{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-1)\nKarykatura z I połowy XX wieku\nNapisy na nakryciach głowy: kobieta - ROSJA, mężczyzna w środkowej części karykatury - BOLSZEWIK\nNapis na torbie - NIEMIECKIE ZŁOTO\nNa podstawie: glen555.livejournal.com\nWyjaśnij, jak autor karykatury przedstawiał genezę rewolucji bolszewickiej.\nW odpowiedzi odwołaj się do jednego elementu graficznego rysunku.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n16.\n17.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego […].\nV. Wiek XX\n1. I wojna światowa i rewolucje w Rosji.\nZdający:\n2) przedstawia genezę i charakteryzuje\nprzebieg rewolucji rosyjskich w 1917 r.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające odwołanie do jednego elementu graficznego.\n0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nAutor dostrzegał niemiecką inspirację dla rewolucji bolszewickiej w Rosji, o czym świadczą:\ntorba z napisem „niemieckie złoto”, którą ma bolszewik, oraz postać niemieckiego wojskowego\n(pikielhauba, mundur), którego cieszy przedstawiona scena (zaciera ręce).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nAutor karykatury **przedstawia genezę rewolucji bolszewickiej jako efekt niemieckiej inspiracji i finansowania** - bolszewicy są pokazani jako **agenci niemieccy**, którzy dokonują \"napaści\" na Rosję za niemieckie pieniądze. Niemcy nie tylko **sfinansowali** rewolucję (\"niemieckie złoto\" w torbie bolszewika), ale też **cieszą się jej skutkami** (postać niemieckiego oficera w pikielhaubie zaciera ręce).\n\n## Sposób 1 - analiza centralnej sceny (rabunek alegorycznej Rosji)\n\n**Co się dzieje na karykaturze:**\n1. **Kobieta z napisem \"ROSJA\"** w stroju ludowym (chłopka, alegoria Matki Rosji) - ofiara napaści\n2. **Mężczyzna z napisem \"BOLSZEWIK\"** - sprawca; rabuje/szantażuje/pociąga kobietę\n3. **Torba z napisem \"NIEMIECKIE ZŁOTO\"** trzymana przez bolszewika - kluczowy element ideologiczny\n4. **Niemiec w pikielhaubie** w tle - obserwator, zacierający ręce z zadowolenia\n\n**Interpretacja:** rewolucja bolszewicka jest aktem **rabunku Rosji**, **opłaconym przez Niemcy**, którzy **cieszą się ze skutków** (osłabienie wojennego przeciwnika).\n\n## Sposób 2 - analiza dwóch kluczowych elementów graficznych\n\n### Element 1: **Torba z napisem \"NIEMIECKIE ZŁOTO\"**\n\nDosłowny napis na torbie identyfikuje **niemieckie finansowanie rewolucji**. To bezpośrednie nawiązanie do historycznej teorii \"niemieckiego złota Lenina\" - Lenin i bolszewicy mieli rzekomo otrzymać:\n- przejazd w **opieczętowanym wagonie** ze Szwajcarii do Rosji (kwiecień 1917, organizacja Aleksandra Parvusa-Helphanda)\n- **fundusze niemieckiego sztabu** (Auswärtiges Amt) - według dokumentów Kerenskiego ok. 50 mln marek\n\nNiemiecki Sztab Generalny celowo finansował bolszewików, aby **wywołać rewolucję i wycofać Rosję z I wojny światowej** (cel: jednofrontowa wojna na zachodzie).