{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"12.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nPodaj stosowaną w historiografii nazwę konfederacji, której akt założenia przedstawia\nźródło. Odpowiedź uzasadnij.\nNazwa :\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […]; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego […].\nIII. Dzieje nowożytne.\n6. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy\noświeceniowe i rozbiory.\nZdający:\n1) charakteryzuje politykę Rosji, Prus\ni Austrii wobec Rzeczypospolitej i wskazuje\nprzejawy osłabienia suwerenności państwa\npolskiego;\n2) charakteryzuje działania zmierzające do\nnaprawy Rzeczypospolitej i walkę zbrojną\no utrzymanie niepodległości w drugiej\npołowie XVIII w.;\n3) charakteryzuje i ocenia dzieło Sejmu\nWielkiego, odwołując się do tekstu\nKonstytucji 3 maja.\nIII etap edukacyjny\n26. Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej.\nZdający:\n3) wyjaśnia okoliczności zawiązania\nkonfederacji targowickiej […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej nazwy wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nNazwa: konfederacja targowicka\nPrzykładowe uzasadnienia:\n• W źródle jest zawarta krytyka Sejmu Wielkiego i jego reform w tym Konstytucji 3 maja\n(zniesienie praw kardynalnych, wprowadzenie dziedziczności tronu).\n• Źródło przedstawia Rosję jako sprzymierzeńca.\n• Odnosi się do wydarzeń po uchwaleniu Konstytucji 3 maja, co oznacza że jest to\nkonfederacja targowicka.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa: konfederacja targowicka**\n\n**Uzasadnienie:** Cytowany akt zawiera **krytykę Sejmu Wielkiego (Czteroletniego) i Konstytucji 3 Maja** (\"połamał prawa kardynalne, zniósł wszystkie wolności szlacheckie\", \"narzuconą sukcesję tronu\"), nazywając wydarzenia 3 maja 1791 r. \"rewolucją i spiskiem\". Jednocześnie przedstawia **Rosję jako sprzymierzeńca i przyjaciela** (\"Rosji, sąsiadki naszej najlepszej, najdawniejszej z przyjaciół\"). Wszystkie te cechy wskazują na **konfederację targowicką (1792 r.)** - zawiązaną przez magnatów polskich pod patronatem Katarzyny II w celu obalenia Konstytucji 3 Maja.\n\n## Sposób 1 - analiza cytatu\n\n> \"My senatorowie, ministrowie [Rzeczypospolitej], widząc, że już dla nas nie masz [Rzeczypospolitej], iż **sejm dzisiejszy, na niedziel tylko sześć zwołany**, przywłaszczywszy sobie władzę prawodawczą na zawsze, a już **przeszło przez lat półczwarta** [tj. trzy i pół roku] ciągle ją w wojnę szkodliwą **przeciwko Rosji, sąsiadki naszej najlepszej, najdawniejszej z przyjaciół** […], **połamał prawa kardynalne**, zniósł wszystkie wolności szlacheckie, a w **dniu trzeciego maja w rewolucję i spisek przemieniwszy się**, nową formą rządu, **za pomocą mieszczan, żołnierzy, narzuconą sukcesję tronu** postanowił, **królowi od przysięgi, na pacta conventa wykonanej, uwolnić się dozwolił**, władzę królów rozszerzył, **rzeczpospolitą w monarchię zamienił**, szlachtę bez posesji od równości i wolności odepchnął.\"\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n1. **\"Sejm na niedziel tylko sześć zwołany\"** - Sejm 1788-1792 zwołany na 6 tygodni, ale przedłużany do **3,5 roku** (\"półczwarta\") = **Sejm Wielki / Czteroletni**\n2. **\"Dzień trzeciego maja w rewolucję i spisek\"** = **Konstytucja 3 Maja 1791 r.** (3 maja, sejm działał ponad 3 lata)\n3. **\"Rosji, sąsiadki naszej najlepszej\"** - gloryfikacja Rosji jako sojusznika; jednoznacznie wskazuje na konfederację **propaństwową rosyjską**\n4. **\"Złamane prawa kardynalne\"** - krytyka Konstytucji 3 Maja, która zniosła **liberum veto** (jedna z czterech praw kardynalnych) i wolną elekcję (drugie)\n5. **\"Narzucona sukcesja tronu\"** - Konstytucja 3 Maja wprowadziła **dziedziczność tronu** (Wettyni)\n6. **\"Rzeczpospolitą w monarchię zamienił\"** - Konstytucja 3 Maja jako transformacja ustroju\n\n**Wniosek:** to **akt konfederacji zawiązanej PRZECIW Konstytucji 3 Maja, za poparciem Rosji** = **konfederacja targowicka**.\n\n## Sposób 2 - datowanie\n\n**Konfederacja targowicka:**\n- **27 kwietnia 1792 r.** - zawiązana w Petersburgu (formalnie ogłoszona w Targowicy 14 maja 1792)\n- Rosyjska Katarzyna II inspiratorką, akt napisany przez generała **Wasilija Popowa**\n- Sygnatariusze polscy: hetman wielki koronny **Franciszek Ksawery Branicki**, marszałek wielki koronny **Stanisław Szczęsny Potocki**, hetman polny koronny **Seweryn Rzewuski**\n- Cele:\n1. Zniesienie Konstytucji 3 Maja\n2. Zachowanie praw kardynalnych (liberum veto, wolna elekcja)\n3. Powrót do tradycyjnego ustroju \"szlacheckiej Rzeczypospolitej\"\n4. Sojusz z Rosją\n- Skutek: **wojna polsko-rosyjska 1792 r.