{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nPodaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, o którym mowa w podkreślonym\nfragmencie tekstu.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n12.1. 12.2. 13.1. 13.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia […] z dziejów ojczystych;\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIV. Wiek XIX.\n4. Walka o niepodległość Polski w okresie\nniewoli narodowej.\nZdający:\n3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki\npowstań narodowych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej nazwy.\n0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nPowstanie krakowskie.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Powstanie krakowskie** (1846 r.) - zwane także **rewolucją krakowską**.\n\n## Sposób 1 - analiza podkreślonego fragmentu patentu Ferdynanda\n\n> \"Kraków nie dopełnił […] warunków swego niepodległego bytu. […] Kiedy […] miasto popadło pod władzę pewnej liczby konspiratorów, którzy uzurpowali sobie tytuł rządu rewolucyjnego na całą Polskę, i powoływali się mieszkańców wszystkich prowincji dawnego Królestwa Polskiego do powstania i wzięcia za broń przeciw istniejącym rządom, uzbrojone bandy z terytorium Krakowa napadły i nasze kraje.\" (Patent cesarza Ferdynanda I, 1846)\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n1. **\"Konspiratorzy, którzy uzurpowali sobie tytuł rządu rewolucyjnego na całą Polskę\"** - odniesienie do **Rządu Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej** ogłoszonego w Krakowie 22 lutego 1846 r.\n2. **\"Powoływali […] mieszkańców wszystkich prowincji dawnego Królestwa Polskiego do powstania\"** - manifest 22 lutego wzywający Polaków wszystkich zaborów do walki zbrojnej.\n3. **\"Uzbrojone bandy z terytorium Krakowa napadły i nasze kraje\"** - wyprawy powstańcze na Galicję (m.in. \"czerwoną procesją\" Edwarda Dembowskiego, 27 lutego 1846).\n4. **Konsekwencja:** likwidacja Wolnego Miasta Krakowa i włączenie go do Cesarstwa Austriackiego (16.11.1846 r.).\n\n## Sposób 2 - kontekst chronologiczny\n\nPatent Ferdynanda I to akt **likwidujący Rzeczpospolitę Krakowską po nieudanej próbie powstania w 1846 r.** Wcześniej (Kongres Wiedeński 1815) ustanowiono Wolne Miasto Kraków jako autonomiczną republikę pod opieką trzech mocarstw. Powstanie wybuchło **22 lutego 1846 r.** i upadło już po 9 dniach (**3 marca 1846 r.**).\n\n**Powstanie krakowskie miało dwa równoległe wymiary:**\n- **W Krakowie** - proklamowanie niepodległej Polski przez Jana Tyssowskiego (dyktator), Edwarda Dembowskiego (sekretarz), Karola Libelta.\n- **W Galicji Zachodniej** - równoczesna **rabacja galicyjska** (chłopi mordowali szlachtę polską, ok. 1000 zabitych, sprytnie sterowana przez Austriaków).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 13.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie prawidłowej nazwy: **\"powstanie krakowskie\"** lub **\"rewolucja krakowska\"**\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty nazwy:**\n> - \"powstanie krakowskie\"\n> - \"rewolucja krakowska\"\n> - \"powstanie krakowskie 1846 r.\"\n> - \"powstanie krakowskie [1846 r.]\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"rewolucja polska\" (zbyt ogólne)\n> - \"powstanie listopadowe\" (to **1830-31**, inne wydarzenie)\n> - \"powstanie styczniowe\" (to **1863-64**, jeszcze inne)\n> - \"powstanie w Galicji\" (myli się z rabacją galicyjską)\n\n## Reference historyczny - powstanie krakowskie 1846 r.\n\n> 📖 **Powstanie krakowskie (22 lutego - 3 marca 1846 r.):**\n>\n> **Geneza:**\n> - Plany powstania ogólnopolskiego we wszystkich trzech zaborach (Towarzystwo Demokratyczne Polskie z emigracji)\n> - Aresztowania w Wielkopolsce (Karol Libelt) zniweczyły plan w zaborze pruskim\n> - Wybuch tylko w Krakowie (najsłabiej obsadzonym przez wojsko zaborcze)\n>\n> **Przywódcy:**\n> - **Jan Tyssowski** - dyktator powstania\n> - **Edward Dembowski** - sekretarz dyktatora, ideolog, autor \"czerwonej procesji\" (zginął 27 lutego 1846)\n> - **Ludwik Gorzkowski**, **Aleksander Grzegorzewski** - pierwsza Rada Narodowa\n>\n> **Manifest 22 lutego 1846 r.:**\n> - Zniesienie pańszczyzny bez odszkodowania\n> - Nadanie chłopom ziemi na własność\n> - Równość obywateli wobec prawa\n> - Wezwanie do walki o niepodległą Polskę\n>\n> **Upadek (3 marca 1846):**\n> - Wkroczenie wojsk austriackich do Krakowa\n> - Jednoczesna **rabacja galicyjska** (Jakub Szela w Tarnowskiem) - chłopi mordowali polską szlachtę zamiast łączyć się z powstaniem\n> - Austria sprytnie wykorzystała antagonizm szlachta-chłopi w Galicji\n>\n> **Skutek:**\n> - Patent cesarza Ferdynanda I (1846)\n> - **16 listopada 1846 r.** - likwidacja Rzeczypospolitej Krakowskiej, inkorporacja Krakowa do Cesarstwa Austriackiego (Wielkie Księstwo Krakowskie, część Galicji)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - pomylenie powstania krakowskiego (**1846**) z powstaniem listopadowym (**1830-31**) lub styczniowym (**1863-64**). Klucz: jeśli mowa o **Krakowie**, **Wolnym Mieście**, **dyktatorze Tyssowskim** lub **manifeście znoszącym pańszczyznę** → ZAWSZE powstanie krakowskie 1846 r.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Powstanie krakowskie często mylone z **rabacją galicyjską** - to dwa równoległe, ale różne wydarzenia. Powstanie = ruch polityczny szlachty w Krakowie; rabacja = chłopski bunt antyszlachecki w Galicji Zachodniej. Klucz CKE wymaga nazwy **\"powstanie krakowskie\"**, nie \"rabacja\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE akceptuje także rzadziej spotykaną nazwę **\"rewolucja krakowska\"** (używaną zwłaszcza w starszej historiografii).","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13.2. (0-1)
Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, o którym mowa w podkreślonym
fragmencie tekstu.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
12.1. 12.2. 13.1. 13.2.
Maks. liczba pkt
1
1
1
1
Uzyskana liczba pkt
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 13.2. (0-1)
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia […] z dziejów ojczystych;
dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń
w dziejach […].
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
IV. Wiek XIX.

