{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-2)\nObraz Johna Gasta z 1872 roku\nhttp://picturinghistory.gc.cuny.edu\nNapis na książce: SCHOOL BOOK - podręcznik\nWyjaśnij, jaką wizję amerykańskiej ekspansji na Dziki Zachód propaguje ten obraz.\nW odpowiedzi odwołaj się do jego elementów graficznych.\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIV. Wiek XIX.\n2. Europa i Stany Zjednoczone w epoce\nrewolucji przemysłowej.\nZdający:\n1) charakteryzuje proces uprzemysłowienia\npaństw europejskich i Stanów\nZjednoczonych;\n2) charakteryzuje rozwój terytorialny,\ngospodarczy oraz przemiany społeczno-\n-kulturowe w Stanach Zjednoczonych\nw XIX w.;\n3) ocenia gospodarcze, społeczne, kulturowe\ni ekologiczne skutki rewolucji przemysłowej.\nSchemat punktowania\n2 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające odwołanie do dwóch elementów graficznych.\n1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające odwołanie do jednego elementu graficznego.\n0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nObraz przedstawia pozytywną wizję amerykańskiej ekspansji na Dziki Zachód, świadczą o tym\nnastępujące elementy:\n• kierunek pozytywnych, cywilizacyjnych zmian (postępu) biegnie ze wschodu na zachód;\n• „dzika” Ameryka (Indianie, bizony) ustępuje pod naporem cywilizacji (rolnictwo, transport\nkolejowy, telegraf);\n• w centralnej części obrazu znajduje się personifikacja postępu (cywilizacji): kobieta\nw białej szacie z gwiazdą na czole, z podręcznikiem szkolnym w ręku, rozwijająca trakcję\ntelegraficzną (same pozytywne elementy);\n• symbolika światła i ciemności: światło (cywilizacja, postęp) nadchodzi od wschodu, mrok\n(dzikość, natura) ustępuje na zachód.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nObraz Johna Gasta **\"American Progress\"** (1872) propaguje **jednoznacznie pozytywną, apoteozującą wizję amerykańskiej ekspansji na Dziki Zachód** - jako **misję cywilizacyjną** i **boską powinność narodu amerykańskiego** (**Manifest Destiny** - \"Przeznaczenie Objawione\").\n\n## Sposób 1 - analiza centralnej alegorii\n\n**Personifikacja Postępu (Columbia/Liberty):**\nW centrum kompozycji unosi się postać **kobiety w białej sukni z gwiazdą na czole**. To **personifikacja Amerykańskiego Postępu** (lub Kolumbii - alegorii USA).\n\n**Atrybuty:**\n1. **Biała suknia** - czystość moralna, niewinność misji\n2. **Gwiazda na czole** - odniesienie do **gwiazd z flagi USA**, boskie błogosławieństwo, \"gwiazda przewodnia\"\n3. **Podręcznik szkolny (SCHOOL BOOK) w lewej ręce** - symbol **edukacji, oświaty, kultury cywilizowanej**\n4. **Trakcja telegraficzna (kable) rozwijana prawą ręką** - symbol **postępu technologicznego, łączności**\n\nKobieta unosi się w powietrzu, co dodaje wymiaru **transcendentnego, niemal sakralnego** - postęp jako siła **niemal boska**.