong> w Londynie (deklaracja przedstawiciela Iwana Majskiego).</li><li>Polska (rząd Sikorskiego) również przyłączył się do Karty.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - analiza ustaleń jałtańskich (źródło 2.)</h4>\n<blockquote><em>&quot;Działający obecnie w Polsce Rząd Tymczasowy powinien być [ ] <strong>przekształcony na szerszej podstawie demokratycznej</strong> z włączeniem przywódców demokratycznych z samej Polski i od Polaków z zagranicy. Ten nowy rząd powinien wtedy otrzymać nazwę <strong>Polskiego Rządu Tymczasowego Jedności Narodowej</strong>. [ ] Zwierzchnicy trzech rządów uważają, że <strong>wschodnia granica Polski powinna biec wzdłuż linii Curzona</strong> [ ]. Uznają oni, że Polska powinna uzyskać <strong>znaczny przyrost terytorialny na północy i na zachodzie</strong>.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Co zdecydowano w Jałcie (4-11 II 1945):</strong></p>\n<ol><li><strong>Granica wschodnia Polski na linii Curzona</strong> - Polska traci Wileńszczyznę, Kresy Wschodnie (Lwów, Wołyń, Polesie). Przesunięcie granicy o ok. 200 km na zachód.</li><li><strong>Granica zachodnia</strong> - Polska otrzyma terytoria niemieckie (Ziemie Zachodnie: Pomorze, Śląsk, Warmia, Mazury) - formalnie potwierdzone na konferencji poczdamskiej VII-VIII 1945.</li><li><strong>Polski Rząd Tymczasowy Jedności Narodowej</strong> - Komuniści w Polsce (rząd Bieruta-Osóbki-Morawskiego) miał być &quot;rozszerzony&quot; o niektórych polityków z zagranicy. W praktyce <strong>zignorowanie rządu w Londynie</strong> (Tomasz Arciszewski, Stanisław Mikołajczyk).</li><li><strong>Wolne wybory</strong> w Polsce - wymóg czysto formalny; w rzeczywistości sfałszowane wybory 19 I 1947 r.</li></ol>\n<p><strong>Naruszenia Karty atlantyckiej w Jałcie:</strong></p>\n<p>| Zasada Karty atlantyckiej | Naruszenie w Jałcie |<br>| Zmiany terytorialne tylko za zgodą państw zainteresowanych | Linia Curzona uchwalona bez zgody RP na uchodźstwie (legalnego rządu) |<br>| Prawo narodów do wyboru własnej formy rządów | TRJN narzucony Polsce; rząd legalny (Londyn) zignorowany |</p>\n<h4>Sposób 3 - analiza protestu rządu RP na uchodźstwie (źródło 3.)</h4>\n<blockquote><em>&quot;[D]ecyzje Konferencji Trzech zostały przygotowane i powzięte <strong>nie tylko bez udziału i upoważnienia rządu polskiego, ale i bez jego wiedzy</strong>. Metoda ta w stosunku do Polski [ ] stanowi niewątpliwie <strong>porzucenie litery i ducha Karty atlantyckiej</strong> [ ].&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Stanowisko rządu polskiego na uchodźstwie (premier Tomasz Arciszewski, 13 II 1945):</strong></p>\n<ol><li><strong>Bez udziału władz polskich</strong>: ani Roosevelt, ani Churchill nie konsultowali decyzji z legalnym rządem RP (zostali w Londynie zaproszeni tylko ex post).</li><li><strong>Bez wiedzy</strong>: rząd polski dowiedział się o ustaleniach z radia (gazet, komunikatów).</li><li><strong>Złamanie Karty atlantyckiej</strong>: zarzut formalny - to USA i Wielka Brytania (sygnatariusze Karty) złamali własne deklaracje wobec sojusznika.</li><li><strong>Zdrada Polski przez aliantów zachodnich</strong> - to teza obecna w polskiej historiografii do dziś (&quot;polityka faktów dokonanych&quot;, &quot;sprzedanie Polski Stalinowi&quot;).</li></ol>\n<p>→ Zarzuty są <strong>słuszne</strong>: Karta atlantycka deklarowała coś, czego Jałta nie dotrzymała. Sprzeczność oczywista i dokumentowana.</p>\n<h4>Reference historyczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Karta atlantycka (14 VIII 1941):</strong><br>- <strong>Sygnatariusze</strong>: Franklin D. Roosevelt (USA) + Winston Churchill (Wlk. Brytania) na pancerniku <em>USS Augusta</em>.<br>- <strong>Kontekst</strong>: USA jeszcze nie w wojnie (atak na Pearl Harbor dopiero 7 XII 1941), ale wspiera aliantów.<br>- <strong>8 punktów Karty</strong>: samostanowienie, brak aneksji, wolny handel, demilitaryzacja agresora, bezpieczeństwo zbiorowe.