{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nCytowany dokument powstał\nA. przed elekcją Stanisława Augusta Poniatowskiego.\nB. przed pierwszym rozbiorem Rzeczypospolitej.\nC. po powstaniu Komisji Edukacji Narodowej.\nD. po wybuchu powstania kościuszkowskiego.","answer":"C","answer_text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […]; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego […].\nIII etap edukacyjny\n26. Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej.\nZdający:\n3) wyjaśnia okoliczności zawiązania\nkonfederacji targowickiej i ocenia jej\nnastępstwa.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nC","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C. po powstaniu Komisji Edukacji Narodowej**\n\n## Sposób 1 - datowanie cytowanego dokumentu\n\nW zadaniu 12.1 ustaliliśmy, że cytowany akt to **konfederacja targowicka**, zawiązana **27 kwietnia 1792 r.**\n\n## Sposób 2 - analiza chronologiczna każdej opcji\n\n| Opcja | Wydarzenie | Rok | Czy konfederacja targowicka (1792) jest \"po\" tym? |\n| A | elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego | **1764** | NIE - targowicka jest PO elekcji (28 lat później), więc \"przed elekcją\" jest fałszem |\n| B | I rozbiór Polski | **1772** | NIE - targowicka 1792 jest **PO** I rozbiorze, NIE \"przed\" |\n| **C** | **powstanie Komisji Edukacji Narodowej** | **1773** | **TAK - targowicka 1792 jest 19 lat PO powstaniu KEN** |\n| D | wybuch powstania kościuszkowskiego | **1794 (24 marca)** | NIE - targowicka (1792) jest **PRZED** powstaniem kościuszkowskim, NIE \"po\" |\n\nTylko opcja **C** jest chronologicznie poprawna.\n\n## Sposób 3 - kontekst chronologiczny ostatnich lat I RP\n\n**Linia czasu kluczowych wydarzeń 1764-1795:**\n\n| Rok | Wydarzenie |\n| **1764** | Elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego |\n| **1768-1772** | Konfederacja barska (przeciw Rosji) |\n| **1772** | **I rozbiór Polski** (Rosja, Prusy, Austria) |\n| **1773** | **Powołanie Komisji Edukacji Narodowej** (KEN - pierwszy państwowy organ ds. szkolnictwa w Europie) |\n| **1788-1792** | Sejm Wielki (Czteroletni) |\n| **3 maja 1791** | **Konstytucja 3 Maja** |\n| **27 kwietnia 1792** | **Konfederacja targowicka** (Petersburg/Targowica) |\n| **1792 (lato)** | Wojna polsko-rosyjska |\n| **1793** | **II rozbiór Polski** (Rosja, Prusy) |\n| **24 marca 1794** | Wybuch insurekcji kościuszkowskiej |\n| **1795** | **III rozbiór Polski** - koniec I RP |\n\nPołożenie konfederacji targowickiej (1792):\n- **PO**: elekcja Stanisława Augusta (1764), konfederacja barska (1768-72), I rozbiór (1772), KEN (1773), Sejm Wielki, Konstytucja 3 Maja\n- **PRZED**: wojna 1792, II rozbiór (1793), insurekcja kościuszkowska (1794), III rozbiór (1795)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 12.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowa odpowiedź **C** (po powstaniu KEN w 1773 r.)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n\n## Reference historyczny - Komisja Edukacji Narodowej\n\n> 📖 **Komisja Edukacji Narodowej (KEN) 1773-1794:**\n> - **Powołanie:** **14 października 1773 r.** przez Sejm Rozbiorowy (sejm zatwierdzający I rozbiór 1772)\n> - **Geneza:** zwolnione fundusze po kasacji jezuitów (1773 - papież Klemens XIV), które ustawowo przeznaczono na edukację\n> - **Status:** **pierwsza w Europie państwowa instytucja oświatowa** (Ministerstwo Edukacji)\n> - **Twórcy/działacze:** Hugo Kołłątaj, Andrzej Zamoyski, Ignacy Potocki, Adam Czartoryski, Joachim Chreptowicz\n> - **Zakres:** szkoły akademickie (uniwersytety w Krakowie i Wilnie), szkoły wojewódzkie, podwojewódzkie, parafialne\n> - **Reformy:** zniesienie nauczania jezuickiego, programy w języku polskim, nauki przyrodnicze, podręczniki Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych\n> - **Kasata:** w 1794 r. (po II rozbiorze i powstaniu kościuszkowskim)\n>\n> 📖 **Linie czasu reform i upadku I RP (1764-1795):**\n> - 1764 - elekcja Poniatowskiego (ostatni król)\n> - 1768-72 - konfederacja barska\n> - 1772 - I rozbiór\n> - **1773 - Komisja Edukacji Narodowej**\n> - 1788-92 - Sejm Wielki\n> - 1791 - Konstytucja 3 Maja\n> - **1792 - konfederacja targowicka, wojna polsko-rosyjska**\n> - 1793 - II rozbiór\n> - 1794 - insurekcja kościuszkowska\n> - 1795 - III rozbiór, koniec I RP\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Rok | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | przed elekcją Stanisława Augusta | 1764 | Targowicka 1792 jest 28 lat **PO** elekcji | Pomylenie kierunku czasu |\n| B | przed I rozbiorem | 1772 | Targowicka 1792 jest 20 lat **PO** I rozbiorze | Pomylenie chronologii rozbiorów |\n| **C** | **po powstaniu KEN** | **1773** | **POPRAWNA - KEN 1773, targowicka 1792 (19 lat później)** | - |\n| D | po wybuchu powstania kościuszkowskiego | 1794 | Targowicka 1792 jest 2 lata **PRZED** powstaniem kościuszkowskim | Najczęstszy błąd - bo chronologia powstania kościuszkowskiego ściśle wiąże się z drugim rozbiorem |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstsza pułapka - wybór D (po powstaniu kościuszkowskim). Powstanie kościuszkowskie wybuchło **24 marca 1794 r.**, więc DWA LATA PO konfederacji targowickiej. Klucz: targowicka **wywołała** wojnę 1792 → II rozbiór 1793 → REAKCJA polska to powstanie kościuszkowskie 1794. Nie odwrotnie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** KEN i Sejm Rozbiorowy - paradoks: ten sam sejm, który zatwierdził I rozbiór (1773), powołał też najświetniejszą reformę edukacyjną Polski. Rok **1773** = powołanie KEN.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o porządku ostatnich rozbiorów:\n> - I rozbiór: **1772** (Rosja, Prusy, Austria)\n> - II rozbiór: **1793** (Rosja, Prusy) - po targowicy\n> - III rozbiór: **1795** (Rosja, Prusy, Austria) - po insurekcji kościuszkowskiej","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12.2. (0-1)
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Cytowany dokument powstał
A. przed elekcją Stanisława Augusta Poniatowskiego.
B. przed pierwszym rozbiorem Rzeczypospolitej.
C. po powstaniu Komisji Edukacji Narodowej.
D. po wybuchu powstania kościuszkowskiego.

