{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nŹródło 1. Fragment opracowania historycznego\nZ początku były to piktogramy, schematyzowane przedstawienia konkretu, które jednak już\nwkrótce wyzyskiwano do wyrażenia zbliżonych pojęć. Jednocześnie też znaki, w liczbie ok.\n600, stawały się coraz bardziej schematyczne, gdyż wyciskano je w miękkiej glinie za pomocą\nrylca.\nJ. Zabłocka, Historia […], Wrocław 1987, s. 84.\nŹródło 2. Mapa\nNa podstawie: Atlas historyczny świata, Warszawa 2001, s. 12.\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nCywilizacja, z którą wiąże się powstanie rodzaju pisma opisanego w źródle 1., istniała na\nterenie oznaczonym na mapie numerem\nA. 1.\nB. 2.\nC. 3.\nD. 4.","answer":"D","answer_text":"Zadanie 1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do\nwyjaśnienia problemu badawczego […].\nI. Starożytność.\n1.Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego\nWschodu.\nZdający:\n3) rozpoznaje cechy charakterystyczne\nnajważniejszych osiągnięć kulturowych\ncywilizacji bliskowschodnich […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nD","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**D. 4** - Mezopotamia (obszar między Tygrysem a Eufratem).\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\n> \"Z początku były to piktogramy, schematyzowane przedstawienia konkretu, które jednak już wkrótce wyzyskiwano do wyrażenia zbliżonych pojęć. Jednocześnie też znaki, w liczbie ok. 600, stawały się coraz bardziej schematyczne, gdyż wyciskano je w miękkiej glinie za pomocą rylca.\" (J. Załocka, *Historia*, Wrocław 1987)\n\n**Wskazówki w cytacie:**\n1. **\"Piktogramy → znaki schematyczne\"** - opis ewolucji od obrazka do znaku abstrakcyjnego, charakterystyczny dla **pisma klinowego**.\n2. **\"ok. 600 znaków\"** - liczba zgodna z pełnym repertuarem klinowym (sumeryjsko-akadyjskim).\n3. **\"Wyciskano je w miękkiej glinie za pomocą rylca\"** - to **najbardziej dystynktywny szczegół**: tabliczki gliniane + trzcinowy rylec (stylus) o trójkątnym przekroju → odciski w kształcie klinów. Tylko jedna cywilizacja używała takiej techniki - **Sumerowie i ich następcy w Mezopotamii**.\n\n**Wniosek:** Opisane pismo to **pismo klinowe** (cuneiform), powstałe w Sumerze ok. 3300 r. p.n.e.\n\n## Sposób 2 - analiza mapy i wykluczanie pozostałych obszarów\n\nMapa zawiera 4 numery na obszarze wschodniego basenu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu:\n\n| Numer | Lokalizacja | Cywilizacja | Pismo |\n| 1 | ujście Nilu (Egipt) | starożytny Egipt | **hieroglify** (rycie/malowanie na papirusie i kamieniu) |\n| 2 | wschodnie wybrzeże Morza Śródziemnego (Lewant/Fenicja) | Fenicjanie | **alfabet fenicki** (pierwowzór alfabetu greckiego i łacińskiego) |\n| 3 | Półwysep Bałkański / Anatolia (Grecja) | Grecy / Hetyci | alfabet grecki, pismo linearne A/B |\n| **4** | **między Tygrysem a Eufratem (Mezopotamia)** | **Sumer / Babilon / Asyria** | **pismo klinowe** |\n\nTylko Mezopotamia używała techniki wyciskania na glinie - Egipcjanie pisali atramentem na papirusie i ryli na kamieniu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowa odpowiedź: **D**\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi\n\n## Reference historyczny - pismo klinowe\n\n> 📖 **Pismo klinowe (cuneiform):**\n> - Powstało w **Sumerze ok. 3300 r. p.n.e.** - najstarsze pismo świata (równolegle z hieroglifami egipskimi).\n> - Technika: wyciskanie znaków w **wilgotnej tabliczce glinianej** za pomocą trzcinowego **rylca** (stylus) o ściętym końcu - stąd kliny.\n> - Ewolucja: piktogramy → ideogramy → znaki sylabiczne (ok. 600 znaków).