** (Polska przegrywa), Stanisław August Poniatowski przystępuje do konfederacji, **II rozbiór Polski 1793 r.**\n\n## Sposób 3 - wykluczenie innych konfederacji\n\n| Konfederacja | Rok | Cel | Czy pasuje? |\n| **Konfederacja warszawska** | **1573** | tolerancja religijna | NIE - żadnej krytyki sejmu, inny temat |\n| **Konfederacja barska** | **1768-72** | ANTY-rosyjska, w obronie wiary katolickiej i przywilejów szlachty | NIE - Rosja jako WRÓG (z Repninem), nie sprzymierzeniec |\n| **Konfederacja targowicka** | **1792** | obalenie Konstytucji 3 Maja, sojusz z Rosją | **TAK - Rosja jako sprzymierzeniec, krytyka Sejmu Wielkiego** |\n| Konfederacja grodzieńska | 1793 | sankcjonowanie II rozbioru | NIE - to późniejszy akt sankcji, NIE zawiązanie konfederacji |\n\n**Kluczowy wskaźnik:** stosunek do Rosji.\n- **Barska 1768** = walka przeciw Rosji\n- **Targowicka 1792** = sojusz z Rosją\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 12.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowa nazwa **\"konfederacja targowicka\"** **wraz z uzasadnieniem** odwołującym się do treści źródła\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna (sama nazwa bez uzasadnienia LUB samo uzasadnienie) lub błędna\n>\n> **Akceptowane uzasadnienia (jedno z trzech):**\n> 1. **Krytyka Sejmu Wielkiego i Konstytucji 3 Maja** (zniesienie praw kardynalnych, wprowadzenie dziedziczności tronu, \"rewolucja i spisek 3 maja\")\n> 2. **Rosja przedstawiona jako sprzymierzeniec / przyjaciel**\n> 3. **Akt powstał po uchwaleniu Konstytucji 3 Maja** (a więc 1792)\n>\n> **Akceptowane warianty nazwy:**\n> - \"konfederacja targowicka\" / \"targowica\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"konfederacja barska\" - była ANTY-rosyjska (1768-72), więc niezgodna z treścią\n> - sama nazwa \"konfederacja\" bez \"targowicka\"\n\n## Reference historyczny - Sejm Wielki i konfederacja targowicka\n\n> 📖 **Sejm Wielki (Sejm Czteroletni) 1788-1792:**\n> - Obradował w Warszawie pod laską **Stanisława Małachowskiego** (marszałka koronnego) i **Kazimierza Nestora Sapiehy** (marszałka litewskiego)\n> - Skonfederowany - uchwały większością głosów (bez liberum veto)\n> - Reformy:\n> - **Konstytucja 3 Maja 1791** - pierwsza w Europie, druga na świecie po amerykańskiej (1787)\n> - prawa dla mieszczan (1791, *Miasta nasze królewskie wolne*)\n> - reorganizacja wojska, podwojenie armii\n> - Komisja Edukacji Narodowej (powstała 1773 r., wzmocniona 1791)\n>\n> 📖 **Konstytucja 3 Maja 1791:**\n> - **Dziedziczność tronu** (dynastia saska Wettynów, po Stanisławie Auguście)\n> - **Zniesienie liberum veto** (decyzje większością głosów)\n> - Władza wykonawcza: Straż Praw (rada królewska)\n> - Władza ustawodawcza: dwuizbowy sejm\n> - Władza sądownicza: niezależna\n> - Religia katolicka panująca, ale tolerancja\n>\n> 📖 **Konfederacja targowicka 1792 r.:**\n> - Zawiązana **27 kwietnia 1792 w Petersburgu**\n> - Marszałek: **Stanisław Szczęsny Potocki**\n> - Hetmani: **Ksawery Branicki, Seweryn Rzewuski**\n> - Cele: obalenie Konstytucji 3 Maja, powrót do praw kardynalnych\n> - Skutki: wojna 1792 (Polska przegrywa pomimo zwycięstw Tadeusza Kościuszki pod Dubienką), **II rozbiór 1793 r.**, **Insurekcja Kościuszkowska 1794 r.**, **III rozbiór 1795 r.**\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - pomylenie **konfederacji targowickiej (1792)** z **konfederacją barską (1768-72)**. Klucz: stosunek do Rosji.\n> - **Barska** = przeciw Rosji (z Repninem, w obronie katolicyzmu i przywilejów)\n> - **Targowicka** = za Rosją (\"Rosja, sąsiadka nasza najlepsza\")\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Drugi błąd - \"Konstytucja 3 Maja\". Konstytucja 3 Maja TO jest dokument, NIE konfederacja. Konfederacja TARGOWICKA powstała PO 3 Maja, w opozycji do Konstytucji.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga uzasadnienia. Sama nazwa \"konfederacja targowicka\" bez uzasadnienia = 0 pkt. Trzeba wskazać konkretny element cytatu (np. \"Rosja jako sprzymierzeniec\" lub \"krytyka 3 maja\").","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12.1. (0-1)
Podaj stosowaną w historiografii nazwę konfederacji, której akt założenia przedstawia
źródło. Odpowiedź uzasadnij.
Nazwa :
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 12.1. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […]; ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia
problemu historycznego […].
III. Dzieje nowożytne.

