{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/18.2","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"18.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nPodaj nazwisko premiera, który przeprowadził konieczną reformę.\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia […] z dziejów ojczystych;\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIV. Wiek XX.\n5. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo,\ngospodarka, kultura.\nZdający:\n1) charakteryzuje i ocenia dorobek\ngospodarczy II Rzeczypospolitej.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nGrabski [Władysław]","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Władysław Grabski** (1874-1938) - premier rządu II RP **19 grudnia 1923 - 14 listopada 1925**, autor **reformy walutowej 1924 r.** (wprowadzenie złotego polskiego w miejsce zdewaluowanej marki polskiej).\n\n## Sposób 1 - analiza Źródła 1.\n\n> \"Ten samonapędzający się mechanizm, którego nie udało się zatrzymać żadnemu z dotychczasowych rządów, ostatecznie doprowadził do hiperinflacji nieprzynoszącej żadnych korzyści. **Nie można było zwlekać. Konieczna była reforma.**\" (J. Skodlarski, *Historia gospodarcza*)\n\n**Wskazówki:**\n1. **\"Hiperinflacja\"** + okres **1919-1923** (Źródło 2.) → kryzys walutowy II RP\n2. **\"Konieczna była reforma\"** → poprzedza wielką reformę walutową\n3. Reforma walutowa II RP została przeprowadzona w **1924 r.** przez **Władysława Grabskiego** - wówczas premiera i ministra skarbu\n\n## Sposób 2 - kontekst reformy walutowej 1924 r.\n\n**Władysław Grabski objął urząd premiera 19 grudnia 1923 r.** w tzw. **rządzie fachowym** (rząd pozaparlamentarny, oparty na ekspertach). Wcześniej Grabski był ministrem skarbu w kilku rządach (m.in. Witosa).\n\n**Główne elementy reformy:**\n1. **Ustawa skarbowo-walutowa z 6 stycznia 1924 r.** - pełnomocnictwa Sejmu dla rządu Grabskiego\n2. **28 kwietnia 1924 r.** - utworzenie **Banku Polskiego** (centralny bank emisyjny, instytucja prywatna)\n3. **Przewalutowanie:**\n- **1 złoty polski = 1 800 000 marek polskich**\n- Parytet: **1 złoty = 1,8 g czystego złota** (parytet złota)\n4. **Daniny majątkowe** - jednorazowy podatek od majątków (powiększenie budżetu bez emisji)\n5. **Reforma podatkowa** - usprawnienie ściągalności podatków, walka z deficytem\n\n**Rezultat:**\n- Stabilizacja waluty w 1924 r.\n- Zatrzymanie hiperinflacji\n- Polski **złoty** stał się walutą uznawaną międzynarodowo\n\n## Sposób 3 - porównanie z innymi premierami II RP (eliminacja)\n\nW okresie 1919-1924 w II RP urząd premiera pełnili m.in.:\n\n| Premier | Okres | Czy autor reformy walutowej? |\n| Jędrzej Moraczewski | 18.11.1918 - 16.01.1919 | NIE (pierwsze tygodnie po niepodległości) |\n| Ignacy Paderewski | 16.01.1919 - 09.12.1919 | NIE (pianista-polityk, kwestie polityczne) |\n| Leopold Skulski | 13.12.1919 - 09.06.1920 | NIE |\n| Władysław Grabski (I gabinet) | 23.06.1920 - 24.07.1920 | NIE (zbyt krótki, kryzys wojny bolszewickiej) |\n| Wincenty Witos (I gabinet) | 24.07.1920 - 13.09.1921 | NIE (rząd obrony narodowej w czasie wojny) |\n| Antoni Ponikowski | 19.09.1921 - 06.06.1922 | NIE |\n| Julian Nowak | 31.07.1922 - 14.12.1922 | NIE |\n| Władysław Sikorski | 16.12.1922 - 26.05.1923 | NIE |\n| Wincenty Witos (II gabinet) | 28.05.1923 - 14.12.1923 | NIE (Chjeno-Piast, początek hiperinflacji) |\n| **Władysław Grabski (II gabinet)** | **19.12.1923 - 14.11.1925** | **TAK - autor reformy walutowej 1924** |\n\nTylko **Władysław Grabski** spełnia warunki: premier działający w okresie hiperinflacji i wprowadzający reformę walutową.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 18.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowa odpowiedź: **Grabski** (imię nieobowiązkowe, ale pełne nazwisko mile widziane)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"Grabski\" (samo nazwisko)\n> - \"Władysław Grabski\" (pełna forma)\n> - \"premier Grabski\"\n> - \"W. Grabski\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"Witos\" (był premierem w 1923, ale NIE przeprowadził reformy)\n> - \"Piłsudski\" (był Naczelnikiem Państwa do 1922, nie był premierem w 1924)\n> - \"Sikorski\" (premier 1922-23, przed kryzysem)\n> - sam \"minister skarbu\" (nazwa stanowiska, nie nazwisko)\n\n## Reference historyczny - Władysław Grabski i reforma walutowa 1924 r.\n\n> 📖 **Władysław Grabski (1874-1938):**\n>\n> **Życiorys polityczny:**\n> - Działacz Narodowej Demokracji (endecja), uczeń Romana Dmowskiego\n> - **Minister skarbu** w wielu gabinetach II RP (m.in. rządu Witosa I)\n> - **Premier I rządu** 23.06-24.07.1920 (kryzys wojny polsko-bolszewickiej)\n> - **Premier II rządu fachowego** 19.12.1923 - 14.11.1925 - kluczowa reforma walutowa\n> - Po dymisji 1925 - odsunięty od polityki przez sanację (po 1926)\n> - Rektor SGGW w Warszawie\n>\n> **Reforma walutowa 1924 r.:**\n>\n> 1. **Ustawa skarbowo-walutowa 6 stycznia 1924** - Sejm udziela pełnomocnictw\n> 2. **28 kwietnia 1924** - uruchomienie **Banku Polskiego** (kapitał akcyjny prywatny, 100 mln zł)\n> 3. **Wprowadzenie złotego polskiego** - 1 zł = 1,8 g złota (parytet równy frankowi szwajcarskiemu)\n> 4. **Wymiana marek na złote**: 1 zł = 1,8 mln marek\n> 5. **Stabilizacja:** koniec hiperinflacji, początek krótkiej koniunktury\n>\n> **Skutki dla II RP:**\n> - **Pozytywne:** stabilna waluta do 1939 r., zaufanie zagraniczne, możliwość kredytów\n> - **Negatywne:** krótki kryzys 1925 (drugi run na walutę, dymisja Grabskiego), \"deflacja Grabskiego\" - utrata konkurencyjności\n\n> 📖 **Linia czasu reformy:**\n> - 19.12.1923 - Grabski premierem\n> - 6.01.1924 - ustawa skarbowo-walutowa\n> - 28.04.1924 - Bank Polski\n> - kwiecień-czerwiec 1924 - wprowadzenie złotego\n> - 1925 - drugi kryzys walutowy\n> - 14.11.1925 - dymisja Grabskiego\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - podanie **Witosa** (był premierem w 1923 r., ale to **on przewodził** rządowi, który **nie zdołał** powstrzymać hiperinflacji). Witos ustąpił w grudniu 1923, ustępując miejsca Grabskiemu (rząd fachowy). Klucz: jeśli mowa o **reformie**, to **Grabski**, nie Witos.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE akceptuje **samo nazwisko \"Grabski\"** - imię nie jest wymagane. Ale jeśli już piszesz imię, to **Władysław** Grabski (NIE Stanisław Grabski - jego brat, też polityk endecki, ale minister WRiOP, nie premier reformy walutowej).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Reforma Grabskiego 1924 ≠ ustawa walutowa 1927. Druga reforma stabilizacyjna (Edward Romanowski/Czechowicz, październik 1927, w czasach sanacji) była już KONTYNUACJĄ reformy Grabskiego, nie zastępowała jej.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-18.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 18.2. (0-1)
Podaj nazwisko premiera, który przeprowadził konieczną reformę.
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 18.2. (0-1)
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia […] z dziejów ojczystych;
dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń
w dziejach […].
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
IV. Wiek XX.

