{"id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"historia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"5.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nKażdemu fragmentowi tekstu ze źródła 2. przyporządkuj przedstawiciela dynastii\nKarolingów związanego z opisanymi w nim wydarzeniami. Odpowiedzi zapisz poniżej.\nFragment 1. -\nFragment 2. -\nFragment 3. -\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…].\nI. Średniowiecze.\n2. Europa wczesnego średniowiecza.\nZdający:\n1) opisuje zasięg terytorialny, organizację\nwładzy, gospodarkę i kulturę państwa\nFranków.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe wskazanie trzech władców.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nFragment 1. - Pepin Mały / Krótki\nFragment 2. - Karol Młot / Martel\nFragment 3. - Karol Wielki","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n- **Fragment 1.** - **Pepin Mały (Krótki)** - powstanie Państwa Kościelnego, **754/756 r.**\n- **Fragment 2.** - **Karol Młot (Martel)** - bitwa pod Poitiers, **732 r.**\n- **Fragment 3.** - **Karol Wielki** - kaplica pałacowa w Akwizgranie\n\n## Sposób 1 - analiza poszczególnych fragmentów\n\n### Fragment 1.: Powstanie Państwa Kościelnego\n\n> *\"Do wyprawy doszło ostatecznie latem [ ]. W ciągu krótkiej kampanii Longobardowie zostali rozgromieni i zmuszeni do ustąpienia z zajętych ziem Egzarchatu. Wówczas to [władca Franków] przekazał zdobycz Stefanowi II w charakterze władcy świeckiego. W ten sposób powstało [ ] Państwo Kościelne.\"*\n\n**Kluczowe wskazówki:**\n1. **Longobardowie** - germańskie plemię, które od 568 r. opanowało dużą część Italii (Królestwo Longobardów do 774 r.).\n2. **Egzarchat** - Egzarchat Rawenny, prowincja Bizancjum w Italii (utracona na rzecz Longobardów 751 r.).\n3. **Stefan II** - papież w latach **752-757**.\n4. **Państwo Kościelne** - utworzone z ziem zwróconych papieżowi.\n\n→ **Datowanie**: papież Stefan II + Longobardowie + Egzarchat → kampania **754/756 r.** Pepina Małego, który po dwóch wyprawach (754, 756) na prośbę papieża **przekazał Stefanowi II ziemie** (\"Donatio Pippini\" 756 r.) jako fundament Państwa Kościelnego.\n\n→ **Władca = PEPIN MAŁY (KRÓTKI)** - pierwszy król Karolingów (od **751 r.**, po obaleniu ostatniego Merowinga Childeryka III).\n\n### Fragment 2.: Bitwa pod Poitiers\n\n> *\"I oto w okolicach Poitiers doszło [ ] do decydującej bitwy między armiami - arabską, spieszącą ku Loarze, i frankijską, usiłującą zatrzymać najeźdźców w tym marszu. Opór stawiany przez Franków okazał się tak silny, straty atakujących na tyle poważne, że Arabowie uznali za wskazane pod osłoną zapadającej nocy wycofać się z placu boju.\"*\n\n**Kluczowe wskazówki:**\n1. **Poitiers** - miasto w środkowo-zachodniej Francji.\n2. **Arabowie** - czyli Maurowie z Hiszpanii (po podboju 711 r.).\n3. **Frankowie zatrzymują Arabów** - kanoniczna bitwa **732 r.**\n\n→ **Datowanie**: **bitwa pod Poitiers, 732 r.** - Frankowie pod wodzą **Karola Młota (Martela)** powstrzymali ekspansję arabską w Europie. To wydarzenie chroniło chrześcijańską Europę przed dalszym podbojem muzułmańskim.\n\n→ **Władca = KAROL MŁOT (MARTEL)** - majordom państwa Franków od 715 r. do śmierci w 741 r.\n\n### Fragment 3.: Kaplica pałacowa w Akwizgranie\n\n> *\"Na skutek filantropicznych dążeń do monumentalności [ ] bazyliki rozrastały się do wielkich rozmiarów. Obok nich pojawiały się też kościoły o założeniach centralnych [ ]. Najważniejszym do dziś zachowanym zabytkiem, który powstał pod bezpośrednim wpływem [tego władcy], jest kaplica pałacowa w Akwizgranie, wzniesiona wedle wzorów raweńskich.\"*\n\n**Kluczowe wskazówki:**\n1. **Akwizgran (Aachen)** - siedziba dworu Karola Wielkiego od ok. 794 r.\n2. **Kaplica pałacowa w Akwizgranie** - wzniesiona ok. 792-805 r. na wzór bizantyjskiego kościoła **San Vitale w Rawennie** (centralny ośmiokąt).