{"id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-1)\nNajważniejsze księgi trzech religii monoteistycznych\nhttps://commons.wikimedia.org, https://pl.wikipedia.org\nRozstrzygnij, która z fotografii przedstawia świętą księgę religii powstałej najpóźniej,\na następnie podaj nazwę tej religii oraz wiek, w którym się ona narodziła.\nRozstrzygnięcie:\nNazwa: Wiek:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n3.1.\n3.2.\n4.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nA\nB\nC\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje […] wydarzenia\nz historii powszechnej […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do\nwyjaśnienia problemu badawczego […].\nII. Średniowiecze.\n1. Bizancjum i Zachód a świat islamu.\nZdający:\n1) charakteryzuje kręgi kulturowe: łaciński,\nbizantyjski i arabski.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie, właściwą nazwę religii i wiek, w którym się narodziła.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie: A\nNazwa: islam / mahometanizm\nWiek: VII","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie:** **A** (księga z tekstem arabskim - Koran)\n\n**Nazwa religii:** **islam** (lub mahometanizm)\n\n**Wiek narodzin religii:** **VII wiek** (n.e.)\n\n## Sposób 1 - identyfikacja każdej księgi po piśmie i wyglądzie\n\n### Fotografia A - Koran (islam)\n- **Pismo arabskie** - kaligrafia z charakterystycznymi punktami diakrytycznymi i wiązanymi literami.\n- Oprawa starodawna, otwarta księga.\n- **Koran** to święta księga islamu, zawierająca objawienia, które prorok Mahomet otrzymał w latach 610-632 n.e.\n\n### Fotografia B - Wulgata (chrześcijaństwo)\n- **Pismo łacińskie**, renesansowy druk.\n- Napis: *\"VVLGATA AEDITIO VETERIS AC NOVI TESTAMENTI \"* - \"Wydanie powszechne Starego i Nowego Testamentu\".\n- Drzeworytowa ilustracja - typowa dla XVI-wiecznych druków.\n- **Wulgata** to łaciński przekład Biblii dokonany przez **św. Hieronima** (ok. 382-405 n.e.), kanoniczny w Kościele rzymskokatolickim.\n- Chrześcijaństwo narodziło się w **I wieku n.e.** (śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa ok. 30-33 r.).\n\n### Fotografia C - Tora (judaizm)\n- **Pismo hebrajskie**, **pergaminowy zwój** rozwinięty na drewnianych drążkach.\n- **Tora** (Pięcioksiąg Mojżeszowy: Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium) to święta księga judaizmu.\n- Judaizm jest **najstarszą** z trzech religii monoteistycznych - sięga **II tysiąclecia p.n.e.** (Abraham, ok. XX-XVIII w. p.n.e.; Mojżesz, ok. XIII w. p.n.e.).\n\n## Sposób 2 - chronologia trzech religii monoteistycznych\n\n| Religia | Założyciel / Przełomowy moment | Datowanie | Wiek |\n| **Judaizm** (najstarszy) | Abraham, Mojżesz | ok. **XX-XIII w. p.n.e.** | drugie tysiąclecie p.n.e. |\n| **Chrześcijaństwo** | Jezus Chrystus | ok. **30-33 r. n.e.** | **I w. n.e.** |\n| **Islam** (najmłodszy) | Mahomet | **610 r.** (pierwsze objawienie); **622 r.** - hidżra (kalendarzowy początek) | **VII w. n.e.** |\n\n→ **Najmłodsza** = **islam, VII w.** → Koran → fotografia **A**.\n\n## Sposób 3 - kluczowe daty islamu\n\n> 📖 **Reference - narodziny islamu:**\n> - **570 r.** - narodziny **Mahometa** w Mekce.\n> - **610 r.** - pierwsze objawienie (anioł Gabriel) w grocie Hira pod Mekką.\n> - **622 r.