\n
  1. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy
\n

oświeceniowe i rozbiory.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje politykę Rosji, Prus
\n

i Austrii wobec Rzeczypospolitej i wskazuje
przejawy osłabienia suwerenności państwa
polskiego;

\n
  1. charakteryzuje działania zmierzające do
\n

naprawy Rzeczypospolitej i walkę zbrojną
o utrzymanie niepodległości w drugiej
połowie XVIII w.;

\n
  1. charakteryzuje i ocenia dzieło Sejmu
\n

Wielkiego, odwołując się do tekstu
Konstytucji 3 maja.
III etap edukacyjny

\n
  1. Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej.
\n

Zdający:

\n
  1. wyjaśnia okoliczności zawiązania
\n

konfederacji targowickiej […].
Schemat punktowania
1 p. - za podanie prawidłowej nazwy wraz z uzasadnieniem.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Nazwa: konfederacja targowicka
Przykładowe uzasadnienia:
• W źródle jest zawarta krytyka Sejmu Wielkiego i jego reform w tym Konstytucji 3 maja
(zniesienie praw kardynalnych, wprowadzenie dziedziczności tronu).
• Źródło przedstawia Rosję jako sprzymierzeńca.
• Odnosi się do wydarzeń po uchwaleniu Konstytucji 3 maja, co oznacza że jest to
konfederacja targowicka.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Nazwa: konfederacja targowicka