\n
  1. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo,
\n

gospodarka, kultura.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje i ocenia dorobek
\n

gospodarczy II Rzeczypospolitej.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłową odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Grabski [Władysław]

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Władysław Grabski (1874-1938) - premier rządu II RP 19 grudnia 1923 - 14 listopada 1925, autor reformy walutowej 1924 r. (wprowadzenie złotego polskiego w miejsce zdewaluowanej marki polskiej).

\n

Sposób 1 - analiza Źródła 1.

\n
"Ten samonapędzający się mechanizm, którego nie udało się zatrzymać żadnemu z dotychczasowych rządów, ostatecznie doprowadził do hiperinflacji nieprzynoszącej żadnych korzyści. Nie można było zwlekać. Konieczna była reforma." (J. Skodlarski, Historia gospodarcza)
\n

Wskazówki:

\n
  1. "Hiperinflacja" + okres 1919-1923 (Źródło 2.) → kryzys walutowy II RP
  2. "Konieczna była reforma" → poprzedza wielką reformę walutową
  3. Reforma walutowa II RP została przeprowadzona w 1924 r. przez Władysława Grabskiego - wówczas premiera i ministra skarbu
\n

Sposób 2 - kontekst reformy walutowej 1924 r.

\n

Władysław Grabski objął urząd premiera 19 grudnia 1923 r. w tzw. rządzie fachowym (rząd pozaparlamentarny, oparty na ekspertach). Wcześniej Grabski był ministrem skarbu w kilku rządach (m.in. Witosa).

