{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/11.1","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"11.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.1. (0-1)\nRozstrzygnij, na którym z planów ukazanych w źródle 2. (A czy B) przedstawiono\nprzebieg bitwy opisanej w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […]; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego […].\nIII. Dzieje nowożytne.\n3. Rzeczpospolita w okresie renesansu\ni demokracji szlacheckiej.\nZdający:\n1) opisuje i wyjaśnia funkcjonowanie\nnajważniejszych instytucji życia politycznego\nw XVI-wiecznej Polsce, w tym sejmików,\nsejmu, senatu i sejmu elekcyjnego […];\n2) ocenia polską specyfikę w zakresie\nrozwiązań ustrojowych […];\n3) opisuje zmiany terytorialne państwa\npolsko-litewskiego i charakteryzuje stosunki\nz sąsiadami w XVI w.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie: B\nPrzykładowe uzasadnienie:\nŹródło 1. przedstawia opis bitwy pod Byczyną, w której Jan Zamoyski pokonał pretendenta do\ntronu Rzeczypospolitej arcyksięcia Maksymiliana. Plan B przedstawia właśnie tę bitwę,\nświadczą o tym informacje o dowódcach [Jan Zamoyski, Maksymilian].","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: B**\n\n**Uzasadnienie:** Źródło 1. opisuje **bitwę pod Byczyną (24 stycznia 1588 r.)**, w której **kanclerz Jan Zamoyski** pokonał arcyksięcia **Maksymiliana III Habsburga** - pretendenta do tronu polskiego po podwójnej elekcji 1587 r. Plan **B** przedstawia właśnie tę bitwę: pozycje **wojsk Jana Zamoyskiego** vs **arcyksięcia Maksymiliana**.\n\n## Sposób 1 - analiza Źródła 1.\n\n> \"Tego samego dnia doszło do jednej z najgłośniejszych w naszych dziejach bitew, bez wątpienia najsławniejszej w wojskowej biografii hetmana. **Kanclerz** miał do dyspozycji dwa tysiące Węgrów i cztery tysiące Polaków, w tym około trzy tysiące siedemset jazdy. Pod jego rozkazami pozostawali dwaj późniejsi hetmani wielcy - **Żółkiewski** i **Chodkiewicz** […]. Armia **arcyksięcia** poszła w rozsypkę, w ciągu dwóch zaledwie godzin [hetman] rozwiał jego marzenia o **polskiej koronie**. […] Następnego dnia otoczony […] **arcyksiążę poddał się do niewoli**.\"\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n1. **\"Kanclerz\"** - naczelny urzędnik państwa polskiego; w 1588 r. **kanclerzem wielkim koronnym był Jan Zamoyski** (1578-1605)\n2. **\"Żółkiewski i Chodkiewicz pod jego rozkazami\"** - Stanisław Żółkiewski i Jan Karol Chodkiewicz służyli pod Zamoyskim w młodości; wskazuje to na koniec XVI w.\n3. **\"Arcyksiążę\"** marzący o **\"polskiej koronie\"** - to **arcyksiążę Maksymilian III Habsburg**, brat cesarza Rudolfa II, pretendent do tronu polskiego w podwójnej elekcji 1587 r.\n4. **\"Arcyksiążę poddał się do niewoli\"** - Maksymilian rzeczywiście dostał się do niewoli polskiej po Byczynie\n\n**Wniosek:** Źródło 1. opisuje **bitwę pod Byczyną 24 stycznia 1588 r.** (śląskie województwo opolskie).\n\n## Sposób 2 - analiza Planu B (Byczyna)\n\n**Plan B pokazuje:**\n- **Wojska polskie**: piechota polska Jana Zamoyskiego, jazda polska z siedmiogrodzką, kozacy\n- **Wojska austriackie**: piechota austriacka arcyks. Maksymiliana, jazda austriacka\n- **Lokalizacja:** miejscowości Roszkowice, Prepostwary (okolice Byczyny)\n- Atak/odwrót - sygnalizujące dynamikę bitwy\n\n**Identyfikacja:** dowódcy w planie B (**Jan Zamoyski, arcyks. Maksymilian Habsburg**) odpowiadają opisowi w Źródle 1. - to **bitwa pod Byczyną**.\n\n## Sposób 3 - wykluczenie Planu A (Kłuszyn)\n\n**Plan A pokazuje:**\n- **Wojska polskie**: hetmani **Stanisław Żółkiewski, Jan Karol Chodkiewicz**, husaria, piechota\n- **Przeciwnik**: **wojska moskiewskie** (Dymitr Szujski) + **najemnicy cudzoziemscy** (Jakub Pontus de la Gardie - Szwed)\n- **Lokalizacja**: miejscowości Stara/Nowa Pirniewa, Bogajewo, Słoboda, Łagoczycha\n\n**Identyfikacja:** Plan A przedstawia **bitwę pod Kłuszynem 4 lipca 1610 r.** - Żółkiewski (jako hetman) pokonał wojska moskiewskie i ich szwedzkich sojuszników.