\n

Uzasadnienie: Cytowany akt zawiera krytykę Sejmu Wielkiego (Czteroletniego) i Konstytucji 3 Maja ("połamał prawa kardynalne, zniósł wszystkie wolności szlacheckie", "narzuconą sukcesję tronu"), nazywając wydarzenia 3 maja 1791 r. "rewolucją i spiskiem". Jednocześnie przedstawia Rosję jako sprzymierzeńca i przyjaciela ("Rosji, sąsiadki naszej najlepszej, najdawniejszej z przyjaciół"). Wszystkie te cechy wskazują na konfederację targowicką (1792 r.) - zawiązaną przez magnatów polskich pod patronatem Katarzyny II w celu obalenia Konstytucji 3 Maja.

\n

Sposób 1 - analiza cytatu

\n
"My senatorowie, ministrowie [Rzeczypospolitej], widząc, że już dla nas nie masz [Rzeczypospolitej], iż sejm dzisiejszy, na niedziel tylko sześć zwołany, przywłaszczywszy sobie władzę prawodawczą na zawsze, a już przeszło przez lat półczwarta [tj. trzy i pół roku] ciągle ją w wojnę szkodliwą przeciwko Rosji, sąsiadki naszej najlepszej, najdawniejszej z przyjaciół […], połamał prawa kardynalne, zniósł wszystkie wolności szlacheckie, a w dniu trzeciego maja w rewolucję i spisek przemieniwszy się, nową formą rządu, za pomocą mieszczan, żołnierzy, narzuconą sukcesję tronu postanowił, królowi od przysięgi, na pacta conventa wykonanej, uwolnić się dozwolił, władzę królów rozszerzył, rzeczpospolitą w monarchię zamienił, szlachtę bez posesji od równości i wolności odepchnął."
\n

Wskazówki kluczowe:

\n
  1. "Sejm na niedziel tylko sześć zwołany" - Sejm 1788-1792 zwołany na 6 tygodni, ale przedłużany do 3,5 roku ("półczwarta") = Sejm Wielki / Czteroletni
  2. "Dzień trzeciego maja w rewolucję i spisek" = Konstytucja 3 Maja 1791 r. (3 maja, sejm działał ponad 3 lata)
  3. "Rosji, sąsiadki naszej najlepszej" - gloryfikacja Rosji jako sojusznika; jednoznacznie wskazuje na konfederację propaństwową rosyjską
  4. "Złamane prawa kardynalne" - krytyka Konstytucji 3 Maja, która zniosła liberum veto (jedna z czterech praw kardynalnych) i wolną elekcję (drugie)
  5. "Narzucona sukcesja tronu" - Konstytucja 3 Maja wprowadziła dziedziczność tronu (Wettyni)
  6. "Rzeczpospolitą w monarchię zamienił" - Konstytucja 3 Maja jako transformacja ustroju
\n

Wniosek: to akt konfederacji zawiązanej PRZECIW Konstytucji 3 Maja, za poparciem Rosji = konfederacja targowicka.

\n

Sposób 2 - datowanie

\n

Konfederacja targowicka:

\n\n
  1. Zniesienie Konstytucji 3 Maja
  2. Zachowanie praw kardynalnych (liberum veto, wolna elekcja)
  3. Powrót do tradycyjnego ustroju "szlacheckiej Rzeczypospolitej"
  4. Sojusz z Rosją
\n\n

Sposób 3 - wykluczenie innych konfederacji

\n

| Konfederacja | Rok | Cel | Czy pasuje? |
| Konfederacja warszawska | 1573 | tolerancja religijna | NIE - żadnej krytyki sejmu, inny temat |
| Konfederacja barska | 1768-72 | ANTY-rosyjska, w obronie wiary katolickiej i przywilejów szlachty | NIE - Rosja jako WRÓG (z Repninem), nie sprzymierzeniec |
| Konfederacja targowicka | 1792 | obalenie Konstytucji 3 Maja, sojusz z Rosją | TAK - Rosja jako sprzymierzeniec, krytyka Sejmu Wielkiego |
| Konfederacja grodzieńska | 1793 | sankcjonowanie II rozbioru | NIE - to późniejszy akt sankcji, NIE zawiązanie konfederacji |

\n

Kluczowy wskaźnik: stosunek do Rosji.

