{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/2.1","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"2.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nRozstrzygnij, czy w źródłach 1. i 2. opisano tę samą polis grecką. Odpowiedź uzasadnij,\nodwołując się do treści obu źródeł.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do\nwyjaśnienia problemu badawczego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego […].\nI. Starożytność.\n2. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnej Grecji.\nZdający:\n2) wyjaśnia przemiany ustrojowe w Atenach\ni porównuje formy ustrojowe greckich polis.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie: Nie\nPrzykładowe uzasadnienie:\nW źródle 1. opisano starożytne Ateny, o czym świadczą informacje np.: o ustroju\ndemokratycznym, urzędzie stratega, metojkach, Alkibiadesie, natomiast w źródle 2.\nzamieszczono opis starożytnej Sparty, o czym świadczą informacje np.: o prawodawcy\nLikurgu, urzędzie efora.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: Nie** - w obu źródłach opisano DWIE różne polis greckie.\n\n- **Źródło 1. (Tukidydes)** → starożytne **Ateny**\n- **Źródło 2. (Plutarch)** → starożytna **Sparta**\n\n## Sposób 1 - analiza Źródła 1. (Tukidydes - Ateny)\n\n> \"Z największym zapałem przemawiał za wyprawą Alkibiades […] mimo że w życiu publicznym miał wielkie zasługi jako strateg […]. Niektórzy metojkowie […] donosili o tym […] zmierza do obalenia demokracji.\" (Tukidydes, *Wojna peloponeska*)\n\n**Wskazówki ateńskie (4 dystynktywne terminy):**\n1. **Alkibiades** - postać historyczna, strateg ateński z czasów wojny peloponeskiej (V w. p.n.e.), słynny z **wyprawy sycylijskiej** 415 r. p.n.e.\n2. **Strateg** - wybierany urząd wojskowy w Atenach (10 strategów rocznie, m.in. Perykles, Temistokles).\n3. **Metojkowie** - wolni cudzoziemcy bez praw obywatelskich, mieszkający w Atenach (charakterystyczna kategoria społeczna **wyłącznie Aten**).\n4. **Demokracja** - \"obalenie demokracji\" → ustrój Aten od reform Klejstenesa (508 r. p.n.e.).\n5. **Tyrania** - w Atenach historycznie pejoratywne (po Pizystratydach) - obawa przed jej powrotem.\n\n**Wniosek:** opis dotyczy Aten z czasów wojny peloponeskiej (431-404 r. p.n.e.), przed wyprawą sycylijską 415 r. p.n.e.\n\n## Sposób 2 - analiza Źródła 2. (Plutarch - Sparta)\n\n> \"Atoli oparty na równości porządek, dotyczący gospodarstw domowych, których liczbę **Likurg** oznaczył […]. Kiedy zaś pewien wpływowy mąż […] został **eforem** […].\" (Plutarch, *Żywoty sławnych mężów*)\n\n**Wskazówki spartańskie (2 kluczowe terminy):**\n1. **Likurg** - legendarny prawodawca **Sparty** (IX-VIII w. p.n.e.), twórca \"wielkiej retry\" - ustroju spartańskiego opartego na równości obywateli i kolektywizmie.\n2. **Efor** - jeden z 5 najwyższych urzędników w Sparcie (kontrolowali królów, sądowali). **Urząd występował WYŁĄCZNIE w Sparcie**.\n3. **Równość gospodarstw (klaroi)** - system działek nadanych obywatelom (spartiatom) w równej liczbie, charakterystyczny dla Sparty.\n4. **Krytyka bogactwa po wojnie** - odniesienie do skutków **wojny peloponeskiej**, po której Sparta uzyskała hegemonię i bogactwo (po 404 r. p.n.e.).\n\n**Wniosek:** opis dotyczy Sparty po wojnie peloponeskiej, w okresie kryzysu starego ustroju Likurga (IV w. p.n.e.).\n\n## Sposób 3 - porównanie kluczowych instytucji\n\n| Cecha | Ateny (Źródło 1.) | Sparta (Źródło 2.) |\n| Ustrój | demokracja | oligarchia (2 królów + Geruzja + 5 eforów) |\n| Urząd polityczny | strateg | efor |\n| Cudzoziemcy | metojkowie (z prawami osiedleńczymi) | nie wymienieni - Sparta zamknięta |\n| Postać kluczowa | Alkibiades (historyczny) | Likurg (legendarny prawodawca) |\n| System ekonomiczny | własność prywatna, handel | równe działki rodzinne (kleros) |\n\nKażda z polis miała charakterystyczne instytucje, których terminy występują w cytatach. Brak nakładania się - bezpośrednio wykluczają się.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 2.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowe **rozstrzygnięcie** (\"Nie\") **wraz z uzasadnieniem** odwołującym się do TREŚCI obu źródeł\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna (np. tylko \"Nie\" bez uzasadnienia, lub uzasadnienie tylko jednego źródła) lub błędna\n>\n> **MUSISZ napisać:**\n> - Rozstrzygnięcie: **Nie**\n> - Uzasadnienie ze Źródła 1. (Ateny): wskaż **co najmniej 1 element** z: Alkibiades / strateg / metojkowie / demokracja\n> - Uzasadnienie ze Źródła 2. (Sparta): wskaż **co najmniej 1 element** z: Likurg / efor\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"Ateny\" / \"starożytne Ateny\" / \"polis ateńska\"\n> - \"Sparta\" / \"starożytna Sparta\" / \"polis spartańska\" / \"Lacedemon\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - tylko \"Nie\" bez podania nazw polis\n> - uzasadnienie tylko jednego źródła\n\n## Reference historyczny - Ateny vs Sparta (V w. p.n.e.)\n\n> 📖 **Ustroje dwóch wielkich polis:**\n>\n> **Ateny:**\n> - reformy: Drakon (621 p.n.e.), Solon (594), **Klejstenes (508 - demokracja)**, Perykles (V w.)\n> - urzędy: 9 archontów, **10 strategów**, Areopag, Rada 500, Eklezja\n> - kategorie ludności: obywatele, **metojkowie** (cudzoziemcy), niewolnicy\n> - Alkibiades (ok. 450-404 p.n.e.) - uczeń Sokratesa, strateg, inicjator wyprawy sycylijskiej 415 p.n.e.\n>\n> **Sparta:**\n> - prawodawca: **Likurg** (legendarny, IX-VIII w. p.n.e.) - \"wielka retra\"\n> - urzędy: **2 królów (diarchia)**, Geruzja (28 starszych + 2 królów), **5 eforów**, Apella (zgromadzenie)\n> - kategorie ludności: spartiaci (pełnoprawni), perjojkowie (wolni bez praw politycznych), **heloci** (poddani)\n> - kluczowe daty: bitwa pod Termopilami 480 p.n.e., **bitwa pod Leuktrami 371 p.n.e.** (klęska Sparty)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd: uczeń odpowiada \"Tak - obie polis greckie z V w. p.n.e.\" - ale pytanie brzmi \"czy TA SAMA polis\", nie \"czy z tego samego okresu\". Trzeba pokazać, że to **dwa RÓŻNE miasta-państwa**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga, by **uzasadnienie zawierało odniesienie do OBU źródeł** (1 pkt całość). Jeśli uczeń napisze tylko \"w Źródle 1. są Ateny bo Alkibiades\" bez wskazania na Spartę w Źródle 2. - dostaje **0 pkt**, nie 0,5.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Efor\" jest urzędem wyłącznie spartańskim - nie należy mylić z ateńskim **eforatem** (taki nie istniał) ani z hellenistycznym \"efebem\" (młody obywatel w wieku 18-20 lat).","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-2.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 2.1. (0-1)
Rozstrzygnij, czy w źródłach 1. i 2. opisano tę samą polis grecką. Odpowiedź uzasadnij,
odwołując się do treści obu źródeł.
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 2.1. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do
wyjaśnienia problemu badawczego […].
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego […].
I. Starożytność.

