{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/18.1","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"18.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.1. (0-1)\nRozstrzygnij, czy oba źródła dotyczą tego samego okresu w historii Polski. Odpowiedź\nuzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.1. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia […] z dziejów ojczystych;\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIV. Wiek XX.\n4. Odbudowa niepodległości i życie\npolityczne II Rzeczypospolitej.\nZdający:\n1) opisuje proces kształtowania się terytorium\nII Rzeczypospolitej, w tym […] wojnę\npolsko-bolszewicką.\n5. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo,\ngospodarka, kultura.\nZdający:\n1) charakteryzuje i ocenia dorobek\ngospodarczy II Rzeczypospolitej.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie: Tak\nPrzykładowe uzasadnienie:\nW źródle 1. jest mowa o wojnie na wschodzie (wojna polsko--bolszewicka) oraz jej\ngospodarczych następstwach - hiperinflacji. Te informacje pozwalają określić czas na lata od\n1919/1920 (wojna z Rosją Sowiecką) do 1923 (hiperinflacja w Polsce). Źródło 2. pokazuje to\nsamo zjawisko (spadek wartości pieniądza, zubożenie) na przestrzeni lat 1919-1923.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: Tak** - oba źródła dotyczą tego samego okresu: **lata 1919-1923 w II Rzeczypospolitej** (od wojny polsko-bolszewickiej do hiperinflacji końca 1923 r., poprzedzającej reformę walutową Grabskiego z 1924 r.).\n\n## Sposób 1 - analiza Źródła 1. (tekst)\n\n> \"Tocząca się [na wschodzie] wojna […] nie ułatwiała prób reformowania finansów publicznych i poprawy trudnej sytuacji ekonomicznej kraju. [Zamówienia wojskowe] stymulowały jednak rozwój gospodarczy kraju, a rosnąca inflacja […] początkowo także przynosiła pewne korzyści. […] Ten samonapędzający się mechanizm […] ostatecznie doprowadził do hiperinflacji nieprzynoszącej żadnych korzyści. Nie można było zwlekać. Konieczna była reforma.\"\n\n**Wskazówki datujące:**\n1. **\"Wojna na wschodzie\"** → **wojna polsko-bolszewicka 1919-1921** (kulminacja: bitwa warszawska 15 sierpnia 1920 - \"Cud nad Wisłą\")\n2. **\"Zamówienia wojskowe stymulowały rozwój\"** → koniunktura wojenna 1919-21\n3. **\"Drukowanie pieniądza\" / \"deficyt\" / \"hiperinflacja\"** → kryzys monetarny II RP\n4. **\"Konieczna była reforma\"** → poprzedza reformę walutową **Władysława Grabskiego 1924 r.**\n\n**Wniosek:** tekst opisuje okres **1919-1923 w II RP**, kończący się tuż przed reformą walutową 1924 r.\n\n## Sposób 2 - analiza Źródła 2. (karykatura hiperinflacji)\n\n**Co przedstawia karykatura:**\nPięć schematycznych postaci w pięciu polach z latami **1919, 1920, 1921, 1922, 1923**:\n- **1919**: mężczyzna w pełnym ubiorze (płaszcz, marynarka, koszula, spodnie, buty, skarpetki)\n- **1920**: bez płaszcza (marynarka, koszula, spodnie, buty, skarpetki)\n- **1921**: tylko buty i skarpetki\n- **1922**: tylko skarpetki\n- **1923**: postać naga, bez ubrania\n\n**Interpretacja:** Wizualna metafora **postępującego ubożenia** wynikającego z **hiperinflacji** - siła nabywcza pieniądza spada gwałtownie z roku na rok, więc obywatel \"traci ubranie\" (wartość oszczędności).\n\n## Sposób 3 - synteza obu źródeł\n\n| Aspekt | Źródło 1. (tekst) | Źródło 2. (karykatura) |\n| **Datowanie** | wojna na wschodzie 1919-21 + hiperinflacja do reformy 1924 | wprost **lata 1919-1923** w polach karykatury |\n| **Zjawisko** | hiperinflacja, drukowanie pieniądza | ubożenie obywatela rok po roku |\n| **Skutek** | konieczność reformy walutowej | postać naga w 1923 = krach |\n| **Okres** | **1919-1923 (II RP)** | **1919-1923 (II RP)** |\n\nOba źródła **idealnie się pokrywają chronologicznie i tematycznie** - opisują ten sam okres katastrofy walutowej w II RP, zakończony reformą Grabskiego.