\n\n### Element 2: **Niemiecki oficer w pikielhaubie zacierający ręce**\n\n**Pikielhauba** (*Pickelhaube*) - charakterystyczny pruski hełm wojskowy z metalowym **szpicem (Pickel)** na szczycie - to **jednoznaczny symbol pruskiej armii** I wojny światowej. Postać w długim płaszczu i pikielhaubie identyfikuje **niemieckiego oficera** (przedstawiciela Cesarstwa Niemieckiego).\n\nGest **zacierania rąk** to klasyczny ikonograficzny topos: **radość ze złośliwych skutków**, satysfakcja z cudzego nieszczęścia. Niemiec **cieszy się** z rewolucji bolszewickiej, bo:\n- **wyłącza Rosję z wojny** (traktat brzeski 3 marca 1918)\n- **osłabia Rosję jako wielkie mocarstwo**\n- **realizuje niemiecką strategię** (Mitteleuropa)\n\n## Sposób 3 - kontekst historyczny (geneza rewolucji bolszewickiej)\n\n### Rewolucja bolszewicka 1917 r.\n\n**Etapy:**\n1. **Luty/marzec 1917** - Rewolucja Lutowa, abdykacja **Mikołaja II Romanowa**, Rząd Tymczasowy (Lwow, później Kierenski)\n2. **Kwiecień 1917** - **powrót Lenina** z emigracji w Szwajcarii (przez Niemcy, opieczętowany wagon - z poparciem niemieckiego rządu)\n3. **Październik 1917** (7 listopada nowy styl) - **przewrót październikowy bolszewików**: zdobycie Pałacu Zimowego w Piotrogrodzie, przejęcie władzy\n4. **Grudzień 1917** - początek rozejmu z Niemcami w Brześciu\n5. **3 marca 1918** - **traktat brzeski**: Rosja wycofuje się z wojny, traci Polskę, Litwę, Łotwę, Estonię, Ukrainę, Finlandię, Białoruś (ok. 1/4 ludności i przemysłu)\n\n### Teoria \"niemieckiego złota\"\n\nW propagandzie antybolszewickiej (białogwardyjskiej, polskiej, zachodniej) rewolucja bolszewicka była przedstawiana jako **niemiecka prowokacja**:\n- Lenin = agent niemiecki (\"sealed train\" Lenin returns)\n- Rewolucja = sabotaż wojenny Niemiec\n- Bolszewicy = zdrajcy ojczyzny rosyjskiej\n\nKarykatura przedstawia tę propagandową narrację: **bolszewizm to niemiecki produkt**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 17, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do **JEDNEGO elementu graficznego**\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **MUSISZ napisać:**\n> 1. **Teza:** autor dostrzega **niemiecką inspirację/finansowanie/genezę** rewolucji bolszewickiej\n> 2. **Co najmniej JEDEN element graficzny** uzasadniający tezę\n>\n> **Akceptowane elementy graficzne (każdy = 1 pkt):**\n> - **\"NIEMIECKIE ZŁOTO\" na torbie bolszewika** - niemieckie finansowanie\n> - **Pikielhauba i mundur niemieckiego oficera** w tle - symbol pruskiej armii cesarskiej\n> - **Zacieranie rąk przez Niemca** - radość z efektów (osłabienie Rosji jako przeciwnika wojennego)\n>\n> **Akceptowane warianty tezy:**\n> - \"niemiecka inspiracja rewolucji\"\n> - \"rewolucja sfinansowana przez Niemcy\"\n> - \"bolszewicy jako agenci niemieccy\"\n> - \"Niemcy stoją za rewolucją bolszewicką\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - sama teza bez wskazania elementu (0 pkt)\n> - opis sceny bez interpretacji \"niemieckiej genezy\"\n\n## Reference historyczny - rewolucja bolszewicka 1917 i \"niemieckie złoto\"\n\n> 📖 **Rewolucja październikowa (bolszewicka) 1917 r.:**\n>\n> **Główni aktorzy:**\n> - **Włodzimierz Lenin** (W.I. Uljanow, 1870-1924) - przywódca partii bolszewickiej\n> - **Lew