<br>- <strong>Recepcja</strong>: deklaracja celów wojny dla aliantów; ZSRR przyłączył się 24 IX 1941 r.<br>- <strong>Znaczenie</strong>: zalążek ideologiczny ONZ (&quot;Karta Narodów Zjednoczonych&quot; 1945 nawiązuje do Karty atlantyckiej).<br><br>📖 <strong>Reference - Konferencja jałtańska (4-11 II 1945):</strong><br>- <strong>Uczestnicy</strong>: Roosevelt, Churchill, Stalin (&quot;Wielka Trójka&quot;).<br>- <strong>Miejsce</strong>: Pałac Liwadyjski w Jałcie (Krym).<br>- <strong>Główne decyzje</strong>:<br>- Podział Niemiec na strefy okupacyjne (4 strefy: amerykańska, brytyjska, francuska, sowiecka).<br>- Granica wschodnia Polski na linii Curzona.<br>- Polski Rząd Tymczasowy Jedności Narodowej (PRTJN).<br>- Wojna z Japonią - ZSRR przystąpi 2-3 miesiące po kapitulacji Niemiec.<br>- Powołanie ONZ (konferencja założycielska San Francisco IV-VI 1945).<br>- <strong>Skutki dla Polski</strong>: utrata Kresów (180 tys. km²), zysk Ziem Zachodnich (104 tys. km²); narzucenie ustroju komunistycznego.<br><br>📖 <strong>Reference - Rząd RP na uchodźstwie (1939-1990):</strong><br>- <strong>Premierzy</strong>: Władysław Sikorski (1939-43, zginął 4 VII 1943 w Gibraltarze), Stanisław Mikołajczyk (1943-44), <strong>Tomasz Arciszewski (1944-47)</strong> - autor protestu z 13 II 1945.<br>- <strong>Cofnięcie uznania</strong>: USA i Wlk. Brytania przeszły na uznanie TRJN w Polsce <strong>5 VII 1945 r.</strong> - rząd w Londynie utracił międzynarodowe uznanie.<br>- <strong>Trwanie</strong>: Rząd RP na uchodźstwie funkcjonował aż do <strong>22 XII 1990 r.</strong> (przekazanie insygniów Lechowi Wałęsie po wyborze na prezydenta III RP).</blockquote>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 23, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za prawidłowe rozstrzygnięcie (<strong>Tak</strong>) <strong>WRAZ Z</strong> uzasadnieniem odwołującym się do <strong>OBU źródeł</strong> (1. i 2.)<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty uzasadnienia (co najmniej 1 z poniższych):</strong><br>1. <strong>Zmiany terytorialne</strong>: Karta atlantycka → bez zmian bez zgody; Jałta → linia Curzona narzucona bez zgody Polski.<br>2. <strong>Wybór ustroju</strong>: Karta atlantycka → prawo narodów do wyboru rządu; Jałta → TRJN narzucony, bez udziału władz RP na uchodźstwie.<br><br><strong>Wymagane</strong>: rozstrzygnięcie + odwołanie do CO NAJMNIEJ jednej zasady Karty atlantyckiej + odwołanie do konkretnej decyzji jałtańskiej.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - Karta atlantycka NIE jest traktatem prawnie wiążącym:</strong> To <strong>wspólna deklaracja</strong> Roosevelta i Churchilla - moralne zobowiązanie, NIE traktat. Stąd zachodnie mocarstwa mogły ją w praktyce &quot;reinterpretować&quot; w Jałcie, choć formalnie zostały oskarżone o złamanie ducha.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - linia Curzona pochodzi z 1919-1920:</strong> Lord George Curzon (brytyjski minister spraw zagranicznych) zaproponował ją w VII 1920 jako etniczną granicę polsko-rosyjską (rozdział ludności polskiej od białoruskiej/ukraińskiej). Polska odrzuciła ją wtedy; <strong>Jałta narzuciła ją 25 lat później</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - TRJN powstał 28 VI 1945:</strong> Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej powstał faktycznie kilka miesięcy po Jałcie, w czerwcu 1945, z premierem Edwardem Osóbką-Morawskim (komuniści) i wicepremierem Stanisławem Mikołajczykiem (PSL). To była fasada &quot;demokratyzacji&quot; - komuniści zachowali kluczowe ministerstwa (Bezpieczeństwo Publiczne, MSZ, MON).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - &quot;polski rząd&quot; w źródle 3. = rząd RP na uchodźstwie:</strong> W II 1945 r. legalny rząd polski to gabinet <strong>Tomasza Arciszewskiego</strong> w Londynie (premiera od 29 XI 1944 do 2 VII 1947). Rząd w Polsce (Bierut-Osóbka-Morawski) NIE był uznawany przez aliantów do 5 VII 1945 r.</blockquote>"}]}