{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-1)\nFotografia rzeźby przedstawiającej błogosławioną Ludwikę Albertoni\nhttp://roma-nonpertutti.com\nPodaj nazwę stylu w sztuce, który reprezentuje rzeźba przedstawiona na ilustracji.\nOdpowiedź uzasadnij, charakteryzując jedną widoczną cechę tego stylu.\nNazwa stylu:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła\ndo wyjaśnienia problemu historycznego\n[…].\nIII. Dzieje nowożytne.\n2. Europa w XVI-XVII w.\nZdający:\n9) opisuje przemiany w kulturze europejskiej\nw XVII w. i rozpoznaje główne dokonania\nepoki baroku.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej nazwy wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nNazwa: styl barokowy\nPrzykładowe uzasadnienie:\nRzeźba łączy tematykę religijną z przedstawieniem zmysłowym, emocjonalnym (kontrast),\nepatuje dynamiką.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa stylu: barok (styl barokowy)**\n\n**Uzasadnienie (jedna z cech):** Rzeźba łączy **tematykę religijną** (błogosławiona Ludwika Albertoni w mistycznej ekstazie) z **przedstawieniem zmysłowym i emocjonalnym** - odchylona głowa, przymknięte oczy, lekko rozchylone usta wyrażają intensywne, niemal zmysłowe uniesienie duchowe. Drapowane szaty w marmurze z silnymi **kontrastami światłocienia** oraz **dynamiczna kompozycja** są charakterystyczne dla baroku.\n\n## Sposób 1 - analiza ikonografii rzeźby\n\n**Co widać na fotografii:**\n1. **Postać kobiety w ekstazie** - głowa odchylona do tyłu, oczy przymknięte, usta lekko rozchylone\n2. **Drapowane szaty w marmurze** - głębokie fałdy, intensywny relief\n3. **Silne kontrasty światłocienia (chiaroscuro)** - w marmurze\n4. **Dynamiczna, dramatyczna kompozycja** - postać rozciągnięta na łożu\n5. **Tematyka religijna** - błogosławiona w mistycznym przeżyciu (ekstaza)\n6. **Połączenie zmysłowości z duchowością** - typowy barokowy paradoks\n\n**Identyfikacja dzieła:** *Ekstaza błogosławionej Ludwiki Albertoni* (1671-1674) - rzeźba **Gianlorenza Berniniego** w kościele San Francesco a Ripa w Rzymie. To jedno z arcydzieł rzeźby barokowej, podobne stylistycznie do słynnej *Ekstazy św. Teresy* (1647-52) tegoż autora.\n\n## Sposób 2 - cechy stylistyczne baroku\n\n**Barok (XVII-pocz. XVIII w.)** - styl epoki potrydenckiej, kontrreformacji, mecenatu papieskiego.\n\n**Główne cechy w sztuce barokowej:**\n1. **Dynamizm i dramatyzm** - ruch, napięcie, ekspresja\n2. **Emocjonalizm** - silne uczucia, ekstazy, męczeństwa, wizje\n3. **Kontrasty światłocienia** (chiaroscuro) - światło jako element narracji\n4. **Bogactwo dekoracji** - pilastry, kolumny skręcone, wolutki, putta\n5. **Iluzja przestrzenna** - perspektywa, trompe-l'oeil, freski plafonowe\n6. **Religijność emocjonalna** - kontrreformacja: Kościół przez sztukę porywa wiernych\n7. **Theatrum sacrum** - sztuka jako spektakl religijny\n\n**Wszystkie te cechy widoczne są w rzeźbie Berniniego.**\n\n## Sposób 3 - kontekst Berniniego i baroku rzymskiego\n\n**Gian Lorenzo Bernini (1598-1680)** - najwybitniejszy artysta baroku rzymskiego, architekt, rzeźbiarz, malarz. Mecenas: papieże **Urban VIII Barberini, Innocenty X, Aleksander VII**.\n\n**Najsłynniejsze dzieła:**\n- **Baldachim w bazylice św. Piotra** (1624-33) - 4 spiralne kolumny z brązu\n- **Kolumnada placu św. Piotra** (1656-67)\n- ***Ekstaza św. Teresy*** (1647-52, kościół Santa Maria della Vittoria) - kanon ekstatycznej rzeźby barokowej\n- ***Ekstaza bł. Ludwiki Albertoni*** (1671-74, San Francesco a Ripa) - dojrzała wariacja motywu\n- ***Apollo i Dafne*** (1622-25, Galeria Borghese)\n- ***Porwanie Prozerpiny*** (1621-22)\n\n**Kontekst:** rzeźba Ludwiki Albertoni powstała w okresie pontyfikatu **Klemensa X** (1670-76), w ramach kontrreformacyjnego programu kanonizowania świętych włoskich. Rzeźba jest wyrazem **pobożności emocjonalnej** epoki baroku.