\n> - Używane przez **Sumerów, Akadyjczyków, Babilończyków, Asyryjczyków, Hetytów, Persów** - przez ok. 3000 lat (do I w. n.e.).\n> - Najsłynniejsze zabytki: **Kodeks Hammurabiego** (ok. 1750 r. p.n.e., diorytowa stela z Suzy) oraz **Epos o Gilgameszu**.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | 1 - Egipt | Egipt to **hieroglify** ryte/malowane na papirusie, nie wyciskane na glinie | Pomylenie hieroglifów z klinowym (oba archaiczne) |\n| B | 2 - Lewant (Fenicja) | Fenicjanie stworzyli **alfabet** (~22 znaki, nie 600) | Pomylenie Fenicji z Mezopotamią - geograficznie blisko |\n| C | 3 - Grecja / Anatolia | Pisma greckie (linearne, alfabet grecki) NIE używały gliny ani 600 znaków | Pomylenie z pismem linearnym B (też na glinie, ale ~90 znaków) |\n| **D** | **4 - Mezopotamia** | **POPRAWNA - pismo klinowe** | - |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd to wybór **A (Egipt)** - uczniowie kojarzą \"600 znaków\" z hieroglifami. Ale hieroglify ryto/malowano na **papirusie i kamieniu**, nigdy na glinie. Klucz: jeśli w opisie jest **\"miękka glina\"** + **\"rylec\"** → ZAWSZE Mezopotamia.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pismo linearne B (Mykeny, Kreta) też było zapisywane na glinie, ale miało tylko ~90 znaków sylabicznych - nie 600. Ponadto numer 3 na mapie obejmuje rejon Bałkanów/Anatolii, gdzie linearne B było peryferyjne.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1. (0-1)<br>Źródło 1. Fragment opracowania historycznego<br>Z początku były to piktogramy, schematyzowane przedstawienia konkretu, które jednak już<br>wkrótce wyzyskiwano do wyrażenia zbliżonych pojęć. Jednocześnie też znaki, w liczbie ok.<br>600, stawały się coraz bardziej schematyczne, gdyż wyciskano je w miękkiej glinie za pomocą<br>rylca.<br>J. Zabłocka, Historia […], Wrocław 1987, s. 84.<br>Źródło 2. Mapa<br>Na podstawie: Atlas historyczny świata, Warszawa 2001, s. 12.<br>Zaznacz poprawne dokończenie zdania.<br>Cywilizacja, z którą wiąże się powstanie rodzaju pisma opisanego w źródle 1., istniała na<br>terenie oznaczonym na mapie numerem<br>A. 1.<br>B. 2.<br>C. 3.<br>D. 4.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje<br>rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do<br>wyjaśnienia problemu badawczego […].<br>I. Starożytność.<br>1.Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego<br>Wschodu.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rozpoznaje cechy charakterystyczne</li></ol>\n<p>najważniejszych osiągnięć kulturowych<br>cywilizacji bliskowschodnich […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za prawidłową odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.<br>Prawidłowa odpowiedź<br>D</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>D. 4</strong> - Mezopotamia (obszar między Tygrysem a Eufratem).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza źródła</h4>\n<blockquote>&quot;Z początku były to piktogramy, schematyzowane przedstawienia konkretu, które jednak już wkrótce wyzyskiwano do wyrażenia zbliżonych pojęć. Jednocześnie też znaki, w liczbie ok. 600, stawały się coraz bardziej schematyczne, gdyż wyciskano je w miękkiej glinie za pomocą rylca.&quot; (J. Załocka, <em>Historia</em>, Wrocław 1987)</blockquote>\n<p><strong>Wskazówki w cytacie:</strong></p>\n<ol><li><strong>&quot;Piktogramy → znaki schematyczne&quot;</strong> - opis ewolucji od obrazka do znaku abstrakcyjnego, charakterystyczny dla <strong>pisma klinowego</strong>.</li><li><strong>&quot;ok. 600 znaków&quot;</strong> - liczba zgodna z pełnym repertuarem klinowym (sumeryjsko-akadyjskim).