\n\n## Sposób 2 - analiza kompozycji wschód-zachód i kontrast światła\n\n### Kierunek ruchu - ze WSCHODU na ZACHÓD\n\n**Wschodnia strona obrazu (prawa):**\n- **Jasne, niebieskie niebo** - światło, cywilizacja, postęp\n- **Miasta, fabryki, koleje, statki, mosty, zaprzęgi** - atrybuty rozwiniętej cywilizacji XIX-wiecznej Ameryki\n- **Statki na rzece** - handel, gospodarka\n\n**Zachodnia strona obrazu (lewa):**\n- **Ciemne, posępne niebo** - dzikość, zacofanie, mrok\n- **Uciekający Indianie na koniach** - \"dzika\" ludność rdzenna, ustępująca pod naporem cywilizacji\n- **Bizony, niedźwiedź** - dzika fauna, którą cywilizacja ma zastąpić\n- **Ciemny krajobraz** - \"pustkowie\", które trzeba ucywilizować\n\n**Kierunek ruchu Columbii:** **od wschodu (cywilizacji) na zachód (dzikości)** - to **manifestacja Manifest Destiny**: USA mają cywilizacyjną misję rozszerzenia się \"od morza do morza\".\n\n### Kontrast światło-ciemność (chiaroscuro)\n\nKluczowy zabieg ideologiczny: **światło** (postęp, cywilizacja, biała kobieta-Columbia) **wypiera mrok** (Indianie, bizony, ciemność). To wizualizacja amerykańskiej supremacji moralnej i kulturowej.\n\n## Sposób 3 - \"przybysze\" na dole obrazu\n\nNa dole, podążając za Columbią ze wschodu na zachód, widzimy:\n- **Pionierzy z wozami** (Conestoga wagons) - osadnicy zdobywający Zachód\n- **Rolnicy z pługami** - agraryzacja Dzikiego Zachodu\n- **Traperzy, myśliwi** - pierwsi przybysze, ustępujący osadnikom\n- **Koleje, statki** w tle - symbol \"komunikacyjnej rewolucji\"\n\nWszyscy to **biali Amerykanie pochodzenia europejskiego** - Indianie nie są przedstawieni jako część tej wspólnoty, lecz jako **przeszkoda na drodze postępu**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 16, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do **DWÓCH elementów graficznych**\n> - **1 pkt** - prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do **JEDNEGO elementu graficznego**\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **MUSISZ napisać:**\n> 1. **Teza:** obraz przedstawia **pozytywną wizję** amerykańskiej ekspansji jako misji cywilizacyjnej\n> 2. **Co najmniej 2 elementy graficzne** uzasadniające pozytywną wizję\n>\n> **Akceptowane elementy graficzne (każdy = osobny argument):**\n> - **Centralna postać kobiety** (Columbia/Postęp) z gwiazdą, podręcznikiem, telegrafem - atrybuty pozytywne\n> - **Kierunek ze wschodu na zachód** - postęp wkracza w dzikość\n> - **Kontrast światła i ciemności** - światło na wschodzie (cywilizacja), ciemność na zachodzie (dzikość)\n> - **Indianie/bizony uciekający** - \"dzika\" Ameryka ustępuje pod naporem cywilizacji\n> - **Pociągi, rolnictwo, telegraf** - symbole postępu technologicznego\n> - **Biała suknia Columbii** - symbol czystości moralnej misji\n>\n> **Wykluczone:**\n> - sama teza bez wskazania konkretnych elementów (0 pkt)\n> - tylko jeden element zamiast dwóch (max 1 pkt)\n> - interpretacja **krytyczna** (że obraz pokazuje przemoc wobec Indian) - to byłoby błędne, bo obraz **propaguje** ekspansję jako dobro\n\n## Reference historyczny - Manifest Destiny\n\n> 📖 **Manifest Destiny (\"Przeznaczenie Objawione\") - ideologia amerykańskiej ekspansji XIX w.:**\n>\n> **Termin:** ukuty przez dziennikarza **Johna L. O'Sullivana** w 1845 r. w gazecie *Democratic Review* (artykuł o aneksji Teksasu).