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 10, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowa nazwa stylu (**barok**) **wraz z uzasadnieniem** (charakterystyka jednej cechy widocznej na fotografii)\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna (sama nazwa bez uzasadnienia LUB samo uzasadnienie bez nazwy) lub błędna\n>\n> **MUSISZ napisać:**\n> - Nazwa: **barok / styl barokowy**\n> - Uzasadnienie: **jedna konkretna cecha barokowa widoczna na rzeźbie**\n>\n> **Akceptowane warianty uzasadnień:**\n> - \"łączenie tematyki religijnej ze zmysłowością/emocjonalnością\"\n> - \"dynamizm / dramatyzm kompozycji\"\n> - \"kontrast światłocieniowy / chiaroscuro\"\n> - \"emocjonalna ekspresja postaci (ekstaza)\"\n> - \"bogactwo drapowanych szat\"\n> - \"teatralność sceny\"\n>\n> **Wykluczone (zbyt ogólne):**\n> - \"to ładna rzeźba\" - bez identyfikacji cechy stylistycznej\n> - \"przedstawia kobietę\" - nie wskazuje na barok specyficznie\n\n## Reference historyczny - barok i jego cechy\n\n> 📖 **Barok (1600-1750):**\n>\n> **Geneza:** epoka kontrreformacji, mecenatu papiestwa po Soborze Trydenckim (1545-63). Rozwija się we Włoszech (Rzym), potem w Hiszpanii, Niderlandach, Francji, Niemczech, Polsce.\n>\n> **Architektura barokowa:**\n> - **Włochy:** kościół Il Gesù w Rzymie (1568-84, prototyp barokowy), bazylika św. Piotra, Plac św. Piotra (Bernini)\n> - **Polska:** kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie (1605-19), klasztor jasnogórski, **Pałac w Wilanowie** (1681-94, dla Jana III Sobieskiego), kościół św. Anny w Warszawie\n>\n> **Rzeźba barokowa:**\n> - **Bernini** (Włochy) - *Ekstaza św. Teresy*, *Ekstaza bł. Ludwiki Albertoni*, *Apollo i Dafne*\n> - **Polska:** ołtarze, ambony w kościołach barokowych (np. ołtarz w Bazylice Mariackiej w Gdańsku)\n>\n> **Malarstwo barokowe:**\n> - **Włochy:** **Caravaggio** (chiaroscuro), Carracci, Tiepolo\n> - **Hiszpania:** **Velázquez** (Las Meninas), El Greco (manieryzm-barok), Murillo\n> - **Niderlandy:** **Rubens** (kosmiczny barok), **Rembrandt** (chiaroscuro)\n> - **Polska:** Daniel Schultz, Tomasz Treter, Daniel Frycz\n\n## Dlaczego inne style są błędne - klasyfikacja podobnych\n\nDystraktory (które uczeń może błędnie wskazać):\n\n| Styl | Datowanie | Cechy | Czy pasuje? |\n| Renesans | XV-XVI w. | spokój, harmonia, klasyczne proporcje | NIE - rzeźba pełna ruchu i emocji |\n| Manieryzm | późny XVI w. | wydłużone proporcje, niepokój | NIE - manieryzm bardziej powściągliwy |\n| **Barok** | **XVII-XVIII w.** | **dynamizm, emocje, religijność** | **TAK** |\n| Rokoko | I poł. XVIII w. | lekki, dekoracyjny, salonowy | NIE - rokoko niereligijne, świeckie |\n| Klasycyzm | II poł. XVIII-XIX w. | spokój, antyk, prostota | NIE - klasycyzm odrzuca emocjonalizm |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstsza pułapka - uczeń pisze \"renesans\", bo widzi religijną tematykę i myli z włoskim renesansem (Michał Anioł). Klucz: **renesans = harmonia, spokój** (np. *Pieta* Michała Anioła); **barok = dynamizm, emocja** (Bernini, Caravaggio). Rzeźba Berniniego jest pełna ruchu i ekstazy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Drugi częsty błąd - \"manieryzm\" lub \"rokoko\". Manieryzm (XVI w.) jest **wcześniejszy** i mniej dynamiczny. Rokoko (XVIII w.) jest **lżejsze, salonowe**, niezbyt religijne. Tylko **barok** łączy dramatyzm religijny z bogactwem formy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga **nazwy + uzasadnienia**. Sama nazwa \"barok\" bez wskazania cechy = 0 pkt. Trzeba opisać co najmniej JEDNĄ widoczną cechę (np. \"emocjonalność\" / \"dynamizm\" / \"chiaroscuro\").","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10. (0-1)
Fotografia rzeźby przedstawiającej błogosławioną Ludwikę Albertoni
http://roma-nonpertutti.com
Podaj nazwę stylu w sztuce, który reprezentuje rzeźba przedstawiona na ilustracji.
Odpowiedź uzasadnij, charakteryzując jedną widoczną cechę tego stylu.
Nazwa stylu:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 10. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła
do wyjaśnienia problemu historycznego
[…].
III. Dzieje nowożytne.