Trocki** (Bronstein, 1879-1940) - organizator przewrotu, twórca Armii Czerwonej\n> - **Józef Stalin** (Dżugaszwili, 1879-1953) - komisarz ds. narodowości\n> - **Aleksander Kierenski** (1881-1970) - szef Rządu Tymczasowego, obalony 7 listopada 1917\n>\n> **Niemieckie wsparcie (potwierdzone dokumentami):**\n> - **Aleksander Helphand (\"Parvus\")** (1867-1924) - pośrednik między bolszewikami a niemieckim sztabem\n> - **Opieczętowany wagon kwiecień 1917** - Lenin + 31 emigrantów przejeżdża z Zurychu przez Niemcy do Piotrogrodu\n> - **Dokumenty Sissona** (1918) - opublikowane przez USA, dowodzące niemieckiego finansowania bolszewików\n> - **Dokumenty Auswärtiges Amt** (otwarte po 1958) - potwierdzają transfery sięgające 50 mln marek\n>\n> **Skutki dla I wojny światowej:**\n> - **Traktat brzeski 3.03.1918** - Rosja wychodzi z wojny\n> - Niemcy przerzucają wojska na front zachodni → **ofensywa wiosenna 1918**\n> - Końcowy kontratak aliantów + wejście USA do wojny ostatecznie pokonują Niemcy (rozejm 11.11.1918)\n\n> 📖 **Symbol pikielhauby (Pickelhaube):**\n> - Pruski hełm wojskowy wprowadzony w 1842 r. (król Fryderyk Wilhelm IV)\n> - Charakterystyczny **metalowy szpic na szczycie** (\"pickel\")\n> - Symbol **niemieckiego militaryzmu i pruskiej armii**\n> - Zastąpiony przez **Stahlhelm** (stalowy hełm) w 1916 r. po I wojnie\n> - W ikonografii lat 1914-18: jednoznaczny **identyfikator Niemca/Prusaka**\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd uczniów - interpretacja karykatury jako \"wewnętrznej rewolucji rosyjskiej\". Klucz: **kluczowe są napisy** na torbie (\"NIEMIECKIE ZŁOTO\") i czapce postaci niemieckiej. Karykatura **WPROST** pokazuje niemieckie zaangażowanie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga **odwołania do KONKRETNEGO elementu graficznego**, nie ogólnego \"opisuje rewolucję\". Trzeba napisać: \"świadczy o tym TORBA Z NIEMIECKIM ZŁOTEM\" lub \"świadczy o tym POSTAĆ NIEMCA W PIKIELHAUBIE\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Teoria \"niemieckiego złota Lenina\" była propagandowo używana przez:\n> - polską propagandę 1919-21 (wojna polsko-bolszewicka)\n> - białogwardyjską propagandę 1918-22\n> - francuską i brytyjską propagandę powojenną\n> Historycznie: niemieckie finansowanie **istniało** (dokumenty potwierdzone po 1958), ale rewolucja miała też głębokie przyczyny społeczno-ekonomiczne (wojna, głód, autokracja carska, antagonizmy klasowe).","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 17. (0-1)
Karykatura z I połowy XX wieku
Napisy na nakryciach głowy: kobieta - ROSJA, mężczyzna w środkowej części karykatury - BOLSZEWIK
Napis na torbie - NIEMIECKIE ZŁOTO
Na podstawie: glen555.livejournal.com
Wyjaśnij, jak autor karykatury przedstawiał genezę rewolucji bolszewickiej.
W odpowiedzi odwołaj się do jednego elementu graficznego rysunku.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
16.
17.
Maks. liczba pkt
2
1
Uzyskana liczba pkt
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 17. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego […].
V. Wiek XX

