{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-1)\nŹródło 1. Fragment konstytucji\nArtykuł 5. Korona książęca […] jest dziedziczną w osobie Króla Saskiego, jego potomków,\ndziedziców i następców w porządku następstwa ustanowionego w domu saskim.\nArtykuł 6. Rząd jest w osobie króla. On sprawuje w całej swojej zupełności urzędowanie władzy\nwykonawczej. Od niego wychodzą projekta ustaw.\nWiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 40.\nŹródło 2. Ilustracje. Godła państwowe\nNa podstawie: https://encyklopedia.pwn.pl\nRozstrzygnij, która ilustracja (A czy B) przedstawia godło państwa opartego na zasadach\nopisanych w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nA\nB\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego.\nIV. Wiek XIX.\n1. Europa napoleońska.\nZdający:\n5) charakteryzuje ustrój polityczny Księstwa\nWarszawskiego;\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie: A\nPrzykładowe uzasadnienie:\nŹródło 1. jest fragmentem konstytucji Księstwa Warszawskiego, która zakładała unię\npersonalną Saksonii z Księstwem (król saski był księciem warszawskim). Na ilustracji A\nzostało przedstawione godło Księstwa Warszawskiego, które uwzględnia symbolikę dynastii\nWettinów i symbolikę Polski.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: A** - godło A przedstawia herb **Księstwa Warszawskiego** (1807-1815), państwa opartego na zasadach opisanych w Źródle 1.\n\n**Uzasadnienie:** Źródło 1. to fragment **Konstytucji Księstwa Warszawskiego z 22 lipca 1807 r.**, która ustanawiała **unię personalną z Saksonią** - korona książęca dziedziczna w dynastii **Wettynów** (\"w domu saskim\"). Godło A łączy symbolikę polską (biały orzeł na czerwonym tle) z dynastyczną symboliką Wettynów (czarno-białe pasy z zielonym rątkiem), co dokładnie odpowiada tej unii.\n\n## Sposób 1 - identyfikacja Źródła 1.\n\n> \"Artykuł 5. Korona książęca […] jest dziedziczną w osobie Króla Saskiego, jego potomków, dziedziców i następców w porządku następstwa ustanowionego w domu saskim.\n> Artykuł 6. Rząd jest w osobie króla. On sprawuje w całej swojej zupełności urzędowanie władzy wykonawczej. Od niego wychodzą projekta ustaw.\"\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n1. **\"Korona książęca\"** - państwo jest **księstwem** (nie królestwem)\n2. **\"Króla Saskiego\"** - władca pochodzi z dynastii saskiej (Wettynowie)\n3. **\"W porządku następstwa ustanowionego w domu saskim\"** - unia personalna z Saksonią\n4. **\"Rząd jest w osobie króla\"** - monarcha skupia pełnię władzy wykonawczej (model napoleoński)\n\n**Wniosek:** to **Konstytucja Księstwa Warszawskiego** nadana przez **Napoleona** w **Dreźnie 22 lipca 1807 r.** Pierwszym księciem warszawskim został **Fryderyk August I** (król saski z dynastii Wettynów).\n\n## Sposób 2 - analiza ikonografii\n\n### Godło A (Księstwo Warszawskie):\n- **Tarcza dwudzielna pionowa** pod **koroną książęcą** (nie cesarską)\n- **Lewa strona:** czarno-białe pasy z zielonym rątkiem (Rautenkranz) - herb **rodu Wettynów** (Saksonii)\n- **Prawa strona:** biały orzeł na czerwonym tle - godło **Polski**\n- **Symbolika:** unia dwóch państw - Księstwa Warszawskiego i Królestwa Saksonii, połączonych osobą tego samego władcy (Fryderyk August)\n\n### Godło B (Królestwo Polskie pod Rosją):\n- **Czarny dwugłowy orzeł cesarski** pod koroną z berłem i jabłkiem - godło **Imperium Rosyjskiego** (Romanowowie)\n- **Na piersi tarcza** z białym orłem polskim - symbolizuje, że Polska jest **częścią cesarstwa rosyjskiego**, podporządkowaną carowi\n- **Wprowadzone po Kongresie Wiedeńskim 1815 r.** - to godło **Królestwa Polskiego (Kongresowego)** w **unii personalnej z Rosją** (car = król Polski)\n\n## Sposób 3 - kontekst historyczny\n\n**Księstwo Warszawskie (1807-1815):**\n- Utworzone przez **Napoleona** na mocy **pokoju w Tylży (lipiec 1807)**\n- **Konstytucja nadana w Dreźnie 22 lipca 1807 r.