\n
  1. Europa w XVI-XVII w.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje przemiany w kulturze europejskiej
\n

w XVII w. i rozpoznaje główne dokonania
epoki baroku.
Schemat punktowania
1 p. - za podanie prawidłowej nazwy wraz z uzasadnieniem.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Nazwa: styl barokowy
Przykładowe uzasadnienie:
Rzeźba łączy tematykę religijną z przedstawieniem zmysłowym, emocjonalnym (kontrast),
epatuje dynamiką.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Nazwa stylu: barok (styl barokowy)

\n

Uzasadnienie (jedna z cech): Rzeźba łączy tematykę religijną (błogosławiona Ludwika Albertoni w mistycznej ekstazie) z przedstawieniem zmysłowym i emocjonalnym - odchylona głowa, przymknięte oczy, lekko rozchylone usta wyrażają intensywne, niemal zmysłowe uniesienie duchowe. Drapowane szaty w marmurze z silnymi kontrastami światłocienia oraz dynamiczna kompozycja są charakterystyczne dla baroku.

\n

Sposób 1 - analiza ikonografii rzeźby

\n

Co widać na fotografii:

\n
  1. Postać kobiety w ekstazie - głowa odchylona do tyłu, oczy przymknięte, usta lekko rozchylone
  2. Drapowane szaty w marmurze - głębokie fałdy, intensywny relief
  3. Silne kontrasty światłocienia (chiaroscuro) - w marmurze
  4. Dynamiczna, dramatyczna kompozycja - postać rozciągnięta na łożu
  5. Tematyka religijna - błogosławiona w mistycznym przeżyciu (ekstaza)
  6. Połączenie zmysłowości z duchowością - typowy barokowy paradoks
\n

Identyfikacja dzieła: Ekstaza błogosławionej Ludwiki Albertoni (1671-1674) - rzeźba Gianlorenza Berniniego w kościele San Francesco a Ripa w Rzymie. To jedno z arcydzieł rzeźby barokowej, podobne stylistycznie do słynnej Ekstazy św. Teresy (1647-52) tegoż autora.

\n

Sposób 2 - cechy stylistyczne baroku

\n

Barok (XVII-pocz. XVIII w.) - styl epoki potrydenckiej, kontrreformacji, mecenatu papieskiego.

\n

Główne cechy w sztuce barokowej:

\n
  1. Dynamizm i dramatyzm - ruch, napięcie, ekspresja
  2. Emocjonalizm - silne uczucia, ekstazy, męczeństwa, wizje
  3. Kontrasty światłocienia (chiaroscuro) - światło jako element narracji
  4. Bogactwo dekoracji - pilastry, kolumny skręcone, wolutki, putta
  5. Iluzja przestrzenna - perspektywa, trompe-l'oeil, freski plafonowe
  6. Religijność emocjonalna - kontrreformacja: Kościół przez sztukę porywa wiernych
  7. Theatrum sacrum - sztuka jako spektakl religijny
\n

Wszystkie te cechy widoczne są w rzeźbie Berniniego.

\n

Sposób 3 - kontekst Berniniego i baroku rzymskiego

\n

Gian Lorenzo Bernini (1598-1680) - najwybitniejszy artysta baroku rzymskiego, architekt, rzeźbiarz, malarz. Mecenas: papieże Urban VIII Barberini, Innocenty X, Aleksander VII.

