{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nUzupełnij tabelę - wpisz nazwy państw, w których granicach znajdował się\nw poszczególnych latach Kraków.\nRok\nNazwa państwa\n1808\n1816\n1848","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia […] z dziejów ojczystych;\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIV. Wiek XIX.\n1. Europa napoleońska.\nZdający:\n1) opisuje kierunki i etapy podbojów\nNapoleona; charakteryzuje napoleońską ideę\nimperium;\n6) charakteryzuje decyzje kongresu\nwiedeńskiego, z uwzględnieniem sprawy\npolskiej.\n4. Walka o niepodległość Polski w okresie\nniewoli narodowej.\nZdający:\n3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki\npowstań narodowych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za wszystkie trzy prawidłowe odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\n1808 - Cesarstwo Austriackie [Austria]\n1816 - Rzeczpospolita Krakowska [Wolne Miasto Kraków]\n1848 - Cesarstwo Austriackie [Austria]","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Rok | Nazwa państwa |\n| **1808** | **Cesarstwo Austriackie** (Austria) |\n| **1816** | **Rzeczpospolita Krakowska** (Wolne Miasto Kraków) |\n| **1848** | **Cesarstwo Austriackie** (Austria) |\n\n## Sposób 1 - chronologia statusu Krakowa po III rozbiorze\n\n**Linia czasu Krakowa 1795-1918:**\n\n| Lata | Status Krakowa | Państwo |\n| **1795-1809** | **III rozbiór: Kraków przyznany Austrii** | Cesarstwo Austriackie (Galicja Zachodnia) |\n| **1809-1815** | **Po wojnie 1809** Kraków włączony do Księstwa Warszawskiego (na mocy pokoju w Schönbrunn) | Księstwo Warszawskie (Napoleon) |\n| **1815-1846** | **Kongres Wiedeński 1815**: Kraków jako **Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków** (Rzeczpospolita Krakowska) | autonomia pod opieką trzech mocarstw (Rosja, Prusy, Austria) |\n| **1846-1918** | **Po powstaniu krakowskim 1846**: Austria likwiduje Rzeczpospolitę Krakowską i włącza Kraków do **Galicji** | Cesarstwo Austriackie (od 1867 - Austro-Węgry) |\n\n## Sposób 2 - sprawdzanie każdej daty\n\n### 1808 - Cesarstwo Austriackie\n\nW 1808 r. Kraków był pod **rządami austriackimi** (od III rozbioru 1795). Należał do **Galicji Zachodniej** (Westgalizien) - austriackiej prowincji.\n\nKraków zostanie przyłączony do **Księstwa Warszawskiego dopiero w 1809 r.** (po wojnie polsko-austriackiej i pokoju w Schönbrunn).\n\n### 1816 - Rzeczpospolita Krakowska\n\nNa **Kongresie Wiedeńskim 1815 r.** mocarstwa zwycięskie (Rosja, Prusy, Austria) postanowiły, że:\n- Większość Księstwa Warszawskiego → **Królestwo Polskie** (pod Rosją, Aleksander I)\n- Poznańskie → **Wielkie Księstwo Poznańskie** (pod Prusami)\n- **Kraków + okolice** → **Wolne Miasto Kraków** (Rzeczpospolita Krakowska) jako autonomiczna republika\n\n**Rzeczpospolita Krakowska 1815-1846**:\n- powierzchnia: 1164 km²\n- ludność: ok. 88 tys. (1815), 146 tys. (1843)\n- konstytucja: liberalna (z poprawkami 1818, 1833)\n- kontrola: 3 mocarstwa (Rosja, Prusy, Austria) przez \"konferencję rezydentów\"\n\n### 1848 - Cesarstwo Austriackie\n\nW lutym/marcu **1846 r.** wybuchło **powstanie krakowskie** (rządzony przez Jana Tyssowskiego, Edwarda Dembowskiego, Karola Libelta) - próba ogłoszenia niepodległej Polski. Powstanie szybko stłumione (austriacka rabacja galicyjska - chłopi przeciw szlachcie).\n\n**16 listopada 1846 r.** Austria podpisała traktat z Rosją i Prusami, **likwidujący Rzeczpospolitę Krakowską** i **włączający Kraków bezpośrednio do Cesarstwa Austriackiego** (jako Wielkie Księstwo Krakowskie, część Galicji).\n\nW **1848 r.** (Wiosna Ludów) Kraków był już pod rządami austriackimi i pozostał taki do 1918 r.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do tekstu źródłowego\n\nW Źródle 1. (patent cesarza **Ferdynanda I Austriackiego**) z 1846 r. mowa wprost:\n> \"trzy opiekuńcze mocarstwa, odwołując się do traktatów zawartych 3 maja 1815 r. względem miasta Krakowa, postanowiły w mowie będące miasto i okręg jego oddać w posiadania nasze\"\n\nTo akt **inkorporacji Krakowa do Austrii w 1846 r.