** - wzorowana na Code Napoléon\n- **Władca:** Fryderyk August I (Wettyn, król saski w unii personalnej)\n- **Sejm dwuizbowy** (sejm właściwy + senat), ale o ograniczonych kompetencjach\n- **Zniesienie pańszczyzny** (na papierze - w praktyce ograniczone)\n- **Powiększenie 1809** o Galicję Zachodnią (po wojnie z Austrią, pokój w Schönbrunn)\n- **Koniec:** **Kongres Wiedeński 1815** - większość ziem → **Królestwo Polskie** pod Rosją\n\n**Królestwo Polskie 1815-1832 (\"Kongresowe\"):**\n- Utworzone na **Kongresie Wiedeńskim 1815** z większości Księstwa Warszawskiego\n- **Władca:** car Rosji = król Polski (unia personalna z Rosją)\n- Konstytucja nadana przez **Aleksandra I** (27 listopada 1815)\n- Po **powstaniu listopadowym 1830-31** - Statut Organiczny 1832, ograniczenie autonomii\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 14, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowe **rozstrzygnięcie (A)** **wraz z uzasadnieniem** odwołującym się zarówno do Źródła 1., jak i do godła A\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna (samo A bez uzasadnienia, lub uzasadnienie bez wskazania litery) lub błędna (B)\n>\n> **MUSISZ napisać:**\n> 1. **Rozstrzygnięcie: A**\n> 2. **Uzasadnienie** - wykazać, że:\n> - Źródło 1. dotyczy Konstytucji **Księstwa Warszawskiego** (korona książęca, dziedziczność w domu saskim)\n> - Godło A zawiera symbolikę **Wettynów (Saksonii)** + Polski (białego orła)\n>\n> **Akceptowane warianty uzasadnienia:**\n> - \"unia personalna z Saksonią\" / \"unia z domem saskim\" / \"król saski był księciem warszawskim\"\n> - \"herb Wettynów\" / \"symbolika dynastii saskiej\" / \"czarno-białe pasy Wettynów\"\n> - \"orzeł polski\" / \"biały orzeł na czerwonym tle\"\n> - \"korona książęca\" (nie cesarska jak na godle B)\n\n## Reference historyczny - godła ziem polskich w XIX w.\n\n> 📖 **Ewolucja godła Polski w czasach niewoli:**\n>\n> **Księstwo Warszawskie (1807-1815)** - godło A:\n> - tarcza dzielona w słup pod koroną książęcą\n> - lewa: herb Wettynów (Saksonia)\n> - prawa: biały orzeł polski\n> - znak unii personalnej Polska-Saksonia\n>\n> **Królestwo Polskie pod Rosją (1815-1832 swobodne, do 1917 ograniczone)** - godło B:\n> - dwugłowy orzeł cesarski rosyjski\n> - na piersi mały orzeł polski w tarczy\n> - znak inkorporacji do Imperium Rosyjskiego\n>\n> **Wielkie Księstwo Poznańskie (1815-1848)** - orzeł pruski z mniejszą tarczą polskiego orła\n>\n> **Wolne Miasto Kraków (1815-1846)** - biały orzeł w koronie na niebieskim tle, z koroną otwartą\n>\n> 📖 **Konstytucja Księstwa Warszawskiego 1807 r.:**\n> - Nadana przez Napoleona w **Dreźnie 22 lipca 1807 r.**\n> - Pierwsza nowoczesna konstytucja na ziemiach polskich po Konstytucji 3 Maja\n> - 89 artykułów, wzorowana na Code Napoléon\n> - Władza wykonawcza: książę warszawski (Fryderyk August Wettyn)\n> - Władza ustawodawcza: sejm + senat (ograniczone)\n> - Zniesienie poddaństwa osobistego chłopów (\"ptak wolny\")\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstsza pułapka - wybór **B**, kojarząc Źródło 1. z Konstytucją Królestwa Polskiego 1815. Klucz: w Źródle 1. mowa o **\"koronie KSIĄŻĘCEJ\"** (book = księstwo), a **\"król saski\"** wskazuje na Wettynów, NIE na cara rosyjskiego. Królestwo Polskie 1815 było **królestwem**, nie księstwem, a jego władcą był car Aleksander I (Romanow), nie Wettyn.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Symbolika herbu A: **czarno-białe pasy z zielonym rątkiem (Rautenkranz)** to **klasyczny herb Saksonii (Wettynów)** - \"Barry of ten Sable and Or, a crancelin in bend Vert\". Jeśli widzisz takie pasy obok polskiego orła → ZAWSZE Księstwo Warszawskie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Symbolika herbu B: **czarny dwugłowy orzeł** to **godło Imperium Rosyjskiego (Romanowowie)**. Polski orzeł na piersi orła rosyjskiego symbolizował zależność (Polska jako autonomiczna prowincja Rosji). To godło Królestwa Polskiego 1815-1917.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 14. (0-1)
Źródło 1. Fragment konstytucji
Artykuł 5. Korona książęca […] jest dziedziczną w osobie Króla Saskiego, jego potomków,
dziedziców i następców w porządku następstwa ustanowionego w domu saskim.
Artykuł 6. Rząd jest w osobie króla. On sprawuje w całej swojej zupełności urzędowanie władzy
wykonawczej. Od niego wychodzą projekta ustaw.
Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 40.
Źródło 2. Ilustracje. Godła państwowe
Na podstawie: https://encyklopedia.pwn.pl
Rozstrzygnij, która ilustracja (A czy B) przedstawia godło państwa opartego na zasadach
opisanych w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:
A
B
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 14. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu […] problemowym; dostrzega
problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego.
IV. Wiek XIX.

