{"id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nRozpoznaj polityka, którego karierę przedstawiono w źródle 2., i uzasadnij za pomocą\ndwóch argumentów, że nie przebiegała ona zgodnie z zasadami opisanymi w źródle 1.\nPolityk:\nUzasadnienie:\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależność pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nI. Starożytność.\n4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnego Rzymu.\nZdający:\n1) charakteryzuje przemiany ustrojowe\ni społeczne w Rzymie republikańskim\ni w cesarstwie rzymskim.\nSchemat punktowania\n1 p. - za rozpoznanie polityka i uzasadnienie zawierające dwa argumenty.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nPolityk: Juliusz Cezar\nPrzykładowe argumenty:\n• dyktatura na 10 lat (dłużej niż 6 miesięcy);\n• dożywotnia dyktatura;\n• kolejne konsulaty sprawował bez wymaganej dziesięcioletniej przerwy;\n• sprawowanie konsulatu samodzielnie.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Polityk:** **Gajusz Juliusz Cezar** (100-44 r. p.n.e.)\n\n**Uzasadnienie (2 argumenty łamiące cursus honorum z lex Villia 180 r. p.n.e.):**\n1. **Dyktatura na 10 lat (46 r. p.n.e.) i dyktatura dożywotnia (44 r. p.n.e.)** - według lex Villia dyktatora powoływano \"na okres najwyżej sześciu miesięcy\". Cezar najpierw został dyktatorem na 10 lat, potem dożywotnio - wielokrotnie złamał ten przepis.\n2. **Powtórne konsulaty bez wymaganej dziesięcioletniej przerwy** - Cezar był konsulem w 59, 48, 46, 45 i 44 r. p.n.e. Przerwy między kolejnymi konsulatami wynosiły zaledwie 1-2 lata (48 → 46 → 45 → 44), zamiast wymaganej dekady.\n\n## Sposób 1 - analiza danych ze źródła 2.\n\nTabela kariery polityka pokazuje **niezwykle szybki cursus honorum** zakończony **dyktaturami** i **wielokrotnym konsulatem**:\n\n| Rok p.n.e. | Urząd / tytuł |\n| 68 | kwestor w Hiszpanii |\n| 66 | edyl kurulny |\n| 63 | **pontifex maximus** (najwyższy kapłan) |\n| 62 | pretor |\n| 61 | namiestnik Hiszpanii |\n| **59** | **konsul** (1.) |\n| 58 | namiestnik Galii |\n| **49** | **dyktator** (1.) |\n| **48** | **konsul** (2.) |\n| **46** | **dyktator na 10 lat, konsul** (3.) |\n| **45** | **konsul samodzielnie (sine collega)** (4.) |\n| **44** | **dyktator dożywotni, konsul, pater patriae** (5.) |\n\n→ Wskazówki identyfikacyjne:\n1. **\"Pater patriae\" + dożywotnia dyktatura** w 44 r. p.n.e. - to właśnie rok zamordowania **Juliusza Cezara** w idy marcowe (15 III 44 p.n.e.).\n2. **Namiestnik Galii od 58 r. p.n.e.** - wojna galijska Cezara (58-51 p.n.e.).\n3. **Dyktatura od 49 r. p.n.e.** - przekroczenie Rubikonu, wojna domowa z Pompejuszem.\n4. **Pontifex maximus 63 r. p.n.e.** - Cezar wybrany na ten urząd w wieku 36 lat, co było skandalem (zwykle godność starszych senatorów).\n\n## Sposób 2 - porównanie z zasadami lex Villia (źródło 1.)\n\n**Zasady cursus honorum wg lex Villia 180 r. p.n.e.:**\n- Pretorem mógł zostać tylko ten, kto pełnił **kwestora, edyla lub trybuna ludowego** i miał **co najmniej 40 lat**.\n- Konsulem **3 lata po preturze**, **min. 43 lata**, **ponowny konsulat dopiero po 10 latach**.\n- Cenzora wybierano **tylko spośród byłych konsulów**.\n- Dyktator: **na maksymalnie 6 miesięcy**, w sytuacjach krytycznych.\n\n**Co Cezar złamał:**\n\n| Naruszenie | Data | Szczegół |\n| **1. Dyktatura > 6 miesięcy** | **46 p.n.e.** | dyktatura na 10 lat - 20× dłużej niż dopuszczała lex Villia |\n| **2. Dyktatura dożywotnia** | **44 p.n.e.** | całkowite złamanie zasady czasowej dyktatury |\n| **3. Wielokrotny konsulat bez przerwy 10-letniej** | 48, 46, 45, 44 p.n.e. | przerwy 2, 1, 1 rok zamiast 10 |\n| **4. Konsul samodzielnie (sine collega)** | **45 p.n.e.