{"id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/3.2","paper_id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"3.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nNa podstawie źródeł i własnej wiedzy oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli\nzdanie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1. Do kompetencji jednego z niższych urzędników w republikańskim\nRzymie należało m.in. sporządzanie list senatorów.\nP\nF\n2. Urzędnikiem sprawującym nadzór nad sądownictwem mógł zostać,\nzgodnie z cursus honorum, tylko były konsul.\nP\nF\n3. Organizacja igrzysk i dbanie o aprowizację to zadania, które polityk\nprzedstawiony w źródle 2. musiał wypełniać w 66 r. p.n.e.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależność pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nI. Starożytność.\n4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnego Rzymu.\nZdający:\n1) charakteryzuje przemiany ustrojowe\ni społeczne w Rzymie republikańskim\ni w cesarstwie rzymskim.\nSchemat punktowania\n1 p. - za wszystkie trzy prawidłowe odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowe odpowiedzi\n1 - F\n2 - F\n3 - P","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Zdanie | Ocena |\n| 1. Do kompetencji jednego z niższych urzędników w republikańskim Rzymie należało m.in. sporządzanie list senatorów. | **F** |\n| 2. Urzędnikiem sprawującym nadzór nad sądownictwem mógł zostać, zgodnie z cursus honorum, tylko były konsul. | **F** |\n| 3. Organizacja igrzysk i dbanie o aprowizację to zadania, które polityk przedstawiony w źródle 2. musiał wypełniać w 66 r. p.n.e. | **P** |\n\n## Sposób 1 - analiza każdego zdania\n\n### Zdanie 1: \"sporządzanie list senatorów = niższy urzędnik\" → F\n\nZ źródła 1.: niższe urzędy to **kwestor, edyl, trybun ludowy**. Cenzorów wybierano \"tylko spośród byłych konsulów\" - czyli **NAJWYŻSZY** urząd, NIE niższy.\n\n**Sporządzanie list senatorów (lectio senatus)** było kompetencją **cenzorów** (urząd 5-letni, 18-miesięczny faktyczny). Cenzorzy:\n- prowadzili spis obywateli (cenzus) → ustalali skład poszczególnych klas majątkowych;\n- przygotowywali **listę senatorów** (lectio senatus), mogli usuwać senatorów za niemoralne zachowanie (nota censoria);\n- nadzorowali moralność publiczną.\n\n→ Skoro cenzor był wybierany **z byłych konsulów** (najwyższy urząd), to NIE jest \"niższym urzędnikiem\" w sensie cursus honorum. Zdanie **fałszywe**.\n\n### Zdanie 2: \"nadzór nad sądownictwem = tylko były konsul\" → F\n\nW republikańskim Rzymie **nadzór nad sądownictwem** sprawowali **pretorzy**. Z źródła 1.: pretorem mógł zostać były kwestor/edyl/trybun, mający 40 lat - **przed konsulatem**, NIE po nim.\n\nKwestor (30) → Edyl/Trybun (36) → PRETOR (40) → Konsul (43)\n\n→ Pretor był **niższym** urzędem niż konsul, sprawowanym **przed** konsulatem. Były konsul mógł natomiast zostać **cenzorem** (zdanie 1.) lub powtórnie konsulem po 10 latach. Zdanie **fałszywe**.\n\nUWAGA: w przekładach maturalnych \"nadzór nad sądownictwem\" = funkcja **pretora**. Pretor wydawał wyroki w sprawach cywilnych i karnych; pretor miejski (urbanus) nadzorował sądy w Rzymie, pretor peregrinus dla cudzoziemców.\n\n### Zdanie 3: \"igrzyska i aprowizacja w 66 p.n.e.\" → P\n\nW tabeli ze źródła 2.: w **66 r. p.n.e. polityk pełnił urząd EDYLA KURULNEGO**.\n\n**Kompetencje edyla** (zwłaszcza kurulnego):\n- **organizacja igrzysk publicznych** (ludi Romani, ludi Megalenses) - okazja do popularności wśród ludu;\n- **dbanie o aprowizację Rzymu** (cura annonae) - dostawy zboża;\n- nadzór nad świątyniami, ulicami, łaźniami, targowiskami;\n- kontrola miar i wag.\n\n→ To dokładnie odpowiada zadaniu opisanemu w zdaniu 3. **Cezar jako edyl kurulny w 66 p.n.e.** zorganizował szczególnie wystawne igrzyska gladiatorskie ku czci ojca, zadłużając się ogromnie u Krassusa - to słynny epizod jego kariery. Zdanie **prawdziwe**.