\n3. **\"Wzory raweńskie\"** - bezpośrednie nawiązanie do bizantyjskiej Rawenny.\n\n→ **Władca = KAROL WIELKI** (król Franków od 768, cesarz rzymski od **800 r.**, zm. 814).\n\n## Sposób 2 - chronologia trzech pokoleń Karolingów\n\nKAROL MŁOT (†741) - majordom\n│ ↓ Fragment 2: bitwa pod Poitiers 732 r.\n│\n├── KARLOMAN (†754, majordom Austrazji)\n│\n└── PEPIN MAŁY (†768, król Franków od 751)\n│ ↓ Fragment 1: Państwo Kościelne 754/756 r.\n│\n├── KAROL WIELKI (†814, cesarz od 800)\n│ ↓ Fragment 3: kaplica akwizgrańska\n│\n└── KARLOMAN (†771)\n\nKażdy z trzech fragmentów odpowiada jednemu pokoleniu - **dziadek (Karol Młot), syn (Pepin Mały), wnuk (Karol Wielki)**.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference (kanoniczne wydarzenia)\n\n> 📖 **Reference - Karolingowie:**\n> - **Karol Młot (Martel)** (†741, majordom 715-741) - **bitwa pod Poitiers 732 r.** powstrzymanie Arabów; ojciec Pepina Małego.\n> - **Pepin Mały (Krótki)** (†768, król od **751 r.**) - obalenie Merowingów (Childeryk III); **darowizna Pepina (Donatio Pippini) 756 r.** → utworzenie **Państwa Kościelnego**; ojciec Karola Wielkiego.\n> - **Karol Wielki** (†814, król od 768, cesarz od **800 r.** w Rzymie, koronowany przez papieża Leona III) - wojna z Sasami, Longobardami, Awarami, Hiszpanią; **renesans karoliński**; **kaplica pałacowa w Akwizgranie** (792-805).\n>\n> 📖 **Reference - kluczowe miejsca i daty:**\n> - **Poitiers 732 r.** - Karol Młot vs Arabowie\n> - **Państwo Kościelne 754/756** - Pepin Mały + Stefan II\n> - **Cesarstwo Karola Wielkiego 800 r.** - koronacja w Rzymie\n> - **Kaplica akwizgrańska 792-805** - wzór San Vitale w Rawennie\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 5.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **WSZYSTKIE TRZY** prawidłowe przyporządkowania\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - Fragment 1.: **Pepin Mały**, **Pepin Krótki**, \"Pepin\" (jeden z synów Karola Młota - w tablicy figuruje tylko Pepin Mały).\n> - Fragment 2.: **Karol Młot**, **Karol Martel**, \"Martel\".\n> - Fragment 3.: **Karol Wielki**, \"Karol I Wielki\", \"Charlemagne\".\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga - \"Karol\" w dynastii Karolingów to wiele osób:** Trzy różne postacie noszą imię Karol w tablicy: Karol Młot (dziadek), Karol Wielki (wnuk), Karol II Łysy (prawnuk). Należy precyzyjnie rozróżniać po przydomku!\n\n> ⚠️ **Uwaga - Państwo Kościelne to NIE Watykan:** Państwo Kościelne (754/756 - 1870) obejmowało znaczne tereny w środkowych Włoszech (m.in. Rzym, Rawenna, Spoleto). Watykan (1929+) to malutkie państwo-enklawa w Rzymie. Państwo Kościelne upadło dopiero w 1870 r. (zjednoczenie Włoch).\n\n> ⚠️ **Uwaga - kaplica akwizgrańska wzorowana na San Vitale (Rawenna):** Ta zależność potwierdza związek z **Karolem Wielkim**, nie wcześniejszymi Karolingami. Akwizgran (Aachen) stał się siedzibą cesarską Karola Wielkiego od ok. 794 r. - przed tą datą Frankowie nie mieli stałej stolicy.","image":"img/historia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5.1. (0-1)<br>Każdemu fragmentowi tekstu ze źródła 2. przyporządkuj przedstawiciela dynastii<br>Karolingów związanego z opisanymi w nim wydarzeniami. Odpowiedzi zapisz poniżej.<br>Fragment 1. -<br>Fragment 2. -<br>Fragment 3. -<br>MHI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 5.1. (0-1)<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>[…].<br>I. Średniowiecze.</p>\n<ol><li>Europa wczesnego średniowiecza.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje zasięg terytorialny, organizację</li></ol>\n<p>władzy, gospodarkę i kulturę państwa<br>Franków.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za prawidłowe wskazanie trzech władców.