</li><li><strong>&quot;Wyciskano je w miękkiej glinie za pomocą rylca&quot;</strong> - to <strong>najbardziej dystynktywny szczegół</strong>: tabliczki gliniane + trzcinowy rylec (stylus) o trójkątnym przekroju → odciski w kształcie klinów. Tylko jedna cywilizacja używała takiej techniki - <strong>Sumerowie i ich następcy w Mezopotamii</strong>.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Opisane pismo to <strong>pismo klinowe</strong> (cuneiform), powstałe w Sumerze ok. 3300 r. p.n.e.</p>\n<h4>Sposób 2 - analiza mapy i wykluczanie pozostałych obszarów</h4>\n<p>Mapa zawiera 4 numery na obszarze wschodniego basenu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu:</p>\n<p>| Numer | Lokalizacja | Cywilizacja | Pismo |<br>| 1 | ujście Nilu (Egipt) | starożytny Egipt | <strong>hieroglify</strong> (rycie/malowanie na papirusie i kamieniu) |<br>| 2 | wschodnie wybrzeże Morza Śródziemnego (Lewant/Fenicja) | Fenicjanie | <strong>alfabet fenicki</strong> (pierwowzór alfabetu greckiego i łacińskiego) |<br>| 3 | Półwysep Bałkański / Anatolia (Grecja) | Grecy / Hetyci | alfabet grecki, pismo linearne A/B |<br>| <strong>4</strong> | <strong>między Tygrysem a Eufratem (Mezopotamia)</strong> | <strong>Sumer / Babilon / Asyria</strong> | <strong>pismo klinowe</strong> |</p>\n<p>Tylko Mezopotamia używała techniki wyciskania na glinie - Egipcjanie pisali atramentem na papirusie i ryli na kamieniu.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - prawidłowa odpowiedź: <strong>D</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi</blockquote>\n<h4>Reference historyczny - pismo klinowe</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Pismo klinowe (cuneiform):</strong><br>- Powstało w <strong>Sumerze ok. 3300 r. p.n.e.</strong> - najstarsze pismo świata (równolegle z hieroglifami egipskimi).<br>- Technika: wyciskanie znaków w <strong>wilgotnej tabliczce glinianej</strong> za pomocą trzcinowego <strong>rylca</strong> (stylus) o ściętym końcu - stąd kliny.<br>- Ewolucja: piktogramy → ideogramy → znaki sylabiczne (ok. 600 znaków).<br>- Używane przez <strong>Sumerów, Akadyjczyków, Babilończyków, Asyryjczyków, Hetytów, Persów</strong> - przez ok. 3000 lat (do I w. n.e.).<br>- Najsłynniejsze zabytki: <strong>Kodeks Hammurabiego</strong> (ok. 1750 r. p.n.e., diorytowa stela z Suzy) oraz <strong>Epos o Gilgameszu</strong>.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |<br>| A | 1 - Egipt | Egipt to <strong>hieroglify</strong> ryte/malowane na papirusie, nie wyciskane na glinie | Pomylenie hieroglifów z klinowym (oba archaiczne) |<br>| B | 2 - Lewant (Fenicja) | Fenicjanie stworzyli <strong>alfabet</strong> (~22 znaki, nie 600) | Pomylenie Fenicji z Mezopotamią - geograficznie blisko |<br>| C | 3 - Grecja / Anatolia | Pisma greckie (linearne, alfabet grecki) NIE używały gliny ani 600 znaków | Pomylenie z pismem linearnym B (też na glinie, ale ~90 znaków) |<br>| <strong>D</strong> | <strong>4 - Mezopotamia</strong> | <strong>POPRAWNA - pismo klinowe</strong> | - |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd to wybór <strong>A (Egipt)</strong> - uczniowie kojarzą &quot;600 znaków&quot; z hieroglifami. Ale hieroglify ryto/malowano na <strong>papirusie i kamieniu</strong>, nigdy na glinie. Klucz: jeśli w opisie jest <strong>&quot;miękka glina&quot;</strong> + <strong>&quot;rylec&quot;</strong> → ZAWSZE Mezopotamia.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pismo linearne B (Mykeny, Kreta) też było zapisywane na glinie, ale miało tylko ~90 znaków sylabicznych - nie 600. Ponadto numer 3 na mapie obejmuje rejon Bałkanów/Anatolii, gdzie linearne B było peryferyjne.</blockquote>"}]}