** | Rzym zawsze miał DWÓCH konsulów rocznie - Cezar zniósł zasadę kolegialności |\n\n→ Tabela zawiera **co najmniej 4 wyraźne naruszenia** lex Villia. Wystarczą **DWA** dla pełnej odpowiedzi.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference\n\n> 📖 **Reference - Juliusz Cezar (100-44 p.n.e.):**\n> - Konsul **59 p.n.e.** (I triumwirat z Pompejuszem i Krassusem)\n> - Wojna galijska **58-51 p.n.e.**\n> - **49 p.n.e.** - przekroczenie Rubikonu, początek wojny domowej\n> - **48 p.n.e.** - bitwa pod Farsalos (zwycięstwo nad Pompejuszem)\n> - **46 p.n.e.** - dyktatura na 10 lat\n> - **45 p.n.e.** - konsul samodzielnie po pokonaniu pompejańczyków pod Mundą\n> - **44 p.n.e.** - dyktatura dożywotnia, **pater patriae**; **15 III 44 p.n.e.** - śmierć z rąk spiskowców (Brutus, Kasjusz)\n>\n> 📖 **Reference - lex Villia (180 p.n.e.):**\n> - Ustawa Lucjusza Wiliusza ustanawiała **cursus honorum** (ścieżkę zaszczytów).\n> - Minimalne wieki: kwestor 30, edyl 36, pretor 40, konsul 43.\n> - Dyktator: max 6 miesięcy.\n> - Cel: zapobieganie kumulowaniu władzy w jednych rękach.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 3.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **rozpoznanie polityka** (Juliusz Cezar) **ORAZ** uzasadnienie zawierające **DWA argumenty** wskazujące naruszenia lex Villia\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty argumentów (wymagane DWA z poniższych):**\n> 1. **Dyktatura na 10 lat** (46 p.n.e.) - dłużej niż 6 miesięcy\n> 2. **Dożywotnia dyktatura** (44 p.n.e.)\n> 3. **Kolejne konsulaty bez 10-letniej przerwy** (48, 46, 45, 44 - przerwy 2, 1, 1 rok)\n> 4. **Sprawowanie konsulatu samodzielnie (sine collega)** (45 p.n.e.) - naruszenie zasady kolegialności\n>\n> **Akceptowane warianty nazwy:** \"Juliusz Cezar\", \"Gajusz Juliusz Cezar\", \"G. J. Cezar\", \"Caius Iulius Caesar\".\n\n## Reference historyczny - czego użyto w rozwiązaniu\n\nUżyto: chronologii kariery Cezara (100-44 p.n.e.), zasad cursus honorum z lex Villia 180 p.n.e., wojny galijskiej (58-51), wojny domowej (49-45), I triumwiratu (60 p.n.e.).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga - Cezar NIE BYŁ cesarzem:** Cezar był **dyktatorem dożywotnim** (44 p.n.e.), ale NIE pierwszym cesarzem. Pierwszym princepsem (a potocznie \"cesarzem\") był jego adoptowany syn **Oktawian August** od 27 p.n.e. \"Cezarami\" (caesar) zaczęto nazywać następców jako tytuł.\n\n> ⚠️ **Uwaga - pater patriae nie jest urzędem, lecz tytułem honorowym:** \"Ojciec ojczyzny\" nadał Cezarowi senat w 44 p.n.e. (wcześniej dostał go też Cyceron w 63 p.n.e. za stłumienie spisku Katyliny). Tytuł nie wymagał wyboru w drodze cursus honorum.\n\n> ⚠️ **Uwaga - pretor po edylu kurulnym jest OK:** lex Villia wymagała tylko \"któregoś z niższych urzędów\" (kwestor, edyl, trybun) - Cezar pełnił edyla 66 p.n.e., więc do pretury 62 p.n.e. droga była formalnie zachowana. Naruszenia dotyczą głównie **dyktatury i powtarzanych konsulatów**, nie pierwszej połowy kariery.","image":"img/historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.1. (0-1)
Rozpoznaj polityka, którego karierę przedstawiono w źródle 2., i uzasadnij za pomocą
dwóch argumentów, że nie przebiegała ona zgodnie z zasadami opisanymi w źródle 1.
Polityk:
Uzasadnienie:
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 3.1. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależność pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
I. Starożytność.