** - **hidżra** Mahometa z Mekki do Medyny → **początek kalendarza muzułmańskiego (rok 1 hidżry)**.\n> - **630 r.** - Mahomet zdobywa Mekkę.\n> - **632 r.** - śmierć Mahometa.\n> - **632-661** - okres czterech \"prawowiernych\" kalifów (Abu Bakr, Omar, Osman, Ali) - ekspansja na Persję, Syrię, Egipt.\n> - **732 r.** - Karol Młot pod **Poitiers** powstrzymuje arabską ekspansję w Europie.\n>\n> Wszystkie te daty mieszczą się w **VII-VIII w. n.e.**, ale **narodzimy religii** to konkretnie **VII w.** (od 610 r. n.e.).\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - święte księgi religii monoteistycznych:**\n> - **Tora** (judaizm) - Pięcioksiąg Mojżesza, część Tanachu (hebrajskiej Biblii). Skomponowana w II-I tysiącleciu p.n.e. (kanon ustalony I/II w. n.e.).\n> - **Biblia** (chrześcijaństwo) - Stary Testament (= Tanach) + Nowy Testament (4 Ewangelie + Dzieje Apostolskie + Listy + Apokalipsa). Kanon ustalony IV w. n.e. (synody w Hipponie 393, Kartaginie 397).\n> - **Koran** (islam) - 114 sur, objawione Mahometowi 610-632 n.e. Kanonicznie spisany za kalifa Osmana (650 r.).\n>\n> 📖 **Reference - kluczowe daty islamu:**\n> - **622 r. n.e.** - hidżra Mahometa, początek ery muzułmańskiej\n> - VII w. n.e. - czas narodzin religii\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **WSZYSTKIE TRZY** elementy odpowiedzi:\n> 1. **Rozstrzygnięcie** = A\n> 2. **Nazwa** = islam (lub mahometanizm)\n> 3. **Wiek** = VII\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty nazwy:** \"islam\", \"mahometanizm\".\n>\n> **Akceptowany format wieku:** \"VII\", \"VII w.\", \"VII wiek\", \"siódmy wiek\", \"VII w. n.e.\".\n>\n> **NIE są akceptowane:** \"622 rok\" zamiast wieku (pytanie wymaga **wieku**, nie roku); \"VI wiek\" (zbyt wcześnie); \"VIII wiek\" (już ekspansja, NIE narodziny).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga - chronologia trzech religii monoteistycznych:** Najstarszy **judaizm** (II tysiąclecie p.n.e.) → **chrześcijaństwo** (I w. n.e.) → **islam** (VII w. n.e.). Pytanie o \"najpóźniejszą\" → islam.\n\n> ⚠️ **Uwaga - odróżnij PISMO od JĘZYKA:** Pismo **arabskie** = islam. Pismo **łacińskie** = średniowieczna i renesansowa Europa, Wulgata. Pismo **hebrajskie** = judaizm. Tora pisana jest na pergaminowym zwoju, NIE w kodeksie (książce) - to charakterystyczna forma dla judaizmu.\n\n> ⚠️ **Uwaga - początek kalendarza muzułmańskiego (622 r.) ≠ powstanie religii:** Hidżra w 622 r. wyznacza umownie początek ery muzułmańskiej, ale samo objawienie zaczęło się już w 610 r. Religia narodziła się w **VII w. n.e.** (cały okres 610-632).","image":"img/historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4. (0-1)
Najważniejsze księgi trzech religii monoteistycznych
https://commons.wikimedia.org, https://pl.wikipedia.org
Rozstrzygnij, która z fotografii przedstawia świętą księgę religii powstałej najpóźniej,
a następnie podaj nazwę tej religii oraz wiek, w którym się ona narodziła.
Rozstrzygnięcie:
Nazwa: Wiek:
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
3.1.
3.2.
4.
Maks. liczba pkt
1
1
1
Uzyskana liczba pkt
A
B
C
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 4. (0-1)
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje […] wydarzenia
z historii powszechnej […].
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do
wyjaśnienia problemu badawczego […].
II. Średniowiecze.