** Stąd 1848 = już Cesarstwo Austriackie.\n\nW źródle wspomina się też \"jak było przed pokojem wiedeńskim 14 października 1809 r.\" - przed 1809 r. Kraków też był austriacki (w Galicji Zachodniej).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 13.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - **wszystkie trzy** prawidłowe odpowiedzi\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna (np. 2/3) lub błędna\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - 1808: \"Cesarstwo Austriackie\" / \"Austria\" / \"Galicja Zachodnia\"\n> - 1816: \"Rzeczpospolita Krakowska\" / \"Wolne Miasto Kraków\" / \"Wolne Miasto i okręg jego\"\n> - 1848: \"Cesarstwo Austriackie\" / \"Austria\" / \"Wielkie Księstwo Krakowskie / Galicja\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - dla 1816: \"Austria\" (Kraków BYŁ wtedy Wolnym Miastem, nie austriackim)\n> - dla 1808 lub 1848: \"Wolne Miasto Kraków\" (NIE było wtedy autonomiczne)\n\n## Reference historyczny - Kraków pod zaborami\n\n> 📖 **Status Krakowa w XIX w.:**\n>\n> **1795 (III rozbiór)** - Kraków przyznany Austrii (Galicja Zachodnia)\n> **1809 (pokój w Schönbrunn)** - Kraków przyłączony do Księstwa Warszawskiego po wojnie z Austrią\n> **1815 (Kongres Wiedeński)** - Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków (Rzeczpospolita Krakowska, 1164 km², autonomia pod opieką 3 mocarstw)\n> **1846 (powstanie krakowskie)** - likwidacja Rzeczypospolitej Krakowskiej, włączenie Krakowa do Cesarstwa Austriackiego (Wielkie Księstwo Krakowskie, część Galicji)\n> **1867 (kompromis z Austrią)** - Galicja jako autonomiczne królestwo w ramach Austro-Węgier\n> **1918** - odzyskanie niepodległości Polski, Kraków znów polski\n>\n> 📖 **Powstanie krakowskie 1846 r.:**\n> - **22 lutego 1846 r.** - wybuch powstania, ogłoszenie niepodległości\n> - Władze: **Rząd Narodowy Rzeczypospolitej Polskiej** (Jan Tyssowski, Edward Dembowski, Karol Libelt)\n> - Manifest 22 lutego: zniesienie pańszczyzny, równość obywateli\n> - Klęska: po 9 dniach (3 marca 1846), tłumione przez wojska austriackie\n> - **Rabacja galicyjska** (luty 1846): chłopi galicyjscy mordowali szlachtę (ok. 1000 ofiar w Galicji Zachodniej) - Austria sprytnie wykorzystała antagonizm szlachta-chłopi\n> - Skutek: Austria likwiduje Rzeczpospolitą Krakowską, **inkorporacja Krakowa do Austrii (16.11.1846)**\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - \"1808 = Księstwo Warszawskie\". To FAŁSZ. Kraków został włączony do Księstwa Warszawskiego dopiero w **1809 r.** (po pokoju w Schönbrunn po wojnie polsko-austriackiej). W 1808 r. Kraków wciąż był austriacki.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Drugi błąd - \"1848 = Wolne Miasto Kraków\". W 1846 r. (czyli 2 lata wcześniej) Rzeczpospolita Krakowska została zlikwidowana po powstaniu krakowskim. W 1848 r. Kraków jest już częścią **Cesarstwa Austriackiego**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o klatka czasowych:\n> - Kraków austriacki: **1795-1809** i **1846-1918**\n> - Kraków polski (Księstwo Warszawskie): **1809-1815**\n> - Kraków wolny (Rzeczpospolita Krakowska): **1815-1846**\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga **WSZYSTKICH 3 odpowiedzi prawidłowych** dla 1 pkt. Nie ma punktacji częściowej.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>Uzupełnij tabelę - wpisz nazwy państw, w których granicach znajdował się<br>w poszczególnych latach Kraków.<br>Rok<br>Nazwa państwa<br>1808<br>1816<br>1848</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje<br>wydarzenia […] z dziejów ojczystych;<br>dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń<br>w dziejach […].<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego […].<br>IV. Wiek XIX.</p>\n<ol><li>Europa napoleońska.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje kierunki i etapy podbojów</li></ol>\n<p>Napoleona; charakteryzuje napoleońską ideę<br>imperium;</p>\n<ol><li>charakteryzuje decyzje kongresu</li></ol>\n<p>wiedeńskiego, z uwzględnieniem sprawy<br>polskiej.