\n\n**Dlaczego A NIE pasuje do Źródła 1.:**\n- Pod Kłuszynem **dowodził sam Żółkiewski** (hetman polny koronny w 1610 r.), NIE \"kanclerz\" mający go pod rozkazami\n- Pod Kłuszynem przeciwnik to **Moskwa + Szwedzi**, NIE **arcyksiążę Habsburg**\n- Pod Kłuszynem **arcyksiążę nie walczył** - był to konflikt z Rosją\n\n## Sposób 4 - kontekst polityczny obu bitew\n\n### Byczyna 1588 (Plan B)\n- **Po podwójnej elekcji 1587 r.** szlachta polska wybrała dwóch królów:\n- **Zygmunt III Waza** (większość, popierana przez Zamoyskiego)\n- **Maksymilian III Habsburg** (mniejszość, popierany przez Habsburgów)\n- Maksymilian wkracza do Polski z wojskiem, oblega Kraków\n- **Jan Zamoyski** organizuje obronę, pokonuje Maksymiliana **24 stycznia 1588 r. pod Byczyną**\n- Skutek: Maksymilian dostaje się do niewoli (zwolniony 1589 r.), Zygmunt III rządzi spokojnie\n\n### Kłuszyn 1610 (Plan A)\n- **Wojna polsko-rosyjska 1609-1618** za Zygmunta III Wazy\n- **Hetman polny Stanisław Żółkiewski** prowadzi armię na Moskwę\n- **4 lipca 1610 r. pod Kłuszynem** Żółkiewski rozbija siły rosyjskie Dymitra Szujskiego i szwedzkie de la Gardie\n- Skutek: Polacy wkraczają do Moskwy, na krótko obsadzają tron carski (1610-12)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 11.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowe **rozstrzygnięcie B** **wraz z uzasadnieniem** (powołanie się na dowódców: Zamoyski/Maksymilian)\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna (samo B bez uzasadnienia LUB samo uzasadnienie bez B) lub błędna\n>\n> **MUSISZ napisać:**\n> - Rozstrzygnięcie: **B**\n> - Uzasadnienie: identyfikacja **bitwy pod Byczyną** + powołanie na **Jana Zamoyskiego i arcyks. Maksymiliana** jako dowódców\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"bitwa pod Byczyną\" / \"Byczyna 1588\"\n> - \"Jan Zamoyski\" / \"kanclerz Zamoyski\"\n> - \"arcyks. Maksymilian Habsburg\" / \"Maksymilian\" / \"Habsburg\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - samo \"B\" bez uzasadnienia\n> - uzasadnienie typu \"plan B wygląda podobnie\"\n\n## Reference historyczny - Jan Zamoyski i bitwa pod Byczyną\n\n> 📖 **Jan Zamoyski (1542-1605):**\n> - **Hetman wielki koronny** (od 1581 r.) i **kanclerz wielki koronny** (od 1578 r.) - łączył dwa najwyższe urzędy państwowe\n> - Doradca Stefana Batorego, twórca **Akademii Zamojskiej** (1594 r.)\n> - **Bitwa pod Byczyną 24 stycznia 1588 r.** - kluczowa dla utrzymania władzy Zygmunta III Wazy\n> - Założyciel **Zamościa** (od 1580 r.) - miasta-twierdzy\n>\n> 📖 **Stanisław Żółkiewski (1547-1620):**\n> - hetman polny koronny (1588-1613), hetman wielki koronny (1613-1620)\n> - **Bitwa pod Kłuszynem 1610** - zwycięstwo nad Moskwą\n> - **Bitwa pod Cecorą 1620** - śmierć w walce z Turkami\n>\n> 📖 **Bitwa pod Byczyną 1588:**\n> - Miejsce: Byczyna na Dolnym Śląsku (woj. opolskie)\n> - Strony: wojska polskie pod Janem Zamoyskim (~6 tys.) vs siły arcyks. Maksymiliana III Habsburga (~7 tys.)\n> - Wynik: zdecydowane zwycięstwo Polski, niewola Maksymiliana\n> - Znaczenie: ostateczne zabezpieczenie tronu polskiego dla **Zygmunta III Wazy** (1587-1632)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - wybór A (Kłuszyn 1610) z powodu obecności **Żółkiewskiego i Chodkiewicza**. Klucz: w Źródle 1. obaj służą **pod rozkazami kanclerza** (Zamoyskiego) - to początek ich kariery, więc bitwa wcześniejsza, czyli **Byczyna 1588**, NIE Kłuszyn 1610.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o relacji generacyjnej:\n> - **1588 (Byczyna)**: Zamoyski jako kanclerz/hetman, Żółkiewski i Chodkiewicz jako młodzi oficerowie\n> - **1610 (Kłuszyn)**: Żółkiewski jako samodzielny hetman polny koronny\n> - **1620 (Cecora)**: śmierć Żółkiewskiego, syn Adama Chodkiewicza już senior\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga uzasadnienia odwołującego się do **konkretnych elementów planów** - najlepiej wymienić dowódców (Zamoyski + Maksymilian) lub zidentyfikować bitwę z nazwy.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-11.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 11.1. (0-1)
Rozstrzygnij, na którym z planów ukazanych w źródle 2. (A czy B) przedstawiono
przebieg bitwy opisanej w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 11.1. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […]; ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia
problemu historycznego […].
III. Dzieje nowożytne.