\n
  1. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura
\n

starożytnej Grecji.
Zdający:

\n
  1. wyjaśnia przemiany ustrojowe w Atenach
\n

i porównuje formy ustrojowe greckich polis.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie: Nie
Przykładowe uzasadnienie:
W źródle 1. opisano starożytne Ateny, o czym świadczą informacje np.: o ustroju
demokratycznym, urzędzie stratega, metojkach, Alkibiadesie, natomiast w źródle 2.
zamieszczono opis starożytnej Sparty, o czym świadczą informacje np.: o prawodawcy
Likurgu, urzędzie efora.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: Nie - w obu źródłach opisano DWIE różne polis greckie.

\n\n

Sposób 1 - analiza Źródła 1. (Tukidydes - Ateny)

\n
"Z największym zapałem przemawiał za wyprawą Alkibiades […] mimo że w życiu publicznym miał wielkie zasługi jako strateg […]. Niektórzy metojkowie […] donosili o tym […] zmierza do obalenia demokracji." (Tukidydes, Wojna peloponeska)
\n

Wskazówki ateńskie (4 dystynktywne terminy):

\n
  1. Alkibiades - postać historyczna, strateg ateński z czasów wojny peloponeskiej (V w. p.n.e.), słynny z wyprawy sycylijskiej 415 r. p.n.e.
  2. Strateg - wybierany urząd wojskowy w Atenach (10 strategów rocznie, m.in. Perykles, Temistokles).
  3. Metojkowie - wolni cudzoziemcy bez praw obywatelskich, mieszkający w Atenach (charakterystyczna kategoria społeczna wyłącznie Aten).
  4. Demokracja - "obalenie demokracji" → ustrój Aten od reform Klejstenesa (508 r. p.n.e.).
  5. Tyrania - w Atenach historycznie pejoratywne (po Pizystratydach) - obawa przed jej powrotem.
\n

Wniosek: opis dotyczy Aten z czasów wojny peloponeskiej (431-404 r. p.n.e.), przed wyprawą sycylijską 415 r. p.n.e.