</p>\n<ol><li>Walka o niepodległość Polski w okresie</li></ol>\n<p>niewoli narodowej.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki</li></ol>\n<p>powstań narodowych.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za wszystkie trzy prawidłowe odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.<br>Prawidłowa odpowiedź<br>1808 - Cesarstwo Austriackie [Austria]<br>1816 - Rzeczpospolita Krakowska [Wolne Miasto Kraków]<br>1848 - Cesarstwo Austriackie [Austria]</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Rok | Nazwa państwa |<br>| <strong>1808</strong> | <strong>Cesarstwo Austriackie</strong> (Austria) |<br>| <strong>1816</strong> | <strong>Rzeczpospolita Krakowska</strong> (Wolne Miasto Kraków) |<br>| <strong>1848</strong> | <strong>Cesarstwo Austriackie</strong> (Austria) |</p>\n<h4>Sposób 1 - chronologia statusu Krakowa po III rozbiorze</h4>\n<p><strong>Linia czasu Krakowa 1795-1918:</strong></p>\n<p>| Lata | Status Krakowa | Państwo |<br>| <strong>1795-1809</strong> | <strong>III rozbiór: Kraków przyznany Austrii</strong> | Cesarstwo Austriackie (Galicja Zachodnia) |<br>| <strong>1809-1815</strong> | <strong>Po wojnie 1809</strong> Kraków włączony do Księstwa Warszawskiego (na mocy pokoju w Schönbrunn) | Księstwo Warszawskie (Napoleon) |<br>| <strong>1815-1846</strong> | <strong>Kongres Wiedeński 1815</strong>: Kraków jako <strong>Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków</strong> (Rzeczpospolita Krakowska) | autonomia pod opieką trzech mocarstw (Rosja, Prusy, Austria) |<br>| <strong>1846-1918</strong> | <strong>Po powstaniu krakowskim 1846</strong>: Austria likwiduje Rzeczpospolitę Krakowską i włącza Kraków do <strong>Galicji</strong> | Cesarstwo Austriackie (od 1867 - Austro-Węgry) |</p>\n<h4>Sposób 2 - sprawdzanie każdej daty</h4>\n<h5>1808 - Cesarstwo Austriackie</h5>\n<p>W 1808 r. Kraków był pod <strong>rządami austriackimi</strong> (od III rozbioru 1795). Należał do <strong>Galicji Zachodniej</strong> (Westgalizien) - austriackiej prowincji.</p>\n<p>Kraków zostanie przyłączony do <strong>Księstwa Warszawskiego dopiero w 1809 r.</strong> (po wojnie polsko-austriackiej i pokoju w Schönbrunn).</p>\n<h5>1816 - Rzeczpospolita Krakowska</h5>\n<p>Na <strong>Kongresie Wiedeńskim 1815 r.</strong> mocarstwa zwycięskie (Rosja, Prusy, Austria) postanowiły, że:</p>\n<ul><li>Większość Księstwa Warszawskiego → <strong>Królestwo Polskie</strong> (pod Rosją, Aleksander I)</li><li>Poznańskie → <strong>Wielkie Księstwo Poznańskie</strong> (pod Prusami)</li><li><strong>Kraków + okolice</strong> → <strong>Wolne Miasto Kraków</strong> (Rzeczpospolita Krakowska) jako autonomiczna republika</li></ul>\n<p><strong>Rzeczpospolita Krakowska 1815-1846</strong>:</p>\n<ul><li>powierzchnia: 1164 km²</li><li>ludność: ok. 88 tys. (1815), 146 tys. (1843)</li><li>konstytucja: liberalna (z poprawkami 1818, 1833)</li><li>kontrola: 3 mocarstwa (Rosja, Prusy, Austria) przez &quot;konferencję rezydentów&quot;</li></ul>\n<h5>1848 - Cesarstwo Austriackie</h5>\n<p>W lutym/marcu <strong>1846 r.</strong> wybuchło <strong>powstanie krakowskie</strong> (rządzony przez Jana Tyssowskiego, Edwarda Dembowskiego, Karola Libelta) - próba ogłoszenia niepodległej Polski. Powstanie szybko stłumione (austriacka rabacja galicyjska - chłopi przeciw szlachcie).</p>\n<p><strong>16 listopada 1846 r.</strong> Austria podpisała traktat z Rosją i Prusami, <strong>likwidujący Rzeczpospolitę Krakowską</strong> i <strong>włączający Kraków bezpośrednio do Cesarstwa Austriackiego</strong> (jako Wielkie Księstwo Krakowskie, część Galicji).</p>\n<p>W <strong>1848 r.</strong> (Wiosna Ludów) Kraków był już pod rządami austriackimi i pozostał taki do 1918 r.