\n\n## Sposób 2 - porządek cursus honorum w pigułce\n\n| Urząd | Min. wiek | Liczba | Funkcje główne |\n| **Kwestor** | 30 | 8-40 (od Sulli) | finanse skarbu, wojska |\n| **Edyl** (kurulny / plebejski) | 36 | 4 | igrzyska, aprowizacja, nadzór miejski |\n| **Trybun ludowy** | bez minimum | 10 | obrona plebsu, weto |\n| **Pretor** | 40 | 8-16 | sądownictwo, dowództwo wojskowe |\n| **Konsul** | 43 | 2 | władza wojskowa i polityczna, kolegialność |\n| **Cenzor** | 50+ (były konsul) | 2 | spis obywateli, lectio senatus, moralność |\n| **Dyktator** | extraordinem | 1 | max 6 miesięcy, w sytuacji krytycznej |\n\nZdanie 1 (lista senatorów = niski urząd) → fałsz, to cenzor.\nZdanie 2 (sądownictwo = tylko były konsul) → fałsz, to pretor (przed konsulatem).\nZdanie 3 (igrzyska, aprowizacja w 66 = polityk) → prawda, to edyl kurulny (Cezar).\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - urzędy w republikańskim Rzymie:**\n> - **Cenzor**: dwóch, kadencja 18 mies. co 5 lat. Sporządzanie *lectio senatus* (lista senatorów), spis cenzowy, nota censoria.\n> - **Edyl kurulny** (od 367 p.n.e.): czterech, kadencja roczna. Organizacja **ludi Romani** (4-19 IX), **ludi Megalenses** (4-10 IV), aprowizacja, nadzór nad porządkiem miasta.\n> - **Pretor**: kadencja roczna, posiadał *imperium*, **sądownictwo** cywilne i karne, dowodził wojskiem w razie potrzeby.\n> - **Konsul**: dwóch, kadencja roczna, władza wojskowa i polityczna, kolegialność (z prawem weta).\n>\n> 📖 **Reference - Cezar w 66 p.n.e.:**\n> Cezar jako edyl kurulny zorganizował **wystawne igrzyska gladiatorskie**, w tym pamiątkowe igrzyska ku czci ojca z 320 parami gladiatorów. Zadłużył się u Krassusa o ok. 1300 talentów, ale zyskał ogromną popularność wśród plebsu rzymskiego. To jeden z kluczowych kroków jego drogi do władzy.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 3.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **WSZYSTKIE TRZY prawidłowe odpowiedzi**: 1 - F; 2 - F; 3 - P\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi\n>\n> Klucz nie akceptuje połowicznych zaliczeń. Wszystkie 3 zdania muszą być ocenione poprawnie.\n\n## Dlaczego błędne sformułowania mylą\n\n| Zdanie | Ocena | Dlaczego błędne / poprawne | Typowa pułapka |\n| 1. \"sporządzanie list senatorów = niższy urzędnik\" | **F** | Listy senatorów sporządzał **cenzor** - wybierany TYLKO spośród byłych konsulów (najwyższy urząd, NIE niższy). | Mylenie kwestora (urzędnik finansowy, niższy) z cenzorem (lectio senatus, najwyższy). |\n| 2. \"sądownictwo = tylko były konsul\" | **F** | Sądownictwo to kompetencja **pretora**, który był **przed** konsulatem w cursus honorum, NIE po nim. | Mylenie sądu z administracją; nieznajomość kolejności cursus honorum. |\n| 3. \"igrzyska + aprowizacja w 66 = polityk\" | **P** | W 66 p.n.e. Cezar był edylem kurulnym - to dokładnie te kompetencje. | - (zdanie poprawne; potwierdzić w tabeli ze źródła 2.) |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga - cenzor to NIE \"niższy urząd\":** Mimo że nazwa brzmi jak techniczny urzędnik, **cenzor** był jednym z **najwyższych** urzędów w republice. Wybierano go spośród byłych konsulów. \"Lectio senatus\" to jego sztandarowa kompetencja.\n\n> ⚠️ **Uwaga - pretor to sędzia, NIE namiestnik:** W cursus honorum pretor sprawował **sądownictwo** w Rzymie. Urząd byłego pretora (propretora) jako namiestnika prowincji to zupełnie inna funkcja po zakończeniu kadencji.\n\n> ⚠️ **Uwaga - edyl kurulny vs plebejski:** Tylko **kurulni** (4 osoby) mieli prawo do krzesła kurulnego (sella curulis) i organizowali główne igrzyska. Edylowie plebejscy mieli mniejsze kompetencje. Cezar w 66 p.n.e. był edylem **kurulnym**.","image":"img/historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-3.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.2. (0-1)
Na podstawie źródeł i własnej wiedzy oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli
zdanie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.

