{"id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/25.2","paper_id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"25.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25.2. (0-1)\nWyjaśnij, jaki stosunek do informacji przekazywanych w telewizji prezentują oba źródła.\nW odpowiedzi odwołaj się do treści wiersza i symboliki rysunku.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25.2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy\nróżnymi dziedzinami życia społecznego\n[…].\nII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego.\nV. Wiek XX.\n16. Polska w latach 1980-1989.\nZdający:\n2) charakteryzuje państwo i społeczeństwo\nw czasie stanu wojennego oraz ocenia\nspołeczno-gospodarcze i polityczne skutki\nstanu wojennego.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do obu źródeł.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nStosunek negatywny. W źródle 1. dziennikarze w Dzienniku TV „opluwają” strajkujących;\nkłamiąc, zrzucają na nich odpowiedzialność za zajścia. W źródle 2. ukazano telewizję\ncałkowicie oddaną reżimowi, gdyż przekazuje (kracze) tylko informacje podawane przez\nWRONĘ (Wojskową Radę Ocalenia Narodowego).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nOba źródła prezentują **jednoznacznie negatywny i krytyczny stosunek** do informacji przekazywanych w telewizji w okresie stanu wojennego:\n- **Źródło 1.** (wiersz Zazuli) zarzuca telewizji **kłamstwo i oczernianie ofiar** - dziennikarze \"opluwają\" zabitych górników w Dzienniku Telewizyjnym, zrzucając na nich odpowiedzialność za pacyfikację.\n- **Źródło 2.** (rysunek satyryczny WRONA) pokazuje telewizję jako **bezmyślny przekaźnik propagandy WRON** - telewizor \"kracze\" (\"KRA KRA KRA\") tylko to, co WRON każe powiedzieć.\n\nW obu przekazach widać tę samą konstatację: **TVP stała się instrumentem propagandy reżimu Jaruzelskiego**, a nie niezależnym medium informacyjnym.\n\n## Sposób 1 - analiza wiersza (źródło 1.)\n\n> *\"Ze dwunastu nie wróci górników, / Czterech zniknie, z trzech stanie przed sądem, / **Trzech oplują wieczorem w dzienniku**, / Dwaj są nie stąd, a reszta jest z rządem.\"*\n\n**Interpretacja:**\n1. **\"Oplują wieczorem w dzienniku\"** - wieczorny **Dziennik Telewizyjny** (główny program informacyjny TVP w PRL) **oczerni** trzech górników. Czasownik \"opluć\" oddaje pogardę i moralne potępienie zachowania dziennikarzy.\n2. Wiersz sugeruje, że **propaganda telewizyjna** to nie tylko milczenie o ofiarach, ale aktywne **zniesławienie poległych** - przedstawienie ich jako sprawców, prowokatorów, bandytów.\n3. Telewizja staje się **uczestnikiem represji** - nie tylko reżim ZOMO strzela, ale i media reżimowe wspomagają ten proces przez kłamstwo i manipulację.\n\n**Inne fragmenty wiersza ważne dla pytania:**\n- *\"Dwaj są nie stąd, a reszta jest z rządem\"* - sugestia, że pacyfikacja była ustawiana z udziałem prowokatorów (\"obcych\") i ludzi reżimu.\n- *\"Honor jest wasz, solidarni\"* - kontrastowo: prawda i moralność po stronie strajkujących, nie reżimu.\n\n→ **Stosunek wiersza do TV**: **głęboko negatywny**, oskarżycielski. Telewizja to narzędzie kłamstwa i moralna katastrofa.\n\n## Sposób 2 - analiza rysunku satyrycznego (źródło 2.)\n\n**Co widać:**\n- **Schematyczny odbiornik telewizyjny** w prostokątnym, surowym ujęciu - uproszczona, bez ozdób grafika, typowa dla **ulotek opozycyjnych** drugiego obiegu.\n- **Wewnątrz ekranu**: napis **\"KRA KRA KRA KRA\"** - onomatopeja krakania wrony.\n- **Pod telewizorem**: duże litery **\"WRONA\"** = WRON + przyrostek \"a\" (gra słów).\n\n**Interpretacja symboliczna:**\n1. **Wrona jako ptak** - w polskiej kulturze ludowej wrona to ptak złowieszczy, zwiastun nieszczęścia. \"Kracze\" coś niedobrego, ostrzega lub żałobnie zapowiada śmierć.\n2. **Krakanie wrony w telewizorze** - TV nie przekazuje obiektywnych informacji, lecz powtarza komunikaty **WRON** (Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego). Każda audycja = krakanie reżimu.\n3. **Dehumanizacja medium** - telewizor nie ma w ekranie ludzi, twarzy, treści; tylko monotonne, bezduszne krakanie.\n4. **Hasło opozycji**: \"WRONA orła nie pokona\" - wrona (reżim) nie zwycięży orła (narodu, Solidarności).\n\n→ **Stosunek rysunku do TV**: **drwina, pogarda, prześmiewczy sarkazm**. TV to nie informacja, lecz **głoszenie kłamstw WRON**.\n\n## Sposób 3 - kontekst medialny PRL i stanu wojennego\n\n**Telewizja Polska w PRL (1952-1989):**\n- Jedyny nadawca telewizyjny w PRL (do 1989).