\n
  1. Europa napoleońska.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje ustrój polityczny Księstwa
\n

Warszawskiego;
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie: A
Przykładowe uzasadnienie:
Źródło 1. jest fragmentem konstytucji Księstwa Warszawskiego, która zakładała unię
personalną Saksonii z Księstwem (król saski był księciem warszawskim). Na ilustracji A
zostało przedstawione godło Księstwa Warszawskiego, które uwzględnia symbolikę dynastii
Wettinów i symbolikę Polski.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: A - godło A przedstawia herb Księstwa Warszawskiego (1807-1815), państwa opartego na zasadach opisanych w Źródle 1.

\n

Uzasadnienie: Źródło 1. to fragment Konstytucji Księstwa Warszawskiego z 22 lipca 1807 r., która ustanawiała unię personalną z Saksonią - korona książęca dziedziczna w dynastii Wettynów ("w domu saskim"). Godło A łączy symbolikę polską (biały orzeł na czerwonym tle) z dynastyczną symboliką Wettynów (czarno-białe pasy z zielonym rątkiem), co dokładnie odpowiada tej unii.

\n

Sposób 1 - identyfikacja Źródła 1.

\n
"Artykuł 5. Korona książęca […] jest dziedziczną w osobie Króla Saskiego, jego potomków, dziedziców i następców w porządku następstwa ustanowionego w domu saskim.
Artykuł 6. Rząd jest w osobie króla. On sprawuje w całej swojej zupełności urzędowanie władzy wykonawczej. Od niego wychodzą projekta ustaw."
\n

Wskazówki kluczowe:

\n
  1. "Korona książęca" - państwo jest księstwem (nie królestwem)
  2. "Króla Saskiego" - władca pochodzi z dynastii saskiej (Wettynowie)
  3. "W porządku następstwa ustanowionego w domu saskim" - unia personalna z Saksonią
  4. "Rząd jest w osobie króla" - monarcha skupia pełnię władzy wykonawczej (model napoleoński)
\n

Wniosek: to Konstytucja Księstwa Warszawskiego nadana przez Napoleona w Dreźnie 22 lipca 1807 r. Pierwszym księciem warszawskim został Fryderyk August I (król saski z dynastii Wettynów).