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 18.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowe rozstrzygnięcie (**Tak**) **wraz z uzasadnieniem** odwołującym się do obu źródeł\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub błędna\n>\n> **MUSISZ napisać:**\n> 1. **Rozstrzygnięcie: Tak**\n> 2. **Uzasadnienie z odwołaniem do obu źródeł:**\n> - Źródło 1.: wojna polsko-bolszewicka (1919-21) → hiperinflacja\n> - Źródło 2.: lata 1919-1923 explicit na karykaturze\n>\n> **Akceptowane warianty datowania:**\n> - \"lata 1919-1923\" / \"początek lat 20. XX w. w II RP\"\n> - \"wojna polsko-bolszewicka i hiperinflacja powojenna\"\n> - \"przed reformą Grabskiego 1924 r.\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - tylko \"Tak\" bez konkretnych dat\n> - uzasadnienie tylko jednego źródła\n\n## Reference historyczny - hiperinflacja w II RP\n\n> 📖 **Kryzys walutowy II RP 1919-1923:**\n>\n> **Geneza:**\n> - Powojenne zniszczenia (Polska - najbardziej zrujnowany kraj Europy po I wś)\n> - Trzy różne waluty po zaborach: marka polska, korona austriacka, rubel\n> - **Wojna polsko-bolszewicka 1919-1921** - gigantyczne wydatki wojskowe\n> - Brak rezerw, drukowanie pieniądza (marek polskich) bez pokrycia\n> - Deficyt budżetowy finansowany przez emisję bez pokrycia\n>\n> **Skala hiperinflacji:**\n> - 1 dolar amerykański w **marcu 1924** = **9 250 000 marek polskich**\n> - W 1920 r. - 1$ = 500 mp, w 1921 r. - 2900 mp, w 1922 r. - 17 800 mp, w grudniu 1923 - 6,4 mln mp\n> - Inflacja roczna 1923 r. - ok. **44 000 000%** (tylko Niemcy weimarskie miały gorzej)\n>\n> **Reforma Grabskiego 1924 r.:**\n> - **Władysław Grabski** (1874-1938) - premier i minister skarbu (19 grudnia 1923 - 14 listopada 1925)\n> - **\"Rząd fachowy\"** - programowa reforma bez sięgania po kredyty zagraniczne\n> - **Ustawa skarbowo-walutowa 6 stycznia 1924** - zastąpienie marki polskiej **złotym polskim** (parytet 1 zł = 1,8 g złota)\n> - **Bank Polski** (utworzony 28 kwietnia 1924) - emisja złotego pod kontrolą\n> - **Przewalutowanie:** 1 złoty = 1 800 000 marek polskich\n> - **Daniny majątkowe** - opodatkowanie majątku jednorazowe\n> - **Rezultat:** stabilizacja waluty, koniec hiperinflacji\n>\n> **Następstwa:**\n> - Krótka stabilizacja 1924-25\n> - Następna kryzysowa fala 1925 (kryzys walutowy mini) → dymisja Grabskiego (listopad 1925)\n> - Po **przewrocie majowym 1926** reformy gospodarcze (np. ustawa walutowa 1927)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - odpowiedź \"Nie\" z uzasadnieniem typu \"karykatura nie wymienia wojny\". Klucz: oba źródła **opisują różne aspekty tego samego okresu**: tekst opisuje genezę i mechanizm (wojna → inflacja → konieczność reformy), karykatura ilustruje społeczne skutki (ubożenie). To **komplementarność, nie sprzeczność**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga **odwołania do OBU źródeł**. Sam fakt \"tak, lata 20.\" bez wskazania konkretnych dat z karykatury lub szczegółów z tekstu = **0 pkt**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie myl hiperinflacji w II RP (1919-23) z **kryzysem 1925** (mała inflacja po reformie Grabskiego) ani z **Wielkim Kryzysem 1929-33** (deflacja, zupełnie inny mechanizm). Karykatura wprost pokazuje pola **1919-1923** - to jednoznaczne datowanie.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-18.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 18.1. (0-1)
Rozstrzygnij, czy oba źródła dotyczą tego samego okresu w historii Polski. Odpowiedź
uzasadnij.
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 18.1. (0-1)
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia […] z dziejów ojczystych;
dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń
w dziejach […].
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
IV. Wiek XX.