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 12.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowa nazwa "konfederacja targowicka" wraz z uzasadnieniem odwołującym się do treści źródła
- 0 pkt - odpowiedź niepełna (sama nazwa bez uzasadnienia LUB samo uzasadnienie) lub błędna

Akceptowane uzasadnienia (jedno z trzech):
1. Krytyka Sejmu Wielkiego i Konstytucji 3 Maja (zniesienie praw kardynalnych, wprowadzenie dziedziczności tronu, "rewolucja i spisek 3 maja")
2. Rosja przedstawiona jako sprzymierzeniec / przyjaciel
3. Akt powstał po uchwaleniu Konstytucji 3 Maja (a więc 1792)

Akceptowane warianty nazwy:
- "konfederacja targowicka" / "targowica"

Wykluczone:
- "konfederacja barska" - była ANTY-rosyjska (1768-72), więc niezgodna z treścią
- sama nazwa "konfederacja" bez "targowicka"
\n

Reference historyczny - Sejm Wielki i konfederacja targowicka

\n
📖 Sejm Wielki (Sejm Czteroletni) 1788-1792:
- Obradował w Warszawie pod laską Stanisława Małachowskiego (marszałka koronnego) i Kazimierza Nestora Sapiehy (marszałka litewskiego)
- Skonfederowany - uchwały większością głosów (bez liberum veto)
- Reformy:
- Konstytucja 3 Maja 1791 - pierwsza w Europie, druga na świecie po amerykańskiej (1787)
- prawa dla mieszczan (1791, Miasta nasze królewskie wolne)
- reorganizacja wojska, podwojenie armii
- Komisja Edukacji Narodowej (powstała 1773 r., wzmocniona 1791)

📖 Konstytucja 3 Maja 1791:
- Dziedziczność tronu (dynastia saska Wettynów, po Stanisławie Auguście)
- Zniesienie liberum veto (decyzje większością głosów)
- Władza wykonawcza: Straż Praw (rada królewska)
- Władza ustawodawcza: dwuizbowy sejm
- Władza sądownicza: niezależna
- Religia katolicka panująca, ale tolerancja

📖 Konfederacja targowicka 1792 r.:
- Zawiązana 27 kwietnia 1792 w Petersburgu
- Marszałek: Stanisław Szczęsny Potocki
- Hetmani: Ksawery Branicki, Seweryn Rzewuski
- Cele: obalenie Konstytucji 3 Maja, powrót do praw kardynalnych
- Skutki: wojna 1792 (Polska przegrywa pomimo zwycięstw Tadeusza Kościuszki pod Dubienką), II rozbiór 1793 r., Insurekcja Kościuszkowska 1794 r., III rozbiór 1795 r.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - pomylenie konfederacji targowickiej (1792) z konfederacją barską (1768-72). Klucz: stosunek do Rosji.
- Barska = przeciw Rosji (z Repninem, w obronie katolicyzmu i przywilejów)
- Targowicka = za Rosją ("Rosja, sąsiadka nasza najlepsza")
\n
⚠️ Uwaga: Drugi błąd - "Konstytucja 3 Maja". Konstytucja 3 Maja TO jest dokument, NIE konfederacja. Konfederacja TARGOWICKA powstała PO 3 Maja, w opozycji do Konstytucji.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga uzasadnienia. Sama nazwa "konfederacja targowicka" bez uzasadnienia = 0 pkt. Trzeba wskazać konkretny element cytatu (np. "Rosja jako sprzymierzeniec" lub "krytyka 3 maja").
"}]}