\n
  1. Walka o niepodległość Polski w okresie
\n

niewoli narodowej.
Zdający:

\n
  1. wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki
\n

powstań narodowych.
Schemat punktowania
1 p. - za podanie prawidłowej nazwy.
0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Powstanie krakowskie.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Powstanie krakowskie (1846 r.) - zwane także rewolucją krakowską.

\n

Sposób 1 - analiza podkreślonego fragmentu patentu Ferdynanda

\n
"Kraków nie dopełnił […] warunków swego niepodległego bytu. […] Kiedy […] miasto popadło pod władzę pewnej liczby konspiratorów, którzy uzurpowali sobie tytuł rządu rewolucyjnego na całą Polskę, i powoływali się mieszkańców wszystkich prowincji dawnego Królestwa Polskiego do powstania i wzięcia za broń przeciw istniejącym rządom, uzbrojone bandy z terytorium Krakowa napadły i nasze kraje." (Patent cesarza Ferdynanda I, 1846)
\n

Wskazówki kluczowe:

\n
  1. "Konspiratorzy, którzy uzurpowali sobie tytuł rządu rewolucyjnego na całą Polskę" - odniesienie do Rządu Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszonego w Krakowie 22 lutego 1846 r.
  2. "Powoływali […] mieszkańców wszystkich prowincji dawnego Królestwa Polskiego do powstania" - manifest 22 lutego wzywający Polaków wszystkich zaborów do walki zbrojnej.
  3. "Uzbrojone bandy z terytorium Krakowa napadły i nasze kraje" - wyprawy powstańcze na Galicję (m.in. "czerwoną procesją" Edwarda Dembowskiego, 27 lutego 1846).
  4. Konsekwencja: likwidacja Wolnego Miasta Krakowa i włączenie go do Cesarstwa Austriackiego (16.11.1846 r.).
\n