\n
  1. Odbudowa niepodległości i życie
\n

polityczne II Rzeczypospolitej.
Zdający:

\n
  1. opisuje proces kształtowania się terytorium
\n

II Rzeczypospolitej, w tym […] wojnę
polsko-bolszewicką.

\n
  1. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo,
\n

gospodarka, kultura.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje i ocenia dorobek
\n

gospodarczy II Rzeczypospolitej.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie: Tak
Przykładowe uzasadnienie:
W źródle 1. jest mowa o wojnie na wschodzie (wojna polsko--bolszewicka) oraz jej
gospodarczych następstwach - hiperinflacji. Te informacje pozwalają określić czas na lata od
1919/1920 (wojna z Rosją Sowiecką) do 1923 (hiperinflacja w Polsce). Źródło 2. pokazuje to
samo zjawisko (spadek wartości pieniądza, zubożenie) na przestrzeni lat 1919-1923.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: Tak - oba źródła dotyczą tego samego okresu: lata 1919-1923 w II Rzeczypospolitej (od wojny polsko-bolszewickiej do hiperinflacji końca 1923 r., poprzedzającej reformę walutową Grabskiego z 1924 r.).

\n

Sposób 1 - analiza Źródła 1. (tekst)

\n
"Tocząca się [na wschodzie] wojna […] nie ułatwiała prób reformowania finansów publicznych i poprawy trudnej sytuacji ekonomicznej kraju. [Zamówienia wojskowe] stymulowały jednak rozwój gospodarczy kraju, a rosnąca inflacja […] początkowo także przynosiła pewne korzyści. […] Ten samonapędzający się mechanizm […] ostatecznie doprowadził do hiperinflacji nieprzynoszącej żadnych korzyści. Nie można było zwlekać. Konieczna była reforma."
\n

Wskazówki datujące:

\n
  1. "Wojna na wschodzie" → wojna polsko-bolszewicka 1919-1921 (kulminacja: bitwa warszawska 15 sierpnia 1920 - "Cud nad Wisłą")
  2. "Zamówienia wojskowe stymulowały rozwój" → koniunktura wojenna 1919-21
  3. "Drukowanie pieniądza" / "deficyt" / "hiperinflacja" → kryzys monetarny II RP
  4. "Konieczna była reforma" → poprzedza reformę walutową Władysława Grabskiego 1924 r.
\n

Wniosek: tekst opisuje okres 1919-1923 w II RP, kończący się tuż przed reformą walutową 1924 r.

\n

Sposób 2 - analiza Źródła 2. (karykatura hiperinflacji)

\n

Co przedstawia karykatura:
Pięć schematycznych postaci w pięciu polach z latami 1919, 1920, 1921, 1922, 1923:

\n\n

Interpretacja: Wizualna metafora postępującego ubożenia wynikającego z hiperinflacji - siła nabywcza pieniądza spada gwałtownie z roku na rok, więc obywatel "traci ubranie" (wartość oszczędności).