\n
  1. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura
\n

starożytnego Rzymu.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje przemiany ustrojowe
\n

i społeczne w Rzymie republikańskim
i w cesarstwie rzymskim.
Schemat punktowania
1 p. - za rozpoznanie polityka i uzasadnienie zawierające dwa argumenty.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Polityk: Juliusz Cezar
Przykładowe argumenty:
• dyktatura na 10 lat (dłużej niż 6 miesięcy);
• dożywotnia dyktatura;
• kolejne konsulaty sprawował bez wymaganej dziesięcioletniej przerwy;
• sprawowanie konsulatu samodzielnie.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Polityk: Gajusz Juliusz Cezar (100-44 r. p.n.e.)

\n

Uzasadnienie (2 argumenty łamiące cursus honorum z lex Villia 180 r. p.n.e.):

\n
  1. Dyktatura na 10 lat (46 r. p.n.e.) i dyktatura dożywotnia (44 r. p.n.e.) - według lex Villia dyktatora powoływano "na okres najwyżej sześciu miesięcy". Cezar najpierw został dyktatorem na 10 lat, potem dożywotnio - wielokrotnie złamał ten przepis.
  2. Powtórne konsulaty bez wymaganej dziesięcioletniej przerwy - Cezar był konsulem w 59, 48, 46, 45 i 44 r. p.n.e. Przerwy między kolejnymi konsulatami wynosiły zaledwie 1-2 lata (48 → 46 → 45 → 44), zamiast wymaganej dekady.
\n

Sposób 1 - analiza danych ze źródła 2.

\n

Tabela kariery polityka pokazuje niezwykle szybki cursus honorum zakończony dyktaturami i wielokrotnym konsulatem:

\n

| Rok p.n.e. | Urząd / tytuł |
| 68 | kwestor w Hiszpanii |
| 66 | edyl kurulny |
| 63 | pontifex maximus (najwyższy kapłan) |
| 62 | pretor |
| 61 | namiestnik Hiszpanii |
| 59 | konsul (1.) |
| 58 | namiestnik Galii |
| 49 | dyktator (1.) |
| 48 | konsul (2.) |
| 46 | dyktator na 10 lat, konsul (3.) |
| 45 | konsul samodzielnie (sine collega) (4.) |
| 44 | dyktator dożywotni, konsul, pater patriae (5.) |

\n

→ Wskazówki identyfikacyjne:

\n
  1. "Pater patriae" + dożywotnia dyktatura w 44 r. p.n.e. - to właśnie rok zamordowania Juliusza Cezara w idy marcowe (15 III 44 p.n.e.).
  2. Namiestnik Galii od 58 r. p.n.e. - wojna galijska Cezara (58-51 p.n.e.).
  3. Dyktatura od 49 r. p.n.e. - przekroczenie Rubikonu, wojna domowa z Pompejuszem.
  4. Pontifex maximus 63 r. p.n.e. - Cezar wybrany na ten urząd w wieku 36 lat, co było skandalem (zwykle godność starszych senatorów).
\n

Sposób 2 - porównanie z zasadami lex Villia (źródło 1.)