\n- **TVP1** od 1952, **TVP2** od 1970.\n- Główny program: **Dziennik Telewizyjny** (od 1958), nadawany wieczorem, manipulacyjne komentarze.\n- **Cenzura prewencyjna**: Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk (GUKPiW), \"Mysia\" w Warszawie.\n\n**W stanie wojennym (XII 1981 - VII 1983):**\n- 13 XII 1981 (niedziela, 6:00): TVP przerywa normalny program - **gen. Jaruzelski w mundurze** ogłasza wprowadzenie stanu wojennego.\n- Dziennikarze TVP **zostali zmilitaryzowani** - występowali w mundurach, zwłaszcza po internowaniu opornych.\n- Reżim **wprowadził cenzurę totalną** - wszystkie informacje były zatwierdzane przez WRON.\n- Sygnałem demonstracyjnym oporu społecznego: **bojkot Dziennika Telewizyjnego** - ludzie wynosili telewizory na ulicę o godz. 19:30 (godzinie nadawania DT) lub wystawiali je w oknach skierowane na ulicę.\n\n**Drugi obieg medialny** (samizdat, bibuła):\n- Ulotki, gazetki, plakaty kolportowane przez podziemną Solidarność.\n- Rysunek z WRONĄ to typowy przykład grafiki opozycyjnej.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - Propaganda PRL i stanu wojennego:**\n> - **Dziennik Telewizyjny (DT)**: główny instrument propagandy reżimu Jaruzelskiego.\n> - **\"Wojsko stoi po stronie narodu\"**: propagandowe hasło stanu wojennego, manipulacyjne.\n> - **Wiesław Górnicki**, **Jerzy Urban**: rzecznicy rządu / TVP w stanie wojennym, znani z manipulacji.\n> - **\"Telewizja wszystkim umysłom służy\"**: ironiczne hasło bojkotu DT - ludzie nie chcieli oglądać kłamstw.\n>\n> 📖 **Reference - Bojkot Dziennika Telewizyjnego (1982-1983):**\n> - Akcja oporu społecznego organizowana przez podziemną Solidarność.\n> - O godz. 19:30 (czas DT) - wystawianie telewizorów w oknach, wynoszenie ich na trotuar (\"telewizor na spacerze\").\n> - **Symboliczny akt** - pokazujący, że społeczeństwo nie wierzy reżimowi.\n> - **Skutek**: silne społeczne odrzucenie TVP, kryzys autorytetu mediów państwowych.\n>\n> 📖 **Reference - Hasła propagandowe i kontrpropagandowe stanu wojennego:**\n> - **Propaganda reżimu**: \"Stan wojenny to mniejsze zło\" (Jaruzelski), \"WRON broni państwa\", \"strajkujący to ekstremiści\".\n> - **Kontrpropaganda Solidarności**: \"WRONA orła nie pokona\", \"Zima wasza, wiosna nasza\", \"Solidarność żyje\".\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 25.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za prawidłowe wyjaśnienie **negatywnego/krytycznego stosunku** do TV **WRAZ Z** odwołaniem do **OBU źródeł**\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi\n>\n> **Wymagane elementy odpowiedzi:**\n> 1. Stwierdzenie negatywnego stosunku (\"negatywny\", \"krytyczny\", \"oskarżycielski\").\n> 2. **Źródło 1.**: opluwanie / oczernianie strajkujących w Dzienniku Telewizyjnym; kłamliwe relacje.\n> 3. **Źródło 2.**: telewizja jako narzędzie WRON; bezmyślne powtarzanie propagandy (\"krakanie\").\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"TV jako narzędzie propagandy reżimu\"\n> - \"TV kłamie i manipuluje\"\n> - \"TV oczernia strajkujących\"\n> - \"TV stała się tubą WRON\"\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga - odróżnij stosunek do TV od stosunku do WRON:** Zadanie pyta o stosunek do **informacji w telewizji**, NIE wprost o WRON. Trzeba pokazać, że TV stała się narzędziem propagandy reżimu - autorzy źródeł krytykują medium, nie tylko nadawcę.\n\n> ⚠️ **Uwaga - \"opluwać w dzienniku\" to konkretna referencja:** Czasownik \"opluć\" jest dosłowny w wierszu. Znaczy: zniesławić, splamić, zhańbić. Wskazuje na **aktywne kłamstwo dziennikarzy**, nie tylko przemilczenie. To kluczowe rozróżnienie.\n\n> ⚠️ **Uwaga - bojkot DT to autentyczny ruch społeczny:** Akcja wystawiania telewizorów w oknach miała zasięg masowy w wielu miastach (Warszawa, Gdańsk, Wrocław, Lublin) - to materialny dowód, że społeczeństwo nie wierzyło informacjom z TV w stanie wojennym.\n\n> ⚠️ **Uwaga - propaganda reżimu vs ruch oporu:** Po pacyfikacji \"Wujka\" 16 XII 1981 r. TVP prezentowała górników jako \"agresywnych ekstremistów\" - wiersz Zazuli to bezpośrednia reakcja na te kłamstwa. Klucz: w wierszu \"opluwanie\" odnosi się do DOSŁOWNYCH relacji TV o zabitych górnikach jako \"napastnikach\".","image":"img/historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-25.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 25.2. (0-1)
Wyjaśnij, jaki stosunek do informacji przekazywanych w telewizji prezentują oba źródła.
W odpowiedzi odwołaj się do treści wiersza i symboliki rysunku.