\n

Sposób 2 - analiza Źródła 2. (Plutarch - Sparta)

\n
"Atoli oparty na równości porządek, dotyczący gospodarstw domowych, których liczbę Likurg oznaczył […]. Kiedy zaś pewien wpływowy mąż […] został eforem […]." (Plutarch, Żywoty sławnych mężów)
\n

Wskazówki spartańskie (2 kluczowe terminy):

\n
  1. Likurg - legendarny prawodawca Sparty (IX-VIII w. p.n.e.), twórca "wielkiej retry" - ustroju spartańskiego opartego na równości obywateli i kolektywizmie.
  2. Efor - jeden z 5 najwyższych urzędników w Sparcie (kontrolowali królów, sądowali). Urząd występował WYŁĄCZNIE w Sparcie.
  3. Równość gospodarstw (klaroi) - system działek nadanych obywatelom (spartiatom) w równej liczbie, charakterystyczny dla Sparty.
  4. Krytyka bogactwa po wojnie - odniesienie do skutków wojny peloponeskiej, po której Sparta uzyskała hegemonię i bogactwo (po 404 r. p.n.e.).
\n

Wniosek: opis dotyczy Sparty po wojnie peloponeskiej, w okresie kryzysu starego ustroju Likurga (IV w. p.n.e.).

\n

Sposób 3 - porównanie kluczowych instytucji

\n

| Cecha | Ateny (Źródło 1.) | Sparta (Źródło 2.) |
| Ustrój | demokracja | oligarchia (2 królów + Geruzja + 5 eforów) |
| Urząd polityczny | strateg | efor |
| Cudzoziemcy | metojkowie (z prawami osiedleńczymi) | nie wymienieni - Sparta zamknięta |
| Postać kluczowa | Alkibiades (historyczny) | Likurg (legendarny prawodawca) |
| System ekonomiczny | własność prywatna, handel | równe działki rodzinne (kleros) |

\n

Każda z polis miała charakterystyczne instytucje, których terminy występują w cytatach. Brak nakładania się - bezpośrednio wykluczają się.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 2.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowe rozstrzygnięcie ("Nie") wraz z uzasadnieniem odwołującym się do TREŚCI obu źródeł
- 0 pkt - odpowiedź niepełna (np. tylko "Nie" bez uzasadnienia, lub uzasadnienie tylko jednego źródła) lub błędna

MUSISZ napisać:
- Rozstrzygnięcie: Nie
- Uzasadnienie ze Źródła 1. (Ateny): wskaż co najmniej 1 element z: Alkibiades / strateg / metojkowie / demokracja
- Uzasadnienie ze Źródła 2. (Sparta): wskaż co najmniej 1 element z: Likurg / efor

Akceptowane warianty:
- "Ateny" / "starożytne Ateny" / "polis ateńska"
- "Sparta" / "starożytna Sparta" / "polis spartańska" / "Lacedemon"

Wykluczone:
- tylko "Nie" bez podania nazw polis
- uzasadnienie tylko jednego źródła
\n

Reference historyczny - Ateny vs Sparta (V w. p.n.e.)

\n
📖 Ustroje dwóch wielkich polis:

Ateny:
- reformy: Drakon (621 p.n.e.), Solon (594), Klejstenes (508 - demokracja), Perykles (V w.)
- urzędy: 9 archontów, 10 strategów, Areopag, Rada 500, Eklezja
- kategorie ludności: obywatele, metojkowie (cudzoziemcy), niewolnicy
- Alkibiades (ok. 450-404 p.n.e.) - uczeń Sokratesa, strateg, inicjator wyprawy sycylijskiej 415 p.n.e.

Sparta:
- prawodawca: Likurg (legendarny, IX-VIII w. p.n.e.) - "wielka retra"
- urzędy: 2 królów (diarchia), Geruzja (28 starszych + 2 królów), 5 eforów, Apella (zgromadzenie)
- kategorie ludności: spartiaci (pełnoprawni), perjojkowie (wolni bez praw politycznych), heloci (poddani)
- kluczowe daty: bitwa pod Termopilami 480 p.n.e., bitwa pod Leuktrami 371 p.n.e. (klęska Sparty)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd: uczeń odpowiada "Tak - obie polis greckie z V w. p.n.e." - ale pytanie brzmi "czy TA SAMA polis", nie "czy z tego samego okresu". Trzeba pokazać, że to dwa RÓŻNE miasta-państwa.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga, by uzasadnienie zawierało odniesienie do OBU źródeł (1 pkt całość). Jeśli uczeń napisze tylko "w Źródle 1. są Ateny bo Alkibiades" bez wskazania na Spartę w Źródle 2. - dostaje 0 pkt, nie 0,5.
\n
⚠️ Uwaga: "Efor" jest urzędem wyłącznie spartańskim - nie należy mylić z ateńskim eforatem (taki nie istniał) ani z hellenistycznym "efebem" (młody obywatel w wieku 18-20 lat).
"}]}