\n
  1. Rzeczpospolita w okresie renesansu
\n

i demokracji szlacheckiej.
Zdający:

\n
  1. opisuje i wyjaśnia funkcjonowanie
\n

najważniejszych instytucji życia politycznego
w XVI-wiecznej Polsce, w tym sejmików,
sejmu, senatu i sejmu elekcyjnego […];

\n
  1. ocenia polską specyfikę w zakresie
\n

rozwiązań ustrojowych […];

\n
  1. opisuje zmiany terytorialne państwa
\n

polsko-litewskiego i charakteryzuje stosunki
z sąsiadami w XVI w.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie: B
Przykładowe uzasadnienie:
Źródło 1. przedstawia opis bitwy pod Byczyną, w której Jan Zamoyski pokonał pretendenta do
tronu Rzeczypospolitej arcyksięcia Maksymiliana. Plan B przedstawia właśnie tę bitwę,
świadczą o tym informacje o dowódcach [Jan Zamoyski, Maksymilian].

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: B

\n

Uzasadnienie: Źródło 1. opisuje bitwę pod Byczyną (24 stycznia 1588 r.), w której kanclerz Jan Zamoyski pokonał arcyksięcia Maksymiliana III Habsburga - pretendenta do tronu polskiego po podwójnej elekcji 1587 r. Plan B przedstawia właśnie tę bitwę: pozycje wojsk Jana Zamoyskiego vs arcyksięcia Maksymiliana.

\n

Sposób 1 - analiza Źródła 1.

\n
"Tego samego dnia doszło do jednej z najgłośniejszych w naszych dziejach bitew, bez wątpienia najsławniejszej w wojskowej biografii hetmana. Kanclerz miał do dyspozycji dwa tysiące Węgrów i cztery tysiące Polaków, w tym około trzy tysiące siedemset jazdy. Pod jego rozkazami pozostawali dwaj późniejsi hetmani wielcy - Żółkiewski i Chodkiewicz […]. Armia arcyksięcia poszła w rozsypkę, w ciągu dwóch zaledwie godzin [hetman] rozwiał jego marzenia o polskiej koronie. […] Następnego dnia otoczony […] arcyksiążę poddał się do niewoli."
\n

Wskazówki kluczowe:

\n
  1. "Kanclerz" - naczelny urzędnik państwa polskiego; w 1588 r. kanclerzem wielkim koronnym był Jan Zamoyski (1578-1605)
  2. "Żółkiewski i Chodkiewicz pod jego rozkazami" - Stanisław Żółkiewski i Jan Karol Chodkiewicz służyli pod Zamoyskim w młodości; wskazuje to na koniec XVI w.
  3. "Arcyksiążę" marzący o "polskiej koronie" - to arcyksiążę Maksymilian III Habsburg, brat cesarza Rudolfa II, pretendent do tronu polskiego w podwójnej elekcji 1587 r.
  4. "Arcyksiążę poddał się do niewoli" - Maksymilian rzeczywiście dostał się do niewoli polskiej po Byczynie
\n

Wniosek: Źródło 1. opisuje bitwę pod Byczyną 24 stycznia 1588 r. (śląskie województwo opolskie).