\n
  1. Bizancjum i Zachód a świat islamu.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje kręgi kulturowe: łaciński,
\n

bizantyjski i arabski.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie, właściwą nazwę religii i wiek, w którym się narodziła.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie: A
Nazwa: islam / mahometanizm
Wiek: VII

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: A (księga z tekstem arabskim - Koran)

\n

Nazwa religii: islam (lub mahometanizm)

\n

Wiek narodzin religii: VII wiek (n.e.)

\n

Sposób 1 - identyfikacja każdej księgi po piśmie i wyglądzie

\n
Fotografia A - Koran (islam)
\n\n
Fotografia B - Wulgata (chrześcijaństwo)
\n\n
Fotografia C - Tora (judaizm)
\n\n

Sposób 2 - chronologia trzech religii monoteistycznych

\n

| Religia | Założyciel / Przełomowy moment | Datowanie | Wiek |
| Judaizm (najstarszy) | Abraham, Mojżesz | ok. XX-XIII w. p.n.e. | drugie tysiąclecie p.n.e. |
| Chrześcijaństwo | Jezus Chrystus | ok. 30-33 r. n.e. | I w. n.e. |
| Islam (najmłodszy) | Mahomet | 610 r. (pierwsze objawienie); 622 r. - hidżra (kalendarzowy początek) | VII w. n.e. |

\n

→ Najmłodsza = islam, VII w. → Koran → fotografia A.

\n

Sposób 3 - kluczowe daty islamu

\n
📖 Reference - narodziny islamu:
- 570 r. - narodziny Mahometa w Mekce.
- 610 r. - pierwsze objawienie (anioł Gabriel) w grocie Hira pod Mekką.
- 622 r. - hidżra Mahometa z Mekki do Medyny → początek kalendarza muzułmańskiego (rok 1 hidżry).
- 630 r. - Mahomet zdobywa Mekkę.
- 632 r. - śmierć Mahometa.
- 632-661 - okres czterech "prawowiernych" kalifów (Abu Bakr, Omar, Osman, Ali) - ekspansja na Persję, Syrię, Egipt.
- 732 r. - Karol Młot pod Poitiers powstrzymuje arabską ekspansję w Europie.

Wszystkie te daty mieszczą się w VII-VIII w. n.e., ale narodzimy religii to konkretnie VII w. (od 610 r. n.e.).
\n

Reference historyczny

\n
📖 Reference - święte księgi religii monoteistycznych:
- Tora (judaizm) - Pięcioksiąg Mojżesza, część Tanachu (hebrajskiej Biblii). Skomponowana w II-I tysiącleciu p.n.e. (kanon ustalony I/II w. n.e.).
- Biblia (chrześcijaństwo) - Stary Testament (= Tanach) + Nowy Testament (4 Ewangelie + Dzieje Apostolskie + Listy + Apokalipsa). Kanon ustalony IV w. n.e. (synody w Hipponie 393, Kartaginie 397).
- Koran (islam) - 114 sur, objawione Mahometowi 610-632 n.e. Kanonicznie spisany za kalifa Osmana (650 r.).

📖 Reference - kluczowe daty islamu:
- 622 r. n.e. - hidżra Mahometa, początek ery muzułmańskiej
- VII w. n.e. - czas narodzin religii
\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 4, max 1 pkt):
- 1 pkt - za WSZYSTKIE TRZY elementy odpowiedzi:
1. Rozstrzygnięcie = A
2. Nazwa = islam (lub mahometanizm)
3. Wiek = VII
- 0 pkt - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi

Akceptowane warianty nazwy: "islam", "mahometanizm".

Akceptowany format wieku: "VII", "VII w.", "VII wiek", "siódmy wiek", "VII w. n.e.".

NIE są akceptowane: "622 rok" zamiast wieku (pytanie wymaga wieku, nie roku); "VI wiek" (zbyt wcześnie); "VIII wiek" (już ekspansja, NIE narodziny).
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga - chronologia trzech religii monoteistycznych: Najstarszy judaizm (II tysiąclecie p.n.e.) → chrześcijaństwo (I w. n.e.) → islam (VII w. n.e.). Pytanie o "najpóźniejszą" → islam.
\n
⚠️ Uwaga - odróżnij PISMO od JĘZYKA: Pismo arabskie = islam. Pismo łacińskie = średniowieczna i renesansowa Europa, Wulgata. Pismo hebrajskie = judaizm. Tora pisana jest na pergaminowym zwoju, NIE w kodeksie (książce) - to charakterystyczna forma dla judaizmu.
\n
⚠️ Uwaga - początek kalendarza muzułmańskiego (622 r.) ≠ powstanie religii: Hidżra w 622 r. wyznacza umownie początek ery muzułmańskiej, ale samo objawienie zaczęło się już w 610 r. Religia narodziła się w VII w. n.e. (cały okres 610-632).
"}]}