\n

Sposób 2 - analiza ikonografii

\n
Godło A (Księstwo Warszawskie):
\n\n
Godło B (Królestwo Polskie pod Rosją):
\n\n

Sposób 3 - kontekst historyczny

\n

Księstwo Warszawskie (1807-1815):

\n\n

Królestwo Polskie 1815-1832 ("Kongresowe"):

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 14, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowe rozstrzygnięcie (A) wraz z uzasadnieniem odwołującym się zarówno do Źródła 1., jak i do godła A
- 0 pkt - odpowiedź niepełna (samo A bez uzasadnienia, lub uzasadnienie bez wskazania litery) lub błędna (B)

MUSISZ napisać:
1. Rozstrzygnięcie: A
2. Uzasadnienie - wykazać, że:
- Źródło 1. dotyczy Konstytucji Księstwa Warszawskiego (korona książęca, dziedziczność w domu saskim)
- Godło A zawiera symbolikę Wettynów (Saksonii) + Polski (białego orła)

Akceptowane warianty uzasadnienia:
- "unia personalna z Saksonią" / "unia z domem saskim" / "król saski był księciem warszawskim"
- "herb Wettynów" / "symbolika dynastii saskiej" / "czarno-białe pasy Wettynów"
- "orzeł polski" / "biały orzeł na czerwonym tle"
- "korona książęca" (nie cesarska jak na godle B)
\n

Reference historyczny - godła ziem polskich w XIX w.

\n
📖 Ewolucja godła Polski w czasach niewoli:

Księstwo Warszawskie (1807-1815) - godło A:
- tarcza dzielona w słup pod koroną książęcą
- lewa: herb Wettynów (Saksonia)
- prawa: biały orzeł polski
- znak unii personalnej Polska-Saksonia

Królestwo Polskie pod Rosją (1815-1832 swobodne, do 1917 ograniczone) - godło B:
- dwugłowy orzeł cesarski rosyjski
- na piersi mały orzeł polski w tarczy
- znak inkorporacji do Imperium Rosyjskiego

Wielkie Księstwo Poznańskie (1815-1848) - orzeł pruski z mniejszą tarczą polskiego orła

Wolne Miasto Kraków (1815-1846) - biały orzeł w koronie na niebieskim tle, z koroną otwartą

📖 Konstytucja Księstwa Warszawskiego 1807 r.:
- Nadana przez Napoleona w Dreźnie 22 lipca 1807 r.
- Pierwsza nowoczesna konstytucja na ziemiach polskich po Konstytucji 3 Maja
- 89 artykułów, wzorowana na Code Napoléon
- Władza wykonawcza: książę warszawski (Fryderyk August Wettyn)
- Władza ustawodawcza: sejm + senat (ograniczone)
- Zniesienie poddaństwa osobistego chłopów ("ptak wolny")
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstsza pułapka - wybór B, kojarząc Źródło 1. z Konstytucją Królestwa Polskiego 1815. Klucz: w Źródle 1. mowa o "koronie KSIĄŻĘCEJ" (book = księstwo), a "król saski" wskazuje na Wettynów, NIE na cara rosyjskiego. Królestwo Polskie 1815 było królestwem, nie księstwem, a jego władcą był car Aleksander I (Romanow), nie Wettyn.
\n
⚠️ Uwaga: Symbolika herbu A: czarno-białe pasy z zielonym rątkiem (Rautenkranz) to klasyczny herb Saksonii (Wettynów) - "Barry of ten Sable and Or, a crancelin in bend Vert". Jeśli widzisz takie pasy obok polskiego orła → ZAWSZE Księstwo Warszawskie.
\n
⚠️ Uwaga: Symbolika herbu B: czarny dwugłowy orzeł to godło Imperium Rosyjskiego (Romanowowie). Polski orzeł na piersi orła rosyjskiego symbolizował zależność (Polska jako autonomiczna prowincja Rosji). To godło Królestwa Polskiego 1815-1917.
"}]}