\n
  1. Do kompetencji jednego z niższych urzędników w republikańskim
\n

Rzymie należało m.in. sporządzanie list senatorów.
P
F

\n
  1. Urzędnikiem sprawującym nadzór nad sądownictwem mógł zostać,
\n

zgodnie z cursus honorum, tylko były konsul.
P
F

\n
  1. Organizacja igrzysk i dbanie o aprowizację to zadania, które polityk
\n

przedstawiony w źródle 2. musiał wypełniać w 66 r. p.n.e.
P
F

","answer_text_html":"

Zadanie 3.2. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależność pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
I. Starożytność.

\n
  1. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura
\n

starożytnego Rzymu.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje przemiany ustrojowe
\n

i społeczne w Rzymie republikańskim
i w cesarstwie rzymskim.
Schemat punktowania
1 p. - za wszystkie trzy prawidłowe odpowiedzi.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowe odpowiedzi
1 - F
2 - F
3 - P

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Zdanie | Ocena |
| 1. Do kompetencji jednego z niższych urzędników w republikańskim Rzymie należało m.in. sporządzanie list senatorów. | F |
| 2. Urzędnikiem sprawującym nadzór nad sądownictwem mógł zostać, zgodnie z cursus honorum, tylko były konsul. | F |
| 3. Organizacja igrzysk i dbanie o aprowizację to zadania, które polityk przedstawiony w źródle 2. musiał wypełniać w 66 r. p.n.e. | P |

\n

Sposób 1 - analiza każdego zdania

\n
Zdanie 1: "sporządzanie list senatorów = niższy urzędnik" → F
\n

Z źródła 1.: niższe urzędy to kwestor, edyl, trybun ludowy. Cenzorów wybierano "tylko spośród byłych konsulów" - czyli NAJWYŻSZY urząd, NIE niższy.

\n

Sporządzanie list senatorów (lectio senatus) było kompetencją cenzorów (urząd 5-letni, 18-miesięczny faktyczny). Cenzorzy:

\n\n

→ Skoro cenzor był wybierany z byłych konsulów (najwyższy urząd), to NIE jest "niższym urzędnikiem" w sensie cursus honorum. Zdanie fałszywe.

\n
Zdanie 2: "nadzór nad sądownictwem = tylko były konsul" → F
\n

W republikańskim Rzymie nadzór nad sądownictwem sprawowali pretorzy. Z źródła 1.: pretorem mógł zostać były kwestor/edyl/trybun, mający 40 lat - przed konsulatem, NIE po nim.

\n

Kwestor (30) → Edyl/Trybun (36) → PRETOR (40) → Konsul (43)

\n

→ Pretor był niższym urzędem niż konsul, sprawowanym przed konsulatem. Były konsul mógł natomiast zostać cenzorem (zdanie 1.) lub powtórnie konsulem po 10 latach. Zdanie fałszywe.

\n

UWAGA: w przekładach maturalnych "nadzór nad sądownictwem" = funkcja pretora. Pretor wydawał wyroki w sprawach cywilnych i karnych; pretor miejski (urbanus) nadzorował sądy w Rzymie, pretor peregrinus dla cudzoziemców.

\n
Zdanie 3: "igrzyska i aprowizacja w 66 p.n.e." → P
\n

W tabeli ze źródła 2.: w 66 r. p.n.e. polityk pełnił urząd EDYLA KURULNEGO.

\n

Kompetencje edyla (zwłaszcza kurulnego):

\n\n

→ To dokładnie odpowiada zadaniu opisanemu w zdaniu 3. Cezar jako edyl kurulny w 66 p.n.e. zorganizował szczególnie wystawne igrzyska gladiatorskie ku czci ojca, zadłużając się ogromnie u Krassusa - to słynny epizod jego kariery. Zdanie prawdziwe.