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.<br>Prawidłowa odpowiedź<br>Fragment 1. - Pepin Mały / Krótki<br>Fragment 2. - Karol Młot / Martel<br>Fragment 3. - Karol Wielki</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ul><li><strong>Fragment 1.</strong> - <strong>Pepin Mały (Krótki)</strong> - powstanie Państwa Kościelnego, <strong>754/756 r.</strong></li><li><strong>Fragment 2.</strong> - <strong>Karol Młot (Martel)</strong> - bitwa pod Poitiers, <strong>732 r.</strong></li><li><strong>Fragment 3.</strong> - <strong>Karol Wielki</strong> - kaplica pałacowa w Akwizgranie</li></ul>\n<h4>Sposób 1 - analiza poszczególnych fragmentów</h4>\n<h5>Fragment 1.: Powstanie Państwa Kościelnego</h5>\n<blockquote><em>&quot;Do wyprawy doszło ostatecznie latem [ ]. W ciągu krótkiej kampanii Longobardowie zostali rozgromieni i zmuszeni do ustąpienia z zajętych ziem Egzarchatu. Wówczas to [władca Franków] przekazał zdobycz Stefanowi II w charakterze władcy świeckiego. W ten sposób powstało [ ] Państwo Kościelne.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Kluczowe wskazówki:</strong></p>\n<ol><li><strong>Longobardowie</strong> - germańskie plemię, które od 568 r. opanowało dużą część Italii (Królestwo Longobardów do 774 r.).</li><li><strong>Egzarchat</strong> - Egzarchat Rawenny, prowincja Bizancjum w Italii (utracona na rzecz Longobardów 751 r.).</li><li><strong>Stefan II</strong> - papież w latach <strong>752-757</strong>.</li><li><strong>Państwo Kościelne</strong> - utworzone z ziem zwróconych papieżowi.</li></ol>\n<p>→ <strong>Datowanie</strong>: papież Stefan II + Longobardowie + Egzarchat → kampania <strong>754/756 r.</strong> Pepina Małego, który po dwóch wyprawach (754, 756) na prośbę papieża <strong>przekazał Stefanowi II ziemie</strong> (&quot;Donatio Pippini&quot; 756 r.) jako fundament Państwa Kościelnego.</p>\n<p>→ <strong>Władca = PEPIN MAŁY (KRÓTKI)</strong> - pierwszy król Karolingów (od <strong>751 r.</strong>, po obaleniu ostatniego Merowinga Childeryka III).</p>\n<h5>Fragment 2.: Bitwa pod Poitiers</h5>\n<blockquote><em>&quot;I oto w okolicach Poitiers doszło [ ] do decydującej bitwy między armiami - arabską, spieszącą ku Loarze, i frankijską, usiłującą zatrzymać najeźdźców w tym marszu. Opór stawiany przez Franków okazał się tak silny, straty atakujących na tyle poważne, że Arabowie uznali za wskazane pod osłoną zapadającej nocy wycofać się z placu boju.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Kluczowe wskazówki:</strong></p>\n<ol><li><strong>Poitiers</strong> - miasto w środkowo-zachodniej Francji.</li><li><strong>Arabowie</strong> - czyli Maurowie z Hiszpanii (po podboju 711 r.).</li><li><strong>Frankowie zatrzymują Arabów</strong> - kanoniczna bitwa <strong>732 r.</strong></li></ol>\n<p>→ <strong>Datowanie</strong>: <strong>bitwa pod Poitiers, 732 r.</strong> - Frankowie pod wodzą <strong>Karola Młota (Martela)</strong> powstrzymali ekspansję arabską w Europie. To wydarzenie chroniło chrześcijańską Europę przed dalszym podbojem muzułmańskim.</p>\n<p>→ <strong>Władca = KAROL MŁOT (MARTEL)</strong> - majordom państwa Franków od 715 r. do śmierci w 741 r.</p>\n<h5>Fragment 3.: Kaplica pałacowa w Akwizgranie</h5>\n<blockquote><em>&quot;Na skutek filantropicznych dążeń do monumentalności [ ] bazyliki rozrastały się do wielkich rozmiarów. Obok nich pojawiały się też kościoły o założeniach centralnych [ ]. Najważniejszym do dziś zachowanym zabytkiem, który powstał pod bezpośrednim wpływem [tego władcy], jest kaplica pałacowa w Akwizgranie, wzniesiona wedle wzorów raweńskich.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Kluczowe wskazówki:</strong></p>\n<ol><li><strong>Akwizgran (Aachen)</strong> - siedziba dworu Karola Wielkiego od ok. 794 r.