\n>\n> **Idea:** Bóg wyznaczył Amerykanom misję **rozszerzenia cywilizacji \"od morza do morza\"** (\"from sea to shining sea\") - od Atlantyku po Pacyfik. Ekspansja terytorialna miała być **moralna i nieuchronna**.\n>\n> **Kluczowe etapy ekspansji USA:**\n> - 1803 - zakup Luizjany od Francji (od Napoleona, 15 mln dolarów)\n> - 1819 - zakup Florydy od Hiszpanii\n> - 1845 - aneksja Teksasu\n> - 1846-48 - **wojna z Meksykiem** → traktat z Guadalupe Hidalgo: USA zyskuje Kalifornię, Nowy Meksyk, Arizonę\n> - 1846 - kompromis z Wielką Brytanią ws. Oregonu\n> - 1849 - **gorączka złota w Kalifornii** (Gold Rush)\n> - 1862 - **Homestead Act** (Lincoln) - bezpłatne 65 ha ziemi dla osadnika\n> - 1867 - zakup Alaski od Rosji (7,2 mln dolarów)\n> - 1869 - pierwsza transkontynentalna kolej (Promontory Summit, Utah)\n> - **1872 - obraz Gasta \"American Progress\"** (apoteoza Manifest Destiny)\n> - 1890 - \"oficjalne\" zamknięcie granicy (frontier) przez Census Bureau\n>\n> **Skutki:**\n> - Eksterminacja **rdzennych Amerykanów** (Indian) - wojny indiańskie 1860-1890 (m.in. Little Bighorn 1876, Wounded Knee 1890)\n> - Eksterminacja **bizonów** (z ok. 30 mln do <1000 sztuk w 1890)\n> - Powstanie **rezerwatów** (np. ustawa Dawes Act 1887)\n> - **Wewnętrzna kolonizacja** ziem indiańskich\n\n> 📖 **John Gast - autor obrazu:**\n> - Niemiecki imigrant w USA (Brooklyn)\n> - Obraz \"American Progress\" namalowany **na zlecenie George'a Crofutta**, wydawcy przewodników dla osadników (*Crofutt's Western World*)\n> - Cel: **propaganda osadnicza** - zachęta do migracji na Zachód\n> - Rozpowszechniony jako **chromolitografia** w gazetach i przewodnikach\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd uczniów - krytyczna interpretacja obrazu w duchu współczesnym (\"obraz pokazuje brutalność wobec Indian\"). Klucz: pytanie brzmi **jaką wizję propaguje obraz**, a NIE jak my dziś go oceniamy. Obraz **propaguje pozytywną wizję** ekspansji - odpowiedź musi to oddać.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga **DWÓCH elementów graficznych** dla 2 pkt. Sama teza bez konkretów = **0 pkt**. Konkrety = postać Columbii, kierunek, kontrast, Indianie, bizony, pociągi.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Tytuł obrazu \"American Progress\" (Postęp Amerykański) jest sam w sobie **wartościujący pozytywnie** - autor nie nazwał obrazu \"Inwazja\" ani \"Wyparcie Indian\". \"Postęp\" implikuje ruch ku dobremu.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 16. (0-2)
Obraz Johna Gasta z 1872 roku
http://picturinghistory.gc.cuny.edu
Napis na książce: SCHOOL BOOK - podręcznik
Wyjaśnij, jaką wizję amerykańskiej ekspansji na Dziki Zachód propaguje ten obraz.
W odpowiedzi odwołaj się do jego elementów graficznych.
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 16. (0-2)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
IV. Wiek XIX.