\n
  1. I wojna światowa i rewolucje w Rosji.
\n

Zdający:

\n
  1. przedstawia genezę i charakteryzuje
\n

przebieg rewolucji rosyjskich w 1917 r.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające odwołanie do jednego elementu graficznego.
0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Autor dostrzegał niemiecką inspirację dla rewolucji bolszewickiej w Rosji, o czym świadczą:
torba z napisem „niemieckie złoto”, którą ma bolszewik, oraz postać niemieckiego wojskowego
(pikielhauba, mundur), którego cieszy przedstawiona scena (zaciera ręce).

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Autor karykatury przedstawia genezę rewolucji bolszewickiej jako efekt niemieckiej inspiracji i finansowania - bolszewicy są pokazani jako agenci niemieccy, którzy dokonują "napaści" na Rosję za niemieckie pieniądze. Niemcy nie tylko sfinansowali rewolucję ("niemieckie złoto" w torbie bolszewika), ale też cieszą się jej skutkami (postać niemieckiego oficera w pikielhaubie zaciera ręce).

\n

Sposób 1 - analiza centralnej sceny (rabunek alegorycznej Rosji)

\n

Co się dzieje na karykaturze:

\n
  1. Kobieta z napisem "ROSJA" w stroju ludowym (chłopka, alegoria Matki Rosji) - ofiara napaści
  2. Mężczyzna z napisem "BOLSZEWIK" - sprawca; rabuje/szantażuje/pociąga kobietę
  3. Torba z napisem "NIEMIECKIE ZŁOTO" trzymana przez bolszewika - kluczowy element ideologiczny
  4. Niemiec w pikielhaubie w tle - obserwator, zacierający ręce z zadowolenia
\n

Interpretacja: rewolucja bolszewicka jest aktem rabunku Rosji, opłaconym przez Niemcy, którzy cieszą się ze skutków (osłabienie wojennego przeciwnika).

\n

Sposób 2 - analiza dwóch kluczowych elementów graficznych

\n
Element 1: Torba z napisem "NIEMIECKIE ZŁOTO"
\n

Dosłowny napis na torbie identyfikuje niemieckie finansowanie rewolucji. To bezpośrednie nawiązanie do historycznej teorii "niemieckiego złota Lenina" - Lenin i bolszewicy mieli rzekomo otrzymać:

\n\n

Niemiecki Sztab Generalny celowo finansował bolszewików, aby wywołać rewolucję i wycofać Rosję z I wojny światowej (cel: jednofrontowa wojna na zachodzie).

\n
Element 2: Niemiecki oficer w pikielhaubie zacierający ręce
\n

Pikielhauba (Pickelhaube) - charakterystyczny pruski hełm wojskowy z metalowym szpicem (Pickel) na szczycie - to jednoznaczny symbol pruskiej armii I wojny światowej. Postać w długim płaszczu i pikielhaubie identyfikuje niemieckiego oficera (przedstawiciela Cesarstwa Niemieckiego).

\n

Gest zacierania rąk to klasyczny ikonograficzny topos: radość ze złośliwych skutków, satysfakcja z cudzego nieszczęścia. Niemiec cieszy się z rewolucji bolszewickiej, bo:

\n\n

Sposób 3 - kontekst historyczny (geneza rewolucji bolszewickiej)

\n
Rewolucja bolszewicka 1917 r.
\n

Etapy:

\n
  1. Luty/marzec 1917 - Rewolucja Lutowa, abdykacja Mikołaja II Romanowa, Rząd Tymczasowy (Lwow, później Kierenski)
  2. Kwiecień 1917 - powrót Lenina z emigracji w Szwajcarii (przez Niemcy, opieczętowany wagon - z poparciem niemieckiego rządu)
  3. Październik 1917 (7 listopada nowy styl) - przewrót październikowy bolszewików: zdobycie Pałacu Zimowego w Piotrogrodzie, przejęcie władzy
  4. Grudzień 1917 - początek rozejmu z Niemcami w Brześciu
  5. 3 marca 1918 - traktat brzeski: Rosja wycofuje się z wojny, traci Polskę, Litwę, Łotwę, Estonię, Ukrainę, Finlandię, Białoruś (ok. 1/4 ludności i przemysłu)
\n
Teoria "niemieckiego złota"
\n

W propagandzie antybolszewickiej (białogwardyjskiej, polskiej, zachodniej) rewolucja bolszewicka była przedstawiana jako niemiecka prowokacja:

\n\n

Karykatura przedstawia tę propagandową narrację: bolszewizm to niemiecki produkt.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 17, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do JEDNEGO elementu graficznego
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi

MUSISZ napisać:
1. Teza: autor dostrzega niemiecką inspirację/finansowanie/genezę rewolucji bolszewickiej
2. Co najmniej JEDEN element graficzny uzasadniający tezę