Sposób 2 - kontekst chronologiczny

\n

Patent Ferdynanda I to akt likwidujący Rzeczpospolitę Krakowską po nieudanej próbie powstania w 1846 r. Wcześniej (Kongres Wiedeński 1815) ustanowiono Wolne Miasto Kraków jako autonomiczną republikę pod opieką trzech mocarstw. Powstanie wybuchło 22 lutego 1846 r. i upadło już po 9 dniach (3 marca 1846 r.).

\n

Powstanie krakowskie miało dwa równoległe wymiary:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 13.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - podanie prawidłowej nazwy: "powstanie krakowskie" lub "rewolucja krakowska"
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi

Akceptowane warianty nazwy:
- "powstanie krakowskie"
- "rewolucja krakowska"
- "powstanie krakowskie 1846 r."
- "powstanie krakowskie [1846 r.]"

Wykluczone:
- "rewolucja polska" (zbyt ogólne)
- "powstanie listopadowe" (to 1830-31, inne wydarzenie)
- "powstanie styczniowe" (to 1863-64, jeszcze inne)
- "powstanie w Galicji" (myli się z rabacją galicyjską)
\n

Reference historyczny - powstanie krakowskie 1846 r.

\n
📖 Powstanie krakowskie (22 lutego - 3 marca 1846 r.):

Geneza:
- Plany powstania ogólnopolskiego we wszystkich trzech zaborach (Towarzystwo Demokratyczne Polskie z emigracji)
- Aresztowania w Wielkopolsce (Karol Libelt) zniweczyły plan w zaborze pruskim
- Wybuch tylko w Krakowie (najsłabiej obsadzonym przez wojsko zaborcze)

Przywódcy:
- Jan Tyssowski - dyktator powstania
- Edward Dembowski - sekretarz dyktatora, ideolog, autor "czerwonej procesji" (zginął 27 lutego 1846)
- Ludwik Gorzkowski, Aleksander Grzegorzewski - pierwsza Rada Narodowa

Manifest 22 lutego 1846 r.:
- Zniesienie pańszczyzny bez odszkodowania
- Nadanie chłopom ziemi na własność
- Równość obywateli wobec prawa
- Wezwanie do walki o niepodległą Polskę

Upadek (3 marca 1846):
- Wkroczenie wojsk austriackich do Krakowa
- Jednoczesna rabacja galicyjska (Jakub Szela w Tarnowskiem) - chłopi mordowali polską szlachtę zamiast łączyć się z powstaniem
- Austria sprytnie wykorzystała antagonizm szlachta-chłopi w Galicji

Skutek:
- Patent cesarza Ferdynanda I (1846)
- 16 listopada 1846 r. - likwidacja Rzeczypospolitej Krakowskiej, inkorporacja Krakowa do Cesarstwa Austriackiego (Wielkie Księstwo Krakowskie, część Galicji)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - pomylenie powstania krakowskiego (1846) z powstaniem listopadowym (1830-31) lub styczniowym (1863-64). Klucz: jeśli mowa o Krakowie, Wolnym Mieście, dyktatorze Tyssowskim lub manifeście znoszącym pańszczyznę → ZAWSZE powstanie krakowskie 1846 r.
\n
⚠️ Uwaga: Powstanie krakowskie często mylone z rabacją galicyjską - to dwa równoległe, ale różne wydarzenia. Powstanie = ruch polityczny szlachty w Krakowie; rabacja = chłopski bunt antyszlachecki w Galicji Zachodniej. Klucz CKE wymaga nazwy "powstanie krakowskie", nie "rabacja".
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE akceptuje także rzadziej spotykaną nazwę "rewolucja krakowska" (używaną zwłaszcza w starszej historiografii).
"}]}