\n

Sposób 2 - porządek cursus honorum w pigułce

\n

| Urząd | Min. wiek | Liczba | Funkcje główne |
| Kwestor | 30 | 8-40 (od Sulli) | finanse skarbu, wojska |
| Edyl (kurulny / plebejski) | 36 | 4 | igrzyska, aprowizacja, nadzór miejski |
| Trybun ludowy | bez minimum | 10 | obrona plebsu, weto |
| Pretor | 40 | 8-16 | sądownictwo, dowództwo wojskowe |
| Konsul | 43 | 2 | władza wojskowa i polityczna, kolegialność |
| Cenzor | 50+ (były konsul) | 2 | spis obywateli, lectio senatus, moralność |
| Dyktator | extraordinem | 1 | max 6 miesięcy, w sytuacji krytycznej |

\n

Zdanie 1 (lista senatorów = niski urząd) → fałsz, to cenzor.
Zdanie 2 (sądownictwo = tylko były konsul) → fałsz, to pretor (przed konsulatem).
Zdanie 3 (igrzyska, aprowizacja w 66 = polityk) → prawda, to edyl kurulny (Cezar).

\n

Reference historyczny

\n
📖 Reference - urzędy w republikańskim Rzymie:
- Cenzor: dwóch, kadencja 18 mies. co 5 lat. Sporządzanie lectio senatus (lista senatorów), spis cenzowy, nota censoria.
- Edyl kurulny (od 367 p.n.e.): czterech, kadencja roczna. Organizacja ludi Romani (4-19 IX), ludi Megalenses (4-10 IV), aprowizacja, nadzór nad porządkiem miasta.
- Pretor: kadencja roczna, posiadał imperium, sądownictwo cywilne i karne, dowodził wojskiem w razie potrzeby.
- Konsul: dwóch, kadencja roczna, władza wojskowa i polityczna, kolegialność (z prawem weta).

📖 Reference - Cezar w 66 p.n.e.:
Cezar jako edyl kurulny zorganizował wystawne igrzyska gladiatorskie, w tym pamiątkowe igrzyska ku czci ojca z 320 parami gladiatorów. Zadłużył się u Krassusa o ok. 1300 talentów, ale zyskał ogromną popularność wśród plebsu rzymskiego. To jeden z kluczowych kroków jego drogi do władzy.
\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 3.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - za WSZYSTKIE TRZY prawidłowe odpowiedzi: 1 - F; 2 - F; 3 - P
- 0 pkt - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi

Klucz nie akceptuje połowicznych zaliczeń. Wszystkie 3 zdania muszą być ocenione poprawnie.
\n

Dlaczego błędne sformułowania mylą

\n

| Zdanie | Ocena | Dlaczego błędne / poprawne | Typowa pułapka |
| 1. "sporządzanie list senatorów = niższy urzędnik" | F | Listy senatorów sporządzał cenzor - wybierany TYLKO spośród byłych konsulów (najwyższy urząd, NIE niższy). | Mylenie kwestora (urzędnik finansowy, niższy) z cenzorem (lectio senatus, najwyższy). |
| 2. "sądownictwo = tylko były konsul" | F | Sądownictwo to kompetencja pretora, który był przed konsulatem w cursus honorum, NIE po nim. | Mylenie sądu z administracją; nieznajomość kolejności cursus honorum. |
| 3. "igrzyska + aprowizacja w 66 = polityk" | P | W 66 p.n.e. Cezar był edylem kurulnym - to dokładnie te kompetencje. | - (zdanie poprawne; potwierdzić w tabeli ze źródła 2.) |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga - cenzor to NIE "niższy urząd": Mimo że nazwa brzmi jak techniczny urzędnik, cenzor był jednym z najwyższych urzędów w republice. Wybierano go spośród byłych konsulów. "Lectio senatus" to jego sztandarowa kompetencja.
\n
⚠️ Uwaga - pretor to sędzia, NIE namiestnik: W cursus honorum pretor sprawował sądownictwo w Rzymie. Urząd byłego pretora (propretora) jako namiestnika prowincji to zupełnie inna funkcja po zakończeniu kadencji.
\n
⚠️ Uwaga - edyl kurulny vs plebejski: Tylko kurulni (4 osoby) mieli prawo do krzesła kurulnego (sella curulis) i organizowali główne igrzyska. Edylowie plebejscy mieli mniejsze kompetencje. Cezar w 66 p.n.e. był edylem kurulnym.
"}]}