</p>\n<h4>Sposób 3 - odwołanie do tekstu źródłowego</h4>\n<p>W Źródle 1. (patent cesarza <strong>Ferdynanda I Austriackiego</strong>) z 1846 r. mowa wprost:</p>\n<blockquote>&quot;trzy opiekuńcze mocarstwa, odwołując się do traktatów zawartych 3 maja 1815 r. względem miasta Krakowa, postanowiły w mowie będące miasto i okręg jego oddać w posiadania nasze&quot;</blockquote>\n<p>To akt <strong>inkorporacji Krakowa do Austrii w 1846 r.</strong> Stąd 1848 = już Cesarstwo Austriackie.</p>\n<p>W źródle wspomina się też &quot;jak było przed pokojem wiedeńskim 14 października 1809 r.&quot; - przed 1809 r. Kraków też był austriacki (w Galicji Zachodniej).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 13.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - <strong>wszystkie trzy</strong> prawidłowe odpowiedzi<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niepełna (np. 2/3) lub błędna<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong><br>- 1808: &quot;Cesarstwo Austriackie&quot; / &quot;Austria&quot; / &quot;Galicja Zachodnia&quot;<br>- 1816: &quot;Rzeczpospolita Krakowska&quot; / &quot;Wolne Miasto Kraków&quot; / &quot;Wolne Miasto i okręg jego&quot;<br>- 1848: &quot;Cesarstwo Austriackie&quot; / &quot;Austria&quot; / &quot;Wielkie Księstwo Krakowskie / Galicja&quot;<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- dla 1816: &quot;Austria&quot; (Kraków BYŁ wtedy Wolnym Miastem, nie austriackim)<br>- dla 1808 lub 1848: &quot;Wolne Miasto Kraków&quot; (NIE było wtedy autonomiczne)</blockquote>\n<h4>Reference historyczny - Kraków pod zaborami</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Status Krakowa w XIX w.:</strong><br><br><strong>1795 (III rozbiór)</strong> - Kraków przyznany Austrii (Galicja Zachodnia)<br><strong>1809 (pokój w Schönbrunn)</strong> - Kraków przyłączony do Księstwa Warszawskiego po wojnie z Austrią<br><strong>1815 (Kongres Wiedeński)</strong> - Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków (Rzeczpospolita Krakowska, 1164 km², autonomia pod opieką 3 mocarstw)<br><strong>1846 (powstanie krakowskie)</strong> - likwidacja Rzeczypospolitej Krakowskiej, włączenie Krakowa do Cesarstwa Austriackiego (Wielkie Księstwo Krakowskie, część Galicji)<br><strong>1867 (kompromis z Austrią)</strong> - Galicja jako autonomiczne królestwo w ramach Austro-Węgier<br><strong>1918</strong> - odzyskanie niepodległości Polski, Kraków znów polski<br><br>📖 <strong>Powstanie krakowskie 1846 r.:</strong><br>- <strong>22 lutego 1846 r.</strong> - wybuch powstania, ogłoszenie niepodległości<br>- Władze: <strong>Rząd Narodowy Rzeczypospolitej Polskiej</strong> (Jan Tyssowski, Edward Dembowski, Karol Libelt)<br>- Manifest 22 lutego: zniesienie pańszczyzny, równość obywateli<br>- Klęska: po 9 dniach (3 marca 1846), tłumione przez wojska austriackie<br>- <strong>Rabacja galicyjska</strong> (luty 1846): chłopi galicyjscy mordowali szlachtę (ok. 1000 ofiar w Galicji Zachodniej) - Austria sprytnie wykorzystała antagonizm szlachta-chłopi<br>- Skutek: Austria likwiduje Rzeczpospolitą Krakowską, <strong>inkorporacja Krakowa do Austrii (16.11.1846)</strong></blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - &quot;1808 = Księstwo Warszawskie&quot;. To FAŁSZ. Kraków został włączony do Księstwa Warszawskiego dopiero w <strong>1809 r.</strong> (po pokoju w Schönbrunn po wojnie polsko-austriackiej). W 1808 r. Kraków wciąż był austriacki.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Drugi błąd - &quot;1848 = Wolne Miasto Kraków&quot;. W 1846 r. (czyli 2 lata wcześniej) Rzeczpospolita Krakowska została zlikwidowana po powstaniu krakowskim. W 1848 r. Kraków jest już częścią <strong>Cesarstwa Austriackiego</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pamiętaj o klatka czasowych:<br>- Kraków austriacki: <strong>1795-1809</strong> i <strong>1846-1918</strong><br>- Kraków polski (Księstwo Warszawskie): <strong>1809-1815</strong><br>- Kraków wolny (Rzeczpospolita Krakowska): <strong>1815-1846</strong></blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE wymaga <strong>WSZYSTKICH 3 odpowiedzi prawidłowych</strong> dla 1 pkt. Nie ma punktacji częściowej.</blockquote>"}]}