","answer_text_html":"

Zadanie 12.2. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […]; ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia
problemu historycznego […].
III etap edukacyjny

\n
  1. Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej.
\n

Zdający:

\n
  1. wyjaśnia okoliczności zawiązania
\n

konfederacji targowickiej i ocenia jej
następstwa.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłową odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
C

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

C. po powstaniu Komisji Edukacji Narodowej

\n

Sposób 1 - datowanie cytowanego dokumentu

\n

W zadaniu 12.1 ustaliliśmy, że cytowany akt to konfederacja targowicka, zawiązana 27 kwietnia 1792 r.

\n

Sposób 2 - analiza chronologiczna każdej opcji

\n

| Opcja | Wydarzenie | Rok | Czy konfederacja targowicka (1792) jest "po" tym? |
| A | elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego | 1764 | NIE - targowicka jest PO elekcji (28 lat później), więc "przed elekcją" jest fałszem |
| B | I rozbiór Polski | 1772 | NIE - targowicka 1792 jest PO I rozbiorze, NIE "przed" |
| C | powstanie Komisji Edukacji Narodowej | 1773 | TAK - targowicka 1792 jest 19 lat PO powstaniu KEN |
| D | wybuch powstania kościuszkowskiego | 1794 (24 marca) | NIE - targowicka (1792) jest PRZED powstaniem kościuszkowskim, NIE "po" |

\n

Tylko opcja C jest chronologicznie poprawna.