Akceptowane elementy graficzne (każdy = 1 pkt):
- "NIEMIECKIE ZŁOTO" na torbie bolszewika - niemieckie finansowanie
- Pikielhauba i mundur niemieckiego oficera w tle - symbol pruskiej armii cesarskiej
- Zacieranie rąk przez Niemca - radość z efektów (osłabienie Rosji jako przeciwnika wojennego)

Akceptowane warianty tezy:
- "niemiecka inspiracja rewolucji"
- "rewolucja sfinansowana przez Niemcy"
- "bolszewicy jako agenci niemieccy"
- "Niemcy stoją za rewolucją bolszewicką"

Wykluczone:
- sama teza bez wskazania elementu (0 pkt)
- opis sceny bez interpretacji "niemieckiej genezy"
\n

Reference historyczny - rewolucja bolszewicka 1917 i "niemieckie złoto"

\n
📖 Rewolucja październikowa (bolszewicka) 1917 r.:

Główni aktorzy:
- Włodzimierz Lenin (W.I. Uljanow, 1870-1924) - przywódca partii bolszewickiej
- Lew Trocki (Bronstein, 1879-1940) - organizator przewrotu, twórca Armii Czerwonej
- Józef Stalin (Dżugaszwili, 1879-1953) - komisarz ds. narodowości
- Aleksander Kierenski (1881-1970) - szef Rządu Tymczasowego, obalony 7 listopada 1917

Niemieckie wsparcie (potwierdzone dokumentami):
- Aleksander Helphand ("Parvus") (1867-1924) - pośrednik między bolszewikami a niemieckim sztabem
- Opieczętowany wagon kwiecień 1917 - Lenin + 31 emigrantów przejeżdża z Zurychu przez Niemcy do Piotrogrodu
- Dokumenty Sissona (1918) - opublikowane przez USA, dowodzące niemieckiego finansowania bolszewików
- Dokumenty Auswärtiges Amt (otwarte po 1958) - potwierdzają transfery sięgające 50 mln marek

Skutki dla I wojny światowej:
- Traktat brzeski 3.03.1918 - Rosja wychodzi z wojny
- Niemcy przerzucają wojska na front zachodni → ofensywa wiosenna 1918
- Końcowy kontratak aliantów + wejście USA do wojny ostatecznie pokonują Niemcy (rozejm 11.11.1918)
\n
📖 Symbol pikielhauby (Pickelhaube):
- Pruski hełm wojskowy wprowadzony w 1842 r. (król Fryderyk Wilhelm IV)
- Charakterystyczny metalowy szpic na szczycie ("pickel")
- Symbol niemieckiego militaryzmu i pruskiej armii
- Zastąpiony przez Stahlhelm (stalowy hełm) w 1916 r. po I wojnie
- W ikonografii lat 1914-18: jednoznaczny identyfikator Niemca/Prusaka
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd uczniów - interpretacja karykatury jako "wewnętrznej rewolucji rosyjskiej". Klucz: kluczowe są napisy na torbie ("NIEMIECKIE ZŁOTO") i czapce postaci niemieckiej. Karykatura WPROST pokazuje niemieckie zaangażowanie.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga odwołania do KONKRETNEGO elementu graficznego, nie ogólnego "opisuje rewolucję". Trzeba napisać: "świadczy o tym TORBA Z NIEMIECKIM ZŁOTEM" lub "świadczy o tym POSTAĆ NIEMCA W PIKIELHAUBIE".
\n
⚠️ Uwaga: Teoria "niemieckiego złota Lenina" była propagandowo używana przez:
- polską propagandę 1919-21 (wojna polsko-bolszewicka)
- białogwardyjską propagandę 1918-22
- francuską i brytyjską propagandę powojenną
Historycznie: niemieckie finansowanie istniało (dokumenty potwierdzone po 1958), ale rewolucja miała też głębokie przyczyny społeczno-ekonomiczne (wojna, głód, autokracja carska, antagonizmy klasowe).
"}]}