","answer_text_html":"

Zadanie 25.2. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy
różnymi dziedzinami życia społecznego
[…].
II. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu […] problemowym; dostrzega
problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego.
V. Wiek XX.

\n
  1. Polska w latach 1980-1989.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje państwo i społeczeństwo
\n

w czasie stanu wojennego oraz ocenia
społeczno-gospodarcze i polityczne skutki
stanu wojennego.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do obu źródeł.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Stosunek negatywny. W źródle 1. dziennikarze w Dzienniku TV „opluwają” strajkujących;
kłamiąc, zrzucają na nich odpowiedzialność za zajścia. W źródle 2. ukazano telewizję
całkowicie oddaną reżimowi, gdyż przekazuje (kracze) tylko informacje podawane przez
WRONĘ (Wojskową Radę Ocalenia Narodowego).

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Oba źródła prezentują jednoznacznie negatywny i krytyczny stosunek do informacji przekazywanych w telewizji w okresie stanu wojennego:

\n\n

W obu przekazach widać tę samą konstatację: TVP stała się instrumentem propagandy reżimu Jaruzelskiego, a nie niezależnym medium informacyjnym.

\n

Sposób 1 - analiza wiersza (źródło 1.)

\n
"Ze dwunastu nie wróci górników, / Czterech zniknie, z trzech stanie przed sądem, / Trzech oplują wieczorem w dzienniku, / Dwaj są nie stąd, a reszta jest z rządem."
\n

Interpretacja:

\n
  1. "Oplują wieczorem w dzienniku" - wieczorny Dziennik Telewizyjny (główny program informacyjny TVP w PRL) oczerni trzech górników. Czasownik "opluć" oddaje pogardę i moralne potępienie zachowania dziennikarzy.
  2. Wiersz sugeruje, że propaganda telewizyjna to nie tylko milczenie o ofiarach, ale aktywne zniesławienie poległych - przedstawienie ich jako sprawców, prowokatorów, bandytów.
  3. Telewizja staje się uczestnikiem represji - nie tylko reżim ZOMO strzela, ale i media reżimowe wspomagają ten proces przez kłamstwo i manipulację.
\n

Inne fragmenty wiersza ważne dla pytania:

\n\n

→ Stosunek wiersza do TV: głęboko negatywny, oskarżycielski. Telewizja to narzędzie kłamstwa i moralna katastrofa.

\n

Sposób 2 - analiza rysunku satyrycznego (źródło 2.)