\n
  1. Europa i Stany Zjednoczone w epoce
\n

rewolucji przemysłowej.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje proces uprzemysłowienia
\n

państw europejskich i Stanów
Zjednoczonych;

\n
  1. charakteryzuje rozwój terytorialny,
\n

gospodarczy oraz przemiany społeczno-
-kulturowe w Stanach Zjednoczonych
w XIX w.;

\n
  1. ocenia gospodarcze, społeczne, kulturowe
\n

i ekologiczne skutki rewolucji przemysłowej.
Schemat punktowania
2 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające odwołanie do dwóch elementów graficznych.
1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające odwołanie do jednego elementu graficznego.
0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Obraz przedstawia pozytywną wizję amerykańskiej ekspansji na Dziki Zachód, świadczą o tym
następujące elementy:
• kierunek pozytywnych, cywilizacyjnych zmian (postępu) biegnie ze wschodu na zachód;
• „dzika” Ameryka (Indianie, bizony) ustępuje pod naporem cywilizacji (rolnictwo, transport
kolejowy, telegraf);
• w centralnej części obrazu znajduje się personifikacja postępu (cywilizacji): kobieta
w białej szacie z gwiazdą na czole, z podręcznikiem szkolnym w ręku, rozwijająca trakcję
telegraficzną (same pozytywne elementy);
• symbolika światła i ciemności: światło (cywilizacja, postęp) nadchodzi od wschodu, mrok
(dzikość, natura) ustępuje na zachód.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Obraz Johna Gasta "American Progress" (1872) propaguje jednoznacznie pozytywną, apoteozującą wizję amerykańskiej ekspansji na Dziki Zachód - jako misję cywilizacyjną i boską powinność narodu amerykańskiego (Manifest Destiny - "Przeznaczenie Objawione").

\n

Sposób 1 - analiza centralnej alegorii

\n

Personifikacja Postępu (Columbia/Liberty):
W centrum kompozycji unosi się postać kobiety w białej sukni z gwiazdą na czole. To personifikacja Amerykańskiego Postępu (lub Kolumbii - alegorii USA).

\n

Atrybuty:

\n
  1. Biała suknia - czystość moralna, niewinność misji
  2. Gwiazda na czole - odniesienie do gwiazd z flagi USA, boskie błogosławieństwo, "gwiazda przewodnia"
  3. Podręcznik szkolny (SCHOOL BOOK) w lewej ręce - symbol edukacji, oświaty, kultury cywilizowanej
  4. Trakcja telegraficzna (kable) rozwijana prawą ręką - symbol postępu technologicznego, łączności
\n

Kobieta unosi się w powietrzu, co dodaje wymiaru transcendentnego, niemal sakralnego - postęp jako siła niemal boska.

\n

Sposób 2 - analiza kompozycji wschód-zachód i kontrast światła

\n
Kierunek ruchu - ze WSCHODU na ZACHÓD
\n

Wschodnia strona obrazu (prawa):

\n\n

Zachodnia strona obrazu (lewa):

\n\n

Kierunek ruchu Columbii: od wschodu (cywilizacji) na zachód (dzikości) - to manifestacja Manifest Destiny: USA mają cywilizacyjną misję rozszerzenia się "od morza do morza".

\n
Kontrast światło-ciemność (chiaroscuro)
\n

Kluczowy zabieg ideologiczny: światło (postęp, cywilizacja, biała kobieta-Columbia) wypiera mrok (Indianie, bizony, ciemność). To wizualizacja amerykańskiej supremacji moralnej i kulturowej.

\n

Sposób 3 - "przybysze" na dole obrazu

\n

Na dole, podążając za Columbią ze wschodu na zachód, widzimy:

\n\n

Wszyscy to biali Amerykanie pochodzenia europejskiego - Indianie nie są przedstawieni jako część tej wspólnoty, lecz jako przeszkoda na drodze postępu.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 16, max 2 pkt):
- 2 pkt - prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do DWÓCH elementów graficznych
- 1 pkt - prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do JEDNEGO elementu graficznego
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi

MUSISZ napisać:
1. Teza: obraz przedstawia pozytywną wizję amerykańskiej ekspansji jako misji cywilizacyjnej
2. Co najmniej 2 elementy graficzne uzasadniające pozytywną wizję