\n

Sposób 3 - kontekst chronologiczny ostatnich lat I RP

\n

Linia czasu kluczowych wydarzeń 1764-1795:

\n

| Rok | Wydarzenie |
| 1764 | Elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego |
| 1768-1772 | Konfederacja barska (przeciw Rosji) |
| 1772 | I rozbiór Polski (Rosja, Prusy, Austria) |
| 1773 | Powołanie Komisji Edukacji Narodowej (KEN - pierwszy państwowy organ ds. szkolnictwa w Europie) |
| 1788-1792 | Sejm Wielki (Czteroletni) |
| 3 maja 1791 | Konstytucja 3 Maja |
| 27 kwietnia 1792 | Konfederacja targowicka (Petersburg/Targowica) |
| 1792 (lato) | Wojna polsko-rosyjska |
| 1793 | II rozbiór Polski (Rosja, Prusy) |
| 24 marca 1794 | Wybuch insurekcji kościuszkowskiej |
| 1795 | III rozbiór Polski - koniec I RP |

\n

Położenie konfederacji targowickiej (1792):

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 12.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowa odpowiedź C (po powstaniu KEN w 1773 r.)
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi
\n

Reference historyczny - Komisja Edukacji Narodowej

\n
📖 Komisja Edukacji Narodowej (KEN) 1773-1794:
- Powołanie: 14 października 1773 r. przez Sejm Rozbiorowy (sejm zatwierdzający I rozbiór 1772)
- Geneza: zwolnione fundusze po kasacji jezuitów (1773 - papież Klemens XIV), które ustawowo przeznaczono na edukację
- Status: pierwsza w Europie państwowa instytucja oświatowa (Ministerstwo Edukacji)
- Twórcy/działacze: Hugo Kołłątaj, Andrzej Zamoyski, Ignacy Potocki, Adam Czartoryski, Joachim Chreptowicz
- Zakres: szkoły akademickie (uniwersytety w Krakowie i Wilnie), szkoły wojewódzkie, podwojewódzkie, parafialne
- Reformy: zniesienie nauczania jezuickiego, programy w języku polskim, nauki przyrodnicze, podręczniki Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych
- Kasata: w 1794 r. (po II rozbiorze i powstaniu kościuszkowskim)

📖 Linie czasu reform i upadku I RP (1764-1795):
- 1764 - elekcja Poniatowskiego (ostatni król)
- 1768-72 - konfederacja barska
- 1772 - I rozbiór
- 1773 - Komisja Edukacji Narodowej
- 1788-92 - Sejm Wielki
- 1791 - Konstytucja 3 Maja
- 1792 - konfederacja targowicka, wojna polsko-rosyjska
- 1793 - II rozbiór
- 1794 - insurekcja kościuszkowska
- 1795 - III rozbiór, koniec I RP
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Rok | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | przed elekcją Stanisława Augusta | 1764 | Targowicka 1792 jest 28 lat PO elekcji | Pomylenie kierunku czasu |
| B | przed I rozbiorem | 1772 | Targowicka 1792 jest 20 lat PO I rozbiorze | Pomylenie chronologii rozbiorów |
| C | po powstaniu KEN | 1773 | POPRAWNA - KEN 1773, targowicka 1792 (19 lat później) | - |
| D | po wybuchu powstania kościuszkowskiego | 1794 | Targowicka 1792 jest 2 lata PRZED powstaniem kościuszkowskim | Najczęstszy błąd - bo chronologia powstania kościuszkowskiego ściśle wiąże się z drugim rozbiorem |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstsza pułapka - wybór D (po powstaniu kościuszkowskim). Powstanie kościuszkowskie wybuchło 24 marca 1794 r., więc DWA LATA PO konfederacji targowickiej. Klucz: targowicka wywołała wojnę 1792 → II rozbiór 1793 → REAKCJA polska to powstanie kościuszkowskie 1794. Nie odwrotnie.
\n
⚠️ Uwaga: KEN i Sejm Rozbiorowy - paradoks: ten sam sejm, który zatwierdził I rozbiór (1773), powołał też najświetniejszą reformę edukacyjną Polski. Rok 1773 = powołanie KEN.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o porządku ostatnich rozbiorów:
- I rozbiór: 1772 (Rosja, Prusy, Austria)
- II rozbiór: 1793 (Rosja, Prusy) - po targowicy
- III rozbiór: 1795 (Rosja, Prusy, Austria) - po insurekcji kościuszkowskiej
"}]}