\n

Sposób 2 - analiza Planu B (Byczyna)

\n

Plan B pokazuje:

\n\n

Identyfikacja: dowódcy w planie B (Jan Zamoyski, arcyks. Maksymilian Habsburg) odpowiadają opisowi w Źródle 1. - to bitwa pod Byczyną.

\n

Sposób 3 - wykluczenie Planu A (Kłuszyn)

\n

Plan A pokazuje:

\n\n

Identyfikacja: Plan A przedstawia bitwę pod Kłuszynem 4 lipca 1610 r. - Żółkiewski (jako hetman) pokonał wojska moskiewskie i ich szwedzkich sojuszników.

\n

Dlaczego A NIE pasuje do Źródła 1.:

\n\n

Sposób 4 - kontekst polityczny obu bitew

\n
Byczyna 1588 (Plan B)
\n\n
Kłuszyn 1610 (Plan A)
\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 11.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowe rozstrzygnięcie B wraz z uzasadnieniem (powołanie się na dowódców: Zamoyski/Maksymilian)
- 0 pkt - odpowiedź niepełna (samo B bez uzasadnienia LUB samo uzasadnienie bez B) lub błędna

MUSISZ napisać:
- Rozstrzygnięcie: B
- Uzasadnienie: identyfikacja bitwy pod Byczyną + powołanie na Jana Zamoyskiego i arcyks. Maksymiliana jako dowódców

Akceptowane warianty:
- "bitwa pod Byczyną" / "Byczyna 1588"
- "Jan Zamoyski" / "kanclerz Zamoyski"
- "arcyks. Maksymilian Habsburg" / "Maksymilian" / "Habsburg"

Wykluczone:
- samo "B" bez uzasadnienia
- uzasadnienie typu "plan B wygląda podobnie"
\n

Reference historyczny - Jan Zamoyski i bitwa pod Byczyną

\n
📖 Jan Zamoyski (1542-1605):
- Hetman wielki koronny (od 1581 r.) i kanclerz wielki koronny (od 1578 r.) - łączył dwa najwyższe urzędy państwowe
- Doradca Stefana Batorego, twórca Akademii Zamojskiej (1594 r.)
- Bitwa pod Byczyną 24 stycznia 1588 r. - kluczowa dla utrzymania władzy Zygmunta III Wazy
- Założyciel Zamościa (od 1580 r.) - miasta-twierdzy

📖 Stanisław Żółkiewski (1547-1620):
- hetman polny koronny (1588-1613), hetman wielki koronny (1613-1620)
- Bitwa pod Kłuszynem 1610 - zwycięstwo nad Moskwą
- Bitwa pod Cecorą 1620 - śmierć w walce z Turkami

📖 Bitwa pod Byczyną 1588:
- Miejsce: Byczyna na Dolnym Śląsku (woj. opolskie)
- Strony: wojska polskie pod Janem Zamoyskim (~6 tys.) vs siły arcyks. Maksymiliana III Habsburga (~7 tys.)
- Wynik: zdecydowane zwycięstwo Polski, niewola Maksymiliana
- Znaczenie: ostateczne zabezpieczenie tronu polskiego dla Zygmunta III Wazy (1587-1632)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - wybór A (Kłuszyn 1610) z powodu obecności Żółkiewskiego i Chodkiewicza. Klucz: w Źródle 1. obaj służą pod rozkazami kanclerza (Zamoyskiego) - to początek ich kariery, więc bitwa wcześniejsza, czyli Byczyna 1588, NIE Kłuszyn 1610.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o relacji generacyjnej:
- 1588 (Byczyna): Zamoyski jako kanclerz/hetman, Żółkiewski i Chodkiewicz jako młodzi oficerowie
- 1610 (Kłuszyn): Żółkiewski jako samodzielny hetman polny koronny
- 1620 (Cecora): śmierć Żółkiewskiego, syn Adama Chodkiewicza już senior
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga uzasadnienia odwołującego się do konkretnych elementów planów - najlepiej wymienić dowódców (Zamoyski + Maksymilian) lub zidentyfikować bitwę z nazwy.
"}]}