\n

Zasady cursus honorum wg lex Villia 180 r. p.n.e.:

\n\n

Co Cezar złamał:

\n

| Naruszenie | Data | Szczegół |
| 1. Dyktatura > 6 miesięcy | 46 p.n.e. | dyktatura na 10 lat - 20× dłużej niż dopuszczała lex Villia |
| 2. Dyktatura dożywotnia | 44 p.n.e. | całkowite złamanie zasady czasowej dyktatury |
| 3. Wielokrotny konsulat bez przerwy 10-letniej | 48, 46, 45, 44 p.n.e. | przerwy 2, 1, 1 rok zamiast 10 |
| 4. Konsul samodzielnie (sine collega) | 45 p.n.e. | Rzym zawsze miał DWÓCH konsulów rocznie - Cezar zniósł zasadę kolegialności |

\n

→ Tabela zawiera co najmniej 4 wyraźne naruszenia lex Villia. Wystarczą DWA dla pełnej odpowiedzi.

\n

Sposób 3 - odwołanie do reference

\n
📖 Reference - Juliusz Cezar (100-44 p.n.e.):
- Konsul 59 p.n.e. (I triumwirat z Pompejuszem i Krassusem)
- Wojna galijska 58-51 p.n.e.
- 49 p.n.e. - przekroczenie Rubikonu, początek wojny domowej
- 48 p.n.e. - bitwa pod Farsalos (zwycięstwo nad Pompejuszem)
- 46 p.n.e. - dyktatura na 10 lat
- 45 p.n.e. - konsul samodzielnie po pokonaniu pompejańczyków pod Mundą
- 44 p.n.e. - dyktatura dożywotnia, pater patriae; 15 III 44 p.n.e. - śmierć z rąk spiskowców (Brutus, Kasjusz)

📖 Reference - lex Villia (180 p.n.e.):
- Ustawa Lucjusza Wiliusza ustanawiała cursus honorum (ścieżkę zaszczytów).
- Minimalne wieki: kwestor 30, edyl 36, pretor 40, konsul 43.
- Dyktator: max 6 miesięcy.
- Cel: zapobieganie kumulowaniu władzy w jednych rękach.
\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 3.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - za rozpoznanie polityka (Juliusz Cezar) ORAZ uzasadnienie zawierające DWA argumenty wskazujące naruszenia lex Villia
- 0 pkt - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi

Akceptowane warianty argumentów (wymagane DWA z poniższych):
1. Dyktatura na 10 lat (46 p.n.e.) - dłużej niż 6 miesięcy
2. Dożywotnia dyktatura (44 p.n.e.)
3. Kolejne konsulaty bez 10-letniej przerwy (48, 46, 45, 44 - przerwy 2, 1, 1 rok)
4. Sprawowanie konsulatu samodzielnie (sine collega) (45 p.n.e.) - naruszenie zasady kolegialności

Akceptowane warianty nazwy: "Juliusz Cezar", "Gajusz Juliusz Cezar", "G. J. Cezar", "Caius Iulius Caesar".
\n

Reference historyczny - czego użyto w rozwiązaniu

\n

Użyto: chronologii kariery Cezara (100-44 p.n.e.), zasad cursus honorum z lex Villia 180 p.n.e., wojny galijskiej (58-51), wojny domowej (49-45), I triumwiratu (60 p.n.e.).

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga - Cezar NIE BYŁ cesarzem: Cezar był dyktatorem dożywotnim (44 p.n.e.), ale NIE pierwszym cesarzem. Pierwszym princepsem (a potocznie "cesarzem") był jego adoptowany syn Oktawian August od 27 p.n.e. "Cezarami" (caesar) zaczęto nazywać następców jako tytuł.
\n
⚠️ Uwaga - pater patriae nie jest urzędem, lecz tytułem honorowym: "Ojciec ojczyzny" nadał Cezarowi senat w 44 p.n.e. (wcześniej dostał go też Cyceron w 63 p.n.e. za stłumienie spisku Katyliny). Tytuł nie wymagał wyboru w drodze cursus honorum.
\n
⚠️ Uwaga - pretor po edylu kurulnym jest OK: lex Villia wymagała tylko "któregoś z niższych urzędów" (kwestor, edyl, trybun) - Cezar pełnił edyla 66 p.n.e., więc do pretury 62 p.n.e. droga była formalnie zachowana. Naruszenia dotyczą głównie dyktatury i powtarzanych konsulatów, nie pierwszej połowy kariery.
"}]}