Akceptowane elementy graficzne (każdy = osobny argument):
- Centralna postać kobiety (Columbia/Postęp) z gwiazdą, podręcznikiem, telegrafem - atrybuty pozytywne
- Kierunek ze wschodu na zachód - postęp wkracza w dzikość
- Kontrast światła i ciemności - światło na wschodzie (cywilizacja), ciemność na zachodzie (dzikość)
- Indianie/bizony uciekający - "dzika" Ameryka ustępuje pod naporem cywilizacji
- Pociągi, rolnictwo, telegraf - symbole postępu technologicznego
- Biała suknia Columbii - symbol czystości moralnej misji

Wykluczone:
- sama teza bez wskazania konkretnych elementów (0 pkt)
- tylko jeden element zamiast dwóch (max 1 pkt)
- interpretacja krytyczna (że obraz pokazuje przemoc wobec Indian) - to byłoby błędne, bo obraz propaguje ekspansję jako dobro
\n

Reference historyczny - Manifest Destiny

\n
📖 Manifest Destiny ("Przeznaczenie Objawione") - ideologia amerykańskiej ekspansji XIX w.:

Termin: ukuty przez dziennikarza Johna L. O'Sullivana w 1845 r. w gazecie Democratic Review (artykuł o aneksji Teksasu).

Idea: Bóg wyznaczył Amerykanom misję rozszerzenia cywilizacji "od morza do morza" ("from sea to shining sea") - od Atlantyku po Pacyfik. Ekspansja terytorialna miała być moralna i nieuchronna.

Kluczowe etapy ekspansji USA:
- 1803 - zakup Luizjany od Francji (od Napoleona, 15 mln dolarów)
- 1819 - zakup Florydy od Hiszpanii
- 1845 - aneksja Teksasu
- 1846-48 - wojna z Meksykiem → traktat z Guadalupe Hidalgo: USA zyskuje Kalifornię, Nowy Meksyk, Arizonę
- 1846 - kompromis z Wielką Brytanią ws. Oregonu
- 1849 - gorączka złota w Kalifornii (Gold Rush)
- 1862 - Homestead Act (Lincoln) - bezpłatne 65 ha ziemi dla osadnika
- 1867 - zakup Alaski od Rosji (7,2 mln dolarów)
- 1869 - pierwsza transkontynentalna kolej (Promontory Summit, Utah)
- 1872 - obraz Gasta "American Progress" (apoteoza Manifest Destiny)
- 1890 - "oficjalne" zamknięcie granicy (frontier) przez Census Bureau

Skutki:
- Eksterminacja rdzennych Amerykanów (Indian) - wojny indiańskie 1860-1890 (m.in. Little Bighorn 1876, Wounded Knee 1890)
- Eksterminacja bizonów (z ok. 30 mln do <1000 sztuk w 1890)
- Powstanie rezerwatów (np. ustawa Dawes Act 1887)
- Wewnętrzna kolonizacja ziem indiańskich
\n
📖 John Gast - autor obrazu:
- Niemiecki imigrant w USA (Brooklyn)
- Obraz "American Progress" namalowany na zlecenie George'a Crofutta, wydawcy przewodników dla osadników (Crofutt's Western World)
- Cel: propaganda osadnicza - zachęta do migracji na Zachód
- Rozpowszechniony jako chromolitografia w gazetach i przewodnikach
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd uczniów - krytyczna interpretacja obrazu w duchu współczesnym ("obraz pokazuje brutalność wobec Indian"). Klucz: pytanie brzmi jaką wizję propaguje obraz, a NIE jak my dziś go oceniamy. Obraz propaguje pozytywną wizję ekspansji - odpowiedź musi to oddać.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga DWÓCH elementów graficznych dla 2 pkt. Sama teza bez konkretów = 0 pkt. Konkrety = postać Columbii, kierunek, kontrast, Indianie, bizony, pociągi.
\n
⚠️ Uwaga: Tytuł obrazu "American Progress" (Postęp Amerykański) jest sam w sobie wartościujący pozytywnie - autor nie nazwał obrazu "Inwazja" ani "Wyparcie Indian". "Postęp" implikuje ruch ku dobremu.
"}]}