\n

Co widać:

\n\n

Interpretacja symboliczna:

\n
  1. Wrona jako ptak - w polskiej kulturze ludowej wrona to ptak złowieszczy, zwiastun nieszczęścia. "Kracze" coś niedobrego, ostrzega lub żałobnie zapowiada śmierć.
  2. Krakanie wrony w telewizorze - TV nie przekazuje obiektywnych informacji, lecz powtarza komunikaty WRON (Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego). Każda audycja = krakanie reżimu.
  3. Dehumanizacja medium - telewizor nie ma w ekranie ludzi, twarzy, treści; tylko monotonne, bezduszne krakanie.
  4. Hasło opozycji: "WRONA orła nie pokona" - wrona (reżim) nie zwycięży orła (narodu, Solidarności).
\n

→ Stosunek rysunku do TV: drwina, pogarda, prześmiewczy sarkazm. TV to nie informacja, lecz głoszenie kłamstw WRON.

\n

Sposób 3 - kontekst medialny PRL i stanu wojennego

\n

Telewizja Polska w PRL (1952-1989):

\n\n

W stanie wojennym (XII 1981 - VII 1983):

\n\n

Drugi obieg medialny (samizdat, bibuła):

\n\n

Reference historyczny

\n
📖 Reference - Propaganda PRL i stanu wojennego:
- Dziennik Telewizyjny (DT): główny instrument propagandy reżimu Jaruzelskiego.
- "Wojsko stoi po stronie narodu": propagandowe hasło stanu wojennego, manipulacyjne.
- Wiesław Górnicki, Jerzy Urban: rzecznicy rządu / TVP w stanie wojennym, znani z manipulacji.
- "Telewizja wszystkim umysłom służy": ironiczne hasło bojkotu DT - ludzie nie chcieli oglądać kłamstw.

📖 Reference - Bojkot Dziennika Telewizyjnego (1982-1983):
- Akcja oporu społecznego organizowana przez podziemną Solidarność.
- O godz. 19:30 (czas DT) - wystawianie telewizorów w oknach, wynoszenie ich na trotuar ("telewizor na spacerze").
- Symboliczny akt - pokazujący, że społeczeństwo nie wierzy reżimowi.
- Skutek: silne społeczne odrzucenie TVP, kryzys autorytetu mediów państwowych.

📖 Reference - Hasła propagandowe i kontrpropagandowe stanu wojennego:
- Propaganda reżimu: "Stan wojenny to mniejsze zło" (Jaruzelski), "WRON broni państwa", "strajkujący to ekstremiści".
- Kontrpropaganda Solidarności: "WRONA orła nie pokona", "Zima wasza, wiosna nasza", "Solidarność żyje".
\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 25.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - za prawidłowe wyjaśnienie negatywnego/krytycznego stosunku do TV WRAZ Z odwołaniem do OBU źródeł
- 0 pkt - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi

Wymagane elementy odpowiedzi:
1. Stwierdzenie negatywnego stosunku ("negatywny", "krytyczny", "oskarżycielski").
2. Źródło 1.: opluwanie / oczernianie strajkujących w Dzienniku Telewizyjnym; kłamliwe relacje.
3. Źródło 2.: telewizja jako narzędzie WRON; bezmyślne powtarzanie propagandy ("krakanie").

Akceptowane warianty:
- "TV jako narzędzie propagandy reżimu"
- "TV kłamie i manipuluje"
- "TV oczernia strajkujących"
- "TV stała się tubą WRON"
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga - odróżnij stosunek do TV od stosunku do WRON: Zadanie pyta o stosunek do informacji w telewizji, NIE wprost o WRON. Trzeba pokazać, że TV stała się narzędziem propagandy reżimu - autorzy źródeł krytykują medium, nie tylko nadawcę.
\n
⚠️ Uwaga - "opluwać w dzienniku" to konkretna referencja: Czasownik "opluć" jest dosłowny w wierszu. Znaczy: zniesławić, splamić, zhańbić. Wskazuje na aktywne kłamstwo dziennikarzy, nie tylko przemilczenie. To kluczowe rozróżnienie.
\n
⚠️ Uwaga - bojkot DT to autentyczny ruch społeczny: Akcja wystawiania telewizorów w oknach miała zasięg masowy w wielu miastach (Warszawa, Gdańsk, Wrocław, Lublin) - to materialny dowód, że społeczeństwo nie wierzyło informacjom z TV w stanie wojennym.
\n
⚠️ Uwaga - propaganda reżimu vs ruch oporu: Po pacyfikacji "Wujka" 16 XII 1981 r. TVP prezentowała górników jako "agresywnych ekstremistów" - wiersz Zazuli to bezpośrednia reakcja na te kłamstwa. Klucz: w wierszu "opluwanie" odnosi się do DOSŁOWNYCH relacji TV o zabitych górnikach jako "napastnikach".
"}]}