\n

Główne elementy reformy:

\n
  1. Ustawa skarbowo-walutowa z 6 stycznia 1924 r. - pełnomocnictwa Sejmu dla rządu Grabskiego
  2. 28 kwietnia 1924 r. - utworzenie Banku Polskiego (centralny bank emisyjny, instytucja prywatna)
  3. Przewalutowanie:
\n\n
  1. Daniny majątkowe - jednorazowy podatek od majątków (powiększenie budżetu bez emisji)
  2. Reforma podatkowa - usprawnienie ściągalności podatków, walka z deficytem
\n

Rezultat:

\n\n

Sposób 3 - porównanie z innymi premierami II RP (eliminacja)

\n

W okresie 1919-1924 w II RP urząd premiera pełnili m.in.:

\n

| Premier | Okres | Czy autor reformy walutowej? |
| Jędrzej Moraczewski | 18.11.1918 - 16.01.1919 | NIE (pierwsze tygodnie po niepodległości) |
| Ignacy Paderewski | 16.01.1919 - 09.12.1919 | NIE (pianista-polityk, kwestie polityczne) |
| Leopold Skulski | 13.12.1919 - 09.06.1920 | NIE |
| Władysław Grabski (I gabinet) | 23.06.1920 - 24.07.1920 | NIE (zbyt krótki, kryzys wojny bolszewickiej) |
| Wincenty Witos (I gabinet) | 24.07.1920 - 13.09.1921 | NIE (rząd obrony narodowej w czasie wojny) |
| Antoni Ponikowski | 19.09.1921 - 06.06.1922 | NIE |
| Julian Nowak | 31.07.1922 - 14.12.1922 | NIE |
| Władysław Sikorski | 16.12.1922 - 26.05.1923 | NIE |
| Wincenty Witos (II gabinet) | 28.05.1923 - 14.12.1923 | NIE (Chjeno-Piast, początek hiperinflacji) |
| Władysław Grabski (II gabinet) | 19.12.1923 - 14.11.1925 | TAK - autor reformy walutowej 1924 |

\n

Tylko Władysław Grabski spełnia warunki: premier działający w okresie hiperinflacji i wprowadzający reformę walutową.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 18.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowa odpowiedź: Grabski (imię nieobowiązkowe, ale pełne nazwisko mile widziane)
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi

Akceptowane warianty:
- "Grabski" (samo nazwisko)
- "Władysław Grabski" (pełna forma)
- "premier Grabski"
- "W. Grabski"

Wykluczone:
- "Witos" (był premierem w 1923, ale NIE przeprowadził reformy)
- "Piłsudski" (był Naczelnikiem Państwa do 1922, nie był premierem w 1924)
- "Sikorski" (premier 1922-23, przed kryzysem)
- sam "minister skarbu" (nazwa stanowiska, nie nazwisko)
\n

Reference historyczny - Władysław Grabski i reforma walutowa 1924 r.

\n
📖 Władysław Grabski (1874-1938):

Życiorys polityczny:
- Działacz Narodowej Demokracji (endecja), uczeń Romana Dmowskiego
- Minister skarbu w wielu gabinetach II RP (m.in. rządu Witosa I)
- Premier I rządu 23.06-24.07.1920 (kryzys wojny polsko-bolszewickiej)
- Premier II rządu fachowego 19.12.1923 - 14.11.1925 - kluczowa reforma walutowa
- Po dymisji 1925 - odsunięty od polityki przez sanację (po 1926)
- Rektor SGGW w Warszawie

Reforma walutowa 1924 r.:

1. Ustawa skarbowo-walutowa 6 stycznia 1924 - Sejm udziela pełnomocnictw
2. 28 kwietnia 1924 - uruchomienie Banku Polskiego (kapitał akcyjny prywatny, 100 mln zł)
3. Wprowadzenie złotego polskiego - 1 zł = 1,8 g złota (parytet równy frankowi szwajcarskiemu)
4. Wymiana marek na złote: 1 zł = 1,8 mln marek
5. Stabilizacja: koniec hiperinflacji, początek krótkiej koniunktury

Skutki dla II RP:
- Pozytywne: stabilna waluta do 1939 r., zaufanie zagraniczne, możliwość kredytów
- Negatywne: krótki kryzys 1925 (drugi run na walutę, dymisja Grabskiego), "deflacja Grabskiego" - utrata konkurencyjności
\n
📖 Linia czasu reformy:
- 19.12.1923 - Grabski premierem
- 6.01.1924 - ustawa skarbowo-walutowa
- 28.04.1924 - Bank Polski
- kwiecień-czerwiec 1924 - wprowadzenie złotego
- 1925 - drugi kryzys walutowy
- 14.11.1925 - dymisja Grabskiego
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - podanie Witosa (był premierem w 1923 r., ale to on przewodził rządowi, który nie zdołał powstrzymać hiperinflacji). Witos ustąpił w grudniu 1923, ustępując miejsca Grabskiemu (rząd fachowy). Klucz: jeśli mowa o reformie, to Grabski, nie Witos.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE akceptuje samo nazwisko "Grabski" - imię nie jest wymagane. Ale jeśli już piszesz imię, to Władysław Grabski (NIE Stanisław Grabski - jego brat, też polityk endecki, ale minister WRiOP, nie premier reformy walutowej).
\n
⚠️ Uwaga: Reforma Grabskiego 1924 ≠ ustawa walutowa 1927. Druga reforma stabilizacyjna (Edward Romanowski/Czechowicz, październik 1927, w czasach sanacji) była już KONTYNUACJĄ reformy Grabskiego, nie zastępowała jej.
"}]}