</li><li><strong>Kaplica pałacowa w Akwizgranie</strong> - wzniesiona ok. 792-805 r. na wzór bizantyjskiego kościoła <strong>San Vitale w Rawennie</strong> (centralny ośmiokąt).</li><li><strong>&quot;Wzory raweńskie&quot;</strong> - bezpośrednie nawiązanie do bizantyjskiej Rawenny.</li></ol>\n<p>→ <strong>Władca = KAROL WIELKI</strong> (król Franków od 768, cesarz rzymski od <strong>800 r.</strong>, zm. 814).</p>\n<h4>Sposób 2 - chronologia trzech pokoleń Karolingów</h4>\n<p>KAROL MŁOT (†741) - majordom<br>│ ↓ Fragment 2: bitwa pod Poitiers 732 r.<br>│<br>├── KARLOMAN (†754, majordom Austrazji)<br>│<br>└── PEPIN MAŁY (†768, król Franków od 751)<br>│ ↓ Fragment 1: Państwo Kościelne 754/756 r.<br>│<br>├── KAROL WIELKI (†814, cesarz od 800)<br>│ ↓ Fragment 3: kaplica akwizgrańska<br>│<br>└── KARLOMAN (†771)</p>\n<p>Każdy z trzech fragmentów odpowiada jednemu pokoleniu - <strong>dziadek (Karol Młot), syn (Pepin Mały), wnuk (Karol Wielki)</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - odwołanie do reference (kanoniczne wydarzenia)</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Karolingowie:</strong><br>- <strong>Karol Młot (Martel)</strong> (†741, majordom 715-741) - <strong>bitwa pod Poitiers 732 r.</strong> powstrzymanie Arabów; ojciec Pepina Małego.<br>- <strong>Pepin Mały (Krótki)</strong> (†768, król od <strong>751 r.</strong>) - obalenie Merowingów (Childeryk III); <strong>darowizna Pepina (Donatio Pippini) 756 r.</strong> → utworzenie <strong>Państwa Kościelnego</strong>; ojciec Karola Wielkiego.<br>- <strong>Karol Wielki</strong> (†814, król od 768, cesarz od <strong>800 r.</strong> w Rzymie, koronowany przez papieża Leona III) - wojna z Sasami, Longobardami, Awarami, Hiszpanią; <strong>renesans karoliński</strong>; <strong>kaplica pałacowa w Akwizgranie</strong> (792-805).<br><br>📖 <strong>Reference - kluczowe miejsca i daty:</strong><br>- <strong>Poitiers 732 r.</strong> - Karol Młot vs Arabowie<br>- <strong>Państwo Kościelne 754/756</strong> - Pepin Mały + Stefan II<br>- <strong>Cesarstwo Karola Wielkiego 800 r.</strong> - koronacja w Rzymie<br>- <strong>Kaplica akwizgrańska 792-805</strong> - wzór San Vitale w Rawennie</blockquote>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 5.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za <strong>WSZYSTKIE TRZY</strong> prawidłowe przyporządkowania<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niepełną LUB błędną LUB brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong><br>- Fragment 1.: <strong>Pepin Mały</strong>, <strong>Pepin Krótki</strong>, &quot;Pepin&quot; (jeden z synów Karola Młota - w tablicy figuruje tylko Pepin Mały).<br>- Fragment 2.: <strong>Karol Młot</strong>, <strong>Karol Martel</strong>, &quot;Martel&quot;.<br>- Fragment 3.: <strong>Karol Wielki</strong>, &quot;Karol I Wielki&quot;, &quot;Charlemagne&quot;.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - &quot;Karol&quot; w dynastii Karolingów to wiele osób:</strong> Trzy różne postacie noszą imię Karol w tablicy: Karol Młot (dziadek), Karol Wielki (wnuk), Karol II Łysy (prawnuk). Należy precyzyjnie rozróżniać po przydomku!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - Państwo Kościelne to NIE Watykan:</strong> Państwo Kościelne (754/756 - 1870) obejmowało znaczne tereny w środkowych Włoszech (m.in. Rzym, Rawenna, Spoleto). Watykan (1929+) to malutkie państwo-enklawa w Rzymie. Państwo Kościelne upadło dopiero w 1870 r. (zjednoczenie Włoch).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga - kaplica akwizgrańska wzorowana na San Vitale (Rawenna):</strong> Ta zależność potwierdza związek z <strong>Karolem Wielkim</strong>, nie wcześniejszymi Karolingami. Akwizgran (Aachen) stał się siedzibą cesarską Karola Wielkiego od ok. 794 r. - przed tą datą Frankowie nie mieli stałej stolicy.</blockquote>"}]}