\n

Sposób 3 - synteza obu źródeł

\n

| Aspekt | Źródło 1. (tekst) | Źródło 2. (karykatura) |
| Datowanie | wojna na wschodzie 1919-21 + hiperinflacja do reformy 1924 | wprost lata 1919-1923 w polach karykatury |
| Zjawisko | hiperinflacja, drukowanie pieniądza | ubożenie obywatela rok po roku |
| Skutek | konieczność reformy walutowej | postać naga w 1923 = krach |
| Okres | 1919-1923 (II RP) | 1919-1923 (II RP) |

\n

Oba źródła idealnie się pokrywają chronologicznie i tematycznie - opisują ten sam okres katastrofy walutowej w II RP, zakończony reformą Grabskiego.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 18.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowe rozstrzygnięcie (Tak) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu źródeł
- 0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna

MUSISZ napisać:
1. Rozstrzygnięcie: Tak
2. Uzasadnienie z odwołaniem do obu źródeł:
- Źródło 1.: wojna polsko-bolszewicka (1919-21) → hiperinflacja
- Źródło 2.: lata 1919-1923 explicit na karykaturze

Akceptowane warianty datowania:
- "lata 1919-1923" / "początek lat 20. XX w. w II RP"
- "wojna polsko-bolszewicka i hiperinflacja powojenna"
- "przed reformą Grabskiego 1924 r."

Wykluczone:
- tylko "Tak" bez konkretnych dat
- uzasadnienie tylko jednego źródła
\n

Reference historyczny - hiperinflacja w II RP

\n
📖 Kryzys walutowy II RP 1919-1923:

Geneza:
- Powojenne zniszczenia (Polska - najbardziej zrujnowany kraj Europy po I wś)
- Trzy różne waluty po zaborach: marka polska, korona austriacka, rubel
- Wojna polsko-bolszewicka 1919-1921 - gigantyczne wydatki wojskowe
- Brak rezerw, drukowanie pieniądza (marek polskich) bez pokrycia
- Deficyt budżetowy finansowany przez emisję bez pokrycia

Skala hiperinflacji:
- 1 dolar amerykański w marcu 1924 = 9 250 000 marek polskich
- W 1920 r. - 1$ = 500 mp, w 1921 r. - 2900 mp, w 1922 r. - 17 800 mp, w grudniu 1923 - 6,4 mln mp
- Inflacja roczna 1923 r. - ok. 44 000 000% (tylko Niemcy weimarskie miały gorzej)

Reforma Grabskiego 1924 r.:
- Władysław Grabski (1874-1938) - premier i minister skarbu (19 grudnia 1923 - 14 listopada 1925)
- "Rząd fachowy" - programowa reforma bez sięgania po kredyty zagraniczne
- Ustawa skarbowo-walutowa 6 stycznia 1924 - zastąpienie marki polskiej złotym polskim (parytet 1 zł = 1,8 g złota)
- Bank Polski (utworzony 28 kwietnia 1924) - emisja złotego pod kontrolą
- Przewalutowanie: 1 złoty = 1 800 000 marek polskich
- Daniny majątkowe - opodatkowanie majątku jednorazowe
- Rezultat: stabilizacja waluty, koniec hiperinflacji

Następstwa:
- Krótka stabilizacja 1924-25
- Następna kryzysowa fala 1925 (kryzys walutowy mini) → dymisja Grabskiego (listopad 1925)
- Po przewrocie majowym 1926 reformy gospodarcze (np. ustawa walutowa 1927)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź "Nie" z uzasadnieniem typu "karykatura nie wymienia wojny". Klucz: oba źródła opisują różne aspekty tego samego okresu: tekst opisuje genezę i mechanizm (wojna → inflacja → konieczność reformy), karykatura ilustruje społeczne skutki (ubożenie). To komplementarność, nie sprzeczność.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga odwołania do OBU źródeł. Sam fakt "tak, lata 20." bez wskazania konkretnych dat z karykatury lub szczegółów z tekstu = 0 pkt.
\n
⚠️ Uwaga: Nie myl hiperinflacji w II RP (1919-23) z kryzysem 1925 (mała inflacja po reformie Grabskiego) ani z Wielkim Kryzysem 1929-33 (deflacja, zupełnie inny mechanizm). Karykatura wprost pokazuje pola 1919-1923 - to jednoznaczne datowanie.
"}]}