\n

Najsłynniejsze dzieła:

\n\n

Kontekst: rzeźba Ludwiki Albertoni powstała w okresie pontyfikatu Klemensa X (1670-76), w ramach kontrreformacyjnego programu kanonizowania świętych włoskich. Rzeźba jest wyrazem pobożności emocjonalnej epoki baroku.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 10, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowa nazwa stylu (barok) wraz z uzasadnieniem (charakterystyka jednej cechy widocznej na fotografii)
- 0 pkt - odpowiedź niepełna (sama nazwa bez uzasadnienia LUB samo uzasadnienie bez nazwy) lub błędna

MUSISZ napisać:
- Nazwa: barok / styl barokowy
- Uzasadnienie: jedna konkretna cecha barokowa widoczna na rzeźbie

Akceptowane warianty uzasadnień:
- "łączenie tematyki religijnej ze zmysłowością/emocjonalnością"
- "dynamizm / dramatyzm kompozycji"
- "kontrast światłocieniowy / chiaroscuro"
- "emocjonalna ekspresja postaci (ekstaza)"
- "bogactwo drapowanych szat"
- "teatralność sceny"

Wykluczone (zbyt ogólne):
- "to ładna rzeźba" - bez identyfikacji cechy stylistycznej
- "przedstawia kobietę" - nie wskazuje na barok specyficznie
\n

Reference historyczny - barok i jego cechy

\n
📖 Barok (1600-1750):

Geneza: epoka kontrreformacji, mecenatu papiestwa po Soborze Trydenckim (1545-63). Rozwija się we Włoszech (Rzym), potem w Hiszpanii, Niderlandach, Francji, Niemczech, Polsce.

Architektura barokowa:
- Włochy: kościół Il Gesù w Rzymie (1568-84, prototyp barokowy), bazylika św. Piotra, Plac św. Piotra (Bernini)
- Polska: kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie (1605-19), klasztor jasnogórski, Pałac w Wilanowie (1681-94, dla Jana III Sobieskiego), kościół św. Anny w Warszawie

Rzeźba barokowa:
- Bernini (Włochy) - Ekstaza św. Teresy, Ekstaza bł. Ludwiki Albertoni, Apollo i Dafne
- Polska: ołtarze, ambony w kościołach barokowych (np. ołtarz w Bazylice Mariackiej w Gdańsku)

Malarstwo barokowe:
- Włochy: Caravaggio (chiaroscuro), Carracci, Tiepolo
- Hiszpania: Velázquez (Las Meninas), El Greco (manieryzm-barok), Murillo
- Niderlandy: Rubens (kosmiczny barok), Rembrandt (chiaroscuro)
- Polska: Daniel Schultz, Tomasz Treter, Daniel Frycz
\n

Dlaczego inne style są błędne - klasyfikacja podobnych

\n

Dystraktory (które uczeń może błędnie wskazać):

\n

| Styl | Datowanie | Cechy | Czy pasuje? |
| Renesans | XV-XVI w. | spokój, harmonia, klasyczne proporcje | NIE - rzeźba pełna ruchu i emocji |
| Manieryzm | późny XVI w. | wydłużone proporcje, niepokój | NIE - manieryzm bardziej powściągliwy |
| Barok | XVII-XVIII w. | dynamizm, emocje, religijność | TAK |
| Rokoko | I poł. XVIII w. | lekki, dekoracyjny, salonowy | NIE - rokoko niereligijne, świeckie |
| Klasycyzm | II poł. XVIII-XIX w. | spokój, antyk, prostota | NIE - klasycyzm odrzuca emocjonalizm |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstsza pułapka - uczeń pisze "renesans", bo widzi religijną tematykę i myli z włoskim renesansem (Michał Anioł). Klucz: renesans = harmonia, spokój (np. Pieta Michała Anioła); barok = dynamizm, emocja (Bernini, Caravaggio). Rzeźba Berniniego jest pełna ruchu i ekstazy.
\n
⚠️ Uwaga: Drugi częsty błąd - "manieryzm" lub "rokoko". Manieryzm (XVI w.) jest wcześniejszy i mniej dynamiczny. Rokoko (XVIII w.) jest lżejsze, salonowe, niezbyt religijne. Tylko barok łączy dramatyzm religijny z bogactwem formy.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga nazwy + uzasadnienia. Sama nazwa "barok" bez wskazania cechy = 0 pkt. Trzeba opisać co najmniej JEDNĄ widoczną cechę (np. "emocjonalność" / "dynamizm" / "chiaroscuro").
"}]}